Maagdenburg (stad)

Maagdenburg (Duits: Magdeburg, Nedersaksisch: Meideborg) is de hoofdstad van de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt. Maagdenburg ligt aan de Elbe. De stad telt 242.491 inwoners (31.12.2023)op een oppervlakte van 200,97 km². Bestuurlijk is Maagdenburg een kreisfreie Stadt. Geografie en infrastructuur De stad ligt vlak ten oosten van een vanwege zijn "zwarte aarde" en lössbodems zeer vruchtbaar, landbouwgebied, de Magdeburger Börde. Verkeer en vervoer De stad is door vele verkeerswegen ontsloten. Maagdenburg ligt aan de Autobahn A 2 en de Autobahn A 14, die elkaar aan de noordwestkant van de stad kruisen op Kreuz Magdeburg. Verder lopen de Bundesstraße 71 en de Bundesstraße 246 door de stad. Trein: de stad heeft talrijke stations en spoorweghaltes buiten het centrum; direct aan de westkant van het stadscentrum bevindt zich het uitgestrekte centraal station, zie: Magdeburg Hauptbahnhof. Tram en bus: zie: Tram van Maagdenburg; bij station Magdeburg Hbf bevindt zich een busstation en een tramhalte. De S-Bahn Mittelelbe is een S-Bahn-net in opbouw rondom Maagdenburg. Anno 2024 bestond het uit nog slechts één lijn, de spoorlijn Wittenberge - Stendal - Zielitz (met zijn grote zoutmijn) - Magdeburg Hbf - Bad Salzelmen. Maagdenburg heeft een belangrijke binnenhaven aan de Elbe en het hier beginnende Mittellandkanal, een scheepvaartverbinding met het Ruhrgebied. Imposant is de Kanaalbrug Maagdenburg, waar men door het Mittellandkanal varend de Elbe ongelijkvloers oversteekt. Een ander imposant waterwerk, daar vlakbij, is de Scheepslift Rothensee. Maagdenburg beschikt over een kleine luchthaven, hoewel deze 35 km ten zuidwesten van de stad zelf vandaan ligt, bij Cochstedt. In de eerste plaats dient deze onder andere het DLR, de universiteit van Maagdenburg en het bedrijfsleven als test- en researchfaciliteit voor drones. Verder is er beperkte luchtvaart mogelijk. Het veld heeft een graspiste (800 × 40 meter) en een geasfalteerde start- en landingsbaan van 2500 × 45 meter, met ILS-faciliteit. De ICAO-code van het vliegveld luidt EDBC, de IATA-code luidt CSO; de geografische coördinaten zijn: ♁51° 51′ 22″ N (noorderbreedte) , 11° 25′ 5″ O (oosterlengte). Het veld ligt 183 m (601 ft) boven zeeniveau. Het in 1953 aangelegde vliegveld was oorspronkelijk een vliegbasis van de luchtmacht der Sovjet-Unie. na de Val van de Muur werd het geprivatiseerd, maar ging in 2019 failliet, waarna het DLR het overnam. Naburige gemeentes In de Landkreis Jerichower Land: Möser Biederitz Gommern In de Salzlandkreis: Schönebeck (ten zuiden van Maagdenburg) Bördeland In de Landkreis Börde: Sülzetal Wanzleben-Börde Hohe Börde Barleben (ten noorden van Maagdenburg) Wolmirstedt. Economie, hoger onderwijs Vanwege het feit, dat de stad een bestuurscentrum is, en er dus veel juridische en ambtelijke instanties kantoor houden, is de dienstensector van overwegend belang voor de economie in Maagdenburg. De stad heeft sedert 1993 een universiteit, die uit een in 1953 opgerichte technische hogeschool is ontstaan. Deze wetenschappelijke instelling, waar men ook IT-wetenschappen kan studeren, trekt ook werkgelegenheid aan, vooral ook innovatieve software-bedrijven. In juli 2024 had de instelling 12.490 studenten, 194 professoren en 1.881 andere medewerkers. Ook heeft Maagdenburg een