Kinoteatr Rialto

Kinoteatr „Rialto” – kinoteatr w Katowicach, mieszczący się przy ulicy św. Jana 24, prowadzony przez Instytucję Filmową „Silesia-Film”. Zajmuje się pokazami filmowymi i teatralnymi oraz koncertami, a swoją działalność rozpoczął w styczniu 1913 roku. Historia Początki i działalność kina do 1945 roku Początki obecnego kinoteatru „Rialto” wiążą się z osobą katowickiego mistrza budowlanego Martina Tichauera, który wybudował dla Juliusa Eckericha otwarte 25 grudnia 1909 roku kino „Colosseum” (później w jego miejscu powstało kino „Światowid”). 7 listopada 1912 roku Tichauer zarejestrował spółkę kinematograficzną, której celem było wybudowanie dużego kina, a w spółce tej znalazł się także katowicki kupiec Berthold Kochmann, właściciel parceli przy obecnej ulicy św. Jana. Gmach został wzniesiony jeszcze w tym samym roku. Kino „Kammerlichtspiele” zostało otwarte 15 stycznia 1913 roku, a promowano je w gazetach jako „największy i najwytworniejszy kinematograf na Śląsku”. Mieściła się w nim sala projekcyjna na 800 miejsc, podium na dwudziestoosobową orkiestrę, a na piętrze – palarnia cygar, winiarnia i piwiarnia. Kino grało wówczas wyłącznie filmy premierowe, a obok niego organizowano plenerowe pokazy filmów. W 1928 roku pod wpływem sanacyjnej kampanii nawołującej do usuwania języka niemieckiego z życia publicznego placówkę przemianowano na „Rialto”. Jeszcze w tym samym roku, w sąsiedztwie „Rialta” przy ulicy Plebiscytowej 3 otwarto konkurencyjne kino „Capitol”. Pierwszą modernizację kina „Rialto” ukończono w 1930 roku. Przebudowano fasadę obiektu – wówczas to napis Kammerlichtspiele na naczółku budynku zastąpiono napisem Rialto. Zwiększono także wtedy liczbę miejsc do 1050, a obiekt wyposażono w aparaturę dźwiękową. Dzięki niej 17 grudnia 1929 roku zaprezentowano pierwszy pokaz filmu dźwiękowego w polskiej części Górnego Śląska (wyświetlono wówczas film pt. Śpiewający błazen). W 1938 roku ówcześni dzierżawcy kina – Jerzy Kunstliger z Katowic, dr Menasse Katz z Krakowa i dr Leopold Glesner z Warszawy – zmienili nazwę obiektu na „Słońce”, chcąc uniknąć płacenia zaległych kwot Urzędowi Skarbowemu. W latach 1939–1945, w okresie niemieckiej okupacji kino przemianowano na „UFA – Theater Rialto”. W tym czasie repertuar był dość różnorodny – wyświetlano filmy fabularne, komedie i musicale. Kino było także elementem propagandy III Rzeszy – seanse poprzedzano projekcjami niemieckich kronik wojennych (Die Deutsche Wochenschau). Do kina wstęp mieli wyłącznie Niemcy i volksdeutsche. „Rialto” w okresie powojennym Kino wznowiło działalność w 1945 roku, jednocześnie przywracając mu nazwę „Rialto”. Znalazło się ono pod zarządem państwowym – w lutym 1945 roku uruchomiono Okręgowy Wydział Kinofikacji w Katowicach zajmujący się zarządzaniem kinami na terenie województwa śląskiego. W latach 50. XX wieku „Rialto” przeszło ponowną przebudowę. Fasadę obłożono czarnym szkłem, a nad wejściem zamontowano neon. 29 kwietnia 1959 roku otwarcie odnowionego kina uświetniła premiera pierwszego polskiego westernu pt. Rancho Texas w reżyserii Wadima Berestowskiego. W okresie Polski Ludowej, przez długi czas „Rialto” i „Zorza” pozostawały najbardziej prestiżowymi kinami w Katowicach jako kina premierowe. W „Rialcie” odbywały się wydarzenia z cyklu Konfrontacje Filmowe czy Przegląd Filmów Radzieckich. Na początku XXI wieku Instytucja Filmowa „Silesia Film” rozpoczęła modernizację trzech katowickich kin: „Światowida”, „Rialta” i „Kosmosu”. Prace przy „Rialcie” trwały w latach 2004–2005, w ramach których przywrócono wygląd fasady z lat międzywojennych, przebudowano ekran i scenę, a także wyremontowano wnętrza. Otwarte we wrześniu 2005 roku „Rialto” stało się wielofunkcyjnym kinoteatrem, z dominującą funkcją kinową. W październiku 2006 roku „Rialto” zostało włączone do Sieci Kin Studyjnych i Lokalnych. Pod koniec 2012 roku zmodernizowano kinotechnikę, co obejmowało przebudowę kabiny projekcyjnej, instalację cyfrowego projektora 4K oraz montaż srebrnego ekranu Halkness Hall. W styczniu 2013 roku kino obchodziło swoje stulecie, w ramach których miała miejsce wystawa starych zdjęć „Rialta” oraz premiera filmu o jego historii Teatr niknących obrazów