Forte de Nossa Senhora da Graça

Het Forte de Nossa Senora de Graça, ook wel Forte Conde de Lippe, is een fort op een kilometer ten noorden van de Portugese stad Elvas. Het ligt in het uiterste oosten van Portugal, tegen de grens met Spanje aan. Het fort ligt op een heuvel, Monte da Graça, en maakte deel uit van de verdediging van Elvas tegen Spaanse agressie. Het fort en andere onderdelen van de vesting Elvas zijn sinds 30 juni 2012 door UNESCO als werelderfgoed geclassificeerd. Het fort kreeg in 1910 al de status van nationaal monument. Geschiedenis Tijdens de Portugese Restauratieoorlog werd Elvas (1658-1659) omsingeld door Spaanse troepen, zij hadden ook positie genomen op Monte da Graça. Een eeuw later, tijdens de Zevenjarige Oorlog (1756-1763), werd de stad opnieuw belegerd. De markies van Pombal, in naam van de koning Jozef I (1750-1777) gaf maarschalk Wilhelm von Schaumburg-Lippe opdracht plannen te maken voor de modernisering van de vesting. De werkzaamheden aan het Forte da Graça begonnen in 1763 en duurden voort tot de regeerperiode van koningin Maria I (1777-1816), die het in 1792 inwijdde onder de naam Forte Conde de Lippe. Dit naar de militaire leider die de bouw ervan had voorgesteld. Het fort ligt op een kilometer ten noorden van de stad op een heuvel zo'n 404 meter boven zeeniveau. Het fort bood weerstand aan Spaanse troepen tijdens de zogenaamde Sinaasappeloorlog (1801). In de Spaanse Onafhankelijkheidsoorlog, bombardeerden soldaten van generaal Nicolas Jean-de-Dieu Soult in 1811 het fort, maar zij slaagden er niet in het fort te veroveren. Hierna werd het fort niet meer aangevallen en is het in gebruik geweest als militaire gevangenis. In 2012 werd het fort een onderdeel van Garnizoensgrensstad en vestingwerken van Elvas die door de UNESCO zijn geclassificeerd als werelderfgoed. Het complex verkeerde tot 2014 in slechte staat, in afwachting van de overdracht aan de gemeente Elvas voor consolidatie en restauratie. In september 2015 werden de restauratiewerkzaamheden voltooid met als doel het fort een militair museum te maken. Op 27 november 2015 opende het fort de poorten voor het publiek. Beschrijving Het fort is een meesterwerk van 18e-eeuwse Europese militaire architectuur. Het ligt op een heuvel en telt drie schillen ter verdediging en twee droge grachten om de benadering van het fort te bemoeilijken. De buitenste schil bestaat uit stevige muren met schietopeningen om de vijand op afstand te houden. Vier ravelijnen maken hiervan onderdeel uit, dit zijn, de ravelijn van São Domingos in het noorden, Estação in het oosten, Salvas in het zuiden en toto slot Santo Amaro in het westen. De ravelijnen beschermen de courtine, het rechte stuk tussen twee bastions, van de tweede schil. Voor de ravelijn van São Domingos ligt nog een groot hoornwerk, vlak voor het werk liggen diepe kuilen als extra hindernis voor aanvallende soldaten. Bij de ravelijn in het zuiden, Salvas, ligt de hoofdtoegang tot het fort. In de voormalige gebouw voor de wacht is de receptie gehuisvest. De eerste droge gracht, tussen de derde en tweede schil, is 22 meter breed. De tweede schil bestaat uit dikke en hoge muren, vier bastions met daartussen de courtines. Elke zijde is ongeveer 150 meter lang. De vier bastions zijn Santo Amaro in het zuidwesten en dan, met de klok mee, Malefa, Badajoz of Estação en Cidade. Op de bastions zijn plaatsen voor ongeveer tien kanonnen, maar ook huizen voor de officieren en magazijnen. Tussen de ravelijn Salvas en de tweede schil ligt een verhoogde brug van natuursteen als onderdeel van de ingang. Hier lag vroeger een ophaalbrug, maar deze is verwijderd. Links en rechts van de brug zijn in de bastions ovale gaten in de muren zichtbaar. Hierachter stonden kanonnen om de vijand van de brug te verdrijven en zo de hoofdingang te beschermen. In de dikke muren van de tweede schil zijn veel manschappenverblijven. Een tweede droge gracht is met zeven meter veel minder breed. De derde schil en het centrale deel wordt gedomineerd door een nog hoger en vierkant, wel met afgeronde hoeken, redoute met twee verdiepingen en een borstwering. Helemaal bovenop staat een ronde toren met twee gewelfde verdiepingen. Op de eerste verdieping is een rijkversierde kapel en op de tweede verdieping staat het huis van de hoogste militair. Vanuit zijn huis had de commandant een vrij uitzicht over het fort en de omgeving. Onder de kapel, uitgehouwen in de rotsbodem, liggen acht zoetwaterreservoirs die met elkaar zijn verbonden. Opvallend zijn de vergravingen aan de wanden van de heuvel. Er zijn dalen in een V-vorm en dus ook kammen in een omgekeerde V-vorm. De vijand werd belet een geconcentreerde aanval te doen en in de dalen lagen goed binnen het schootbereik van het geschut. De steile hellingen maakten de bandering van het fort uitermate moeizaam. Het fort is te bezoeken. Foto’s