NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół św. Józefa Oblubieńca w Klukowie

Kościół pw. Świętego Józefa Oblubieńca – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii Najświętszej Maryi Panny Częstochowskiej w Klukowie. Historia Jest to budowla wzniesiona w latach 1833–1835, później była kilkakrotnie remontowana m.in. w latach 1872, 1927, 1931, 1969–1976. Świątynia jest murowana, otynkowana, wzniesiona na fundamentach z ciosów kamiennych. Kościół wybudowano na planie centralnym, na zewnątrz na planie kwadratu o ściętych narożnikach, a wewnątrz na planie krzyża greckiego. Bryła świątyni jest zwarta, posiada jedną kondygnację i nakryta jest dachem ośmiopolowym, z półkolistymi zadaszeniami nad przyczółkami. Na osi elewacji zachodniej jest umieszczony prostokątny przedsionek ozdobiony kamiennym portalem. Dach jest nakryty blachą miedzianą, i zwieńczony jest wysoką latarnią z krzyżem. Budowla zachowała się w dobrym stanie. Świątynia została zbudowana jako kaplica grobowa rodziny Starzeńskich. Do 2000 roku pełniła funkcję kościoła parafialnego. Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Kołakach Kościelnych

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Zambrów diecezji łomżyńskiej. Historia Obecna świątynia została wzniesiona z kamienia w 1834 roku. W latach 1980–1984 została gruntownie wyremontowana i rozbudowana dzięki staraniom księdza proboszcza Walentego Gumowskiego. Budowla została konsekrowana w dniu 15 września 1985 roku przez biskupa łomżyńskiego Juliusza Paetza. W murze kościoła wmurowane są dwie tablice epitafijne. Jedna jest poświęcona Stanisławowi Detynieckiemu, dziedzicowi wsi Kiełczewo, zmarłego w dniu 18 stycznia 1861 roku w wieku 45 lat. Druga z kolei jest poświęcona Janowi Piwońskiemu urodzonemu w dniu 18 października 1774 roku i zmarłemu w dniu 13 sierpnia 1842 roku. Przypisy
Synagoga w Szumowie

Synagoga w Szumowie – synagoga ze Śniadowa znajdująca się w Szumowie, przy ulicy 1 Maja 65. Historia Synagoga została zbudowana około 1933. Pierwotnie bożnica stała w Śniadowie. Wybudował ją cieśla Jan Wojs ze wsi Duchny Nowe. Po wymordowaniu Żydów ze Śniadowa w 1942 przez Niemców, budynek został przeznaczony ma magazyn zboża. Drewniana synagoga w Szumowie została rozebrana w czasie wojny, a z pozyskanego materiału zakupionego przez rodzinę Wysockich ze Srebrnej wybudowano budynki gospodarcze. Synagogę ze Śniadowa w 1946 zakupił proboszcz ks. Eugeniusz Grodzki. Budynek rozebrano i przewieziono na nowe miejsce. Franciszek Czartoryski oraz Dominik Radziejewski (wykonał szalunki) odtworzyli budynek. Synagoga została zaadaptowana na dom parafialny. Architektura Drewniany budynek konstrukcji sumikowo-łątkowej. Wzniesiony na planie prostokąta. Bryłę zachowano, zmieniono układ wnętrz, dodano okna i drzwi. Ściany szalowane, deski układane na przylgę albo na dotyk, z ozdobnym profilowaniem pośrodku. Dach czterospadowy z półkolistymi lukarnami w połaciach, kryty blachą ocynkowaną. Stropy drewniane, płaskie; na odeskowaniu mata trzcinowa i cynk. Zachowały się oryginalne okna. Przypisy Linki zewnętrzne Synagoga w Szumowiena portalu Wirtualny Sztetl
Kościół Chrystusa Króla w Kołczygłowach

