NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Fort Wilhelm (Hüttenguth)

Das Fort Wilhelm ist ein ehemaliges preußisches Festungsbauwerk bei Hüttenguth im damaligen Landkreis Habelschwerdt in der Grafschaft Glatz (seit 1945 Huta, Powiat Kłodzki, Woiwodschaft Niederschlesien). Es liegt südlich von Huta und oberhalb von Wójtowice (deutsch Voigtsdorf) im Habelschwerdter Gebirge. Geschichte Im Spannungsfeld vor den Koalitionskriegen ordnete der Preußische König Friedrich Wilhelm II. im Jahre 1790 u. a. den Bau einer Festung zwischen Hüttenguth und Voigtsdorf an. Diese sollte bis zum Jahresende 1792 fertig gestellt werden. Nach den Aufzeichnungen des Försters Bobisch aus Brand wurde mit den Rodungsarbeiten am 14. Juli 1790 begonnen. Zwei Monate später wurde Generalleutnant Friedrich Wilhelm von Götzen angewiesen, Fort Wilhelm mit einem Unteroffizier und 12 Mann zu besetzen. Benannt wurde das Fort nach König Friedrich Wilhelm II., der die Festung nach der Fertigstellung 1792 besichtigt hatte. In den Napoleonischen Kriegen lag das Fort zwar an strategisch bedeutender Stelle, doch blieb es zeitweise unbesetzt, da die Wachmannschaft zur Verteidigung der Festung Glatz abgezogen worden war. Nach dem Fall der Festung Neisse im Juni 1807 wurde das Fort Wilhelm für kurze Zeit besetzt. Bald darauf wurde am Nutzen und der Wirksamkeit der gegen die Kaiserlichen gerichteten Befestigungsanlagen gezweifelt. Deshalb wurde das Fort Wilhelm kurze Zeit später an den Voigtsdorfer Freirichter Josef Dinter verkauft. Die Quadersteine waren zum Bau der Voigtsdorfer Pfarrkirche St. Magdalena vorgesehen. Nachdem sich der Kirchenbau verzögerte und sich zudem der Bauplatz für die Kirche vom Ober- ins Niederdorf geändert hatte, nutzte Dinter einen kleinen Teil der Steine des Forts zunächst zum Bau seiner eigenen Wirtschaftsgebäude. Schließlich wurde 1823–1824 an der Stelle der früheren Holzkirche aus Mitteln des preußischen Königshauses ein Neubau im Stil des Klassizismus nach Entwurf des königlichen Architekten Karl Friedrich Schinkel errichtet. Das Gotteshaus diente zugleich für die Besatzung des Fort Wilhelm. Aus den nicht verbrauchten Steinmassen gingen in den 1870er Jahren Tausende Fuhren nach Habelschwerdt. Dort wurden sie zum Bau der Eisenbahnbrücke und des Lehrerseminars verwendet. Mauerreste des Forts haben sich bis in die heutige Zeit erhalten. Literatur Maximilian Tschitschke: Die alten Befestigungen in der Grafschaft Glatz und Fort Wilhelm bei Voigtsdorf. In: Glatzer Heimatblätter 1920, Nr. 2, S. 47–58. Ders.: Ortsgeschichtliches aus dem Kressenbachtal. In: Heimat um Brandbaude und Kressenbachtal, Salzgitter o. J., S. 12–13. Verlag Aktion Ost-West e.V.: Das Glatzer Land. ISBN 3-928508-03-2, S. 94–95, S. 56 und 112. Martin Klöffler: Des Ingenieurmajor Müllers Blockhäuser in der Grafschaft Glatz Ein vergessener Ingenieur, ein unrühmlicher erster Krieg – Des Ingenieurmajor Müllers Blockhäuser in der Grafschaft Glatz]. Weblinks Geschichte Fort Wilhelm Einzelnachweise
Fort Wilhelma (Góry Bystrzyckie)

