Mury miejskie w Krakowie

Mury miejskie w Krakowie – ciąg murów miejskich wraz z budowlami o charakterze obronnym (m.in. bramami i basztami), otaczający niegdyś obszar całego Krakowa (obecnie Stare Miasto), a którego niewielki odcinek zachowany został do dziś wzdłuż ulicy Pijarskiej. Historia Powstanie Jeszcze na początku XIII wieku Kraków nie posiadał żadnych obwarowań. W 1241 miasto zostało całkowicie zniszczone przez najazd tatarski. Pomimo to dopiero w 1285 książę Leszek Czarny zezwolił na umocnienie miasta. Mury były budowane z przerwami do pierwszej ćwierci XIV wieku. W tym okresie nadano obwarowaniom zasadniczy kształt i charakter. Krakowskie umocnienia były złożone z podwójnego muru oraz fosy. Ceglano-kamienny mur wewnętrzny wznosił się na 7 metrów, a był szeroki na 2,5 metra. W niektórych miejscach wyposażono go w drewniany ganek dla obrońców czy strażników. Około 9 metrów przed murem wewnętrznym umiejscowiono mur zewnętrzny, zwany także przedmurzem. Przedmurze było znacznie niższe – miało 2 metry wysokości, ale to na nim zatrzymywał się pierwszy atak. Mur wewnętrzny był wzmacniany przez wysokie na 10 metrów baszty. W XIV wieku było ich 17. Każdą z baszt zajmował się określony cech rzemieślników, od których wywodzą się ich nazwy, np. Ciesielskiej, Paśników, Iglarzy. Do miasta można było się dostać tylko przez 7 bram miejskich. Bramy te (zamykane na noc) wyposażone były w masywne, ciężkie, dębowe wrota i okutą żelazem bronę, czyli olbrzymią kratę opuszczaną na specjalnych łańcuchach. Miasto otoczone zostało solidną fosą szeroką na 6–10 metrów i głęboką na 3,50 metra, napełnioną wodą z Młynówki Królewskiej. Likwidacja Stan obronnych umocnień już od XVII wieku wciąż się pogarszał. Kolejne, groźne dla miasta najazdy szwedzkie wykazywały ogromne zaniedbania. W latach 1810–1814 z rozkazu cesarza Franciszka I zasypano fosę oraz przystąpiono do rozbiórki murów wraz z basztami. W ich obronie stanął prof. Feliks Radwański, który pisał: „Chronią one przed wiatrami wiejącymi pod Kościół Mariacki od Kleparza. Niedobre to wiatry, bo smrody i śmieci znosić będą, a także bezbożnie podwiewać spódnice Paniom Matkom i Żonom”. 13 stycznia 1817 r. Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu dla potomnych fragmentów średniowiecznej fortyfikacji. Pozostawiono wyłącznie niewielki ich fragment przy Bramie Floriańskiej wraz z wysuniętym przed nią Barbakanem oraz trzema basztami: Ciesielską, Stolarską i Pasamoników. Zachował się również zarys najstarszej krakowskiej bramy – Rzeźniczej, którą możemy dostrzec w zabudowaniach tzw. klasztoru na Gródku. W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w czasie renowacji Plant Krakowskich w ciągu dawnych murów miejskich ustawiono kamienne postumenty z umieszczonymi wyobrażeniami dawnych baszt. Przedstawienia odwzorowują faktyczny wygląd baszt, a towarzyszące im napisy przypominają turystom ich nazwy. Ponadto, zarys dawnych murów, baszt i bram wyeksponowano tam, gdzie to było możliwe, ustawiając wysoki na około pół metra murek. W 2007 r. w zachowanym odcinku murów otwarto trasę turystyczną „Mury Obronne”. Obiekty wzdłuż murów Barbakan Bramy Na planie bramy oznaczono literami w nawiasach okrągłych: F – Floriańska (Kuśnierzy) – 1307, zachowana M – Mikołajska – 1312, zastąpiła bramę Rzeźniczą R – Rzeźnicza – 1289, zachowany zarys bramy w murach tzw. klasztoru na Gródku. N – Nowa (Piekarzy) – 1395 G – Grodzka (Złotników) – 1298 D – Dolna (na Wawelu) P – Poboczna (furta) W – Wiślna (Kotlarzy i Ślusarzy) – 1310 SZ – Szewska (Białoskórników) – 1313 S – Sławkowska (Krawców) – 1311 Baszty Na mapie baszty oznaczono cyframi: Pasamoników (Szmuklerzy) – półokrągła, zachowana Karczmarzy I (Kęsza) – sześcioboczna Karczmarzy II (Jastrzębia; Strażnica II) – półokrągła Prochowa II Grzebieniarzy Przekupników (Sadelników i Słoniniarzy) – okrągła Barchanników – okrągła Czapników – czworoboczna Kurdybaników Prochowa III (Kupiecka) – okrągła, najwyższa baszta krakowska Piekarska Kowali – czworoboczna Siodlarzy – czworoboczna Pierścienników – czworoboczna Bednarzy – czworoboczna Murarzy i Kamieniarzy – zachowane relikty na terenie Muzeum Archeologicznego Rymarzy – czworoboczna Prochowa I – ośmioboczna Iglarzy – półokrągła Malarzy – czworoboczna Solarzy Cyrulików Miechowników Kaletników (Farbiarzy) Blacharzy Rusznikarzy Nożowników Czerwonych Garbarzy – półokrągła Garncarzy – czworokątna Paśników – półokrągła Introligatorów (Stelmachów) – półokrągła Łaziebników (Krupników i Śledziarzy) – półokrągła Ceklarzy – czworoboczna Katowska – czworoboczna Szewska I – czworoboczna Szewska II – półokrągła Mieczników (Mydlarzy) – półokrągła Cieśli – sześcioboczna, zachowana Stolarzy (Powroźnicza) – półokrągła, zachowana Rondle Rondle na mapie oznaczono symbolem -R-. Nie ma zgodności wśród historyków co do ich liczby na krakowskich murach obronnych. Najprawdopodobniej było ich pięć. Przypisy Bibliografia Baszty. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 48, 49. ISBN 83-01-13325-2. Bramy miejskie. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 83. ISBN 83-01-13325-2. Linki zewnętrzne Współczesna wizualizacja murów miejskich odcinka północnego (dostęp: 2011-02-20) O murach obronnych Krakowa na www.krakow4u.pl (dostęp: 2011-02-20) JózefJ. Muczkowski JózefJ., Dawne warownie krakowskie, „Rocznik Krakowski”, nr. XIII, 1911 [zarchiwizowane z adresu 2013-04-28] .