Kościół Chrystusa Króla – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Bytów diecezji pelplińskiej). Historia Jest to najstarsza budowla z muru pruskiego na Kaszubach Bytowskich. Charakteryzuje się białą bryłą i czarnymi belkami zdobiącymi ściany. Kościół został wzniesiony w 1823 roku dzięki środkom rodziny Puttkamerów, z którego wywodziła się małżonka Ottona von Bismarcka - Joanna. Para wzięła tutaj ślub. 6 grudnia 2001 chór i dach świątyni zostały zniszczone przez pożar. W odbudowanym kościele zostały umieszczone marmurowe figury oraz rzeźba Chrystusa wykonana z 800-letniego drzewa oliwki rosnącego na Sycylii. Rzeźby zostały podarowane przez włoskiego artystę, który zachwycił się tym miejscem w czasie wizyty u swojego przyjaciela - Czesława Langa. Galeria zdjęć Przypisy
Kościół św. Mikołaja w Parchowie

Kościół świętego Mikołaja – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Bytów diecezji pelplińskiej). Jest to świątynia wzniesiona z cegły w stylu neoromańskim w 1854 roku, W jej wnętrzu znajduje się barokowa chrzcielnica, która umieszczona była dawniej w drewnianym kościele oraz ołtarz główny, w który wkomponowany jest drewniany krzyż z ukrzyżowanym Chrystusem (zapewne także pochodzi ze starej świątyni). Z lewej i prawej strony ołtarza głównego są umieszczone ołtarze boczne. Po lewej znajduje się obraz Matki Boskiej Częstochowskiej, natomiast po prawej obraz św. Mikołaja - patrona świątyni. Przypisy
Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny w Trzebielinie

Kościół Niepokalanego Serca Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Miastko, diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej, metropolii szczecińsko-kamieńskiej). Historia Jest to świątynia wzniesiona w latach 1688–1691 i ufundowana przez ówczesnych właścicieli ziemskich Trzebielina Joachima i Ewę Elżbietę Goltzów oraz ich syna Kacpra. Wieża została zbudowana w połowie XVIII wieku. Kościół został gruntownie odrestaurowany w 1888 roku. Kaplica od strony północnej została dostawiona w 1953 roku. W oknach prezbiterium są umieszczone witraże wykonane w 1888 roku. W 1996 roku zostały one poddane renowacji. Interesujące są także organy ozdobione herbem rodu Puttkamerów, wykonane w XIX wieku. W 1968 roku, przy kościele została utworzona parafia. Wcześniej, od 1952 roku działał tutaj wikariat samodzielny obsługiwany przez księży ze zgromadzenia werbistów. Galeria zdjęć Przypisy
Dwór w Jemielnie

Dwór w Jemielnie – zabytkowy dwór w Jemielnie. Jest najstarszym zachowanym dworem na Ziemi Człuchowskiej. Jako jeden z nielicznych na Pomorzu pozostawał w rękach polskich właścicieli od czasu powstania, aż do połowy XIX wieku. Historia Pierwsza wzmianka o założeniu dworskim w Gemłach (dawna nazwa wsi) pochodzi z 1626. Dwór wzniesiony był w konstrukcji drewnianej lub szkieletowej. Miał trzy szczyty. Obok dworu istniała kaplica. Nowy, murowany dwór wzniósł podkomorzy malborski Piotr Tuchołka, wnuk Jana Piotra Tuchołki. Prace rozpoczęto w 1744, a zakończono w 1745. Wzniesiono też nową kaplicę. W 1764 dwór kupił Michał Skórzewski, po którym dziedziczyli go kolejno Drogosław Skórzewski i Ignacy Zachariasz Skórzewski. W 1827 majątek został zajęty z powodu zadłużenia i wystawiony na licytację. W 1834 kupił go Karol Lebracht von Joeden. Kolejnymi właścicielami byli von Schmidt i Gerloch. W latach 1956–1991 dwór użytkował PGR Przechlewo. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych i nie jest udostępniony do zwiedzania. Architektura Dwór wzniesiono na wysokim brzegu Brdy. Od zachodu półkoliście otacza go park opadający tarasowo ku rzece. W parku zachował się starodrzew i aleje. Za parkiem, nad brzegiem Brdy, w pobliżu mostu znajduje się wysoki barokowy cokół z drewnianą rzeźbą św. Jana Nepomucena. Dwór zbudowano na planie prostokąta. Parter osadzony jest na wysokim cokole. W części środkowej dwór jest piętrowy. Główny korpus przykrywa dach czterospadowy, a część środkową dach dwuspadowy. Elewacje frontowa i tylna są siedmioosiowe. Dwór otrzymał późnobarokową dekorację rzeźbiarską nadproży okiennych, półkolistego portalu i tympanonu, na którym umieszczono herb Korzbok oraz litery P i T – inicjały Piotra Tuchołki. Pierwotnie był budowlą dwutraktową z szeroką sienią frontową i izbą jadalną, przylegającą do niej z lewej strony. W wyniku przebudów w XIX i XX wieku układ wnętrza został zmieniony. Przypisy Bibliografia Konstanty Kościński. Parafia kaszubska Konarzyny. Obrazek historyczny. „Roczniki Towarzystwa Naukowego w Toruniu”. 13, s. 143, 1906. Toruń: Towarzystwo Naukowe w Toruniu. FranciszekF. Mamuszka FranciszekF., RyszardR. Massalski RyszardR., JerzyJ. Stankiewicz JerzyJ., Wykaz zabytków powiatu człuchowskiego, [w:] KazimierzK. Śląski (red.), Z dziejów Ziemi Człuchowskiej, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 201 . DanutaD. Ptaszyńska DanutaD., Zabytki powiatu człuchowskiego, [w:] KazimierzK. Śląski (red.), Z dziejów Ziemi Człuchowskiej, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1967, s. 188 . EugeniuszE. Wiązowski EugeniuszE., Dwór w Jemielnie, „Głos Pomorza” (43), Koszalińskie Wydawnictwo Prasowe RSW „Prasa-Książka-Ruch”, 22 lutego 1993, s. 6 .
Kościół św. Anny w Przechlewie

