Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy

Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy – przedsiębiorstwo będące właścicielem domu towarowego, wzniesionego w latach 1913–1914 przy ul. Brackiej 25 w Warszawie. Historia Przedsiębiorstwo przeniosło działalność do nowo wzniesionego obiektu 7 listopada 1914 roku z sąsiedniej kamienicy przy ul. Brackiej 23, w której wynajmowało pomieszczenia od 1900 roku. Poprzez bezpośrednie zaopatrywanie się u producentów, spółka wyeliminowała łańcuch pośredników i mogła zaoferować klientom produkty w konkurencyjnych cenach. Aby uprzyjemnić zakupy, otwarto na trzecim piętrze kawiarnię, a w sezonie letnim, na tarasie mieszczącym się na dachu, serwowano kefiry i soki owocowe, propagując idee zdrowego żywienia. Przedsiębiorstwo starannie przygotowywało wystawy, dbało o atrakcyjne wyłożenie towarów, reklamę oraz opakowania. Lata największej świetności dom towarowy Jabłkowskich przeżywał w dwudziestoleciu międzywojennym. Do 1939 roku był jedynym tego typu obiektem w Warszawie oraz największym domem towarowym w Polsce; prowadził także sprzedaż wysyłkową. Przedsiębiorstwo zatrudniało ok. 200 osób. Pracownicy wysyłani byli na pokazy mody do Paryża, aby tam podpatrywać najnowsze kolekcje mody. Dom towarowy był czynny podczas okupacji niemieckiej. W czasie powstania warszawskiego przedsiębiorstwo wspierało powstańców, zaopatrując ich w odzież, obuwie i żywność. Produkowano tu także amunicję. Jako jeden z nielicznych budynków w tamtym rejonie Warszawy, dom towarowy Jabłkowskich przetrwał szczęśliwie bombardowania miasta; ocalały także znajdujące się w budynku witraże. W maju 1945 wznowił działalność. Rozdzielano tam również towary UNRRA. W maju 1950 roku odebrano budynek rodzinie Jabłkowskich, a przedsiębiorstwo upaństwowiono. W listopadzie 1951 w budynku otwarto Centralny Dom Dziecka. Później mieścił się tam Dom Obuwia oraz siedziby biur, a od 1992 roku dom handlowy „Arka”. Następnie działała tam wielka księgarnia Traffic Club. W 1971 budynek domu towarowego został wpisany do rejestru zabytków W czerwcu 1996 roku spadkobiercy ostatnich właścicieli reaktywowali przedsiębiorstwo Bracia Jabłkowscy, i po latach odzyskali budynek. Architektura Modernistyczny gmach został wzniesiony w latach 1913–1914 w miejscu, w którym wcześniej znajdowała się Heca (szczwalnia, teatr walk zwierząt). Powstał według projektu Karola Jankowskiego i Franciszka Lilpopa. Autorzy inspirowali się wielkimi francuskimi i niemieckimi domami towarowymi, a szczególnie zaprojektowanym przez Alfreda Messela domem Wertheima w Berlinie. Witryny rozdzielone są pokaźnymi, profilowanymi filarami, a wejście umieszczono we wnęce podpartej dwiema doryckimi kolumnami. Budynek wzniesiono na bazie konstrukcji szkieletowo-żelbetowej. W prostym, funkcjonalnym wnętrzu, na uwagę zasługuje reprezentacyjna klatka schodowa, oświetlona półkolistymi oknami z witrażami zaprojektowanymi przez Edmunda Bartłomiejczyka, a wykonanymi w pracowni W. Skibińskiego, przedstawiającymi wytworne mieszkanki miasta z różnych epok. W obiekcie zainstalowano pierwszą szklaną windę w Warszawie. W czasie remontu elewacji budynku w 2017 zmieniono kolor fasady z brązowego na pierwotny kolor szary, odrestaurowano sztukaterie oraz elementy metaloplastyki. Nowy Dom Jabłkowskich W roku 2010 rozpoczęła się budowa nowego domu towarowego na rogu ulic Brackiej i Chmielnej. Jednak zamiast sklepów planowany był tu budynek biurowy. Został on oddany do użytku we wrześniu 2011. Nowy dom braci Jabłkowskich, projektu architektów Ryszarda Girtlera i Marty Girtler-Szymborskiej, liczy sześć kondygnacji nadziemnych, przy czym parter był przeznaczony na usługi (salon telefonii komórkowej), a piętra na pomieszczenia biurowe. Przewidziano możliwość wykonania w stropie nad parterem dużego otworu na dźwig i schody ruchome, co pozwoliłoby wprowadzić usługi również na I piętro, a także ewentualnie do podziemia. Wejście do budynku znajduje się od strony ulicy Chmielnej. Elewacje budynku są utrzymane w skali zgodnej ze starym budynkiem Domu Towarowego. Zastosowano okładzinę z szarego piaskowca oraz z modrzewia syberyjskiego. Narożnik budynku zaprojektowano na planie łukowym, elewacje od ulic Brackiej i Chmielnej łączą się płynnie w całość. Przypisy Bibliografia Cezary Łazarewicz: Sześć pięter luksusu. Przerwana historia Domu Braci Jabłkowskich. Kraków: Znak, 2013. ISBN 978-83-240-2047-8. Feliks Jabłkowski: Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy. Romans ekonomiczny. Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2005, seria: Seria z Kogutem. ISBN 83-207-1796-5. Małgorzata Omilanowska: Świątynie handlu: warszawska architektura komercyjna doby wielkomiejskiej. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2004, s. 270-277. ISBN 83-89101-32-7. Linki zewnętrzne Historia obiektu – Dom Braci Jabłkowskich. [dostęp 2016-03-24]. Biuletyn Firmowy Domów Towarowych „Bracia Jabłkowscy” 1938–1939 Agnieszka Dąbrowska, Dom Towarowy Braci Jabłkowskich − firma założona w 1884 [dostęp 2024-02-13]