Fort Wilhelma – fort w pobliżu wsi Huta i Wójtowskiej Równi w Górach Bystrzyckich wzniesiony z rozkazu Fryderyka Wilhelma II. Historia Fort powstał w latach 1790–1795 jako fort detaszowany (wydzielony) w ramach prac fortyfikacyjnych mających zabezpieczyć granicę Śląska przed wojskami austriackimi. Projektantem i budowniczym był kapitan inżynier Ludwig Müller. W czasie wojen napoleońskich fort nie odegrał żadnej roli militarnej. W 1806 został opuszczony i stopniowo popadał w ruinę. Ostatecznie w drugiej połowie XIX wieku postanowiono go rozebrać. Z pozyskanego kamienia zbudowano w 1875 roku wiadukt kolejowy i szkołę w Bystrzycy Kłodzkiej. Architektura Fort był prostym założeniem opartym na rzucie trzech prostokątów przesuniętych schodkowo, otoczonych wałem i suchą fosą. Wewnątrz znajdował się murowany obiekt o charakterze blokhauzu. Obecnie istnieją tylko zarysy wału i częściowo zasypanej fosy oraz fragmenty murów. Całość jest porośnięta gęstym lasem świerkowym co powoduje, że pozostałości fortu są niewidoczne. 1,4 km na południe od Fortu Wilhelma znajduje się górska Kaplica Maryi Wspomożycielki w Wójtowicach (niem. Maria-Hilf-Kapelle, Schneider-Kapelle, Schneiderkirchlein) wybudowana w 1862 z fundacji Franciszka Prausego, rozbudowana w 1877; położona w Górnych Wójtowicach, na wysokości około 720 m n.p.m.; przy kaplicy znajdują się zniszczone stacje kalwarii. Szlaki turystyczne W pobliżu Fortu Wilhelma przechodzą dwa szlaki turystyczne: ze Starej Łomnicy na Przełęcz Spaloną, z Bystrzycy Kłodzkiej do Polanicy-Zdroju. Przypisy Bibliografia Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 14: Góry Bystrzyckie i Orlickie. Warszawa; Kraków: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 1992, ISBN 83-7005-340-8.
Fort XIII Twierdzy Toruń

Fort XIII Twierdzy Toruń (dawniej VI Winrich von Kniprode, po 1920 Karola Kniaziewicza) – główny fort artyleryjski położony przy ul. Okólnej 32–40. Powierzchnia fortu wynosi 5,02 ha. Historia Został wzniesiony w latach 1880–1885, w pierwszej fazie wznoszenia toruńskich fortów, podobnie jak fort II, V, VII, XI i XV. Koszt budowy fortu wyniósł 2 219 479 marek niemieckich. Obiekt był modernizowany w latach 1889–1893, ok. 1905 i w 1914 roku. We wrześniu 1939 roku w forcie mieściło się stanowisko dowodzenia Armii „Pomorze”, co stało się przyczyną zbombardowania go przez wojska hitlerowskie. W 1941 roku Niemcy umieścili w forcie najpierw jeńców polskich, a następnie część jeńców brytyjskich osadzonych w Stalagu XXA. Jest to jedyny fort wchodzący w skład Twierdzy Toruń, który jest użytkowany przez Wojsko Polskie. W obiekcie nie przeprowadzono żadnych większych przeróbek. Do czasów współczesnych zachowały się m.in. drzwi przeciwpodmuchowe, stalowe osłony nisz amunicyjnych, napisy informacyjne na ścianach. Przypisy Bibliografia Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1. Mirosław Giętkowski, Adam Kowalkowski: Forty artyleryjskie Twierdzy Toruń. Toruń: Muzeum Twierdzy Toruń, 2023. ISBN 978-83-66208-29-2.
Fort XII Twierdzy Modlin

Fort XII – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy drugiego, zewnętrznego pierścienia fortów w latach 1912–1915. Fort znajduje się niedaleko wsi Janowo. Jego projekt został oparty na wzorcu F1909, autorstwa generała Konstantego Wieliczki. Fort nie został ukończony; wzniesiono jednak część zaplanowanych obiektów: połowę głównego schronu – podwalni wraz z galeriami strzeleckimi oraz poternę, prowadzącą do kaponiery przeciwskarpowej. Fort obecnie jest opuszczony i, poprzez wykorzystanie jako dzikie wysypisko śmieci, dewastowany.
Fort XII Twierdzy Toruń