Kościół świętej Anny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Borzyszkowy diecezji pelplińskiej. Jest to świątynia wzniesiona w 1720 roku. Rozbudowana została w latach 1898–1901 o poprzeczną murowaną nawę i prezbiterium. Budowla jest szachulcowa, jednonawowa, posiada konstrukcję słupowo-ramową. Wybudowana została na planie krzyża łacińskiego. Murowanymi częściami kościoła wzniesionymi w stylu neogotyckim: są transept z zamkniętymi prostokątnie ramionami i kalenicą wyższą w stosunku do nawy oraz prezbiterium, zamknięte trójbocznie z boczną zakrystią i absydą. Wieża drewniana została nadbudowana nad nawą i jest poprzedzona kruchtą. Zwieńcza ją barokowy dach hełmowy. Dzwon w stylu renesansowym został odlany w 1545 roku. Dachy są pokryte blachą. Wnętrze jest otynkowane. Nakrywa je płaski strop z wydatną fasetą, podparty czterema słupami. Polichromia figuralna umieszczona na stropie powstała w 1 połowie XVIII wieku. Ornament o motywie roślinnym. Prospekt organowy w stylu barokowym znajduje się na emporze umieszczonej z boku nawy w transepcie z późnobarokowym prospektem organowym. Drugi chór muzyczny jest umieszczony nad wejściem głównym. Ołtarz główny w stylu barokowym pochodzi z 1 połowy XVIII wieku, natomiast dwa boczne reprezentują styl rokoko. Ambona powstała w stylu późnobarokowym. Chrzcielnica z rzeźbami powstała około 1650 roku. Płyta nagrobna rodziny Prądzyńskich nosi cechy stylu renesansowego. Kościół ma kryptę. W oknach prezbiterium znajdują się witraże autorstwa Theo Landmanna z 1940 r.. Przedstawiają sceny z życia św. Anny i św. Joachima. Przypisy
Kościół św. Jana Chrzciciela w Giemlicach

