NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Dwór w Jurowcach

Dwór w Jurowcach – zabytkowy dwór w Jurowcach. Według różnych źródeł pierwotny, drewniany budynek dworski powstał w XVI lub w 1. połowie XIX wieku. Został przebudowany na początku XX wieku. Wzniesiony w stylu klasycystycznym, murowany, frontem skierowany w kierunku północnym. Budynek jest parterowy, piwnice sklepione kolebkowo. W dworze zamieszkiwali Słoneccy herbu Korab. Byli nimi m.in. Zenon Słonecki (1831-1912), Jan Duklan Słonecki (1859-1896), Stanisław Słonecki (1890-1972). Ostatni z wymienionych właścicieli opuścił Jurowce po zakończeniu II wojny światowej. W bliskim położeniu istniał folwark wraz z zabudowaniami jak oficyna, gorzelnia (jej kierownikiem pod koniec XIX wieku był Jan Nadolny). Wokół budynku został zachowany park wraz ze starodrzewiem oraz staw. Od 1920 w dworze prowadzono hodowlę krów rasy czerwonej, ponadto trzody chlewnej i stadninę koni. W okresie PRL w budynku działał ośrodek zdrowia i poczta. Na początku XXI wieku dwór pozostawał własnością gminy Sanok i został wystawiony na sprzedaż. Decyzją z 9 września 1988 zespół dworski został wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków. Po kontroli przeprowadzonej w 2013 Najwyższa Izba Kontroli negatywnie oceniła gospodarowanie przez gminę Sanok zabytkiem nieruchomym – zespołem dworskim w Jurowcach. Zobacz też lista zabytków w gminie Sanok w artykule „Wiki Lubi Zabytki” Przypisy Bibliografia Dwór. W: Benedykt Gajewski: Jurowce. Wieś nad Różowym. Sanok: 1998, s. 106-109. Sylwester Polakowski: Pozostałości założeń dworskich województwa podkarpackiego. Krosno: Lygian, 2012. ISBN 978-83-935995-0-9. Bartosz Podubny: Gminny program opieki nad zabytkami gminy Sanok na lata 2015–2018. edziennik.rzeszow.uw.gov.pl. s. 39-40. [dostęp 2016-10-21].
Cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kowalówce

Cerkiew pod wezwaniem Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Kowalówce – dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1767 we wsi Kowalówka. Po 1947 użytkowana jako rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny Parafii św. Wojciecha w Cieszanowie. Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1987 i włączono do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Historia obiektu Cerkiew zbudowano w 1767, chociaż niektóre źródła przyjmują datę 1764 czy 1768. W 1813 wykonano generalny remont świątyni obejmujący sanktuarium i babiniec. W latach 1867–1868 wnętrze cerkwi pokryto polichromią. W latach 1899–1902 przebudowano nawę i poszerzono ją o ramiona transeptu. W 1915 cerkiew została uszkodzona w wyniku ostrzału w trakcie działań wojennych. Po 1947 o wysiedleniu ludności ukraińskiej przejęta i użytkowana przez rzymskokatolicki. Sanktuarium pełniło funkcję zakrystii i salki katechetycznej. W latach 2007–2010 przeprowadzono konserwację ikonostasu. Architektura i wyposażenie Cerkiew wykonana z drewna konstrukcji zrębowej, na podmurówce z kamienia łamanego, orientowana, trójdzielna, na planie krzyża, ze zbliżonymi do kwadratu: najobszerniejszą i najwyższą nawą, zamkniętym trójbocznie prezbiterium i babińcem z dobudowanym otwartym gankiem wspartym na sześciu słupach. Ściany oszalowane pionowo z listwowaniem. Nad nawą ośmioboczny, zrębowy tambur nakryty sferyczną kopułą, zwieńczony latarnią. Prezbiterium i babiniec, nakryte dachami ostrosłupowymi i zwieńczone wieżyczkami z hełmami i latarniami. Wnętrze zamknięte kopułami, prezbiterium otynkowane. Do zachodniej ściany babińca dostawiony na drewnianych słupach z balustradą chór muzyczny. W nawie rozszerzonej o ramiona transeptu niekompletny pięciorzędowy ikonostas. Brak 12 ikon prazdników, carskich wrót i południowych diakońskich wrót. W prezbiterium ołtarz główny Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z połowy XIX wieku, a w ramionach transeptu dwa ołtarze: w południowym św. Piotra i Pawła z 1885, a w północnym św. Mikołaja z 1751. W kopule babińca polichromia patronowa. Otoczenie świątyni Obok świątyni usytuowana jest murowana parawanowa dzwonnica. Cerkiew ogrodzona jest drewnianym sztachetowym płotem. Przypisy Bibliografia Janusz Mazur, Kościoły i cerkwie Roztocza i Ziemi Lubaczowskiej, Lubaczów 2009, Oficyna Wydawnicza MERCATOR, str. 60-63, ISBN 978-83-60483-07-7 Linki zewnętrzne Kościoły drewniane, Kowalówka
Cerkiew św. Mikołaja w Jałowem

