Haperowiec

Haperowiec (także Hapeerowiec, Żyleta, Żyletka bądź 24-K) – budynek mieszkalny w Katowicach, znajdujący się przy ulicy Sokolskiej 33, na terenie dzielnicy Śródmieście. Powstał w latach 1966–1970 jako część założenia „Śródmieście-Zachód” w stylu brutalistycznym według projektu Juranda Jareckiego i Mariana Skałkowskiego. Historia W trakcie projektowania i realizacji założenia urbanistycznego „Śródmieście-Zachód” w centrum Katowic zaistniała idea zaakcentowania przestrzeni poprzez zabudowę wysoką, a obiektem takim stał się Haperowiec. Budynek ten, określany w opracowaniach jako „24-K”, został zaprojektowany w latach 1965–1967 przez Juranda Jareckiego i Mariana Skałkowskiego z katowickiego „Miastoprojektu”, a konstrukcję opracował Czesław Fazan z Mostostalu Zabrze. Inwestorem budynku została Dyrekcja Inwestycji Miejskich Katowice. Budowę budynku rozpoczęto 1966 roku (w źródłach pojawiają się też daty 1965 bądź 1968) i już na początku napotkano na problemy z powodu wysokiego poziomu wód gruntowych, lecz szybko udało się to rozwiązać. W lipcu tego samego roku budowa była na etapie prowadzenia prac wykopowych pod fundamenty budynku. W marcu 1968 roku Haperowiec był na etapie montażu konstrukcji. Stosunkowo długo zastanawiano się nad wyborem konstrukcji budynku – ostatecznie zdecydowano się na konstrukcję stalową, za którą przemawiały względy techniczne i realizacyjne. Stosowano montaż półblokowy – na dole spawano fragmenty konstrukcji, a następnie za pomocą żurawia podnoszono je na odpowiednią wysokość i montowano. W połowie grudnia 1970 roku trwały prace nad montażem wind, a także prowadzono prace porządkowe w budynku i na terenach wokół niego. Jeszcze w tym samym roku do Haperowca wprowadzili się pierwsi mieszkańcy (jako daty zakończenia budowy podawane są też daty 1968 bądź 1969). W chwili powstania Haperowiec był najwyższym budynkiem w województwie katowickim i czwartym pod względem wysokości w Polsce, po wysokościowcach Ściany Wschodniej w Warszawie. Był także pierwszym w Katowicach budynkiem mieszkalnym, którego wysokość przekroczyła 20 pięter, przewyższając gmach Urzędu Skarbowego (tzw. „drapacz chmur”). Nazwa wieżowca pochodzi od skrótu Hutniczego Przedsiębiorstwa Remontowego (HPR) – firmy, która prowadziła budowę i była pierwszym dysponentem mieszkań. W 1991 roku Haperowiec stał się formalnie osiedlem, najmniejszym w całej Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej. W 2008 roku budynek został poddany termomodernizacji, zmieniono kolor elewacji na szaro-beżowy i zdemontowano ciężkie płyty balkonowe, zastępując je lżejszymi konstrukcjami. Charakterystyka Haperowiec położony jest przy ulicy Sokolskiej 33 w Katowicach, w granicach dzielnicy Śródmieście, w sąsiedztwie Superjednostki i ulicy Chorzowskiej. Jest to budynek o konstrukcji stalowej spawanej wypełnionej bloczkami PGS o boku 24 cm. Powierzchnia całkowita wysokościowca wynosi 12 148 m², powierzchnia użytkowa 8 329,4 m² (w tym 7 911,76 m² powierzchni mieszkań i 417,64 m² powierzchni lokali handlowo-usługowych, których zaprojektowano sześć), a kubatura 42 261 m³. Wysokość budynku do dachu wynosi 80 m, a całkowita 83 m. Posiada 24 kondygnacje nadziemne oraz dwie kondygnacje fundamentów w formie żelbetowej skrzyni, które pełnią funkcję piwnic. Haperowiec wzniesiono w stylu brutalizmu. Jego bryła ma kształt smukłego prostopadłościanu z przewężeniem w połowie wysokości i elewacjach przeprutych loggiami. Pierwotnie budynek utrzymany był w szaro-białej kolorystyce z pomarańczowymi akcentami użytymi w balustradach loggii, wyłożonych płytkami ceramicznymi. Składa się łącznie ze 199 lokali mieszkalnych, po dziewięć na piętro, przeważnie typu M-2 i M-4, ze ślepymi kuchniami. Wewnątrz zastosowano układ korytarzowy z klatkami schodowymi w skrajnych partiach. Wieżowiec obsługiwały pierwotnie dwie windy 6-osobowe i jedna 10-osobowa szwedzkiej firmy Asea-Graham. 11. piętro stanowi tzw. piętro sanitarne, mieszczące pomieszczenia techniczne z pompami pozwalającymi dostarczyć wodę na ostatnią kondygnację oraz pralnię, suszarnię, salę zebrań i niegdyś świetlicę-przedszkole. Na parterze ulokowano trzy pomieszczenia mieszczące pierwotnie dwa samoobsługowe sklepy ogólnospożywcze oraz kiosk „Ruchu”. Do wykończenia wnętrz zastosowano w pokojach popielate płytki PVC, w kuchniach beżowe, a w łazienkach lastriko. Ściany międzymieszkaniowe wykonano z dwóch cegieł dziurawek, pomiędzy którymi zastosowano papę. Haperowiec stanowi najmniejsze, jednobudynkowe osiedle Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej. W 2012 roku budynek zamieszkiwało 309 osób. Galeria Zobacz też Architektura Katowic Przypisy Bibliografia AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.). MichałM. Bulsa MichałM., GrzegorzG. Grzegorek GrzegorzG., BeataB. Witaszczyk BeataB., Domy i gmachy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2013, ISBN 978-83-63780-00-5 (pol.). IrenaI. Kontny IrenaI., EwaE. Caban EwaE., Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim, [w:] Urbanistyka i architektura, t. 1, Katowice: Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego, 2023, ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.). AnnaA. Syska AnnaA., Spodek w Zenicie: przewodnik po architekturze lat 1945–1989 w województwie śląskim, wyd. 1, Warszawa: Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, 2020, ISBN 978-83-956466-1-4 (pol.). Zbigniew PawełZ.P. Szandar Zbigniew PawełZ.P., AntoniA. Domański AntoniA., Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa: 1957–2012, Katowice: Katowicka Spółdzielnia Mieszkaniowa, 2012 (pol.).