Kościół św. Jana Chrzciciela w Giemlicach – katolicki kościół parafialny zlokalizowany w Giemlicach w województwie pomorskim, w powiecie gdańskim, w gminie Cedry Wielkie. Jest siedzibą parafii św. Jana Chrzciciela. Historia Za panowania księcia Mściwoja II wieś trafiła w ręce cystersów z Pelplina. Od 1592 do 1772 była własnością jezuitów ze Starych Szkotów. Pierwszy kościół we wsi, wzniesiony najpewniej przez cystersów, pochodził z XIV lub XV wieku, ale został zburzony w trakcie wojen napoleońskich. Był filią świątyni w Steblewie. W trakcie reformacji obiekt nie przeszedł w ręce protestantów, co było ewenementem na tych terenach. W tym okresie pozostawał jedynym katolickim kościołem na Żuławach Gdańskich. Krótko rezydował tu protestancki proboszcz Johannes Buncke, ale szybko został usunięty z urzędu. Obecny kościół wzniesiono w latach 1840–1841. Wieża i fragment dachu zostały zniszczone podczas działań wojennych w 1945. Obiekt remontowano w latach 1968, 1973 i 2007, kiedy to odbudowano wieżę, którą poświęcił arcybiskup Tadeusz Gocłowski 24 czerwca 2008, co upamiętnia stosowna tablica. Architektura Murowana, tynkowana, orientowana, jednonawowa, wzniesiona na planie prostokąta budowla stoi w centrum wsi. Reprezentuje styl neoromański. Od wewnątrz przykryta jest płaskim stropem. Ma wydzielone prezbiterium z zakrystią i 27-metrową wieżę od strony zachodniej. Kruchtę umieszczono u podstawy wieży, którą zwieńcza wieloboczna izbica nakryta hełmem z kulą oraz krzyżem. Wyposażenie Wyposażenie pochodzi głównie z wieków XVIII–XIX. Ołtarz główny reprezentuje styl barokowy. Umieszczono w nim dwa obrazy, w tym w polu głównym Chrzest Chrystusa, a w górnym Świętego Michała. Ołtarz ten zdobią rzeźby świętych Piotra i Pawła, a na szczycie – Chrystusa z aniołami. Ołtarze boczne stylowo są zbliżone do głównego. Ambona jest późnobarokowa i bogato rzeźbiona. Chór muzyczny, chrzcielnicę, konfesjonał, feretron i krucyfiks w kruchcie wykonano w XIX wieku, a prospekt organowy w wieku XVIII. Cenne są świeczniki z 1699. Ufundowali je mieszkańcy wsi, Anna i Jakub Diesterwalter. Otoczenie Przy kościele stoi ceglana plebania oraz dzwonnica z dwoma dzwonami datowanymi na 1699 i 1837. W przeszłości istniał tu cmentarz (pozostały poń części nagrobków). Około 150 metrów od świątyni wznosi się kapliczka z 1904, zwieńczona figurą Maryi z dzieciątkiem Jezus. Obok kościoła znajduje się grób żołnierza wyklętego, Franciszki Pomarańskiej (pseudonim Błyskawica, ur. 1926, zm. 1945), łączniczki porucznika Augustyna Westphala. Pochowano tu też księdza prałata Franciszka Fecko (1938–2017), proboszcza giemlickiego w latach 1974–2012. Tablice pamiątkowe W kościele wisi tablica upamiętniająca proboszczów giemlewskich. Galeria Przypisy
Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Kiezmarku

Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Kiezmarku – drewniano-murowany rzymskokatolicki kościół parafialny, pw. Matki Bożej Częstochowskiej, zbudowany w 1678 w miejscowości Kiezmark w gminie Cedry Wielkie w województwie pomorskim. Do 1945 użytkowany przez ewangelików. W 1962 wpisany do rejestru zabytków. Historia Kościół zbudowano w 1678, a przebudowano lub wzniesiono od nowa w 1727. Do 1945 był użytkowany przez protestantów i był kościołem ewangelickim, następnie przejęty przez kościół rzymskokatolicki, poświęcony pw. Matki Bożej Częstochowskiej (prawdopodobnie w 1949) i ustanowiony jako parafialny. Remontowany w 1773, 1939, 1971–72. W latach 2010–2012 przeszedł gruntowny remont i konserwację. Odwodniono teren, wymieniono fundamenty, wzmocniono i zakonserwowano konstrukcję drewnianą, położono nowe tynki, odmalowano sklepienie, wymieniono instalacje. W latach 2017–2018 odnowiono wnętrze, odtworzono sklepienia z lunetami i wstawiono nowy witraż, przedstawiający Jana Pawła II. Architektura i wyposażenie Jest to budowla o konstrukcji słupowo-ryglowej, jednonawowa, z wieżą wtopioną w korpus, orientowana. Drewniana konstrukcja szkieletowa ścian wypełniona jest otynkowanymi cegłami. Poprzedzona kruchtą wieża zwieńczona blaszanym, ośmiobocznym dachem wieżowym, posiada boczne aneksy. W górnej jej części znajdują się cztery tarcze zegara mechanicznego, datowane na XIX w., a na ścianie południowej dwa zegary słoneczne, kamienny z datą 1653 i drewniany z początku XIX w. Charakterystyczne duże okna. Dach dwuspadowy, kryty dachówką. Wnętrze salowe, bez wyodrębnionego prezbiterium, zamknięte pięciobocznie. Po obu stronach przejścia z kruchty do części podwieżowej znajdują się kamienne herby Gdańska z XVI w. Zachowało się oryginalne, barokowe wyposażenie: manierystyczny ołtarz główny, ambona i chrzcielnica. Empora muzyczna wsparta na słupach, o prostej linii parapetu z późnobarokowym prospektem organowym z XVIII w. (prawdopodobnie dzieło Andreasa Hildebrandta) oraz fragmenty stalii z XVIII w. W posadzce świątyni znajduje się 7 płyt nagrobnych z XVI i XVII w. Otoczenie Obok kościoła cmentarz założony w XVII w. z zachowanymi starymi nagrobkami. Przypisy Linki zewnętrzne Galeria zdjęć kościoła po renowacji w 2018
Kreuzauffindungskirche (Krzywe Koło)

Die Dorfkirche der Auffindung des Heiligen Kreuzes kurz Kreuzauffindungskirche in Krzywe Koło (deutsch Kriefkohl) ist eine Filialkirche der Kirchengemeinde in Güttland/Koźliny. Geschichte Die Kirche wurde im 14. Jahrhundert als gotische Holzkapelle errichtet, im 15. Jahrhundert erweitert und von 1685 bis 1687 komplett umgebaut. 1747 erhielt der Bau einen Turm und eine Westvorhalle. 1879 wurde die Kirche außen gotisierend instand gesetzt und südlich ein Kapellenanbau angefügt. Von der zweiten Hälfte des 16. Jahrhunderts bis 1945 war die Kirchengemeinde Kriefkohl lutherisch. Bauwerk Die vierachsige Kirche ohne Querhaus ist geostet und erhebt sich als ziegelgedeckter Backsteinbau auf einem Feldsteinsockel. Der Kirchturm ist aus Holz und hat eine vorgelegter Westhalle. Ein gotisierter Stufengiebel bildet eine Bekrönung der Vorhalle. Die Ostfassade trägt ebenfalls einen solchen Stufengiebel. Steinerne Kanonenkugeln in den Außenwänden der Kirche sollten an die Kämpfe während der schwedischen Kriege in dieser Gegend mahnen. Über dem Eingang zur Vorhalle ist das Wappen von Danzig zu sehen, das auf einem Schild mit Blätterkranz platziert ist. Innenausstattung Die Innenausstattung mit zwei hölzerne polychromen Emporen aus dem ausgehenden 17. Jahrhundert, ist reich und vollständig original. Bei Restaurierungsarbeiten wurden 2019 Malereien entdeckt, die jahrhundertelang unter einer einfarbigen Übermalung verborgen waren. Neben den ikonographischen Darstellungen enthalten die Bemalungen auch Inschriften. So trägt das Chorgestühl trägt Porträtdarstellungen u. a. von Jesus mit den 12 Aposteln, der Jungfrau Maria, und mehrere biblischer Gestalten. Weblinks Ausführliche Beschreibung, Deutsch-Polnische Stiftung
Kirchenruine Stüblau