Cerkiew św. Mikołaja w Jałowem – dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1903 we wsi Jałowe. Od 1971 użytkowana jako rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Matki Bożej parafii Matki Bożej Bieszczadzkiej w Jasieniu-Ustrzykach Dolnych. Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1969. Historia Cerkiew postawiono w 1903 na miejscu poprzedniej drewnianej z 1812. Po 1951 przez krótki czas użytkowana jako kościół rzymskokatolicki przez nowych osadników z sokalszczyzny. Następnie zamknięta przez ówczesne władze. W 1971 przejęta przez rzymskich katolików. W 1993 Magurycz odnowił przycerkiewny cmentarz. Remont kapitalny cerkwi przeprowadzono w latach 2013-2014 i obejmował: ułożenie nowych fundamentów, na nowo odeskowano ściany i pokryto je i soboty gontem, wymieniono część więźby dachowej, stolarkę drzwiową, pomalowano dachy. Architektura i wyposażenie Obiekt jest świątynią orientowaną, trójdzielną o konstrukcji zrębowej. Do zamkniętego prostą ścianą z tzw. oculusem prezbiterium od północy przylega zakrystia. W środku wyższa i szersza nawa i od zachodniej strony niższy babiniec z przedsionkiem. Każda z trzech części świątyni nakryta osobnym dachem kalenicowym zwieńczonym sześcioboczną wieżyczką z krzyżem. Wokół cerkwi soboty. Wewnątrz w nawie sklepienie segmentowe. Zachował się ołtarz główny z obrazem Wniebowzięcia Matki Bożej oraz dwa ołtarze boczne ze współczesnymi ikonami oraz fragmenty ikonostasu z 1903. Otoczenie cerkwi Na zachód od świątyni znajduje się ceglana arkadowa dzwonnica z początku XX wieku. Przy cerkwi zachowało się kilka nagrobków także z początku XX wieku. Nieopodal na stoku wzgórza znajdują się ruiny murowanej kaplicy rzymskokatolickiej z kryptą z 1882. Jest to prawdopodobnie kaplica grobowa Anny Nowosielskiej właścicielki Jałowego. Przypisy Linki zewnętrzne Kościoły drewniane, Jałowe
Cerkiew św. Dymitra w Szczutkowie

