Plac Polski we Wrocławiu

Plac Polski (Ziegelplatz, Kaiserin-Augusta-Platz) – plac we Wrocławiu położony w obrębie Starego Miasta (Altstadt) w jego części nazywanej Nowym Miastem (Neustadt) . Tu znajdują się między innymi takie obiekty jak Wzgórze Polskie utworzone w miejscu Bastionu Ceglarskiego oraz zabytkowy budynek Akademii Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta. Sam plac ma formę ulicy i urządzonego, przyległego do niej skweru łączącego się z Promenadą Staromiejską. Historia W miejscu Placu Polskiego znajdowały się fortyfikacje miejskie. W tym czasie południową pierzeję tego obszaru stanowiła zabudowa w postaci szop gospodarczych. Fortyfikacje zostały rozebrane w 1807 r. Wówczas w pobliżu placu urządzono Promenadę Staromiejską, a sam plac uzyskał kształt zbliżony do współczesnego. W 1874 r. odsłonięto w centrum placu Pomnik Zwycięstwa wykonany w latach 1870/1871, zaprojektowany przez A. Langera. Sam plac otrzymał wówczas nazwę placu Cesarzowej Augusty. Uznaje się, iż ówcześnie plac miał bardzo romantyczny charakter. Łączył w sobie cechy reprezentacyjnego placu miejskiego oraz przylegającej zabudowy o monumentalnej architekturze i publicznym przeznaczeniu. Powstały tu bowiem między innymi następujące obiekty: w 1848 r. Gimnazjum św. Ducha, 1867 r. Królewska Szkoła Sztuki i Rzemiosła Artystycznego, obecnie ASP, a także uznawane za malownicze nowe założenie parkowe, w którym umiejscowiono pomnik, urządzenia ogrodowe oraz na wschodzie widokowe Wzgórze Polskie w miejscu Bastionu Ceglarskiego, a całość od północy ograniczona korytem rzeki Odry, wzdłuż którego urządzono bulwar (współcześnie bulwar Xawerego Dunikowskiego). Ponadto w obszarze tym przebiegała niegdyś ulica Polska - Polnischegasse – co nawiązywało do przewagi w tym rejonie miasta ludności polskiej. Później przemianowana została między innymi na Basteigasse, która to nowa nazwa nawiązywała do pobliskich fortyfikacji. Ulica ta łączyła obecną ulicę Bernardyńską z ulicą Garncarską. Tu także istniała niegdyś Ratusz Nowego Miasta, siedziba korporacji studenckiej Winfridia (Katolische Studenten Verbindung Winfridia), a także budynek Gimnazjum Św. Ducha, które to budynki zostały wyburzone . Ulicę zlikwidowano w 1964 r. w związku z budową szkoły, a jej reliktem pozostaje zabudowa południowej pierzei placu Polskiego. Nazwy W swojej historii plac nosił następujące nazwy: Ziegelplatz Kaiserin-Augusta-Platz (od 1874 r.) Polski Analogiczną nazwę do nazwy placu Ziegelplatz nosiła ulica, która dziś nosi nazwę ulicy Eugeniusza Geta-Stankiewicza (wcześniej ulicy Garncarskiej), tj. Ziegelgasse, którą stosowano od XVI wieku i wzięta została od pobliskiego Bastionu Ceglanego. Sam Bastion Ceglany nosił nazwę Ziegelbastion, nazwa niemiecka obejmowała wówczas oprócz samego bastionu także zaułek doń prowadzący, równoległy do obecnej ulicy Eugeniusza Geta-Stankiewicza, dziś bez oddzielnej nazwy własnej. Układ komunikacyjny Do placu Polskiego przypisana jest ulica o długości 100 m. Ma ona status drogi gminnej. Łączy się ona z ulicą Eugeniusza Geta-Stankiewicza na wschodzie i ulicą Frycza Andrzeja Modrzewskiego na zachodzie. Na północy przepływa rzeka Odra, jej ramię stanowiące główne koryto rzeki, na odcinku nazywanym Odrą Górną. Tu przebiega końcowy odcinek Promenady Staromiejskiej biegnący nabrzeżem o charakterze parkowym, tj. wzdłuż bulwaru Xawerego Dunikowskiego. Zagospodarowanie i otoczenie Zabudowa placu Polskiego ograniczona jest do pierzei południowej stanowiącej część zabudowy kwartału okalanego ulicami placu, ulicy Eugeniusza