Rotunda PKO w Warszawie

Rotunda PKO – budynek Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego, który w latach 1966–2017 mieścił się przy ul. Marszałkowskiej 100/102 w Warszawie. W jego miejscu powstał nowy budynek o zbliżonym kształcie oddany do użytku w 2019 roku. Historia Rotunda Powszechnej Kasy Oszczędności znajdowała się w miejscu, w którym do 1944 roku mieściła się narożna kamienica Pinkusa Lothego. Po zakończeniu II wojny światowej ruiny tej kamienicy zostały rozebrane do poziomu parteru. Budynek był częścią Ściany Wschodniej wybudowanej w latach 1960–1969. Zaprojektował go Jerzy Jakubowicz, a jego stalową konstrukcję – Stanisław Więcek i Włodzimierz Wojnowski. Budowa zakończyła się w 1966 roku. W elewacji budynku umieszczono przezroczyste szyby. Z powodu kształtu, w szczególności dachu o charakterystycznym ząbkowaniu, był on nazywany „czapką generalską”. 15 lutego 1979 roku budynek uległ zniszczeniu w około 70% w wyniku wybuchu gazu. Zginęło wówczas 49 osób, a 110 odniosło obrażenia. Odbudowy dokonano w szybkim tempie – pod koniec października Rotunda została ponownie oddana do użytku. Jedną z głównych zmian w stosunku do pierwowzoru było zastosowanie w elewacji przyciemnianego szkła. 27 października pod północną ścianą budynku, od strony ul. Widok, odsłonięto tablicę wykonaną z brązu upamiętniającą ofiary wybuchu. W 2010 roku właściciel budynku, PKO Bank Polski, rozpoczął prace zmierzające do wybudowania w miejscu obecnego budynku nowego obiektu – Nowej Rotundy. W 2014 roku PKO Bank Polski otrzymał tytuł „Miastoszpeciciela 2014” za częste zasłanianie Rotundy wielkoformatowymi reklamami, co uznano za rażący przykład oszpecania przestrzeni miejskiej w jednym z najbardziej reprezentacyjnych punktów Warszawy. 20 stycznia 2015 roku stołeczny konserwator zabytków Piotr Brabander, pomimo wpisu Rotundy do rejestru zabytków, wydał decyzję zezwalającą na rozbiórkę budynku z uwagi na fakt, że jego konstrukcja nie jest oryginalna i powstała w trakcie remontu po wybuchu. 23 grudnia 2016 roku budynek został zamknięty dla klientów banku. 10 marca 2017 roku rozpoczęto rozbiórkę Rotundy, na której miejscu, według planów, w ciągu dwóch lat miałaby powstać Nowa Rotunda. 16 marca stołeczny konserwator zabytków, Michał Krasucki, wydał nakaz zatrzymania prac rozbiórkowych, uznając, że poprzednia decyzja została wydana w oparciu o błędne przesłanki (po zdemontowaniu elewacji okazało się, że konstrukcja jest oryginalna). Budynek został rozebrany, jednak niektóre elementy oryginalnej konstrukcji (dźwigary dachu oraz element centralny w formie parasola) zostały zachowane w celu wyeksponowania w nowym budynku. Druga Rotunda W miejscu zburzonego budynku zaplanowano nowy o takim samym kształcie, zaprojektowany przez architektów z pracowni Gowin & Siuta z Krakowa. Trzykondygnacyjny budynek został oddany do użytku w listopadzie 2019 roku. Działa w nim placówka bankowa (w podziemiu i na parterze), a na pierwszym piętrze urządzono kawiarnię ze strefą spotkań (bank zakończył współpracę z operatorem kawiarni w lipcu 2021 roku). Przed budynkiem powstało zewnętrzne patio, na którego ścianach posadzono 11 500 roślin. Została tam również przeniesiona tablica pamiątkowa upamiętniająca ofiary katastrofy z 15 lutego 1979 roku. Galeria Przypisy Linki zewnętrzne Jarosław Tarań: Budowa Rotundy PKO przy skrzyżowaniu ulic Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich. [w:] Warszawa. Zdjęcia Jarosława Tarania [on-line]. Ośrodek KARTA, lipiec 1963. [dostęp 2011-12-29].