Arad (miasto w Rumunii)

Arad (węg. i niem. Arad, łac. Aradinum) – miasto w zachodniej Rumunii, w regionie Kriszana i Banat, nad rzeką Mureș. Stolica okręgu Arad. Ważny ośrodek przemysłowy, m.in. produkcja taboru kolejowego, obrabiarek, nawozów sztucznych, mebli. Miasto jest ośrodkiem kulturalnym, m.in. teatr, filharmonia, muzea. Węzeł komunikacyjny, ze stacją kolejową Arad i lotniskiem. Historia Arad od X wieku był pod panowaniem Węgier. Za panowania węgierskiego miasto było siedzibą władz komitatu Arad. Na przełomie XVI–XVII wieku w Imperium Osmańskim, po czym ponownie w państwie węgierskim. W latach 1763–1783 wzniesiono nową twierdzę, a w 1834 Arad uzyskał status wolnego miasta królewskiego. Podczas antyhabsburskiego powstania węgierskiego w latach 1848–1849 siedziba rządu Lajosa Kossutha. Po upadku powstania, w Aradzie 6 października 1849 Austriacy stracili trzynastu węgierskich generałów powstańczych, znanych dziś jako Męczennicy z Aradu. W XIX w. w Aradzie występowali wybitni europejscy muzycy, m.in. Ferenc Liszt (1846), Pablo Sarasate i Henryk Wieniawski (1877). W 1910 roku z 63 166 mieszkańców 46 085 stanowili Węgrzy, 10 279 Rumuni, 4365 Niemcy, 1816 Serbowie, 277 Słowacy i 133 Czesi. W 1920 roku postanowieniem traktatu z Trianon przyłączone do Rumunii. W 2002 roku ze 172 827 mieszkańców 82,72% stanowili Rumuni, 13,01% Węgrzy, 1,73% Romowie, 1,3% Niemcy, 0,35% Serbowie, 0,26% Słowacy, 0,14% Bułgarzy, 0,85% pozostałe narodowości, w tym Polacy 0,01%. Zabytki Twierdza w Aradzie z l. 1763–1783 Kościół św. Antoniego z Padwy – kościół katolicki, wzniesiony w l. 1902–1904 w stylu eklektycznym Ratusz – eklektyczny gmach władz miejskich z l. 1872–1875 Pałac Kultury z l. 1911–1913 Cerkiew św. Piotra i Pawła (Kościół Serbski) – barokowa świątynia, wzniesiona w l. 1698–1702 Figura św. Jana Nepomucena z 1729 r. Kościół franciszkanów – barokowy kościół katolicki, wzniesiony w l. 1750–1800 Dom Mátyása Rozsnyayego, XIX-wiecznego farmaceuty węgierskiego Sobór Narodzin św. Jana Chrzciciela – świątynia prawosławna, wzniesiona w l. 1862–1865, przebudowana w l. 1905–1906 Kasyno w Aradzie z 1872 r. Teatr Klasyczny Ioana Slaviciego z l. 1872–1874 Pałac Sprawiedliwości z ok. 1892 r. Pałac Csanádzki – pałac wzniesiony w l. 1892–1894 przez regionalnego węgierskiego przewoźnika kolejowego Aradi és Csanádi Egyesült Vasutak, któremu zawdzięcza swą nazwę Wieża ciśnień, wzniesiona w 1896 r. według projektu Miklósa Ybla Pałac Kovácsa z ok. 1900 r. Pałac biskupów serbskich z ok. 1900 r. Kościół ewangelicki – neogotycki kościół, wzniesiony w l. 1905–1906 według projektu Lajosa Szántayego, potocznie nazywany czerwonym kościołem Pałac Szántaya z l. 1905–1911 (secesyjny) Pałac Nádasdyego z 1912 r. Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł maszynowy, taboru kolejowego, metalowy, chemiczny, meblarski, elektrotechniczny, precyzyjny, włókienniczy, materiałów budowlanych, obuwniczy oraz spożywczy. Transport W Aradzie znajduje się sieć tramwajowa. Założona została w 1869 i jest najstarszą siecią tramwajową wśród rumuńskich miast oraz jedną z trzech sieci wąskotorowych w Rumunii. Po rewolucji miasto zaczęło intensywnie sprowadzać używany tabor z zachodniej Europy, co spowodowało, że w 2011 zostały wycofane wszystkie wagony wyprodukowane w Rumunii i Czechosłowacji. Sieć jest charakterystyczna ze względu na linię do Ghioroc, na której tramwaje jadą dawną trasą kolejki podmiejskiej. Trasa ta jest jedną z atrakcji turystycznych Aradu. Galeria Miasta partnerskie Ditzingen, Niemcy Kirklees, Wielka Brytania Würzburg, Niemcy Trenczyn, Słowacja Tatabánya, Węgry Pecz, Węgry Przypisy Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa miasta