Fort XII Twierdzy Toruń (dawny Va Ulrich von Jungingen, od 1920 im. Władysława Jagiełły) – fort pośredni na terenie poligonu toruńskiego. Historia Został zbudowany w latach 1887–1889. Miał wzmacniać południową linię obronną miasta, jego ogień artyleryjski (z sześciu otwartych stanowisk) sięgał do miejscowości Wygoda-Popioły. Wkrótce po zakończeniu prac budowlanych przeszedł modernizację: wzmocnione zostało sklepienie poprzez położenie metrowej warstwy betonu, podwyższono wały ziemne. Ze względu na korzystne umiejscowienie w terenie fort był odpowiednio zamaskowany; ostrzał z jego stoków, zamaskowanych dodatkową warstwą roślinności, sięgał do 800 m. Od 1908 roku fort został eksperymentalnie otoczony drutem kolczastym pod napięciem, a na jego terenie wzniesiono niestosowaną w innych toruńskich warowniach betonową przeciwskarpę. Wnętrze fortu oświetlano przy pomocy motora ropnego. Podobnie areną eksperymentu fort stał się w 1911 roku, kiedy dokonano ćwiczebnego podminowania części murów opasowych zewnętrznych i wysadzono je w powietrze, by częściowo je w roku następnym odbudować. Obiekt stale służył jako koszary. W latach 1920–1922 fort stał pusty. Przypisy Bibliografia Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1.
Fort XIV Twierdzy Modlin

Fort XIV – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy drugiego, zewnętrznego pierścienia fortów w latach 1912–1915. Fort znajduje się niedaleko wsi Goławice. Jego projekt został oparty na wzorcu F1910. Fort nie został do wybuchu wojny ukończony; wykonano jednak prace ziemne i wzniesiono zasadnicze obiekty oraz schrony obserwacyjno-bojowe. Obecnie teren został uporządkowany i jest ogrodzony.
Fort XI Twierdzy Modlin

Fort XI – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy drugiego, zewnętrznego pierścienia fortów w latach 1912–1915. Fort znajduje się we wsi Strubiny. Podstawę do jego budowy stanowił wzorcowy fort „F1910” autorstwa generała Nestora Bujnickiego. Fort nie został do wybuchu pierwszej wojny światowej ukończony, zbudowano jednak większość jego obiektów: rozległą podwalnię ze stanowiskami strzeleckimi ponad jej stropem, na wale głównym, oraz kaponierę przeciwskarpową, połączoną z podwalnią długą poterną. Planowano montaż trzech kopuł pancernych, których jednak nigdy nie dostarczono, a ich szyby zamurowano. Obecnie fort otaczają ogródki działkowe (Pracownicze Ogródki Działkowe Strubiny-1).
Fort XVII Twierdzy Modlin

Fort XVIIB – jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Modlin, wzniesiony w latach 1912–1914 w ramach rozbudowy twierdzy. Fort znajduje się we wsi Janówek Pierwszy. Wchodził w skład Grupy Fortowej „Janówek” jako fort główny. Jego budowa nie została ukończona do czasu wybuchu I wojny światowej. Nie zamontowano m.in. pancernych kopuł, nie wybudowano przeciwskarpy. Fort był atakowany przez wojska niemieckie w dniach 14–18 sierpnia 1915 roku. Wojska rosyjskie opuściły fort w nocy z 17 na 18 sierpnia, następnie wkroczyły wojska niemieckie. Podczas wycofywania Rosjanie najprawdopodobniej wysadzili główne elementy fortu. W 1939 roku fort znajdował się na linii niemieckiego ataku na Twierdzę Modlin. Bibliografia Gminne Centrum Informacji w Wieliszewie: Fortyfikacje w pobliżu wsi Janówek. Gmina Wieliszew. [dostęp 2009-07-13].
Fort XVI Twierdzy Modlin

