Plac Świętojański we Wrocławiu

Plac Świętojański (St. Jahannesplatz) – plac położony we Wrocławiu na osiedlu Leśnica w obrębie dzielnicy Fabryczna. Pierwotnie stanowił on plac przed Zamkiem w Leśnicy. Historia W 1132 roku powstał tu gródek, później od około 1200 roku murowany, następnie w 1610 roku rozbudowany i wielokrotnie przebudowywany jako zamek i później pałac. Obecny plac pokrywa się z dawnym placem przed Zamkiem w Leśnicy, znajdującym się pomiędzy główną ulicą (obecnie ulica Średzka) miasta Leśnica a fortyfikacjami. W 1743 roku na placu ustawiono barokową figurę Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Świętego Jana Nepomucena, która ufundowana została przez Zakon Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Ten święty stał się patronem placu, któremu nadano nazwę St. Jahannesplatz. Około 1900 roku rezydencję zamkową oddzielono od publicznej przestrzeni murem, a od strony północno-wschodniej zamknięto budynkiem o funkcjach mieszkalnych i handlowych, zaprojektowanym w 1927 roku. Obszar Leśnicy (do tego momentu odrębne miasto) wraz z placem włączony został do Wrocławia w 1928 r. Leśnica przed 2 marca 1939 r. nosiła nazwę niemiecką Lissa, a po tej dacie – Deutsch-Lissa . Po zakończeniu II wojny światowej w 1945 roku wyburzono po stronie południowej budynki na czterech parcelach i utworzono na ich miejscu skwer powiększając powierzchnię placu. Nazwy placu Plac w swojej historii nosił następujące nazwy: St. Jahannesplatz Świętojański, jako tłumaczenie nazwy niemieckiej. Ulice Plac Świętojański nie ma przypisanych jezdni, lecz położony jest w obrębie działek należących do ulicy Średzkiej (Breslauer Strasse, od 14 sierpnia 1929 Neumarkter Strasse, 1945-1946 Główna), biegnącej od Mostów Średzkich do granicy miasta. Droga ta stanowiła fragment traktu do Legnicy, a później tzw. Szosy Berlińskiej. Współcześnie ulica należy do klasy drogi głównej (G) i przebiega nią droga krajowa nr 94 . W ramach placu położony jest sięgacz do posesji położonych w głębi zabudowy. Zabudowa i zagospodarowanie Współczesny plac obejmuje teren położony przy ulicy Średzkiej stanowiącą drogę krajową nr 94. Po obu stronach placu, wzdłuż tej ulicy, znajdują się kamienice w zabudowie ciągłej, z lokalami handlowo-usługowymi na parterach. Na południu plac zamknięty jest zabudową osiedla Leśnica, a na północy, za murem okalającym, rozciąga się Park Leśnicy o powierzchni 20 ha z Zamkiem w Leśnicy, w którym mieści się Centrum Kultury Zamek . Na samym placu położona jest na skwerze figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem i Świętego Jana Nepomucena. Ochrona i zabytki Ochronie i wpisowi do ewidencji zabytków polega cały zespół pałacowy, z XIV-XVIII, XIX wieku, i po 1945 roku, obejmujący: Zamek w Leśnicy wpisany pod nr A/5294/73 z 6 lutego 1962 roku , Park Leśnicki wpisany pod nr ZU/4 z 29.01.1958 roku oraz nur A/5293/193 z 15 lutego 1962 roku . Również cały historyczny układ urbanistyczny osiedla, a wcześniej miasta, z XIII–XX wieku podlega ochronie i jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 353/A/04 z 7 września 2004 roku. Ponadto gminna ewidencja zabytków wymienia liczne kamienice przy ulicy Średzkiej, w tym położone bezpośrednio przy placu (ulica Średzka numery 13, 14, 14a, 16a, 21). Zobacz też Historia Wrocławia Architektura Wrocławia Uwagi Przypisy Bibliografia Centrum Kultury Zamek, [b.r.] [dostęp 2016-08-01] (pol.). strona główna serwisu Dz. U. z 2015 r. poz. 941 (ISAP) Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 26 czerwca 2015 r. w sprawie ustalenia przebiegu dróg krajowych [dostęp 2016-07-29] (pol.). Gminna Ewidencja Zabytków Miasta Wroclawia, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, [b.r.] [dostęp 2016-07-21] (pol.). JanJ. Harasimowicz JanJ. (red.), Encyklopedia Wrocławia, wyd. III poprawione i uzupełnione, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, ISBN 83-7384-561-5, ISBN 978-83-7384-561-9 (pol.). Niemiecko-polski słownik nazw ulic, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2016-07-29] (pol.). Osiedla, Wratislavia.net, 2012 [dostęp 2016-07-29] (pol.). Pałac, zabytek.pl, [b.r.] [dostęp 2016-07-29] (pol.). Park, zabytek.pl, [b.r.] [dostęp 2016-07-29] (pol.). Pomniki, rzeźby i fontanny we Wrocławiu powstałe przed 1945 rokiem, Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miejskiego Wrocławia, [b.r.] [dostęp 2022-05-16] [zarchiwizowane z adresu 2021-10-06] (pol.). Wykaz dróg przebiegających przez miasto Wrocław, „ZDiUM/Infrastruktura/Ulice”, Krzysztof Kubicki; sporządziła: Jolanta Gac /NOXE/, Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta, Wrocław, 8 czerwca 2016 [dostęp 2016-07-18] (pol.). Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków, Województwo dolnośląskie, www.nid.pl (Narodowy Instytut Dziedzictwa), 31 marca 2016 [dostęp 2016-07-20] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-01] (pol.). Zarządzenie nr 73 GDDKiA, 2 grudnia 2008 [dostęp 2016-07-29] (pol.). Zarządzenie nr 77 GDDKiA, 12 października 2009 [dostęp 2016-07-29] (pol.). Linki zewnętrzne Plac Świętojański, [w:] woj. dolnośląskie, Wrocław, Leśnica [online], fotopolska.eu [dostęp 2016-07-29] (pol.). pl. Świętojański, [w:] Wrocław, Leśnica [online], dolny-slask.org.pl (Wratislaviae Amici) [dostęp 2016-07-29] (pol.). Plac Świętojański, wikimapia.org [dostęp 2016-07-29] (pol.).