NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kamienica Rafała Sachsa w Łodzi

Kamienica Rafała Sachsa – kamienica znajdująca się w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 44. Została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego 20 stycznia 1971 z numerem A/43 oraz do Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Łodzi, z numerem 962. Historia Pierwotnie posesje nr 44 i 42 obejmowała jedna duża działka, mająca do 1850 roku nr porządkowy 191, a następnie (jako nr hipoteczny) 261. Na froncie parceli, w jej środkowej części, stał drewniany, parterowy dom. Kamienica została wybudowana w II poł. lat 60. XIX wieku, a w 1868 roku kupił ją Rafał Sachs, który prowadził produkcję związaną z branżą chemiczną (m.in. farby, kleje, zapałki). Po śmierci Rafała Sachsa posesja przeszła na własność firmy „Rafał Sachs”, którą kierował Jakób Sachs (syn), a z kolei po jego śmierci (1896) właścicielką była Rozalia Sachs. W roku 1906 dom przejął Bank Handlowy w Łodzi i Łódzki Bank Kupiecki, a od 1912 roku była własnością Towarzystwa Aukcyjnego Wyrobów Wełnianych Juliusza Heinzla. Architektura Architektura elewacji jednopiętrowej kamienicy jest eklektyczna z elementami klasycystycznymi i renesansowymi. Dom wyróżnia się harmonijną fasadą. Ma trzy ryzality. W środkowym znajduje się balkon, a całość tego ryzalitu wieńczy trójkątny tympanon. Elewacja jest ozdobiona pilastrami o kompozytowych kapitelach, parter częściowo boniowany. Pomiędzy kondygnacjami biegnie fryz z rozetami i motywami roślinnymi. Nad oknami są ozdobne gzymsy, a brama zamknięta półkoliście. Przypisy
Kamienica Józefa Rosenthala w Łodzi

Kamienica Józefa Rosenthala – kamienica znajdująca się w Łodzi przy ul. Piotrkowskiej 46. Została wpisana do rejestru zabytków nieruchomych województwa łódzkiego 20 stycznia 1971 z numerem A/69 oraz do Gminnej Ewidencji Zabytków miasta Łodzi z numerem 964. Historia Pierwotnie posesje nr 46 i 48 obejmowała jedna duża działka, mająca do 1850 roku nr porządkowy 192, a następnie (jako nr hipoteczny) 262. Po 1850 roku duża działka została podzielona. W połowie lat 60. właścicielem domu był Józef Rosenthal. Na części działki, pod nowym nr hipotecznym 262a, w II poł. lat 60. XIX wieku została wybudowana jednopiętrowa, murowana kamienica. Od lat 80. XIX wieku właścicielem nieruchomości był aptekarz, Fryderyk Müller, który od 1883 roku prowadził tu aptekę przeniesioną z Piotrkowskiej 33. Przejściowo (przed 1893 do 1899 roku) w kamienicy mieścił się skład fortepianów i pianin oraz księgarnia nut i melodyków firmy „Gebethner i Wolff”. Obok księgarni filię miał „Kurier Codzienny” publikujący kronikę łódzką i „Tygodnik Ilustrowany”, co zostało uwiecznione na fotografii Bronisława Wilkoszewskiego z 1896 roku. W 1897 roku, podczas kilkumiesięcznego pobytu w Łodzi celem zbierania materiałów i pisania „Ziemi obiecanej”, początkowo mieszkał przy Piotrkowskiej 46 Władysław Reymont. Ponadto w kamienicy mieścił się skład fabryki wyrobów bawełnianych Karola Steinerta. Na posesji znajdowało się również atelier fotograficzne H. Petri oraz na przestrzeni lat wiele innych składów materiałów włókienniczych. Architektura Architektura elewacji jednopiętrowej kamienicy jest eklektyczna z elementami klasycystycznymi i neorenesansowymi. Dom wyróżnia się harmonijną fasadą. Na osi fasady w ryzalicie znajduje się balkon i gzymsy wieńczące ze sztukaterią. Nad oknami są ozdobne gzymsy, a brama jest zamknięta półkoliście. Przypisy