Fort XVI – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy drugiego, zewnętrznego pierścienia fortów w latach 1912–1915. Fort znajduje się we wsi Czarnowo. Podstawę do jego budowy stanowił wzorcowy fort „F1909” autorstwa generała Konstantego Wieliczki. Fort nie został do wybuchu I wojny światowej ukończony, jednak wzniesiono większość jego budowli i przygotowano układ ziemny (wały, rowy, esplanadę). Fort posiadał narys trapezu. Głównym obiektem był schron – podwalnia, która ciągnęła się pod głównym wałem. Na wale znajdowały się stanowiska bojowe dla piechoty i betonowe schrony. Nie zamontowano jednak kopuł pancernych, planowano prawdopodobnie również montaż wieży pancernej (na lewym barku). Z podwalni wyprowadzono dwie poterny. Jedna prowadziła do dużej kaponiery przeciwskarpowej u styku czoła i lewego barku. Drugi obiekt w fosie, półkaponiera, nie został połączony z resztą obiektów, a z powodu pospiesznego doprowadzania go do gotowości bojowej jest jedną z najciekawszych tego typu konstrukcji w twierdzy. Druga biegła w kierunku szyi, gdzie miano zbudować kaponierę szyjową. Pomiędzy podwalnią a planowaną kaponierą przygotowano dodatkowe pomieszczenia schronowe. W czasie walk w 1915 roku fort był bombardowany, po czym na rozkaz komendanta twierdzy, generała Bobyra, opuszczony. W okresie międzywojennym fort był bardzo intensywnie użytkowany na potrzeby polskich prac fortyfikacyjnych. Na jego wale zamontowano doświadczalnie dwie kopuły: bojową ckm i obserwacyjną, zaś w rowie fortecznym prowadzono badania broni i pancerzy fortecznych, prowadząc próbne strzelania. Obecnie fort otaczają ogródki działkowe.
Fort X Twierdzy Modlin

Fort X – jeden z fortów pierścienia zewnętrznego Twierdzy Modlin, wzniesiony w latach 1912–1915 w ramach rozbudowy twierdzy. Fort został zbudowany we wsi Henrysin dla zabezpieczenia zachodniego odcinka twierdzy. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych. Linki zewnętrzne Strona Fortu Henrysin (Fortu X). prentki.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-09-28)].
Fort X Twierdzy Toruń

Fort X Twierdzy Toruń lub Bateria Nadbrzeżna (niem. Batterie Grünthalmühle) – pośredni fort w formie schronu piechoty położony przy ul. Przy Grobli. Historia Fort został wzniesiony w latach 1889 -1892 w celu kontroli doliny Wisły, linii kolejowej do Bydgoszczy i Solca Kujawskiego. Jest to ziemna bateria z sześcioma stanowiskami artyleryjskimi dla dział kalibru 12 cm z ceglanym dziesięciokomorowym schronem dla ich 80-osobowej załogi oraz wałem ziemnym. Baterię częściowo otacza wodna fosa. Jest to jedyny toruński fort pozbawiony stanowisk obserwacyjnych piechoty. Posiada 4 magazyny. Przypisy Bibliografia Twierdza Toruń, ZbigniewZ. Karpus, WaldemarW. Rezmer, MirosławM. Giętkowski, Toruń: Duet, 2004, ISBN 83-89706-12-1, OCLC 749632639 . Strona poświęcona Twierdzy Toruń
Fort główny artyleryjski 43 „Pasternik”

Fort 43 Pasternik – główny fort artyleryjski, jednowałowy, powstał po 1881 roku na miejscu półstałych fortyfikacji powstałych w latach 1872–1878. Przylegają do niego dwie polowe baterie artyleryjskie, zachowane do dziś. W 1939 roku fort wraz z otoczeniem został przejęty przez wojsko, obecnie również tam stacjonujące. Fort 43 Pasternik leży na szczycie wzgórza Wróżna Góra (269 m n.p.m.), w Modlniczce koło Krakowa, przy drodze krajowej nr 79, 100 m od północno-zachodnich granic Krakowa i 200 m od północno-wschodnich granic Rząski na terenie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego. Zobacz też Twierdza Kraków Linki zewnętrzne więcej opisów fortu i kilkanaście zdjęć tego obiektu. Fort 43 Pasternik w WikiMapia
Fort główny artyleryjski 45 „Zielonki”

