Sanktuarium Bom Jesus do Monte w Bradze

Sanktuarium Bom Jesus do Monte w Bradze (port. Santuário do Bom Jesus do Monte) – rzymskokatolickie sanktuarium znajdujące się w parafii (freguesia) Nogueiró e Tenões, na zboczach góry Espinho we wschodniej części miasta Braga, w północnej Portugalii. Sanktuarium powstawało przez ponad 600 lat, a jego nazwa w dosłownym tłumaczeniu oznacza: „Sanktuarium Dobrego Jezusa z Góry”, co odnosi się do europejskiej tradycji świętych gór (Sacri Monti), popularyzowanej przez Kościół katolicki od czasu soboru trydenckiego będącego odpowiedzią na reformację. Budowla reprezentuje głównie styl barokowy, a jej najbardziej znanym elementem są Schody Pięciu Zmysłów z bogato zdobionymi murami, stopniami, licznymi fontannami oraz rzeźbami. W lipcu 2015 roku papież Franciszek podniósł sanktuarium do godności bazyliki mniejszej, natomiast w 2019 roku świątynia wpisana została na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Charakterystyka Obszar wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO sanktuarium wynosi 26 ha, a strefa buforowa wokół niego ma powierzchnię 232 ha. Krajobraz kulturowy założenia stanowi znajdująca się w jego środkowej części bazylika Bom Jesus, położony na wschód od niej park obejmujący szczyt góry Espinho oraz położony na zachód, poniżej świątyni, las. Prowadzi przezeń droga krzyżowa, która składa się z dwóch części. Pierwsza związana jest z wydarzeniami poprzedzającymi śmierć Chrystusa i obejmuje trzy partie schodów kończące się przy monumentalnej bazylice: Schody Drogi Krzyżowej, które rozpoczynają się bramą wejściową na teren sanktuarium (Pórtico do Bom Jesus); Schody Pięciu Zmysłów (port. Escadório dos Cinco Sentidos) oraz Schody Trzech Cnót (Escadório das Três Virtudes). Druga część Via Crucis nawiązuje do życia Jezusa po zmartwychwstaniu i obejmuje schody kończące się na Dziedzińcu Ewangelistów. Partie schodów łączą kaplice drogi krzyżowej, w których znajdują się rzeźby przedstawiające sceny męki, śmierci i zmartwychwstania Chrystusa – z towarzyszącymi im bogato zdobionymi fontannami i alegorycznymi posągami. Na północ od schodów wchodzących w skład pierwszej części drogi krzyżowej znajduje się, czynna nieprzerwanie od 1882 roku, kolej linowo-terenowa (funikular) Elevador do Bom Jesus o napędzie wodnym, zbudowana przez Manuela Joaquima Gomesa. Prowadzi od bramy Pórtico do Bom Jesus na plac przed bazyliką. Świątynia Bom Jesus do Monte, będąca centralnym elementem kompleksu, wzniesiona jest w stylu neoklasycystycznym na planie krzyża łacińskiego. W dolnej części fasady kościoła, po obu stronach wejścia głównego, znajdują cztery kamienne kolumny, pomiędzy którymi w niszach ustawione są figury proroków Izajasza i Jeremiasza, natomiast na szczycie frontonu górują rzeźby czterech ewangelistów. Na fasadzie zamieszczone są również tablice z wyrytymi tekstami z Pisma Świętego oraz inne, upamiętniające budowę świątyni. Ma ona dwie dzwonnice, a jej wnętrze doświetlają duże okna oraz ośmioboczny świetlik w transepcie. W ołtarzu głównym kościoła znajduje się przedstawienie ukrzyżowania Chrystusa, który kona w towarzystwie dwóch łotrów oraz żołnierzy i kobiet, w tym Maryi, stojących pod krzyżem. Całość, wraz z ozdobnym baldachimem, zaprojektował Carlos Amarante. Wewnątrz bazyliki znajdują się również inne obrazy i granitowe rzeźby, przedstawiające m.in. sceny z życia Jezusa i wizerunki czterech Doktorów Kościoła; po lewej stronie ołtarza – Kaplica Najświętszego Sakramentu, po prawej – Kaplica Relikwii, zaś w zakrystii – malowidła przedstawiające dobroczyńców sanktuarium. Kompleks zbudowany jest z granitu pozyskiwanego na miejscu, z góry Espinho. Jego elewacje pokryte są białym tynkiem, z kamiennymi obramowaniami. Oprócz wiodącego stylu barokowego, wykazuje również elementy architektury rokokowej oraz neoklasycystycznej. Sanktuarium stało się inspiracją dla budowli w innych częściach świata, w tym dla również wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO Sanktuarium Dobrego Jezusa w Congonhas w stanie Minas Gerais, w południowo-wschodniej Brazylii. Historia Pierwsze wzmianki o istniejącej na szczycie wzgórza Espinho pustelni pochodzą z 1373 roku, choć kult Świętego Krzyża w tych okolicach jest starszy i wiąże się z bitwą nad rzeką Salado w 1340 roku, w której połączone siły Królestwa Kastylii i Leónu oraz Portugalii pokonały muzułmanów, a w której arcybiskup Bragi walczył u boku portugalskiego króla Alfonsa IV. Kolejne wzmianki o eremie i jego przebudowach, w postaci inskrypcji na Schodach Trzech Cnót, datowane są na lata 1494 i 1529. W 1629 roku założono bractwo Bom Jesus do Monte, które zaplanowało i przeprowadziło prace, w wyniku których góra stopniowo nabrała charakteru kalwarii i stała się sanktuarium pielgrzymkowym. W latach 1722–1740, z inicjatywy arcybiskupa Bragi Rodrigo de Moura Teles, przeprowadzono kompleksową rozbudowę założenia. Z tego okresu pochodzi portyk (z herbem biskupim) i Schody Drogi Krzyżowej z pierwszymi kaplicami i fontannami oraz Schody Pięciu Zmysłów. Wzniesiono także nowy kościół. W latach 60. XVIII wieku za kościołem wybudowano kolejne trzy kaplice, związane z wydarzeniami mającymi miejsce po zmartwychwstaniu, jak również ustawiono barkowe fontanny z rzeźbami św. Jana, św. Marka, św. Łukasza i św. Mateusza, tworząc Dziedziniec Ewangelistów. W 1784 roku kościół w centrum zespołu wyburzono i rozpoczęto trwającą prawie 30 lat (do 1811 roku) budowę nowej świątyni. Budynek zaprojektował Carlos Amarante na zlecenie arcybiskupa Gaspara de Bragança. W tym okresie wybudowano również Schody Trzech Cnót. W XIX wieku część terenu wokół bazyliki przekształcono w park, a w 1882 roku oddano do użytku kolej linowo-terenową, prowadzącą od bramy do sanktuarium aż na plac przed bazyliką. Galeria Przypisy