Monaster Przemienienia Pańskiego Eleazara Pskowskiego

Monaster Przemienienia Pańskiego Eleazara Pskowskiego – prawosławny żeński, pierwotnie męski klasztor położony 25 km na północ od Pskowa, w jurysdykcji eparchii pskowskiej Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Historia Monaster został założony przez uczonego mnicha Eufrozyna z Monasteru Snietogórskiego, który w 1425 opuścił swój klasztor, by prowadzić życie pustelnicze. Szybko zebrali się jednak wokół niego uczniowie, którzy zapoczątkowali kolejną wspólnotę mniszą. Jeszcze za życia Eufrozyna na terenie monasteru zbudowano pierwszą cerkiew. W 1574 na jego miejscu wzniesiono sobór Trzech Świętych Hierarchów w tradycyjnym stylu pskowskim, a następnie dobudowano do niego drugi ołtarz Narodzenia Matki Bożej w stylu moskiewskim. Tak powstała świątynia miała symbolizować początek państwowości ruskiej na ziemi pskowskiej, a następnie jej umocnienie, jakie dokonało się za sprawą Moskwy. W XVI w. w monasterze żył mnich Filoteusz, autor wyłożonej w listach do wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III, a być może także Iwana III Srogiego koncepcji Moskwy – Trzeciego Rzymu. Monaster był wielokrotnie niszczony podczas napadów Litwinów, Polaków i inflanckiej gałęzi zakonu krzyżackiego. Z czasem jego prestiż znacznie spadł. W 1764, podczas sekularyzacji majątków cerkiewnych, klasztor nie został zamknięty, ale również nie przyznano mu państwowego utrzymania. W 1766 sprowadzono do niego mnichów ze zlikwidowanego monasteru Przemienienia Pańskiego w Wielkich Pustyniach. Dla jego upamiętnienia w soborze monasterskim urządzono trzeci ołtarz pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, a klasztor Eleazara Pskowskiego stał się ośrodkiem kultu ikony Chrystusa Zbawiciela dotąd czczonej w Wielkich Pustyniach. W 1804 do monasteru skierowano również ostatnich mnichów likwidowanego Monasteru Snietogórskiego, zaś w 1813 monaster Eleazara zaliczono w poczet klasztorów II klasy z odpowiadającym jej państwowym uposażeniem. W 1906 dokonano zmian w regule wewnętrznej monasteru, wprowadzając ścisły cenobityzm, w klasztorze pojawili się mnisi-starcy. Wzorem dla klasztoru stała się Pustelnia Glińska, z której do wspólnoty przybyło kilku doświadczonych mnichów. Przed 1917 w monasterze przebywało 18 mnichów i 15 posłuszników. Po rewolucji październikowej, w 1918, cała wspólnota klasztoru została z niego wywieziona i zamordowana. Cerkiew klasztorna była jeszcze czynna co najmniej do 1920. Następnie kompleks zabudowań sakralnych zaadaptowano na cele świeckie, mieściło się w nim m.in. gospodarstwo rolne, dom ludowy, przytułek dla niepełnosprawnych dzieci, sanatorium dla dzieci chorych na gruźlicę, ośrodek wypoczynkowy, budynki mieszkalne. Budynki monasterskie uległy znacznej dewastacji. Monaster został restytuowany w 2000 jako żeński. Pierwszą przełożoną klasztoru została mniszka Elżbieta (Bielajewa), zaś w 2005 osiem kolejnych kobiet złożyło w nim śluby wieczyste. Przełożeni Przełożeni klasztoru męskiego Eufrozyn, następnie schimnich Eleazar Charłamp Ignacy, wzmiankowany 1481 Filoteusz Pamfił, wzmiankowany 1505 Nifont, wzmiankowany 1514 Teodozjusz, wzmiankowany 1547 Gennadiusz, do 1554 Nil Nikon, wzmiankowany 1587–1588 Joazaf, wzmiankowany 1601 Sawwacjusz, wzmiankowany 1605 Teodozjusz, wzmiankowany 1623 Józef, wzmiankowany 1630, 1636, 1639 Eutymiusz, wzmiankowany 1649 Mateusz, 1670–1679 Tarazjusz, wzmiankowany 1682 Misael, 1684–1689 Symeon, wzmiankowany 1692 Parteniusz, wzmiankowany 1694 i 1695 Samson, wzmiankowany 1721 Wissarion, ok. 1730 Józef, wzmiankowany 1742, 1745, 1747 Ignacy, wzmiankowany 1752 Szymon, wzmiankowany 1752, 1756 Bartłomiej, 1761–1764 Dionizy, 1764–1774 Gerazym, 1774–1780 Gedeon Joazaf Atanazy, do 1810 Atanazy (Tielatjew), 1810–1819 Zozym (Smiriagin), 1819–1821 Hieronim, 1821–1823 Melecjusz (Leonowicz), 1823–1824 Piotr Innocenty (Sielnokrinow-Korowin), 1824–1827 Antoni, 1827–1828 Melchizedek (Zołotinski), 1826–1841 Antoni (Szokotow), 1841–1845 Mitrofan, 1845–1854 Porfiry, 1855–1859 Polieuktes (Piaskowski), 1860–1862 Heliodor, 1862–1866 Platon, 1867 Mikołaj, w latach 80. XIX w. Domecjusz, lata 80. XIX w. Paweł, 1895 Cyryl, 1901 Juwenaliusz (Masłowski), 1906–1910 Przełożone klasztoru żeńskiego Elżbieta (Bielajewa), 2000–2010 p.o. przełożonej Eufrozyna (Gołowniewa), od 2012 Uwagi Przypisy