Dom Hilarego Majewskiego w Łodzi

Dom Hilarego Majewskiego – neorenesansowa kamienica architekta miejskiego, Hilarego Majewskiego, położona przy ul. Włókienniczej 11 w Łodzi, powstały w latach 1883–1886. Pierwotnie była to willa właściciela, z czasem przekształcono ją w budynek wielorodzinny. Historia Budynek po śmierci Majewskiego często zmieniał właścicieli. Początkowo mieszkała w nim wdowa po architekcie – Wiktoria Majewska, w 1902 r. przejął go Edward Herbst, do którego dom należał do 1910 r., kiedy to przeszedł na własność Wojciecha Oppeln-Bronikowskiego. W późniejszym okresie kamienica przez lata pełniła komunalny zasób mieszkaniowy. Obok kamienicy budynku znajduje się wolna parcela, która miała posłużyć Majewskiemu na budowę kolejnego budynku lub ogrodu – do realizacji jednak nigdy nie doszło. W 1947 r. rozebrano oficynę, wozownię i stajnię, a także dokonano przebudowano część pomieszczeń łączących kamienicę frontową i oficynę, natomiast w końcówce lat 50. XX w. przebudowano klatkę schodową by zapewnić dostęp do strychu zaadaptowanego na mieszkania. Przypuszczalnie w tym okresie została zamknięta spiralna klatka schodowa i przekształcona w toalety. Część sztukaterii została skuta przez osoby mieszkające w kamienicy od lat 80. XX w. Obiekt przechodził wartą 14 milionów złotych rewitalizację w 2022 r., który zakończył się w sierpniu 2023 r., i której wykonawcą była spółka Vik-Bud. W budynku zachował się bogaty wystrój sztukatorski, zdobienia wykonane z marmuru, marmoryzacja klatek schodowych oraz zdobione płytki podłogowe, a także polichromie, mazerunki i złocenia. Przypisy
St. Anna (Sokolica)

Die Pfarrkirche St. Anna in Sokolica (deutsch Falkenau), einem Ort in der Gmina Bartoszyce in der polnischen Woiwodschaft Ermland-Masuren, ist eine spätgotische Dorfkirche aus dem Ende des 14. oder der ersten Hälfte des 15. Jahrhunderts im Bistum Ermland. Geschichte Die Ordenskirche wurde um die Mitte des 14. Jahrhunderts errichtet. Sie war im 19. Jahrhundert mit drei Glocken ausgestattet, die Orgel wurde 1815 erbaut. Um 1890 wurden die Sakristei erneuert und einige Restaurierungen vorgenommen. Das Kirchengebäude wurde 1945 zugunsten der Römisch-katholischen Kirche in Polen zwangsenteignet. Architektur Die Kirche ist ein ungewölbter Saalbau mit schrägstehenden Strebepfeilern an den Kanten. Die Streben der Chorseite werden von offenen Tabernakeln bekrönt, die mit dem Giebel verwachsen sind. Die gestuften Fenster sind spitzbogig, und auf der Südseite befinden sich drei, auf der Nordseite zwei Fenster. Besonders bemerkenswert ist das zweifach gestufte Fenster in der Mitte der Chorseite. Das Erdgeschoss des Turms weist ein gestuftes Spitzbogenportal auf, darüber Spitzbogenblenden in zwei Ebenen. Das erste Obergeschoss zeigt gekuppelte Spitzbogenblenden, während das zweite Obergeschoss seitlich je eine gekuppelte und mittig zwei gestufte Spitzbogenblenden mit Schallöffnungen aufweist. Die Geschosse werden durch Putzbänder optisch getrennt. Der Turmgiebel ist fünfachsig und endet in fialenartigen Dreiecksvorlagen. Der Ostgiebel ist siebenachsig und mit durchlaufenden Spitzbogenblenden versehen, die durch Dreiecksvorlagen getrennt