Die Kirche Stüblau (polnisch ruiny kościoła Steblewo) ist eine ruinöse Kirche in der Gmina Suchy Dąb auf dem Danziger Werder. Geschichte Am 28. Juni 1305 bestätigte König Wenzel III. von Polen dem Deutschen Orden die Schenkung einer Anzahl von Gütern, zu denen auch Stüblau gehörte. Kirche und Pfarrer sind erstmals in einer Handfeste von 1343 erwähnt, die der Pfarrei vier freie Hufen zuwies. Da der Deutsche Orden das Dorf seit 1299 besaß, ist es wahrscheinlich, dass die Kirche schon zu früherer Zeit bestand. Als der Orden dann in Besitz des ganzen Danziger Werders kam, wurden einige neu erworbene Ortschaften, so auch das bischöfliche Gemlitz (Giemlice) sowie Kriefkohl (Krzywe Koło, jedoch nur der Teil rechts der Mottlau), Wossitz (heute: Osice) und Langfelde (Długie Pole) Teil der Parochie Stüblau. Das Kirchspiel gehörte zum Bistum Leßlau, genauer zum Danziger Diakonat des Archidiakonats Pomerellen. Der Stüblauer Pfarrer war einerseits als dem Deutschen Orden als Patron gegenüber verantwortlich, andererseits aber dem Bischof. Vermutlich nach 1454 wurde Gremlitz zur eigenen Pfarrei. Später im 15. Jahrhundert ging das Patronat an die Stadt Danzig über. Der erste belegte evangelische Pfarrer im Danziger Werder ist für 1562 in Stüblau sowie Wossitz belegt. Infolge der schwedisch-polnischen Kriege erlitt die Kirche schweren Schaden. Zudem schlug 1626 der Blitz in den Kirchturm ein. Bei der Wiederherstellung des Kircheninneren wurde große Schnitzereien in Auftrag gegeben. Durch Kriegseinwirkung 1945 brannte die Kirche aus und blieb Ruine. Bauwerk Der Bau ist eine typische Werderkirche aus der Mitte des 14. Jahrhunderts. Der Saal ist flachgedeckt, der Ostgiebel ist achtteilig. An der Nordseite des Hauptraums schließt sich die Sakristei an, nach Süden schließt sich eine Halle an. Der Turm stammt aus der letzten Bauperiode wohl gegen Ende des 14. Jahrhunderts. Der Turm hat an seiner Nordseite keine Fenster, und die Strebepfeiler sind kräftig abgetreppt. Die Glockenhaube war achteckig und trug einen hohen schlanken Helm. Literatur Dehio, Gall. Deutschordensland Preussen. Bearbeitet unter Mitwirkung von Bernhard Schmid und Grete Tiemann Cover Grete Tiemann Deutscher Kunstverlag, 1952, Seiten 43–44 Freytag, Hermann: Geschichte des Kirchspiels Stüblau im Danziger Werder: eine Festgabe zum dreihundertundfünfzigjährigen Reformationsjubiläum (= S.-Abdr.: Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins. Heft 54). Danzig 1912. Weblinks
Kościół św. Anny i św. Joachima w Suchym Dębie

Kościół Świętej Anny i Świętego Joachima – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Żuławy Steblewskie archidiecezji gdańskiej). Jest to świątynia wzniesiona w II połowie XIV wieku. Podczas reformacji, około 1560 roku została przejęta przez protestantów. W latach 1673–1689 został prowadzony remont budowli, zostały przebudowane łuki i dobudowane balkony. W 1732 roku została zbudowana od zachodniej strony wieża o konstrukcji szkieletowej. W XIX wieku została wzniesiona przybudówka od północnej strony i zakrystia. W 1945 roku budowla została spalona. Powodem pożaru było ostrzelanie kościoła przez wojska sowieckie. W latach 1974–1976 świątynia została odbudowana. 25 grudnia 1976 roku została odprawiona pierwsza msza święta od czasów reformacji w Kościele. 11 marca 1978 roku ksiądz biskup Kazimierz Kluz, biskup pomocniczy gdański, uroczyście poświęcił świątynię pod wezwaniem św. Anny i Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Przypisy
Kościół Przemienienia Pańskiego w Sobowidzu

