Jabłkowski

Jabłkowski was een warenhuis in Warschau, actief tussen 1900 en 1950. Het nog bestaande gebouw aan de Brackastraat 25 , gebouwd tussen 1913 en 1914, was oorspronkelijk eigendom van het bedrijf van de gebroeders Jabłkowski (Pools: Bracia Jabłkowscy) en is nog steeds naar hen vernoemd. Geschiedenis Het bedrijf van de gebroeders Jabłkowski verhuisde op 7 november 1914 naar het nieuw gebouwde gebouw vanuit een aangrenzend huurpand op Brackastraat 23, waar het sinds 1900 een pand huurde. Door rechtstreeks bij fabrikanten in te kopen, kon het bedrijf tussenpersonen uitschakelen en klanten producten tegen concurrerende prijzen aanbieden. Om de winkelervaring te verbeteren, werd op de derde verdieping een café geopend en in de zomer werden er kefir en vruchtensappen geserveerd op het dakterras. Het warenhuis Jabłkowski beleefde zijn bloeitijd in het interbellum. Tot 1939 was het de enige vestiging in zijn soort in Warschau en het grootste warenhuis van Polen; het exploiteerde ook een postorderbedrijf. Medewerkers van het warenhuis werden naar modeshows in Parijs gestuurd om de nieuwste modecollecties te bekijken. Het warenhuis bleef actief tijdens de Duitse bezetting. Als onderdeel van Durchgangslagers 121 Pruszków huisvestte het werkeenheden die onder Duitse bewaking werden ingezet om Warschau te vernietigen en te plunderen. Tijdens de Opstand van Warschau steunde het bedrijf de opstandelingen door hen te voorzien van kleding, schoenen en voedsel. Er werd ook munitie geproduceerd. Als een van de weinige gebouwen in dit deel van Warschau overleefde het warenhuis Jabłkowski gelukkig het bombardement op de stad. Het hervatte de activiteiten in mei 1945. UNRRA-goederen werden er ook gedistribueerd. In mei 1950 werd het gebouw geconfisqueerd van de familie Jabłkowski en werd het bedrijf genationaliseerd. In november 1951 opende het Centraal Kindertehuis in het gebouw. Later huisvestte het een schoenwinkel en kantoren, en sinds 1992 het warenhuis Arka. Nog later was er een grote boekwinkel, de Verkeersclub, gevestigd. Het warenhuisgebouw werd in 1971 op de monumentenlijst geplaatst. In juni 1996 hebben de erfgenamen van de laatste eigenaren het bedrijf Bracia Jabłkowscy nieuw leven ingeblazen en het gebouw na vele jaren gerenoveerd. Tegenwoordig kan het gebouw gehuurd worden voor evenementen. Architectuur Het modernistische gebouw werd opgetrokken tussen april 1913 en november 1914 op de plek van het voormalige Heca (een theater voor dierengevechten). Het werd gebouwd naar een ontwerp van Karol Jankowski en Franciszek Lilpop. De architecten lieten zich inspireren door de grote Franse en Duitse warenhuizen, met name het Wertheimhaus in Berlijn, ontworpen door Alfred Messel. De etalages worden gescheiden door sterke, geprofileerde kolommen en de ingang bevindt zich in een nis die wordt ondersteund door twee Dorische zuilen. Het gebouw is gebouwd met een skelet en een gewapend betonnen constructie. Het eenvoudige, functionele interieur valt vooral op door de grote trap, verlicht door halfronde ramen met glas-in-lood, ontworpen door Edmund Bartłomiejczyk en vervaardigd in Skibiński's atelier. Deze ramen tonen prominente vrouwelijke burgers van de stad uit verschillende tijdperken. Het gebouw herbergt ook de eerste glazen lift in Warschau. Bij de renovatie van de voorgevel van het gebouw in 2017 werd de kleur van de gevel veranderd van bruin naar het oorspronkelijke grijs en werden het stucwerk en het metaalwerk gerestaureerd. In 2010 begon de bouw van een nieuw pand op de hoek van de Bracka- en Chmielnastraat. In plaats van winkels was echter een kantoorgebouw gepland. Het werd in september 2011 opgeleverd. Het nieuwe gebouw van de gebroeders Jabłkowski, ontworpen door de architecten Ryszard Girtler en Marta Girtler-Szymborska, telt zes verdiepingen boven de grond. De begane grond is bestemd voor diensten (een showroom voor mobiele telefoons) en de bovenste verdiepingen voor kantoren. Een grote opening in het plafond boven de begane grond biedt plaats aan een kraan en een roltrap, die toegang bieden tot de eerste verdieping en mogelijk de kelder. De ingang van het gebouw bevindt zich aan de Chmielnastraat. De gevels van het gebouw zijn op schaal gemaakt om te passen bij het oude warenhuis. Er is gebruikgemaakt van een bekleding van grijs zandsteen en Siberisch larikshout. De hoek van het gebouw is gebogen, waarbij de gevels aan de Bracka- en Khmielna-straat naadloos in elkaar overlopen.