w reżyserii Dagmary Drzazgi. W 2019 roku ukończono kolejne prace modernizacyjne kinoteatru, w ramach których odnowiono wnętrza obiektu – m.in. zmieniono kolorystykę foyer (na ścianach nałożono tapetę w stylu art déco) i odświeżono salę główną. Działalność Kinoteatr „Rialto” jest jednym z placówek Instytucji Filmowej „Silesia Film”, instytucji kultury samorządu województwa śląskiego. Prowadzi działalność kinową – odbywają się tutaj seanse filmowe, maratony, przeglądy i festiwale, a także prowadzi działania związane z prezentacją form teatralnych czy koncertów muzycznych. Realizuje ponadto działania popularyzatorskie i edukacyjne. Prezentowane są tu m.in. filmy nieme, którym towarzyszy grana na żywo muzyka. „Rialto” jest organizatorem Katowickiego Przeglądu Filmów Górskich, a według stanu na 2026 roku odbywają są tu wydarzenia w ramach cykli: Rialto Documentalnie, Scena Muzyczna Rialto, KOK – Kobiety Oblegają Kino, Wielka Sztuka w Kinoteatrze Rialto i Lekcje Filmowe. W kinoteatrze funkcjonuje także Filmowy Klub Seniora, skupiających dane grupy wiekowe na dedykowanych dla nich projekcjach filmowych. Na Scenie Kabaretowej Kinoteatru wystąpili tacy artyści, jak: Mumio, Artur Andrus, Łowcy.B, Ireneusz Krosny czy Tomasz Jachimek, a na Scenie Muzycznej Rialto m.in.: Marek Napiórkowski, Marcin Wasilewski Trio, Maria Peszek, Mika Urbaniak, Maria Sadowska, Novika czy Lao Che. Architektura Budynek kinoteatru „Rialto” położony jest przy ulicy św. Jana 24 w Katowicach, przy skrzyżowaniu z ulicą Wojewódzką, po południowej stronie wiaduktu kolejowego, w granicach dzielnicy Śródmieście. Jest to trójkondygnacyjny obiekt nakryty dachem o konstrukcji z kutego żelaza, o powierzchni zabudowy wynoszącej 774 m². Utrzymywany jest w stylu klasycyzującym. Na fasadzie kina umieszczono pilastry, a wieńczy ją trójkątny naczółek. Nad wejściem znajduje się prostokątna płaskorzeźba przedstawiająca rzymską kwadrygę. Wewnątrz „Rialta” znajduje się duża sala kinowa z ekranem projekcyjnym o wymiarach 9,5 × 4,0 m. Dolna część sali nie ma klasycznej widowni, ale jest urządzona w układzie stolikowym, który mieści 120 osób, a w układzie rzędowym 160 osób. Balkon posiada 140 foteli kinowych. Pierwotnie sala kinowa mieściła 800 osób oraz 20-osobową orkiestrę. Z foyer na balkon widowni prowadzą dwie klatki schodowe. Na parterze zlokalizowane są kasy i schody do piwnicy oraz dwa pomieszczenia służbowe. Na parterze działa także kawiarnia Cafe Rialto. Budynek kinoteatru „Rialto” wpisany jest do gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice. Nazwy Kammerlichtspiele, Kammer (1912–1928) Rialto (1928–1938) Słońce (1938–1939) UFA – Theater Rialto (1939–1945) Rialto (od 1945) Przypisy Bibliografia UrszulaU. Biel UrszulaU., Kina, kiniarze, polityka, „Śląsk” (2), Wydanie kwartalne tygodnika „Tak i Nie”, 1987, ISSN 0860-2964 (pol.). MichałM. Bulsa MichałM., GrzegorzG. Grzegorek GrzegorzG., BeataB. Witaszczyk BeataB., Domy i gmachy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2013, ISBN 978-83-63780-00-5 (pol.). WojciechW. Janota WojciechW., Katowice między wojnami: miasto i jego sprawy 1922–1939, wyd. pierwsze, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2010, ISBN 978-83-7729-021-7 (pol.). JoannaJ. Kałuska JoannaJ., MirosławM. Węcki MirosławM., W okupowanym mieście: topografia Katowic w latach 1939–1945, Katowice: Muzeum Historii Katowic. Archiwum Państwowe w Katowicach, 2013, ISBN 978-83-63031-16-9 [zarchiwizowane z adresu 2023-11-25] (pol.). IrmaI. Kozina IrmaI., Urbanistyka i architektura (1885–1921), [w:] AntoniA. Barciak, EwaE. Chojecka, SylwesterS. Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 13–39, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.). Jan F.J.F. Lewandowski Jan F.J.F., Stulecie kina w Katowicach, „Śląsk” (9 (167)), Katowice: Górnośląskie Towarzystwo Literackie, wrzesień 2009, s. 56–59 (pol.). Jan F.J.F. Lewandowski Jan F.J.F., Kina i kultura filmowa, [w:] AntoniA. Barciak, EwaE. Chojecka, SylwesterS. Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 212–217, ISBN 978-83-87727-29-1 . Linki zewnętrzne Oficjalna strona kinoteatru „Rialto” (pol.) Oficjalna strona Instytucji Filmowej „Silesia-Film” (pol. • ang.)