Kościół Przemienienia Pańskiego w Sobowidzu – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Sobowidzu, w województwie pomorskim. Parafia wchodzi w skład dekanatu Trąbki Wielkie archidiecezji gdańskiej. Historia 1798 - Powstanie dwupoziomowego, ewangelickiego kościoła. 1805 - 1818 - na terenie ewangelickiej gminy powstaje 9 kościołów katolickich. 1818 - 1824 - w parafii ewangelickiej nie było Pastora. 1837 - przez zagrożenie zawaleniem kościół zostaje zamknięty i zburzony. 1838 - budowa plebanii 1842 - kamień węgielny pod nową świątynię. 1843 - oddanie do użytku kościoła o spichlerzowej bryle architektonicznej. 1864 - ze względu na błędy w projekcie architektonicznym niebezpieczną dla użytkowników budowlę trzeba po części rozebrać i gruntownie przebudować. 1897 - 1898 - dobudowa absydy, zakrystii i wieży; rozbudowany kościół posiada wówczas 575 miejsc siedzących. Cesarz Wilhelm II ofiarował centralny witraż Jezusa Dobrego Pasterza, a cesarzowa Wiktoria mszał z własną dedykacją. Wymieniono wówczas organy, a na miejsce dawnych XVIII-wiecznych dzwonów zainstalowano dwa nowe, odlane z żelaza w Bochum (415 i 264 kg). 1905 - katolicy zamieszkujący wieś i okręg znacznie przewyższyli liczebnie ludność ewangelicką. 1912 - na wieży kościelnej zamontowano zegar. 1919 - mocą Traktatu Wersalskiego Sobowidz zostaje włączony w obszar Wolnego Miasta Gdańska, pozostając oddalony zaledwie o 2 km od polskiej granicy. 1946 - powstaje parafia katolicka pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, a pierwszym proboszczem mianowany został ks. Józef Wdowiak (zmarły tragicznie w pożarze plebanii, 12 stycznia 1982 roku). Galeria Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Trąbkach Wielkich

Sanktuarium Matki Bożej Trąbkowskiej w Trąbkach Wielkich – rzymskokatolickie sanktuarium maryjne. Znajduje się w Trąbkach Wielkich, w województwie pomorskim. Należy do dekanatu Trąbki Wielkie w archidiecezji gdańskiej. Jest to jednonawowa świątynia wzniesiona w 1740 roku. Została zbudowana z cegły na reliktach gotyckiej budowli, szczyt wschodni posiada natomiast drewnianą konstrukcję szkieletową, dach jest pokryty blachą. Jako bryła jest to kościół o jednej nawie z korpusem nakrytym wysokim dachem dwuspadowym i prezbiterium zamkniętym wielobocznie, od strony północnej do prezbiterium jest dobudowana zakrystia nakryta dachem pulpitowym; wieża na planie kwadratu jest zwieńczona dachem hełmowym. Zachowało się rozmieszczenie, wielkość i kształt otworów okiennych i drzwiowych. Ściany w cegle są ozdobione gzymsami podokapowymi. Otwory okienne posiadają nadproża. We wnętrzu zachowało się cenne wyposażenie w stylu barokowym. Dekretem biskupim z dnia 23 kwietnia 2020 abpa Sławoja Leszka Głódzia – metropolity gdańskiego – kościół został mianowany siedzibą dekanatu, a jej proboszcz dziekanem. Kościół filialny Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Trąbkach Wielkich Kościół filialny Miłosierdzia Bożego – Czerniewo, ul. Gdańska Przypisy Linki zewnętrzne Kościół parafialny Wniebowzięcia NMP na stronie gminy Trąbki Wielkie. [dostęp 2023-04-24]. Kościół w Czerniewie na stronie gminy Trąbki Wielkie. [dostęp 2023-04-24].
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Chmielnie

Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Kartuzy diecezji pelplińskiej). Jest to świątynia wzniesiona w 1845 roku, natomiast jej czworokątna wieża została wzniesiona w 1860 roku, w 1887 roku została połączona z korpusem głównym. We wnętrzu kościoła zachowały się piękne polichromie, oparte na typowych kaszubskich motywach używanych w hafcie. Ciekawy jest również barokowy ołtarz główny wykonany w 1700 roku, dwa feretrony wykonane w XVIII wieku i interesująca chrzcielnica. Cennym zabytkiem jest również legendarny dzwon odlany w XVI wieku i ozdobiony gotycką inskrypcją, informującą o wezwaniu świętych Anny, Barbary i Katarzyny o pomoc w walce ze złymi duchami. Przypisy