hogeschool met de merkwaardige naam H2 (met dependance te Stendal). Hier kan men o.a. voor waterbouwkundig ingenieur studeren, alsmede Sustainable Resources, Engineering and Management (StREaM), industrieel ontwerp en opvoedkunde voor peuters en kleuters. In 2021/22 had de instelling 5.500 studenten, 247 medewerkers en 126 docenten, die allen het recht hebben, zich professor te noemen; de hogeschool heeft sinds 2021 het recht, aan veel van haar afgestudeerden academische graden toe te kennen. Een andere belangrijke onderwijsinstelling is het naar Georg Philipp Telemann genoemde conservatorium, met circa 2.000 studenten. Hier wordt niet alleen klassieke, maar ook moderne muziek gedoceerd. Maagdenburg heeft een traditie van metaalverwerkende industrie, vooral machinebouw. Nog steeds zijn er metaalverwerkende fabrieken in de stad. Ten zuiden van het centrum bevindt zich het SKET Industriepark, genoemd naar een zeer grote machinefabriek uit de DDR-periode. Van dit voormalige Schwermaschinen- Kombinat Ernst Thälmann SKET, genoemd naar de door de nazi's omgebrachte communistische politicus, is een klein deel na 1990 blijven voortbestaan. Er worden nog altijd machines en installaties voor o.a. andere fabrieken geproduceerd. In de stad zijn verder o.a. bedrijven op het gebied van moderne milieutechnologie gevestigd. Geschiedenis Maagdenburg was in de middeleeuwen een van de belangrijkste steden van het Heilige Roomse Rijk. Keizer Otto I had er zijn keizerlijke palts en stichtte er een bisdom, dat nog tijdens zijn leven werd verheven tot aartsbisdom Maagdenburg en dat een belangrijk steunpunt was tegen de heidense Slaven. Na zijn dood in 973 werd Otto I er bijgezet in de dom. Deze kerk werd in 1207 bij een stadsbrand, die ook de palts verwoestte, in de as gelegd en vervangen door de huidige, eerste gotische kerk in Duitsland. In 1035 kreeg Maagdenburg stadsrechten. Tientallen steden ten oosten van de Elbe zouden later stadsrechten krijgen die geënt waren op die van Maagdenburg: het Maagdenburgse stadsrecht was, met dat van Lübeck, het invloedrijkste in Duitsland. In de dertiende eeuw trad de stad toe tot het Hanzeverbond. Maagdenburg lag aan oude heirwegen richting Lüneburg en Brandenburg. De stad ligt vlak ten oosten van een al sinds ca. 5000 v.Chr. door de mens geëxploiteerd en vanwege zijn "zwarte aarde" zeer vruchtbaar landbouwgebied, de Magdeburger Börde. Dat zal, in combinatie met het aan de stad toegekende stapelrecht, zeker hebben bijgedragen tot Maagdenburgs bijnaam "korenschuur van de Hanze". Maagdenburg werd in 1631 tijdens de Dertigjarige Oorlog na een beleg veroverd door de keizerlijke veldheer Johan t'Serclaes van Tilly, waarbij de stad in vlammen opging en het grootste deel van de 30.000 inwoners het leven verloor. Van 1646 tot 1681 was Otto von Guericke burgemeester van Maagdenburg. Hij was ook een vermaard fysicus, die in 1657 de beroemde proef van de Maagdenburgse halve bollen uitvoerde, waarmee het bestaan van vacuüm en luchtdruk werd aangetoond. Naar hem is de universiteit Maagdenburg in 1993 genoemd. In 1681 en 1682 eiste een pestepidemie in Maagdenburg ruim 2.600 mensenlevens. Na de Vrede van Münster (1648) kwam Maagdenburg onder bestuur van hertog August van Saksen-Weißenfels, die ook luthers administrator van het aartsbisdom Maagdenburg was. Deze was een