sind und fialenartig enden. Auf jeder Stufe sitzt noch eine zweite Fiale. In der Mitte der drei Blenden des Giebels befinden sich jeweils Kreisblenden. Die Blenden werden durch eingefasste Putzbänder abgeschlossen, die sich über den gesamten Giebel erstrecken. Die Vorhalle auf der Südseite hat einen dreiachsigen Dreiecksgiebel. Der Giebel des Turms ist ein fünfachsiger Staffelgiebel mit durchlaufenden Spitzbogenblenden, getrennt durch Dreiecksvorlagen, die fialenartig enden. Auf jeder Stufe sitzt noch eine zweite Fiale. Die Sakristei befand sich ursprünglich im Nordosten. An der Stelle sind noch Mauerwerksverzahnungen zu erkennen. Literatur Falkenau, Dorf, Kreis Friedland, Regierungsbezirk Königsberg, Provinz Ostpreußen, mit Eintrag aus Meyers Orts- und Verkehrslexikon, Ausgabe 1912, sowie einer historischen Landkarte der Umgebung von Falkenau (meyersgaz.org) Adolf Boetticher: Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen. Band 2: Die Bau- und Kunstdenkmäler in Natangen. 1898, S. 78–80 (Google Books). Agathon Harnoch: Chronik und Statistik der evangelischen Kirchen in den Provinzen Ost- und Westpreußen, Nipkow, Neidenburg 1890, S. 87–88 (Google Books). Weblinks Website der Pfarrei Einzelnachweise
Kościół św. Jodoka w Sątopach

Kościół św. Jodoka w Sątopach – rzymskokatolicki kościół parafialny zlokalizowany na wzniesieniu we wsi Sątopy w powiecie bartoszyckim (województwo warmińsko-mazurskie). Jest siedzibą parafii św. Jodoka. Stanowi typowy przykład wiejskiego, gotyckiego kościoła salowego z terenu państwa krzyżackiego. Historia Pierwsza wzmianka o budowanej dopiero świątyni pochodzi z 1343. Budowę ukończono około roku 1380 lub 1400, kiedy to dokończono wieżę. Około 1500 wykonano szczyty wieży. Obiekt przeszedł remont w 1699. Powiększono wówczas ostrołukowe okna. W 1884 odnowiono zakrystię i kruchtę, a dwa lata później przywrócono oknom formy pierwotne. Architektura Rozwiązanie części wschodniej kościoła nawiązuje do bazyliki w Dobrym Mieście, natomiast proporcje i wygląd bryły są zbieżne z kościołami farnymi w Kiwitach i Unikowie. Murowany obiekt na podmurówce (wzmocniony szkarpami) z kamienia polnego zbudowano na planie prostokąta. Wieża przylega doń od zachodu. Dach korpusu nawowego oraz czterokondygnacyjnej wieży jest kryty dachówką, dwuspadowy. Od północy do przylega zakrystia, natomiast od południa kruchta. Szczyt wschodni zdobią sterczyny i blendy, które występują również w trzech niższych kondygnacjach wieży. Okna w elewacjach od południa i północy są ostrołukowe. Wieżę wieńczą dwa szczyty ze sterczynami. W jej przyziemiu znajduje się gotycki portal wejściowy. Wnętrze Wnętrze jest kryte stropem. Dawniej w kościele stał gotycki, XV-wieczny poliptyk (pentaptyk) świętego Jodoka, który przeniesiono do Oddziału Muzeum Warmii i Mazur w Lidzbarku Warmińskim na tamtejszym zamku. Z wyposażenia pozostały na miejscu: barokowy ołtarz główny (1765) wykonany przez Christiana Bernarda Schmidta z Reszla, tabernakulum (1760), barokowe ołtarze boczne (Matki Bożej oraz św. Józefa). Otoczenie Teren wokół świątyni ogrodzony jest murem i pełni rolę cmentarza. Plebania pochodzi z XVIII wieku. Osoby Tutejszym proboszczem był w latach 1382-1386 Henryk Vogelsang (późniejszy biskup warmiński). Galeria Przypisy
Kościół św. Jana Chrzciciela w Bukowcu (województwo warmińsko-mazurskie)