Fort 45 „Zielonki” – jeden z fortów wchodzących w skład Twierdzy Kraków we wsi Zielonki koło Krakowa. Historia Powstał w latach 1884–1886. Fort nie brał bezpośredniego udziału w walkach I wojny światowej, zaś w okresie międzywojennym włączony został do Obozu Warownego Kraków. Po wojnie wykorzystywała go Krakowska Spółdzielnia Ogrodniczo-Pszczelarska. Opuszczony został przez spółdzielnię w 1985 r.. Zanim nieruchomość przejęła Gmina Zielonki, w latach 1985–1990 r. popadał w ruinę. Zrabowano m.in. oryginalny pancerny sponson wyrywając go ze ściany koszar, kaponiery pozbawiono pancernych elementów. Częstokroć tego typu działania były podejmowane przez pseudokolekcjonierów i tzw. „miłośników militariów”, w tym również i krakowskich. W 1999 r. przy wsparciu UE powstał tam, dziś już nieistniejący, hotel „Twierdza”. Na adaptację gmina otrzymała dofinansowanie z Unii Europejskiej. Projekt przygotował Witold Sztorc z zespołem. Na ścianie jednego z pomieszczeń bojowych członkowie krakowskiego stowarzyszenia C. i K. Regimentu Artylerii Fortecznej Nr 2 Barona Edwarda von Beschi Twierdza Kraków odkryli (przy dokonywaniu prac zabezpieczających pomieszczenie) pod warstwami przemalowań oryginalne rysunki dział wykonane przez żołnierzy austriackich. Zespół dzieł obronnych Trzy baterie artyleryjskie, w tym jedna bateria artylerii ciężkiej FB-V-1 oraz dwie baterie obrony dalekiej B-45-4 (B 45a) i B-45-1 (B 45b). Dodatkowo wsparcie fort otrzymywał od szańców IS-V-1 i IS-V-2. Jednym z dzieł był również schron amunicyjny „Marszowiec”. W pobliskich Witkowicach znajdowała się prochownia (Munitionsmagazin), zbudowana w latach 1882–1886. Zobacz też Katastrofa w Witkowicach Fort pancerny pomocniczy 45a „Bibice” Przypisy Linki zewnętrzne Fort 45 Marszowiec Opis i ponad 150 zdjęć tego obiektu Fort 45 Zielonki w WikiMapia
Fort główny artyleryjski 50 „Prokocim”

Fort 50 Prokocim – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1882–1886. Zadaniem fortu była obrona Traktu Lwowskiego. Jest to typowy fort artyleryjski. Razem z sąsiednimi fortami brał udział w zakończonych zwycięstwem walkach z Rosjanami, w grudniu 1914. W okresie międzywojennym służył jako magazyn wojskowy, a później cywilny. W latach 70. XX wieku został przekazany ówczesnej Akademii Medycznej w Krakowie. Fort otaczają ul. K. Kostaneckiego i ul. Medyczna. Obecnie fort jest popularnym miejscem rozgrywek airsoftowych. Zobacz też Schron amunicyjny „Prokocim” Przypisy Linki zewnętrzne Fort 50 Prokocim w WikiMapia Więcej opisów fortu i ponad 200 zdjęć tego obiektu.
Fort główny artyleryjski 51 „Rajsko”

Fort 51 Rajsko – jeden z fortów artyleryjskich Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1881–1884. Był to jeden z największych fortów swej klasy w Austro-Węgrzech, jego powierzchnia wynosi około 2600 metrów kwadratowych. Fort znajduje się na wzgórzu Rajsko, najwyższym w okolicy (349 m n.p.m.), będącym dobrym punktem obserwacyjnym. W pobliżu fortu przebiega ul. Droga Rokadowa. Zespół dzieł obronnych Szaniec IS-VII-3 Szaniec IS-VII-4 Schron amunicyjny „Rajsko” Bateria FB 51a (49°59′14.14″Płn. 19°58′37.19″E) Przypisy Linki zewnętrzne Opis Fortu 51 Rajsko i ponad 300 zdjęć tego obiektu Fort 51 Rajsko w WikiMapia
Fort międzypolowy artyleryjski 53 „Bodzów”