Cerkiew pod wezwaniem św. Dymitra w Szczutkowie – dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1904 we wsi Szczutków. Po 1947 użytkowana jako rzymskokatolicki kościół filialny pod wezwaniem św. Wawrzyńca Parafii Objawienia Pańskiego w Łukawcu. Cerkiew wpisano na listę zabytków w 2008. Została włączona do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Reprezentuje ostatnią fazę rozwoju drewnianej architektury sakralnej. Historia obiektu W 1671 została wzniesiona drewniana cerkiew pw. św. Dymitra, w której znajdowała się Ewangelia, darowana w 1659 przez miejscowego gospodarza Kaczmara. Obecna cerkiew wzniesiona w 1904 z inicjatywy parocha Antoniego Jocewa przy wsparciu kolatora i ze składek wiernych, a poświęcił ją dziekan lubaczowski Michał Kokurewicz 7 listopada 1905. Stoi dokładnie tam gdzie jej dwie poprzedniczki. Pierwsza cerkiew w Szczutkowie istniała już w XVI wieku kiedy powstała parafia ruska, następną wybudowano w 1671 i została rozebrana. W czerwcu 1915 cerkiew została uszkodzona w trakcie działań wojennych. Wyremontowana w 1947 i w latach 1990–1991; wówczas założono nowe ramy okienne, wymieniono szalunek, rynny oraz zbudowano ganek. Architektura i wyposażenie Cerkiew w Szczutkowie posiada duże rozmiary i monumentalną sylwetkę wyraźnie nawiązującą do budowli murowanych. Wykonana z drewna konstrukcji zrębowej, na otynkowanej podmurówce, na planie krzyża łacińskiego, u układzie treflowym, orientowana, z zachowaniem trójdzielności. Zręby trzech głównych pomieszczeń na jednakowym poziomie: kwadratowa nawa przedłużona o obszerne prostokątne ramiona; mniejsze prezbiterium zamknięte trójbocznie z dwoma bocznymi prostokątnymi zakrystiami i babiniec na przedłużeniu nawy z zabudowanym gankiem wspartym na czterech fazowanych słupach. Nad nawą smukła ośmioboczna kopuła, dachy kalenicowe nad prezbiterium i babińcem wszystkie zakończone wieżyczkami z pozornymi latarniami. Wnętrze nawy zamknięte kopułą zrębową na wysokim tamburze, w babińcu pozorne sklepienie kolebkowe i chór muzyczny wsparty na dwóch słupkach, Na sklepieniu w sanktuarium polichromia w formie gwiaździstego nieba. Z wyposażenia zachowały się ołtarz główny, dwa boczne i ambona z XVII i XIX wieku. W cerkwi znajduje się obraz św. Wawrzyńca, obecnego patrona świątyni, z przełomu XVII i XVIII wieku, przywieziony tu w 1951 w czasie regulacji granicy pomiędzy Polską i ZSRR, z kościoła św. Marka (oo. pijarów) w Warężu (obecnie Ukraina). Otoczenie świątyni Obok świątyni usytuowana jest drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej, zbudowana na planie kwadratu i zwieźczona blaszanym dachem namiotowym. Powstała przed 1825, remontowana w 1895, 1903 oraz w 2010. Niedaleko cmentarz z zachowanymi krzyżami bruśnieńskimi. Przypisy Bibliografia Stanisław Kryciński, Zabytkowe cerkwie południowo-wschodniej Polski, Warszawa 2003, Wydawnictwo Stanisław Kryciński, ISBN 83-85521-121-2 Janusz Mazur, Kościoły i cerkwie Roztocza i Ziemi Lubaczowskiej, Lubaczów 2009, Oficyna Wydawnicza MERCATOR, str. 59, ISBN 978-83-60483-07-7 Linki zewnętrzne Kościoły drewniane, Szczutków
Hałda Storczykowa

Hałda Storczykowa – użytek ekologiczny powstały w 2003, obejmujący swym zasięgiem obszar hałdy dawnej kopalni „Reicher Trost” w południowej części miasta Złoty Stok w powiecie ząbkowickim. Położenie Użytek znajduje się w północnej części Gór Złotych, na wschodnich stokach Haniaka (530 m n.p.m.). Obejmuje wschodnią część skarpy opadającej do Wąwozu Kłodzkiego na wysokości około 500 m n.p.m. W skład użytku wchodzi obszar 214 oddziału leśnego Nadleśnictwa Bardo Śląskie. Użytek leży w północno-wschodniej części Śnieżnickiego Parku Krajobrazowego. Zawartość Na hałdzie znajduje się materiał wydobyty z pola górniczego dawnej kopalni „Reicher Trost”. Są to fragmenty skał i rud oraz zwietrzelina, głównie glina, ziemia oraz fragmenty roślin. Wśród fragmentów skał metamorficznych występują gnejsy haniackie, blastomylonityczne łupki łyszczykowe i łupki kwarcowo-łyszczykowe, amfibolity, łupki amfibolowe, łupki amfibolowo-kwarcowe, wapienie krystaliczne, skały diopsydowo-oliwinowe, tremolitowe, serpentynity i skały mylonityczne. W skałach tych występują minerały rudne – pirotyn, chalkopiryt, piryt, arsenopiryt, löllingit, sfaleryt, ilmenit, rutyl, magnetyt, hematyt, platyna rodzima, wolframiany, bizmut rodzimy, bizmutynit, szelit, złoto rodzime, miedź rodzima, srebro rodzime, galena, uraninit, glaukodot, kubanit, markasyt, bornit, kowelin i goethyt. Przyroda Teren charakteryzuje się wysoką bioróżnorodnością. Do najważniejszych należy jedna z największych krajowych populacji storczyka męskiego (Orchis mascula), dochodząca w niektórych sezonach do kilku tysięcy osobników. Występuje tu kilkadziesiąt gatunków roślin, z czego kilka stanowi gatunki chronione m.in. lilia złotogłów, kruszyna pospolita, dziewięćsił bezłodygowy, goryczka gorzkawa, goryczka orzęsiona, centuria pospolita, goździk kropkowany, kruszczyk szerokolistny. Przypisy
Stary Cmentarz w Krośnie