Kościół św. Jana Chrzciciela w Bukowcu – katolicki kościół filialny zlokalizowany we wsi Bukowiec (powiat bartoszycki, województwo warmińsko-mazurskie). Należy do parafii Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kandytach. Historia i architektura Pierwszą świątynię we wsi zbudowano w końcu XVI wieku i była ona ewangelicka. Obecny kościół wzniesiono w 1820 na bazie starego. Jest to budowla salowa, orientowana, z cegły. Ołtarz główny pochodzi z początku XVII w. i jest manierystyczny. Prawdopodobnie wykonany został przez Jana Pfeffera z Królewca. Galeria Przypisy
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kandytach

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Kandytach – katolicki kościół parafialny zlokalizowany we wsi Kandyty (powiat bartoszycki, województwo warmińsko-mazurskie). Historia i architektura Pierwszy kościół Pierwszy kościół katolicki we wsi powstał około 1350 w miejscu, gdzie stoi obecny. Legenda mówi, że Krzyżacy, budując świątynię na dawnym pruskim polu grzebalnym, do konstrukcji podbudówki użyli kamieni z mogił. W 1414 spalili ją rycerze polscy, ale została odbudowana w 1475, zyskując nietypową formę cebulastej kopuły. Obecny kościół W 1575 ewangelicy wznieśli na miejscu poprzedniego, zrujnowanego kościoła nowy, obecny. Był remontowany w latach 1749–1760, otrzymując m.in. nowe dzwony. W 1945 został zniszczony. Odbudowano go z ruin rękami katolików w latach 1979–1982 pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny (w latach 50. XX wieku na potrzeby liturgiczne zaadaptowano lokalną plebanię). Jest to kościół orientowany, murowany z cegły na kamiennej podmurówce, salowy, z wieżą od zachodu wciągniętą w obręb nawy oraz z kruchtą od strony południowej. Według Karla Müllera ("Aus einer alten Kirchenregistratur", 1912) biskup ewangelicki Filemon Heshus ustanowił dla kościoła w Kandytach następujący porządek nabożeństw: "każdorazowy proboszcz winien znać jednakowo język polski i niemiecki. Wszystkie nabożeństwa, tak niedzielne jak świąteczne, winny być odprawiane najpierw po polsku, następnie po niemiecku, przy czym ewangelie oraz katechizm należy czytać ludowi z drukowanych tablic wyraźnie i powoli, osobno Polakom i osobno Niemcom”. Parafię katolicką przy kościele erygowano w 1958, zaś kanonicznie ustanowiono w 1962. W latach 1954–1955 w kaplicy na plebanii nabożeństwa odprawiał ksiądz birytualista (greckokatolicki przeszkolony do liturgii rzymskiej). Był on często znieważany i poniżany. Kilkakrotnie jego rzeczy osobiste wyrzucono z mieszkania, a zdarzały się też przypadki pobicia, na tyle poważne, że trafiał do szpitala. W 2012 (na jubileusz 50-lecia parafii oraz 30. rocznicę konsekracji kościoła) świątynię odmalowano, a wokół niej ułożono bruk betonowy. Przypisy
Izaakova synagoga v Krakově

Izaakova synagoga (polsky Synagoga Izaaka, přesněji synagoga Izaaka Jakubowicze) je ortodoxní židovská synagoga v Kaziměři, historické čtvrti polského Krakova. Barokní synagoga z roku 1644 byla postavena podle návrhu italského architekta Francesca Olivierriho a nese jméno podle svého donátora Izaaka Jakubowicze (zemř. 1673), nazývaného také Izák Bohatý, bankéře polského krále Vladislava IV. Dějiny Dne 5. prosince 1939 přišlo gestapo do budovy krakovského Judenratu a nařídilo Maximiliánu Redlichovi, židovskému