Fort 53 Bodzów – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w 1887 roku jako fort półstały, ziemno-drewniany. W latach 1913–1914 przebudowany na fort stały z przyległymi bateriami, wałem i schronem. Fort jest położony na wzgórzu Solnik w Krakowskim Bodzowie. Z fortu rozlega się widok na dużą część Krakowa. Fort Bodzów panował nad południowym brzegiem Wisły i całą rozległą okolicą leżącą u jego stóp. W 1914 jego załoga składała się ze 110 artylerzystów (w tym 3 oficerów) oraz 115 żołnierzy piechoty (w tym 3 oficerów). W czasie I wojny światowej fort doznał niewielkich uszkodzeń. W 1936 adaptowany na zaplecze szybowiska. W 1955 roku przeznaczono go do rozbiórki, w celu odzyskania materiałów budowlanych, planu tego nie udało się jednak zrealizować ze względu na zbyt duże koszty. Obecnie znajduje się w ruinie, ale wraz z otaczającą zielenią został wpisany do rejestru zabytków. Wzgórze Solnik zaś stało się terenem służącym rekreacji jako tzw. Uroczysko Kostrze. W otoczeniu fortu i na pobliskich wzgórzach wykuto w skale sześć kawern (kawerny fortu Bodzów). Miały służyć jako magazyny lub podziemne schrony dla żołnierzy. Przypisy Linki zewnętrzne Kraków, fort 53 Bodzów, 1887 fortyck.pl – więcej informacji i zdjęcia fortu Fort 53 Bodzów w WikiMapia
Fort 38 „Skała”

Fort 38 Skała (Śmierdząca Skała) – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w 1878 roku jako fort półstały. W latach 1884–1886 został przebudowany na fort pancerny. Jest to pierwszy fort pancerny w Twierdzy Kraków. Stanowił zachodnie czoło Twierdzy Kraków. Należał do III sektora obronnego i był jego głównym obiektem. Historia Projektantem fortu był Szwajcar, gen. Daniel Salis-Soglio. Celem budowy było zapewnienie obrony rubieży między dolinami Rudawy i Wisły. Fort wspomagał od północy Fort 39 Olszanica, a od południa Fort Bielany. Fort 38 Skała nie brał udziału w walkach I wojny światowej. Podczas dwudziestolecia międzywojennego pozostał własnością wojska. W latach 1921–1926 fort był remontowany. Również podczas II wojny światowej nie został zniszczony. W 1953 roku został przekazany Uniwersytetowi Jagiellońskiemu, który przeznaczył zabudowania fortu na obserwatorium astronomiczne. Wmurowanie kamienia węgielnego nastąpiło 3 października 1961. Obserwatorium oddano do użytku w maju 1964 roku z okazji jubileuszu 600-lecia uniwersytetu. Położenie fortu Fort znajduje się na łagodnie opadającym w kierunku zachodnim zboczu wzgórza Sowiniec, przy ulicy Do Obserwatorium, w Krakowie. Za fortem ten grzbiet kończy się kilkunastometrowym obrywem skalnym. Przypisy Linki zewnętrzne Szczegółowy opis fortu oraz galeria zdjęć Więcej informacji i zdjęć fortu Fort 38 Skała w WikiMapia
Fort pancerny główny 47a „Węgrzce”