Stary Cmentarz w Krośnie – założony poza ówczesnymi granicami miasta ok. 1786 r. po zamknięciu nekropolii przy Kościele Farnym pw. św. Trójcy. Cmentarz był użytkowany od początku lat 20. XX w., a zamknięty ostatecznie dla pochówków w 1954 r. Pochowani Najstarszy zachowany nagrobek to obelisk Antoniego i Karoliny Schaytterów pochodzący z 1839 r. Twórcy nagrobków to m.in.: Wojciech Dudek, Piotr Kędzierski, Andrzej Lenik, Józef i Jan Paczosowie oraz Wojciech Wojtowicz. Przy pomniku w kształcie kamiennego kopca, cierniową koroną i orłem, wzniesionym w 1903 r. (staraniem Towarzystwa Wzajemnej Pomocy Uczestników powstania ku czci poległych powstańców styczniowych, autorstwa Andrzeja Lenika według projektu Napoleona Nawarskiego), odbywały się patriotyczne uroczystości. Napis na wmurowanej tablicy głosi: „Poległym w walce za Ojczyznę – w 40. rocznicę – obywatele miasta Krosna – r. 1903”. Tu znajduje się kamienny nagrobek: obeliskowy Karoliny i Antoniego Schaytterów z 1839 r. oraz pięciometrowej wysokości Antoniego i Wiktora Golachowskich z drugiej poł. XIX w., oraz czworoboczny obeliskowy, np. Antoniego Głowackiego z 1850 r., rzadką forma strzaskanej kolumny), liczne zdobione czworoboczne, z krzyżami na cokołach lub z rzeźbą, np. Chrystusa Dźwigającego Krzyż, lub Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Najcenniejszym nagrobkiem jest kuty w czerwonym piaskowcu trembowlańskim grobowiec burmistrza Sylwestra Jaciewicza z 1895 r., autorstwa rzeźbiarza Józefa Sroczyńskiego z Dębowca. Jest to miejsce pochówku osób zasłużonych w historii Krosna i okolicy (uczestnicy walk o niepodległość np. w 1812, 1846, 1863, 1918, 1920. burmistrzowie, radni miasta i powiatu, urzędnicy, duchowni, nauczyciele i lekarze, artyści, rzemieślnicy, kupcy) m.in.; gen. Edwarda Wereszczyńskiego h. Korczak, Franciszka Bernarda, kapitana Stanisława Mazurkiewicza, kapitana Rudolfa Mleczki, majora Władysława Gościńskiego, burmistrzów: Józefa Bergmana, dra Jana Kantego Jugendfeina, dra Augusta Lewakowskiego, Sylwestra Jacewicza, wiceburmistrza i organmistrza Stanisława Janika, lekarza i powstańca Juliusza Kallaya, artysty Stanisława Wojciecha Bergmana, architekta Napoleona Nawarskiego, publicysty, przemysłowca i powstańca Jana Nepomucena Gniewosza. Na cmentarzu są pochowani także inni powstańcy styczniowi. Przypisy Linki zewnętrzne Ewa Gorczyca: Stary Cmentarz w Krośnie. nowiny24.pl, 2005-11-02. [dostęp 2016-10-13]. Stary Cmentarz: kolejne nagrobki będą zachowane. 2010-11-07. [dostęp 2016-10-13]. Wszystkich Świętych. Kwesty na cmentarzach. krosno24.pl, 2012-11-01 2011-10-31. [dostęp 2016-10-13]. Odnawiają nagrobki na starym cmentarzu. krosno24.pl, 2012-11-01. [dostęp 2016-10-13]. Jak co roku kwestujemy na starym cmentarzu. portius.pl, 2013-11-01. [dostęp 2016-10-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-05)]. Zasłużeni Krośnianie pochowani na Starym Cmentarzu. [dostęp 2016-10-13].
Ogród Muzyków w Toruniu

