Zapora Niedzica

Zapora Niedzica (również: Zapora Czorsztyńska) – zapora wodna wybudowana w latach 1975–1997 w miejscowości Czorsztyn oraz w przysiółku Zamek, należącym do wsi Niedzica (obecnie będącym samodzielną wsią Niedzica-Zamek). Znajduje się w Pieninach, spiętrza wody Dunajca, tworząc Jezioro Czorsztyńskie. Historia Wstępny projekt budowy planowanych zbiorników wodnych w Niedzicy-Czorsztynie (zbiornik główny) i w Sromowcach Wyżnych (zbiornik wyrównawczy) oraz związanych z nimi zapór wodnych rozpatrzony został przez Prezydium Komisji Planowania przy Radzie Ministrów 21 czerwca 1968 r. Według ówczesnych ustaleń prace przygotowawcze (zaplecze, drogo dojazdowe itp.) miały zostać podjęte w 1969 r., natomiast prace przy obiektach podstawowych – w roku 1970. Zakończenie robót planowano na 1974 r. Ostatecznie budowę zespołu rozpoczęto w roku 1975. W latach 80. i 90. XX wieku spotykała się ona z ostrymi protestami ekologów. Realizację zapory, zbiornika oraz elektrowni zakończono dopiero w 1997. W tym roku powołano również spółkę do ich obsługi. Patronem zespołu zbiorników wodnych został prof. Gabriel Narutowicz. Charakterystyka Zapora Niedzica jest najwyższą w Polsce zaporą ziemną z centralnym uszczelnieniem glinowym. Jej wysokość maksymalna od chodnika galerii wynosi 56 m. Długość zapory wynosi 404 m. Korona budowli ma szerokość 7 m i jest udostępniana do ruchu pieszych oraz przejazdu pojazdów obsługi. Zapora została zbudowana z wykorzystaniem 1,7 mln m³ żwiru. Nachylenie skarpy odwodniej zapory (od strony Jeziora Czorsztyńskiego) do poziomu 20 m wynosi 1:3,5, natomiast powyżej poziomu 20 m 1:2,25. W przypadku skarpy odpowietrznej (od strony Jeziora Sromowskiego) nachylenie jest zmienne i ma wartość od 1:2,5 do 1:1,85. Zabezpieczeniem skarpy odwodniej są płyty betonowe o grubości 30 cm, natomiast skarpy odpowietrznej – zazielenienie z instalacją do zraszania ziemi. Wydatek przelewu stokowego zapory wynosi 975 m³ wody na sekundę, natomiast dwóch spustów dennych 360 m³ wody na sekundę. Wydatek dwóch turbin to 250 m³ wody na sekundę. Galeria kontrolno-zastrzykowa ma długość 256,2 m i światło chodnika 3 × 3 m. Drenaż zapory odbywa się rurami o średnicy 100 cm ze studniami kontrolnymi. Poniżej zapory znajduje się elektrownia wodna należąca do Zespołu Elektrowni Wodnych Niedzica S.A. Zapora (podziemny tunel – galeria kontrolna zapory poprowadzona w skale, 50 m pod wodą i nasypem zapory) oraz elektrownia są udostępnione do zwiedzania z przewodnikiem. W momencie oddania do użytku obiekt funkcjonował w ramach Zespołu Zbiorników Wodnych Czorsztyn-Niedzica i Sromowce Wyżne im. Gabriela Narutowicza, który został w późniejszym okresie przekształcony w Zespół Elektrowni Wodnych Niedzica S.A. Korzyści Zapora zatrzymuje wody Dunajca i pełni funkcję przeciwpowodziową dla miejscowości leżących w dole rzeki. W dniu oficjalnego otwarcia obiektu, 9 lipca 1997, w trakcie tzw. powodzi tysiąclecia, zaobserwowana fala powodziowa była drugą pod względem wysokości, po fali z największej powodzi w latach międzywojennych w 1934. Budowa zapory pozwoliła również na dostarczenie wody pitnej do pobliskich miejscowości (przed budową zapory w tym rejonie występowały niedobory wody w okresie suszy). Ustabilizowała poziom rzeki, dzięki czemu tradycyjny spływ Przełomem Dunajca odbywa się bez przeszkód. Galeria Przypisy Bibliografia Elektrownia wodna w Niedzicy. niedzica.pl. [dostęp 2017-01-17]. (pol.). Jak powstawały zbiorniki wodne w Czorsztynie i Niedzicy. Gazeta Wyborcza, 2015-05-27. [dostęp 2017-01-17]. (pol.).