úředníkovi, který měl ten den službu, aby spálil svitky Tóry. Když Redlich odmítl, byl zastřelen. Nacisté zničili interiér a vybavení, včetně bimy (je vyvýšené místo v synagoze, nacházející se většinou uprostřed hlavního sálu modlitebny, nebo u Svaté schrány) a aronu ha-kodeš, tj. doslovně Svatá schrána, svatostánek, nalézající se v synagoze u stěny orientované směrem k Izraeli, respektive k Jeruzalému. Je různě (často velmi bohatě) zdoben a ve svých útrobách ukrývá svitky Tóry. Po válce byla budova využívána sochařským a konzervátorským ateliérem a poté divadelní společností jako dílna a prostor pro skladování rekvizit. V roce 1981 interiér budovy poškodil požár. Rekonstrukce byla zahájena v roce 1983 a v roce 1989, po pádu komunismu v Polsku, byla budova navrácena židovské komunitě. Nyní opět slouží jako synagoga ortodoxní komunity. Legendy S Izaakovou synagogou souvisejí dvě legendy: První vypráví, že v roce 1644, když byla synagoga otevřena, přišlo mnoho lidí obdivovat její krásu. Mezi nimi byla skupina lupičů, která ji chtěla vyloupit. Tento plán se donesl k Izaaku Jakubowiczovi, který se poradil s rabínem Jomem Tov Hellerem. Ten mu poradil zavřít všechny brány židovského města a dveře domů a nechat otevřenou pouze tu, která vede přes hřbitov Remu. Potom nařídil, aby se 26 Židů obléklo do bílých šatů. Když se u hřbitova objevili zloději a uviděli bílé postavy, dostali strach a v hrůze utekli. Od té doby se již nikdo nikdy nepokusil synagógu vyloupit. Druhá říká, že Izaak Jakubowicz původně žil velmi nuzně. Jedné noci mu ve snu tajemný hlas nařídil, aby šel za velkým pokladem pohřbeným pod kamenným mostem Praze. Když po dlouhé cestě dorazil k mostu, ukázalo se, že most hlídají vojáci a nebylo možné jej prozkomat. Později o svém snu řekl jednomu z vojáků, který se zasmál a pověděl Jakubowiczovi, že i jemu se mu zdálo o velkém pokladu ukrytém ukrytém u jistého Ajzyka z Kaziměře. Když se Izaak vrátil domů, rozebral kamna a našel veliký poklad, který mu umožnil postavit synagógu a založit vlastní živnost. Související články Synagogy v Krakově Synagoga Rema Tempelská synagoga Stará synagoga v Krakově Synagoga vlka Poppera Vysoká synagoga v Krakově Synagoga Kupa Seznam synagog v Polsku Reference Externí odkazy Obrázky, zvuky či videa k tématu Izaakova synagoga na Wikimedia Commons V tomto článku byly použity překlady textů z článků Izaak Synagogue na anglické Wikipedii a Synagoga Izaaka Jakubowicza w Krakowie na polské Wikipedii.
Isaak-Synagoge

Die Isaak-Synagoge (polnisch Synagoga Izaaka Jakubowicza) im Stadtteil Kazimierz der polnischen Stadt Krakau wurde Mitte des 17. Jahrhunderts erbaut. Sie dient heute wieder als Synagoge. Geschichte 1638 erhielt der wohlhabende jüdische Händler Isaak Jakubowicz vom polnischen König Władysław IV. Wasa die Erlaubnis zur Errichtung einer Synagoge. Diese wurde 1644 fertiggestellt. Sie wurde im Laufe der Jahre immer wieder umgebaut. Während der deutschen Besetzung Polens im Zweiten Weltkrieg wurde das Gebäude verwüstet, dabei wurde auch die Bima vollständig zerstört. Nach dem Krieg wurde das Innere teilweise restauriert; im Jahr 1981 gab es wiederum Zerstörungen durch ein Feuer. 