Ogród Muzyków w Toruniu – park znajdujący się między ul. Fryderyka Chopina, Bydgoską i aleją 500-lecia w Toruniu. Park powstał na miejscu fortyfikacji Twierdzy Toruń i do dziś nosi jej ślady w postaci dawnej lokalizacji lunety VI. W parku znajduje się muzyczny plac zabaw. W zachodnim krańcu Ogrodu znajduje się popiersie Stanisława Moniuszki, a we wschodnim drewniany obiekt ławkowy „Grzybek”, pochodzący z 1843 roku. „Grzybek” kilkakrotnie zmieniał lokalizację, przez pewien czas pełnił funkcję przystanku tramwajowego. 15 listopada 2018 roku skwerowi przy „Grzybku” nadano imię Anny i Leonarda Torwirtów. Przy krańcu parku, obok ul. Chopina mieściła się Złota Góra (niem. Goldberg) – naturalne wzniesienie wydmowe, wyrównane na pocz. XIX wieku. W latach 2017–2018 roku Ogród Muzyków poddano renowacji. W Ogrodzie Muzyków pojawiły się płyty chodnikowe betonowe, nowa nawierzchnia z kostki bazaltowej, schody terenowe, nowe oświetlenie i elementy małej architektury. Ponadto odnowiono popiersie Stanisława Moniuszki. Przypisy Bibliografia Katarzyna Kluczwajd (tekst), Dariusz Lipiński (redakcja): Bydgoskie Przedmieście: przewodnik: 51 obiektów, plan Przedmieścia + Ogród Zoobotaniczny. Toruń: 2015. ISBN 978-83-940157-4-9.
Park podworski na Bielawach w Toruniu

Park podworski na Bielawach w Toruniu – dawny zabytkowy park, znajdujący się na Bielawach w Toruniu. Zajmuje powierzchnię 3,4 ha. Park podworski należał do zespołu dworsko-parkowego z końca XVIII wieku. Należał on do biskupów włocławskich. W obecnym kształcie istnieje od przełomu XIX i XX wieku. Podczas zaboru pruskiego folwark sekularyzowano i przekazano na rzecz Prus. Następnie folwark był dzierżawiony i sprzedany. W latach 1872–1879 właścicielem folwarku był Stanisław Hebanowski. Po powrocie Torunia do Polski, w latach 1921–1930 właścicielem folwarku była księżna Maria Sułkowska. Dwór mieści się na wschodnim skraju parku, pomiędzy parkiem a parkingiem centrum handlowego Nowe Bielawy. Dwór częściowo zachował oryginalną formę neogotyckiej architektury z końca XIX wieku. Pozostałą część przekształcono po 1920 roku. Obecnie dwór pełni funkcję budynku mieszkalnego czynszowego wielomieszkaniowego. Przypisy
Skwer im. Lucjana Broniewicza w Toruniu

Skwer im. Lucjana Broniewicza w Toruniu – skwer położony przed Collegium Minus Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jego patronem jest Lucjan Broniewicz, popularyzator astronomii, twórca i dyrektor Planetarium w Toruniu. Na terenie skweru mieszczą się m.in. fontanna Cosmopolis, pomnik planetoidy (12999) Toruń (odsłonięty 19 lutego 2009 roku) oraz Dąb Astronomii. Skwer mieści się na obszarze pomiędzy aleją Jana Pawła II, ulicą Wały gen. Sikorskiego, placem Mariana Rapackiego i Fosą Staromiejską. 26 kwietnia 2012 roku podczas 26. sesji Rady Miasta Torunia zapadła decyzja w sprawie nadania skwerowi imienia Lucjana Broniewicza. Przypisy Bibliografia Antoni Ziółkiewicz: Toruńskie pomniki. Pomniki, tablice, kamienie. Toruń: Wydawnictwo Urbański, 2009. ISBN 978-83-88219-32-0.
Cmentarz rzymskokatolicki w Zamchu