Geta-Stankiewicza, Andrzej Frycza Modrzewskiego i Jana Ewangelisty Purkyniego. Tu znajduje się między innymi zabytkowy budynek użytkowany obecnie przez Akademię Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu (dawniej Państwowa Wyższa Szkoła Sztuk Pięknych - PWSSP) . Za kwartałem tym przebiega ulica Jana Ewangelisty Purkyniego, a dalej rozciąga się Park Juliusza Słowackiego z budynkiem rotundy, w której ma swoją siedzibę Panorama Racławicka. Na wschodzie położone jest widokowe Wzgórze Polskie, utworzone na bazie pozostałości dawnego Bastionu Ceglarskiego , za którym leżą: Zatoka Gondol i dalej Muzeum Narodowe. Na północy rozciąga się założenie parkowe wraz z bulwarem i promenadą , a na zachodzie przebiega ulica Andrzej Frycza Modrzewskiego. Za nią znajduje się powojenna zabudowa czterech mieszkalnych budynków punkowych i teren szkolny . W obszarze placu znajduje się skwer na którym widoczne są ślady nieistniejącego pomnika Zwycięstwa . Pozostał natomiast dawny szalet w sąsiedztwie Wzgórza Polskiego (przy skrzyżowaniu z ulicą Eugeniusza Geta-Stankiewicza). Na skwerze znajdują się także pomniki i rzeźby, w tym między innymi: Pomnik Pomordowanych na Kresach Wschodnich przez UON/UPA Głowa robotnika, pomnik z 1946 r. autorstwa Xawerego Dunikowskiego (początkowo rzeźba stała przed Pawilonem Czterech Kopuł, gdyż przygotowywana była na Wystawę Ziem Odzyskanych), w 1982 roku rzeźbę odtworzono i ustawiono przy Akademii Sztuk Pięknych Pomnik Wojciecha Marcinkowskiego i inne rzeźby plenerowe. W pobliżu, na promenadzie w ramach Bulwaru Xawerego Dunikowskiego znajduje Pomnik artystów poszkodowanych w powodzi 1997 r. z 2007 r., tzw. pomnik zalanych artystów, w postaci głazu z tablicą. Ochrona i zabytki Plac położony jest w obszarze Starego Miasta. Obszar ten objęty jest ochroną jako zespół urbanistyczny z XIII-XIX wieku, co znalazło zostało usankcjonowane wpisem do rejestru zabytków pod nr. rej. A/1580/212 z 12.05.1967 r.. Inną formą ochrony tych obszarów jest ustanowienie historycznego centrum miasta, w nieco szerszym obszarowo zakresie niż wyżej wskazany zespół urbanistyczny, jako pomnik historii . Bezpośrednio przy placu położone są dwa obiekty zabytkowe. Są to: dawny Bastion Ceglarski, obecnie „Wzgórze Polskie”, z XVI-XVIII wieku, wpisany pod nr. rej. A/5260/210 z 30.12.1970 r., oraz budynek PWSSP, a obecnie ASP, również pierwotnie przeznaczony dla Państwowej Akademii Sztuki i Rzemiosła Artystycznego, z lat 1866-67, i 1905, wpisany pod nr. rej. A/2364/437/Wm z 29.12.1986 r. . Gminna i wojewódzka ewidencja wymienia także dwa kolejne budynki położone przy placu, oznaczone jako budynek I i II. W najbliższym otoczeniu znajdują się także inne obiekty uznane za zabytki. Są to: zespół budynków Panoramy Racławickiej z otoczeniem (teren wraz z drzewostanem) z lat 1970-85, wpisany pod nr. rej. A/2281/464/Wm z 25.11.1991 r., obejmujący: rotundę i budynek administracyjno-techniczny , Park Juliusza Słowackiego, gmach Muzeum Narodowego, z lat 1883-86, wpisany pod nr. rej. A/5258/325/Wm z 24.07.1976 r. Hala Targowa, z 1908 r., wpisana pod nr. rej. A/2659/401/Wm z 13.04.1979 r. zespół klasztorny bernardynów, obecnie Muzeum Architektury : kościół pod wezwaniem świętego Bernarda, wpisany pod nr. rej. A/1298/16 z 28.11.1947 r. i z 23.10.1961 r. klasztor, pisany pod nr. rej. A/1299/17 z 8.11.1958 r. i z 23.10.1961 r. Gminna i wojewódzka ewidencja wymienia także budynki położone w kwartale zabudowy przylegającym do placu przy ulicy Andrzeja Frycza-Modrzewskiego 15 i 17 wraz z oficyną. Uwagi Przypisy Bibliografia GrzegorzG. Bakuliński GrzegorzG., MałgorzataM. Książkiewicz MałgorzataM., StanisławS. Januszewski StanisławS., RyszardR. Majewicz RyszardR., Część 1. Zabytki techniki Śródmiejskiego Węzła Wodnego, [w:] Trasy turystyczne dla m. Wrocławia. Otwarte (przestrzenne) Muzeum Techniki Wrocławia [online], wrosystem.um.wroc.pl – Strona miasta Wrocław, Fundacja Otwartego Muzeum Techniki, 2007 [dostęp 2016-11-29] (pol.). Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Wroclawia, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, listopad 2016 [dostęp 2016-07-21] (pol.). JanJ. Harasimowicz JanJ. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.). Historia szkoły, Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-12] (pol.). Informacje Kontaktowe, Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-12] (pol.). Kontakt, Akademia Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.). Kontakt, „O muzeum”, Muzeum Narodowe we Wrocłaiu, Wrocław [dostęp 2016-11-22] (pol.). Kontakt, Panorama Racławicka, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.). Strona główna, Muzeum Architektury, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.). strona główna serwisu Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2016-11-22] (pol.). Pomniki, rzeźby i fontanny we Wrocławiu powstałe po 1945 roku, Oficjalny Serwis Internetowy Wrocławia, Wrocław [dostęp 2016-11-29] (pol.). Pomnik Zwycięstwa, [w:] Nieistniejące pomniki we Wrocławiu [online], Atrakcje Wrocławia [dostęp 2016-11-29] (pol.). Pomnik Zwycięstwa, [w:] Nieistniejące pomniki we Wrocławiu [online], Pomniki Wrocławia [dostęp 2016-11-29] (pol.). MarcinM. Torz MarcinM., W średniowiecznym Wrocławiu było drugie miasto. Mieszkali w nim Polacy, Gazeta Wrocławska, 17 kwietnia 2011 [dostęp 2016-11-30] (pol.). UCHWAŁA NR LXXI/454/93 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 9 października 1993 roku w sprawie nazw parków i terenów leśnych istniejących we Wrocławiu, [w:] Uchwały, Oficjalny Portal Internetowy Wrocławia, Biuletyn Urzędowy RMW z 15 października 1993 r. Nr 11, poz.101., Wrocław, 9 października 1993 [dostęp 2016-11-22] (pol.). typ? Linki zewnętrzne: "opublikowany". UCHWAŁA NR XLVII/1690/02 RADY MIEJSKIEJ WROCŁAWIA z dnia 18 kwietnia 2002 roku w sprawie zmiany uchwały nr XLVI/648/97 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 18 grudnia 1997 roku w sprawie wyrażenia zgody na wzniesienie pomnika we Wrocławiu, [w:] Uchwały [online], Oficjalny Serwis Internetowy Wrocławia, 18 kwietnia 2002 [dostęp 2016-11-29] (pol.). Wrocław – zespół historycznego centrum, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 18 kwietnia 2013 [dostęp 2016-11-30] [zarchiwizowane z adresu 2016-12-12] (pol.). Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Krzysztof Kubicki; sporządziła: Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław, 3 listopada 2016 [dostęp 2016-11-21] (pol.). Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2016 [dostęp 2016-11-22] (pol.). Wykaz zabytków we Wrocławiu, stan wrzesień 2016, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu, sierpień 2016 [dostęp 2016-08-30] (pol.). M.P. z 1994 r. Nr 50, poz. 425 (ISAP) Zarządzenie Prezydenta RP z 8 września 1994 roku, 1994 [dostęp 2016-11-30] (pol.). Linki zewnętrzne Plac Polski, [w:] woj. dolnośląskie, Wrocław, Nowe Miasto [online], fotopolska.eu [dostęp 2016-11-25] (pol.). pl. Polski, [w:] Wrocław, Nowe Miasto [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2016-11-23] (pol.). Plac Polski, wikimapia.org [dostęp 2016-11-23] (pol.).