1989 wurde die Synagoge an die jüdische Gemeinschaft zurückgegeben; sie dient heute nach erneuten Restaurierungen sowohl als Gotteshaus als auch als Museum. Architektur Das Gebäude ist im Stil des Spätbarock errichtet. Von dem Eingang im Westen gelangt man in die Vorhalle und von dort in den Männergebetsraum. Über der Vorhalle befindet sich der Frauengebetsraum, der durch eine Arkade noch einmal von dem Hauptraum abgeschirmt ist. Die Frauenempore ist über eine äußere Treppe erreichbar. Die Innenmaße betragen 11,40 m in der Breite sowie 17,80 m bzw. 25,60 m inklusive Vorhalle in der Länge. An den Seitenwänden befinden sich je vier und im Westen und Osten je zwei hoch angebrachte Fenster. Die Höhe bis zum höchsten Punkt des Deckengewölbes beträgt 13,40 m. Die Wände sind mit polychromen Gemälden verziert. Die im Krieg zerstörte Bima stand in der Mitte der Synagoge; sie war in der Form einer gusseisernen Laube gestaltet; heute besteht sie aus einem von einem hölzernen Geländer umgebenen Podium. Der Toraschrein an der Ostwand wird von zwei schlanken Säulen gesäumt. Darüber ist ein beschädigtes Tympanon mit Fialen, beidseitig umrahmt mit hebräischen Gebeten. Abgeschlossen wird das Ganze nach oben mit den gekrönten Gesetzestafeln. Rechts neben dem Toraschrein ist eine Menora auf die Wand gemalt. Der hebräische Text im Rundbogen unter der Decke gibt die Jahreszahl der Errichtung der Synagoge an. Siehe auch Liste von Synagogen in Polen Geschichte der Juden in Krakau Quellenangaben Weblinks Kurzbeschreibung und viele Bilder des Center of Jewish Art. Abgerufen am 1. Mai 2021.
Izaaksynagoge

De Izaaksynagoge (Pools: Synagoga Ajzyka), voorheen de Izaak Jakubowiczsynagoge, is een 17e-eeuwse synagoge in de Krakause wijk Kazimierz. Bij de bouw van deze synagoge was Kazimierz nog een zelfstandige stad. Geschiedenis De synagoge is in 1638 gesticht door Izaak Jakubowicz; een Joodse bankier, koopman en ouderling van de Joodse gemeenschap in Kazimierz. Het gebedshuis is tussen 1638 en 1644 door de architect Giovanni Trevano gebouwd. Het was in die tijd de grootste en rijkste synagoges in Kazimierz. Toen de problemen rondom haar omvang en potentiële bedreiging voor christelijke buurtbewoners waren opgelost werd de synagoge in 1644 officieel geopend. Haar Toscaanse zuilen, gewelfde plafonds en sierlijke stucwerk maakte het gebedshuis tot het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog een belangrijke religieuze vestiging in Joods Krakau. Tijdens de Poolse bezetting van Polen is de synagoge geplunderd en daarna van 1943 tot 1944 tot opslagplaats van theatrale rekwisieten gemaakt. De synagoge werd in 1946 tot katholieke kerk ingewijd, maar al in de jaren 50 door de communistische regering gesloten en overgenomen door de kunstenaarsverenigingen van Krakau. Het gebouw werd in de jaren 70 kort gebruikt als theater totdat de voormalige synagoge in een brand grote schade opliep. Restauratiewerk aan het gebouw begon in 1983 en in 1989 is de synagoge aan de Joodse gemeenschap teruggeven. Verdere restauratieprojecten gefinancierd door de stad hebben stucwerk en Hebreeuwse geschriften op de originele muren blootgelegd. Sinds 1997 is de gedeeltelijk opgeknapte synagoge op zondag een gebedshuis en de rest van de week een bezoekers- en cultureelcentrum. Het barok pleisterwerk van Trevano op het tongewelf in het middenschip heeft de tand des tijds overleefd. De stichter van de synagoge ligt begraven op de Oude Joodse Begraafplaats in Krakau.