Cmentarz rzymskokatolicki w Zamchu – nekropolia rzymskokatolicka w Zamchu, utworzona na potrzeby miejscowej ludności katolickiej w 1919 r., użytkowana do dzisiaj. Historia i opis Cmentarz założono w 1919 r. na terenie pocerkiewnym obok istniejących wcześniej cmentarzy: unickiego i prawosławnego. Z powodu nieuregulowanej sytuacji prawnej gruntów miejscową parafię katolicką erygowano dopiero w 1928 r.. W latach 50. cmentarz powiększono o część północno-zachodnią. Nekropolia jest wciąż czynna. Na początku lat 90. na jego terenie znajdowało się ok. 20 kamiennych nagrobków sprzed 1945 r. Przede wszystkim krzyże łacińskie na wysokich postumentach bezpośrednio w ziemi i przy stellach, dekorowane płaskorzeźbami, spływami wolutowymi, płycinami ujętymi w pilastry i ornamentami roślinnymi. Występują również ludowe nagrobki o charakterze ludowym, malowane pobiałą. Wyróżniają się: wspólna mogiła dwóch mieszkańców zamordowanych przez nazistów 28 marca 1942 r., mogiła żołnierzy oddziału Batalionów Chłopskich poległych pod Osuchami w trakcie akcji Sturmwind II. Wśród nich jest dowódca oddziału plut. Antoni Wróbel. Na terenie cmentarza rosną brzozy, świerki, jesiony, robinie i lipy. Najstarsze lipy liczą ok. 90 lat i znajdują się wzdłuż wschodniej kwatery. Przypisy Bibliografia Kawałko D., Cmentarze województwa zamojskiego, Państwowa Służba Ochrony Zabytków, Zamość 1994.
Piekarskie Góry

Piekarskie Góry (również Góry Piekarskie, właściwie Piekarska Góra, niem. Beckersberg, Bäckerberg) – teren obejmujący zniwelowane wydmowe wzniesienie na Bydgoskim Przedmieściu w Toruniu. Obszar ten rozciąga się od ul. Kraszewskiego do ul. Słowackiego w linii północ-południe oraz od ul. Matejki do ul. Sienkiewicza w linii wschód-zachód. Wzniesienie zostało wyrównane przed 1832 rokiem, w ramach rozbudowy Twierdzy Toruń. W 1914 roku władze Torunia zaproponowały, by na skraju Piekarskich Gór i lasu, na odcinku między ul. Konopnickiej i Matejki, utworzyć miasto ogród. Władze miasta przygotowały również koncept budowy miasta ogrodu z drugiej strony Piekarskich Gór. Inny projekt (przy przedłużeniu ul. Matejki, od ul. Gałczyńskiego do ul. Balonowej) zaproponował Thorner Gemeinnützige Gartenstadt Gesellschaft (pol. Toruńska Spółdzielnia Miasto Ogród). Wybudowane miasta ogrody miały utworzyć niepełny pierścień wokół Piekarskich Gór. Nazwa wywodzi się od pieców piekarskich ówcześnie należących do piekarzy mieszkających na ulicy Piekary. Piece przeniesiono w czasach nowożytnych w celu ochrony Starego Miasta przed pożarami. Podział gruntów na Piekarskich Górach zakończono w XVIII wieku. Miejsce to było wykorzystywane przez obce wojska atakujące Toruń. Obecnie pełni w tym miejscu znajduje się park, a także willa Kleintje. Piekarskimi Górami błędnie nazywa się obszar wydmowy, którego prawidłowa nazwa to Przednie Góry Zajęcze. Przypisy Bibliografia Katarzyna Kluczwajd: Toruń tylko zaplanowany. Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2022. ISBN 978-83-7729-703-2. Anna Tomczak: Środowisko geograficzne Torunia i okolic. W: Marian Biskup (red.): Historia Torunia. T. 1. Toruń: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego w Toruniu, 1999. ISBN 83-87639-25-7.
Ok1-198