Fort 47a Węgrzce (do 1885 r. nosił nr 46) – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1892–1896 na miejscu Fortu półstałego drewniano-ziemnego z 1887 roku. Jest to fort pancerny obrony bliskiej i dalekiej. Leży w V sektorze obronnym, zabezpieczającym północną stronę Twierdzy Kraków. Uzbrojenie i większość wyposażenia technicznego oraz sprzętu bojowego zdemontowano w 1920 roku. Fort 47a Węgrzce, jako jedyny z dużych fortów pancernych, zachował komplet pancernych elementów, zarówno bojowych, jak i ochronnych. Obiekt znajduje się w dobrym stanie, jest wyremontowany. Fort znajduje się we wsi Węgrzce pod Krakowem, ok. 100 metrów od głównej drogi Kraków – Warszawa. Zobacz też Fort główny artyleryjski 47 „Łysa Góra” Fort pancerny pomocniczy 47 ½ „Sudół” Przypisy Linki zewnętrzne Więcej opisów fortu i ponad 40 zdjęć Twierdza Kraków: Fort 47a „Węgrzce” – Plany, szkice i rysunki Fort 47a Węgrzce w WikiMapia
Fort pancerny główny 49 ¼ „Grębałów”

Fort 49 ¼ Grębałów – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1897–1899. Jego projektantem był Maurycy Brunner. Fort brał udział w walkach I wojny światowej, w czasie tak zwanej pierwszej bitwy o Kraków. W latach 1919–1939 fort był elementem tak zwanego Obozu Warownego Kraków. Podczas II wojny światowej wykorzystywany przez Wehrmacht, jako magazyn. W 1988 roku fort przejęło Ognisko Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej Przyjaciel Konika (organizacja non-profit mająca status OPP), prowadzące działalność skierowaną głównie do dzieci i młodzieży: rekreacja konna, rehabilitacja konna dzieci niepełnosprawnych – hipoterapia oraz upowszechnianie dziedzictwa historycznego i przyrodniczego poprzez odpowiednie zarządzanie fortem 49 1/4 „Grębałów”. Obecnie w odrestaurowanym tradytorze fortu mieści się ekspozycja dydaktyczna oraz sala szkoleniowa. Zwiedzanie fortu jest możliwe w godzinach otwarcia obiektu. Fort 49 ¼ Grębałów sąsiaduje z cmentarzem Grębałów oraz z pętlą tramwajową „Wzgórza Krzesławickie”. Wjazd od ul. Kocmyrzowskiej przy pętli tramwajowej. Wyposażenie Oryginalnej konstrukcji tradytor składający się z czterech stanowisk strzelniczych zabezpieczających wejście od frontu. Kazamaty pancerne umożliwiały flankowanie przeciwnika od strony wschodniej. Kaponiera grodzona w naturalnym, przeprofilowanym jarze, która tworzyła ogniową przegrodę blokującą jar. Dach kaponiery był broniony drutem kolczastym, a przejście do samej konstrukcji prowadziło podziemną poterną. Obecnie nie istnieją już asymetrycznie rozstawione, 4 obrotowe wieże pancerne i wieża obserwacyjna; pozostały po nich zaślepione otwory, przykryte blaszaną rekonstrukcją. Uzbrojenie 4 armaty M.94 8 cm (kaliber 76,45 mm) w wieżach pancernych koszar, 4 armaty do strzelnic minimalnych 8 cm na lawecie M.94 w kazamatach pancernych tradytora oraz około 17 karabinów maszynowych; obronę bliską zabezpieczała galeria strzelecka dla piechoty. W skład załogi wchodziło 5 oficerów (w tym lekarz) oraz 184 żołnierzy. Historia W latach 1918–1919, działa Fortu posłużyły do uzbrojenia polskich pociągów pancernych wyruszających na front ukraiński. Od 1919 do 1939 roku Fort był elementem tzw. Obozu Warownego Kraków. Podczas II wojny światowej wykorzystywany był jako magazyn Wehrmachtu, w roku 1944 włączony przez Niemców do systemu otaczającego Kraków tzw. linii Henryka. Od 1998 roku Fort ma właściciela: Ognisko TKKF Przyjaciel Konika; propaguje prowadzoną tu szkółkę jeździecką dla dzieci i młodzieży. Przypisy Linki zewnętrzne Więcej informacji na temat fortu oraz ponad 60 zdjęć tego obiektu. Ognisko TKKF Przyjaciel Konika. przyjacielkonika.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-09)]. Opis fortu oraz ponad 80 zdjęć obiektu z serwisu kaponiera.pl