groot liefhebber van kunst en wetenschap. Na zijn overlijden in 1680 kwamen Maagdenburg en omliggende gebieden aan Brandenburg, en in de 18e eeuw aan Pruisen; dat bleef, met een onderbreking in de Napoleontische tijd, zo tot 1919. Vanaf 1686 stonden de keurvorsten Frederik Willem I en zijn opvolger Frederik I van Pruisen aan hugenoten uit Frankrijk (1686) en de Palts toe, om zich in Maagdenburg te vestigen. In de 19e eeuw werd Maagdenburg hoofdstad van de Pruisische provincie Saksen. De plaats Buckau, direct ten zuiden van Maagdenburg-centrum, bezat sinds 1838 een machinefabriek, en vanaf 1850 een fabriek van metalen installatiematerialen. In 1855 stichtte de industrieel Hermann Gruson een grote machinefabriek (Grusonwerk), en in 1855 ontstond uit een in 1838 opgerichte, rond 1848 failliet gegane, scheepswerf de machinefabriek R. Wolf Magdeburg-Buckau. Alle reden voor de stad Maagdenburg, om Buckau aan haar stadsgebied toe te voegen (in 1862: in de Stadtkreis Magdeburg; vanaf 1887: stadsdeel van Maagdenburg). Na de Eerste Wereldoorlog, in de Republiek van Weimar, had de stad een SPD-burgemeester, Hermann Beims, die een fan was van het Nieuwe bouwen. Een goede kennis van hem, de architect Bruno Taut, was van 1921-1924 stadsarchitect. Onder andere het ten zuidwesten van het centrum gelegen stadsdeel, de tuinstad Reform is grotendeels door hem ontworpen. In de periode van Adolf Hitlers Derde Rijk (1933-1945) vond, vanaf de Kristallnacht in november 1938 een felle vervolging van de Joden plaats; de in 1851 gebouwde synagoge werd verwoest; veel Maagdenburger Joden kwamen in de Holocaust om het leven, o.a. in de vernietigingskampen. In Maagdenburg zelf waren de machinefabrieken ingezet voor de productie van tanks en ander oorlogsmaterieel. Hiervoor zijn duizenden mensen gedwongen tewerkgesteld. Sommige dwangarbeiders waren krijgsgevangenen, andere gevangenen waren opgesloten in de concentratiekampen, waarvan er enkele een Außenlager in of nabij Maagdenburg hadden. Eén van deze kampen was het door de benzinefabriek Brabag gerunde KZ Magda, in de wijk Rothensee, waar tussen juni 1944 en februari 1945 2.172 Joden gedwongen tewerk gesteld waren, van wie slechts ruim één-derde hun gevangenschap overleefde. Veel van deze gevangenen moesten werken onder mensonterende omstandigheden, en mishandelingen en zelfs moorden door de kampbewakers waren geen zeldzaamheid. Veel gevangenen hebben dit dan ook niet overleefd. Eenzelfde lot als de Joden trof veel Roma en Sinti, die vanaf 1943 via een Zigeunerlager naar kamp Auschwitz werden gebracht, waar zij allen een gruwelijke dood stierven. Ter gedachtenis aan alle nazi-slachtoffers zijn, vooral tijdens de DDR-periode, verscheidene gedenktekens opgericht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de stad nogmaals vrijwel geheel verwoest. Vooral het bombardement op 16 januari 1945 richtte grote verwoestingen aan en kostte veel inwoners van Maagdenburg het leven. Na de laatste wereldoorlog behoorde de stad van 1949-1990 tot de DDR en werd er relatief weinig hersteld van het oorspronkelijke stadsbeeld. De Dom echter werd wel gerestaureerd. In de DDR-periode werden in het centrum aan een Zentraler Platz in de jaren-1950 pompeuze gebouwen in de stijl van het socialistisch realisme opgericht. De meeste van deze gebouwen zijn in de 21e eeuw