Kościół Matki Boskiej Miłosierdzia w Nowej Pasłęce

Kościół pw. Matki Boskiej Miłosierdzia w Nowej Pasłęce – rzymskokatolicki zabytkowy kościół w Nowej Pasłęce, jest kościołem filialnym należącym do parafii Świętego Krzyża w Braniewie. Kościół został budowany w 1924–1926 staraniem kanonika warmińskiego Eugena Brachvogla; neobarokowy, konsekrowany w 1926. Wystrój wnętrza z 1926 z wtórnym użyciem elementów zabytkowych pochodzących, dzięki zbiórce, z różnych kościołów diecezji. Kościół został wpisany 6 października 1993 do rejestru zabytków pod poz. 309/93. Informacje opisujące historię i powstanie świątyni w Nowej Pasłęce zamieszczone w tablicy informacyjnej znajdującej się w kruchcie kościoła Matki Bożej Miłosierdzia w Nowej Pasłęce: Galeria zdjęć Przypisy
Heilige Familie (Żelazna Góra)

Die römisch-katholische Kirche der Heiligen Familie (polnisch Kościół Świętej Rodziny) im ermländischen Żelazna Góra (deutsch Eisenberg) in der polnischen Woiwodschaft Ermland-Masuren stammt aus der Zeit des Deutschen Ordens. Geschichte Im Jahr 1308 verlieh Hermann von Eisenberg dem Dorf eine Handfeste zu kulmischem Recht. Die Kirche wird mit vier Freihufen dotiert. Chor, Sakristei und die seitlichen Ostwände des Langhauses wurden wohl um die Mitte des 14. Jahrhunderts errichtet. Die Datierung ergibt sich aus dem Vorbild des Frauenburger Domes für den Chorgiebel. Im Jahr 1411 stahlen polnischen Truppen Geräte im Wert von 30 Mark aus der hölzernen Kirche. Noch in den Schadensbüchern wird Eisenberg als Holzbau beschrieben. Das Langhaus sowie der Turmstumpf stammen also aus der Zeit nach 1420. Anfang des 17. Jahrhunderts wurde ein hölzerner Turmaufbau errichtet. Umbauten und Restaurierungen fanden 1570, 1711, im 19. Jahrhundert und 1934 statt. Die Kirche gehörte zum Archipresbyterat Braunsberg. Die bei polnischer Übernahme 1945 stark beschädigte Kirche wurde Mitte der 1990er Jahre wiederhergestellt. Bauwerk Die Kirche ist ein Saalbau mit eingezogenem gewölbtem Rechteckchor, Westturm und Strebepfeilern. Der einfache und klar strukturierte Ostgiebel hat sein Vorbild im nahegelegenen Frauenburger Dom. Am Chor ist der Wechsel von wendischem und gotischem Verband bemerkenswert. Feldstein wurde auf der Südseite des Langhauses bis zur Traufe, an der Nordseite etwa bis zur halben Höhe verwendet. Das Erdgeschoss des Turms besteht ganz aus Feldstein. Der Chor hat einen niedrigen Feldsteinsockel. Backstein wurde für das aufgehende Mauerwerk am Chor, und für Fenster, Blenden und Portale am Langhaus eingesetzt. Der Rechteckchor hat zwei Fenster nach Süden, die Ostwand zwei hohe und schmalen Blenden, die ein breiteres und höher ansetzendes Mittelfenster rahmen. Im Inneren finden sich Spuren einer geplanten gotischen Wölbung. Das Langhaus hat Strebepfeiler nur an den beiden westlichen Kanten. Die Längswände haben je zwei Fenster im Wechseln mit gestuften spitzbogigen Blenden. Im Süden befinden sich zwischen den Fenstern jeweils eine Blende, im Norden zwei Blenden. Je ein spitzbogiges Portal befand sich im Norden (hier heute vermauert) und im Süden. Die Sakristei an der Nordseite des Chors steht im Verband und in der Flucht mit der Ostwand des Langhauses. Die Sakristei hat ein kleines spitzbogiges, heute vermauertes Fenster nach Osten und einen zierlichen Strebepfeiler. Der Turm hat im Westen ein dreifach gestuftes spitzbogiges Portal und ist ansonsten schmucklos. Der Ostgiebel ist ein steiler Dreiecksgiebel, gefüllt mit drei Spitzbogenblenden und Kreisblenden, die an den Kanten profiliert sind. Quellenliteratur Christofer Herrmann: Mittelalterliche Architektur im Preußenland (= Studien zur internationalen Architektur- und Kulturgeschichte. Band 56). Petersberg 2007, S. 399–400. Weblinks