Ok1-198 – pomnik techniki, zimny (wygaszony) parowóz normalnotorowy serii Ok1 (pruskiej P8), zlokalizowany w Żaganiu, przy peronie 1 tamtejszego dworca kolejowego (zachodnia głowica peronowa). Parowóz został zbudowany w 1919 (seria opuszczała fabryki w latach 1906-1923). Producentem tego konkretnego egzemplarza był Berliner Maschinenbau-Actien-Gesellschaft BMAG (dawniej Luis Schwartzkopff), w Wildau (numer fabryczny - 6947). Do 1945 służył kolejom niemieckim, a po tej dacie przeszedł w zarząd Polskich Kolei Państwowych. Pełnił służbę m.in. w Toruniu, Lesznie, Chojnicach i Wągrowcu. W Żaganiu jeździł w latach 1974-1975 (eksploatację zakończono w 1980 w Międzyrzeczu - lokomotywa przestała tam do 1988). Przywieziony do Żagania w 1990 i poddany pracom renowacyjnym w 1993. Stał jako pomnik na terenie lokomotywowni, a w 2012 przeniesiono go w obecne miejsce. Przypisy
Zagroda Sołtysów w Jurgowie

Zagroda Sołtysów w Jurgowie – filia Muzeum Tatrzańskiego. Historia obiektu Dom wybudował w 1861 roku pradziadek ostatniego właściciela, Jakuba Sołtysa (ur. w 1918 r.). Następnie obiekt odziedziczyli Maciej i Regina Sołtysowie, a potem ojciec Jakuba – Szymon. Jakuba po śmierci matki wychowywał brat – w 1942 r. przeprowadzili się do nowego domu, a w starej zagrodzie pozostał ojciec chłopców i jego brat, Sebastian. W 1979 roku zagrodę przejął prawnie Jakub Sołtys, a w 1982 chałupę z budynkiem gospodarczym zakupiło Muzeum Tatrzańskie. Przeprowadzono remont konserwatorski i urządzono ekspozycję etnograficzną przedstawiającą życie ubogiego chłopa spiskiego w okresie XIX/XX wieku. Budynki i wnętrza Zagroda składa się z budynku mieszkalnego i zabudowań gospodarczych, stojących jeden za drugim w układzie liniowym. Budynek mieszkalny skierowany jest ścianą szczytową na zachód (do drogi). Budulcem było drewno świerkowe. Dom osadzony jest na kamiennych peckach, umieszczonych w narożach, przestrzenie wypełniono gliną. Ściany chałupy zbudowane są z płazów (pnie drzew przepołowione wzdłuż) i z okrąglaków. Konstrukcja zrębowa ze szczelinami uszczelnionymi mchem. Zabudowania mieszkalne Drzwi wejściowe umieszczono w północnej, frontowej ścianie (nietypowo ze względu na kształt działki). Pomieszczenia usytuowane na planie prostokąta: sień, izba, komora. Wejście do izby prowadzi przez sień, a do komory przez izbę. Sień zbudowana z okrąglaków, na podłodze płaskie kamienie. Ściany izby zbudowane z szerokich płazów, a podłoga pokryta jest deskami. Pod powałą widać belkę (służącą też jako półka) - sosrąb z wyciętą datą budowy budynku i wyrzezanym motywem rozety. W rogu izby stoi piec, a na nim kolejny, tzw. piekarnik. W przeciwnym kącie stół i wiszące nad nim święte obrazy tworzą tzw. święty kąt. Na prawo od okien – drewniane łóżko. Jest też półka i łyżnik. W izbie skupiały się główne czynności domowników. W Zagrodzie ekspozycja prezentuje też w izbie kolekcję tradycyjnego stroju jurgowskiego. Ściany komory wykonane są z okrąglaków. Podłoga jest wyłożona deskami (wcześniej: kamieniami). Przechowywano tu produkty żywnościowe. Ekspozycja zawiera zgromadzone w komorze narzędzia do obróbki lnu. Zabudowania gospodarcze Zabudowania gospodarcze (drewutnia-drewiarnia, owczarnia, boisko i stajnia) znajdują się za budynkiem mieszkalnym i wykonane są z okrąglaków świerkowych uszczelnionych mchem. Dach dwuspadowy, kryty dranicami. W drewiarni (także: jata) oprócz drewna opałowego przechowywano też sanki (gnatki), a na kołkach zawieszano latem warsztat tkacki. W owczarni – przeznaczonej dla ok. 30 owiec – są podwójne drzwi (połówkowe i całe) oraz żłób na karmę. Boisko z klepiskiem służyło głównie do młocki przy pomocy cepów. W stajni (drewniana podłoga, drabinki, żłoby na paszę) przebywały konie i krowy, a do I wojny światowej – także woły. Przypisy