onder monumentenzorg geplaatst, en staan er nog. Wel werd de Wilhelm-Pieck-Allee, waarlangs een aantal van deze gebouwen staan, na de Wende in Ernst-Reuter-Allee verdoopt. Inmiddels timmert Maagdenburg behoorlijk aan de weg. Er staan gebouwen van beroemde architecten, zoals het Hundertwasser-project 'Grüne Zitadelle'. Op 20 december 2024 vond er een aanslag plaats op de kerstmarkt in Maagdenburg waarbij een auto op de markt inreed. Er vielen 6 doden en meer dan 200 gewonden. De verdachte, die ter plaatse werd gearresteerd, werd in Duitse media geïdentificeerd als Taleb al-Abdulmohsen, een Saudische psychiater die sinds 2006 in Duitsland woont. Kernen De stad Maagdenburg is in 40 stadsdelen ingedeeld. Sommige stadsdelen hebben in de loop van de tijd door bijvoorbeeld uitbreidingen verdere onderverdelingen gekregen. Cultuur Bezienswaardigheden De Dom van Maagdenburg Het Oude Raadhuis aan het na de Tweede Wereldoorlog gereconstrueerde plein Alter Markt Enkele parken in Maagdenburg, de Klosterbergegarten, het Nordpark en het Herrenkrugpark, zijn ontworpen door de bekende Pruisische tuin- en landschapsarchitect Peter Joseph Lenné. Kunstmuseum Maagdenburg in het Kloster Unser Lieben Frauen met een buitencollectie sculpturen in Skulpturenpark Magdeburg. Poppentheater van Maagdenburg in het stadsdeel Buckau. Afbeeldingen Sport 1. FC Magdeburg is de professionele voetbalclub van Maagdenburg, speelt zijn wedstrijden in de MDCC-Arena en komt uit in de 2. Bundesliga. De club won in 1974 de Europacup II en werd drie keer landskampioen van de DDR. De laatste jaren is de club beduidend minder succesvol. Partnersteden Sarajevo, Bosnië en Herzegovina Braunschweig, Duitsland Nashville, Verenigde Staten Zaporizja, Oekraïne Radom, Polen Harbin, China Le Havre, Frankrijk Geboren in Maagdenburg Georg Philipp Telemann (1681-1767), barokcomponist, dirigent en organist Heinrich Zschokke (1771-1848), schrijver en politicus in Zwitserland Friedrich Ernst Fesca (1789-1826), componist Franz Seldte (1882-1947), oprichter Stahlhelm en minister onder Hitler Friedrich Hochbaum (1894-1955), generaal Erich Ollenhauer (1901-1963), politicus Henning von Tresckow (1901-1944), generaal Gerd Michael Henneberg (1922-2011), acteur en theaterdirecteur Menahem Pressler (1923-2023), Duits-Amerikaans pianist Eberhard Jüngel (1934-2021), theoloog Klaus Thunemann (1937-2025), fagottist Karin Balzer (1938-2019), atlete Margitta Gummel (1941-2021), kogelstootster Christiane Nüsslein-Volhard (1942), bioloog en Nobelprijswinnares (1995) Michael Krause (1946-2024), hockeyer Rolf-Dieter Amend (1949-2022), kanovaarder Axel Tyll (1953), voetballer Dirk Heyne (1957), voetballer en voetbalcoach Dirk Stahmann (1958), voetballer Oleh Koeznetsov (1963), Oekraïens voetballer Antje Misersky (1967), biatleet Claudia Dreher (1971), marathonloopster Nadine Kleinert (1975), kogelstootster Ana Nova (1975), pornoactrice Marcel Maltritz (1978), voetballer Igor Kolodinski (1983), Russisch volleyballer en beachvolleyballer Robert Wagner (1983), wielrenner Marcel Schmelzer (1988), voetballer Paul Seguin (1995), voetballer Pauline Grabosch (1998), baanwielrenster Lukas Märtens (2001), zwemmer Externe links (de) Website van de gemeente Maagdenburg (de) www.cochstedt-airport.de Website luchthaven (de) www.h2.de/home.html Website van de hogeschool