Kościół św. Marka w Żywcu

Kościół św. Marka – kościół rzymskokatolicki znajdujący się w Żywcu, w dzielnicy Śródmieście, w parafii Narodzenia Najświętszej Marii Panny. Świątynia położona jest przy ul. Sienkiewicza, za dawnym Szpitalem Powiatowym. Historia Pierwszy, drewniany budynek kościoła powstał w tym miejscu w 1591 jako wotum w celu przebłagania o zakończenie zarazy, która nawiedziła miasto. Został on wzniesiony na działce, gdzie znajdował się umieszczony tam we wcześniej krzyż z postacią ukrzyżowanego Chrystusa („Boża Męka”), na którym został wykuty test: „Miserere mei Deus secundum magnam misericordiam Tuam. Sit Nomen Domini benedictum In saecula 1584”. W 1664 z inicjatywy ks. Wojciecha Symelliusa, sprawującego urząd wikariusza żywieckiej parafii, kościół uzyskał pierwszą w swojej historii polichromię wykonaną przez artystę Fabiana Sobinowicza. W 1699 żywiecka mieszczanka Barbara Gogolanka, żona Kazimierza Marzeckiego, podarowała do kościoła pozłacany kielich wykonany ze srebra. 22 stycznia 1708 we wnętrzu budynku został ustawiony boczny ołtarz Najświętszej Marii Panny ufundowany przez Andrzeja Komonieckiego. Jeszcze w XVIII świątynia pozyskała kolejny ołtarz poświęcony św. Barbarze. Z uwagi na zły stan techniczny obiektu postanowiono o jego przebudowie na świątynię murowaną, której dokonano w 1885. Fundusze na wzniesienie nowego kościoła pochodziły ze składek pochodzących z zapisów po zmarłych, a prace zostały przeprowadzone z udziałem miejscowej ludności. W ramach podziękowania za nieodpłatne zaangażowanie w budowę, uczestniczący w pracach mieszkańcy otrzymali prawo do bezpłatnego pochówku na terenie przykościelnego cmentarza. Na wieży nowego obiektu, w znajdującej się tam wnęce, umieszczona została wczesnobarokowa, drewniana płaskorzeźba przedstawiająca św. Marka. Płaskorzeźba pomalowana jest farbami olejnymi. Od 3 grudnia 2023 do 23 lutego 2025 w kościele św. Marka odbywały się nabożeństwa w obrządku bizantyjsko-ukraińskim dla miejscowej społeczności greckokatolickiej, organizowane przez parafię św. Cyryla i Metodego w Bielsku-Białej. Od 23 lutego 2025 nabożeństwa te sprawowane są w kościele Przemienienia Pańskiego w Żywcu. Wyposażenie Do dawnego wyposażenia kościoła należały klasycystyczne, drewniane świeczniki, przekazane do Muzeum Miejskiego w Żywcu, a także gotycki tryptyk z lat 1445–1450, którego dwa zachowane skrzydła z wizerunkami czterech siedzących biskupów (Stanisław, Mikołaj, Wojciech, Marcin) oraz Matki Boskiej Bolesnej i Chrystusa Boleściwego zostały oddane Muzeum Narodowemu w Krakowie. Ołtarz znajdujący się współcześnie w kościele został wykonany w stylu neogotyckim i zawiera rzeźby będące przedstawieniami Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Antoniego Padewskiego oraz św. Marka Ewangelisty. W świątyni został zawieszony ponadto ufundowany przez Piotr Gieiacego obraz ukazujący św. Marka Ewangelistę, namalowany w 1834 przez Teodora Stachowicza. Umieszczony został tu również obraz anonimowego autora „Zwiastowanie” z 1913 oraz piętnaście epitafiów pochodzących z XIX–XX wieku. Na ścianach głównej nawy kościoła znajdują się obrazy ze stacjami drogi krzyżowej oraz kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej wykonana w Częstochowie i przeniesiona do kościoła 8 września 1900 jako wotum dziękczynne za szczęśliwy powrót z pielgrzymki. Organy Na emporze znajdują się organy zbudowane w 1895 przez firmę „Gebrüder Rieger” z Karniowa. Instrument posiada dyspozycję trzech głosów. Prospekt architektoniczny organów został utrzymany w stylistyce neoklasycystycznej i jest wkomponowany w balustradę empory. Jego kompozycja obejmuje trzy pola piszczałkowe, z których każde zostało ujęte w arkadowe obramowania. Część środkowa pozostaje niższa od dwóch skrajnych. W dolnych partiach pól piszczałkowych zostały umiejscowione płyciny. W środkowej z nich znajduje się rzeźba putta, natomiast w bocznych płycinach umieszczone zostały chrześcijańskie symbole wiary i miłości – kotwica oraz „Pax Christi”. Zwieńczenia arkad tworzą profilowane gzymsy, a środkowe z nich zostało wyposażone w dodatkowy złocony ornament. Całość konstrukcji pozostaje wsparta na kolumnach ozdobionych niewielkimi girlandami oraz cokołami. Stół gry został wkomponowany w boczną część szafy organowej i posiada jedną klawiaturę ręczną. Organista podczas wykonywania utworów zajmuje miejsce siedzące bokiem względem ołtarza. Mechanizm przekazywania ruchu w trakturze gry posiada charakter mechaniczny. Instrument wyposażony został w wiatrownicę stożkową oraz miech pływakowy. Zachowana została dźwignia do kalikowania. Przy bocznej ścianie instrumentu została dobudowana w późniejszym okresie skrzynia mieszcząca dmuchawę elektryczną. W 2020 miała miejsce renowacja instrumentu, która została przeprowadzona przez Zakład Organmistrzowski „Bałchan” z Bielska-Białej. Cmentarz Przy kościele położony jest zabytkowy cmentarz, który został założony w 1784, a następnie zamknięty na początku XX w., co nastąpiło na mocy przepisów sanitarnych władz austriackich głoszących, że cmentarze powstawać powinny poza zwartą zabudową, w oddaleniu od miasta. Na cmentarzu, w pobliżu neogotyckiej kaplicy grobowej ks. Tomasza Czapeli z 1907 stoi kamienna rzeźba św. Józefa z Dzieciątkiem. Według inskrypcji na nasadniku została ona ufundowana w 1797 przez Łukasza i Kunegundę z nowotarskich Tyczów. Postać św. Józefa umieszczona jest na wysokim czworościennym postumencie z cokołem i gzymsem. Przypisy