Biały Pałacyk na Frascati

Biały Pałacyk na Frascati, także pałacyk Branickich-Lubomirskich – zabytkowy pałac znajdujący się w Warszawie przy al. Na Skarpie 20/26, w dzielnicy Śródmieście. Siedziba Muzeum Ziemi PAN. Opis Pod koniec XVIII wieku w tym miejscu znajdował się założony przez księcia Kazimierza Poniatowskiego ogród zwany ogrodem „Na Górze”, zaprojektowany przez Szymona Bogumiła Zuga. W 1779 roku według jego projektu wybudowano tu zespół budynków, w tym piętrowy drewniany budynek mieszkalny (tzw. Oberżę, czasem nazywaną „karczmą Holenderską”) oraz sąsiadujący z nią budynek kuchni wraz z jadalnią. Na początku XIX wieku posiadłość stała się własnością francuskiego restauratora Szymona Chovota. Przekształcił on ogród w park zwany Frascati. W latach późniejszych tereny przejął Nikołaj Nowosilcow, a po nim gen. Józef Rautenstrauch. Następnie, na pocz. II połowy XIX wieku, ogrody zakupiła hrabina Róża z Potockich Branicka (1782–1862). Jej wnuk Władysław Branicki wzniósł nieopodal starych budynków Oberży i kuchni tzw. Czerwony Pałac w stylu renesansu holenderskiego, z fasadą z klinkieru (stąd nazwa). Zaprojektował go Leandro Marconi. Wykorzystując fundamenty dawnej Oberży i mury dawnej kuchni z jadalnią przebudowanej na skrzydło z owalną salą balową wzniesiono budynek w dzisiejszym kształcie, dobudowując łącznik z głównym portalem wejściowym od strony zachodniej i tarasem od wschodniej, w stylu klasycystycznym z oranżerią. Nie wiadomo, kto projektował budynek. W dniu 20 sierpnia 1853 roku w willi urodziła się druga córka Zygmunta Krasińskiego, Elżbieta (zm. 1857). W 1893 roku córka Władysława, Maria, poślubiła księcia Zdzisława Lubomirskiego i otrzymała pałacyk w darze. Zwano go żartobliwie "Córkarnią", gdyż rodzice Braniccy rezydowali w Czerwonym Pałacu, a ich cztery córki w Białym Pałacyku. Odtąd pałacyk był warszawską rezydencją ks. Zdzisława i jego rodziny. Wnuk Zdzisławostwa Lubomirskich, Zdzisław Morawski, opisuje go jak następuje: dom składał się z trzech brył: piętrowego środka i parterowych boków. Całość w stylu klasycystycznym, mieściła około dwudziestu pokojów. Na parterze znajdowała się owalna sala balowa, wysoka na dwie kondygnacje, gabinet pana domu, salon, sala jadalna, obszerny przedpokój, kuchnia i pomieszczenia dla służby. Na pierwszym piętrze mieściły się pokoje sypialne i mały salonik przylegający do oranżerii, oszklonej i także wysokiej na dwa piętra; można do niej było wejść z parteru albo schodami w dół z pierwszego piętra (zobacz niżej, Pamiętnik). W Czerwonym Pałacu (zburzonym częściowo w czasie II wojny światowej, ruiny rozebrano w 1946) był w czasie I wojny światowej lazaret wojskowy, po odzyskaniu niepodległości mieściła się w nim do 1939 ambasada francuska (ówczesny adres: al. Frascati 22). Po śmierci Marii Lubomirskiej, która zmarła w Białym Pałacyku, ks. Zdzisław przeniósł się do wybudowanej nieopodal willi pod adresem ul. płk. Francesco Nullo 3, a Biały Pałacyk wynajęło poselstwo Chin na rezydencję dla posła i użytkowało go do 1939 r., prowadząc sprawy konsularne w osobnych biurach przy ul. Rozbrat 28. Ok. 1936 r. park rozparcelowano i wytyczono nową ulicę, nazwaną Aleja Legionów. Położoną naprzeciw pałacyku posesję (dawniej „pałac Letni” i podobno lożę masońską) z nowym adresem al. Legionów 27 zakupił architekt Bohdan Pniewski i wzniósł tam istniejącą do dziś willę, gdzie miał mieszkanie i pracownię architektoniczną. Pałacyk ucierpiał podczas II wojny światowej, ale nie został zburzony. Odbudowano go w 1948 roku według projektu Tadeusza Zielińskiego i Zbigniewa Karpińskiego w stylu klasycystycznym. Od tego czasu jest użytkowany przez Muzeum Ziemi PAN. Przypisy Bibliografia Maria Lubomirska, Pamiętnik księżnej Marii Zdzisławowej Lubomirskiej 1914–1918, (posłowie: Zdzisław Morawski), Poznań 2002 ISBN 83-86138-92-0 Warszawa, książka telefoniczna 1938-39.