Dawny zbór ariański w Silniczce

Dawny zbór ariański w Silniczce (także: kaplica ariańska w Silniczce) – zabytkowy obiekt zlokalizowany w powiecie radomszczańskim, gminie Żytno w Polsce, w miejscowości Silniczka . Do zboru przynależał niegdyś cmentarz za wsią, służący do pochówku zmarłych . Fundatorami obiektu była rodzina Majów herbu Starykoń, ówcześni właściciele Silniczki i sympatycy arianizmu . Miejscowość, a co za tym idzie sama kapliczka, zmieniała na przestrzeni lat swoich właścicieli, jednymi z nich była również rodzina Potockich herbu Pilawa . Budynek przechodził w historii kilka remontów, jednakże źródła z 2020 roku określają jego stan jako zaniedbany . Historia Zbór został wzniesiony w pierwszej połowie XVII wieku, był miejscem kultu religijnego arian, czyli wyznawców religijnej wspólnoty ukształtowanej w XVI wieku z kalwinizmu. Arianie wyróżniali się tym, że nie uznawali dogmatu Trójcy Świętej, co stało się charakterystycznym założeniem ich wyznania. W Polsce arianie byli także znani jako bracia polscy . Zbór ufundowała rodzina Majów herbu Starykoń, ówczesnych właścicieli Silniczki oraz zwolenników arianizmu . Po wprowadzeniu ustawy sejmowej z 1658 r., która nakazywała arianom konwersję na katolicyzm lub banicję, świątynia pozostała pusta do czasów powstania styczniowego w XIX wieku . W XX wieku wyremontowała ją rodzina Potockich z Maluszyna, która chciała w niej urządzić kaplicę katolicką, do czego ostatecznie nie doszło . W dniu 5 września 1939 r., w trakcie II wojny światowej, Niemcy zabili w Silniczce 6 Polaków, którzy narazili się najeźdźcom pochówkiem polskiego żołnierza, którego zwłoki leżały na poboczu drogi. Grób straconych po ekshumacji przeniesiono spod zboru na cmentarz w Maluszynie, a tuż obok zboru postawiono tablicę upamiętniającą . Po II wojnie światowej dawny zbór został ponownie wyremontowany i przez długi czas pełnił publiczne funkcje (biblioteka, świetlica koła gospodyń wiejskich itp.) , dzięki staraniom lokalnych władz odtworzono na budowli nowy dach . Zbór został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod numerem 241 z 27 grudnia 1967 roku i 496-I-51 z 9 września 1949 roku . W 1976 roku przeprowadzono remont zboru z wymianą tynków. W 2020 roku kapliczka była opuszczona i ulegała stopniowej degradacji. Z uwagi na zaniedbany charakter wnętrz kaplicy, utrudnione jest do niej wejście . Architektura Dawny zbór ariański w Silniczce posiada bardzo prostą formę, została wymurowana z kamienia i usytuowana na planie kwadratu, posiada niską przybudówkę od strony zachodniej (ganek). Każdy narożnik budynku zwieńczony został skośną przyporą . Cały obiekt swą architekturą nawiązuje do stylu renesansowego . Budynek pokrywa łamany i szeroki dach z blachodachówki. Do środka można wejść przez ganek z żelaznymi drzwiami ze sztabami w skośną kratę, przylegający do zachodniej ściany. Wejście prowadzi, do jedynej, podziemnej kondygnacji. Obiekt ma sklepienie kolebkowe . Źródła z 2021 roku podają, że zbór jest otynkowana i pomalowana w kolorze białym . Zobacz też grobisko ariańskie w Krynicy Kaplica ariańska w Cielętnikach Przypisy Linki zewnętrzne Paweł Dudek: Kaplica ariańska w Silniczce. radomsk.pl, 2020. [dostęp 2021-11-11]. (pol.). Silniczka, zbór ariański. polskaniezwykla.pl, 2020. [dostęp 2021-11-11]. (pol.). Kaplica ariańska w Silniczce. cudaregionu.fundacja-hereditas.pl, 2020. [dostęp 2021-11-11]. (pol.). Andrzej Siwiński: Niszczejąca świątynia ariańska w Silniczce. gazetacz.com.pl, 2005. [dostęp 2021-11-11]. (pol.). Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. dziennik.lodzkie.eu, 2013-02-13. [dostęp 2021-11-11]. (pol.). Narodowy Instytut Dziedzictwa. nid.pl. [dostęp 2021-11-11]. (pol.).