NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół Matki Boskiej Anielskiej w Świerczynie

Kościół Matki Boskiej Anielskiej w Świerczynie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii św. Mateusza Apostoła w Świerczynie (dekanat lubraniecki diecezji włocławskiej). Świątynia została wzniesiona na miejscu poprzedniej, drewnianej. Budowa nowego kościoła została rozpoczęta około 1862 roku. Kościół został konsekrowany w 1878 roku. Budowla jest murowana, wzniesiona z cegły, orientowana, jest przykładem stylu późnoklasycystycznego. Wyposażenie wnętrza pochodzi z rozebranego około 1870 roku kościoła w Chalnie. Obecnie świątynia jest w trakcie gruntownie remontu. Przypisy
Kaplica Matki Bożej Studziennej w Kleszczynie

Kaplica Matki Bożej Studziennej w Kleszczynie – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Anny w Żałem (dekanat rypiński diecezji płockiej). Znajduje się w Studziance, części wsi Kleszczyn, w powiecie rypińskim, w województwie kujawsko-pomorskim. Jest to świątynia wzniesiona w 1704 roku, poprzednio nosiła wezwanie Najświętszej Marii Panny. Ufundowana została przez Franciszka Działokowskiego. W 1820 roku i w latach 1904 – 05 kaplica była remontowana. W 1907 roku została dostawiona zakrystia, natomiast w 1936 roku dach został pokryty blachą. W latach 1969, 1982 i 2002 budowla była remontowana. W kwietniu 1980 roku włamano się do kaplicy. Budowla jest drewniana, wzniesiona w konstrukcji zrębowej. Jej prezbiterium jest mniejsze w stosunku do nawy, zamknięte jest trójbocznie, z boku znajduje się zakrystia. Świątynię nakrywa dach dwukalenicowy, pokryty blachą ocynkowaną, na dachu jest umieszczona sześciokątna wieżyczka na sygnaturkę. Zwieńcza ją baniasty dach hełmowy z latarnią. Ściany we wnętrzu są wyłożone boazerią. Wnętrze nakryte jest sklepieniami kolebkowymi. We wętrzu znajdują się także: chór muzyczny, belka tęczowa. Podłoga została wykonana z drewna. Ołtarz główny w stylu neobarokowym pchodzi z 1905 roku i jest ozdobiony obrazem Kazimierza Mireckiego z wizerunkiem Świętej Rodziny w czasie wieczerzy. Ławki powstały w 1978 roku. W oknach znajdują się witraże z 1994 roku, ufundowane przez Wincentego Kolbera. Przypisy
Kościół św. Anny w Żałem

Kościół świętej Anny w Żałem – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat rypiński diecezji płockiej). W 1925 roku projekt świątyni został zamówiony u warszawskiego architekta Jarosława Wojciechowskiego, natomiast w czerwcu 1929 roku rozpoczęto wykopy pod fundamenty nowego kościoła na placu, ofiarowanym przez sukcesorów folwarku Żałe po śmierci Adolfa Chełmickiego. Biskup sufragan Leon Wetmański w dniu 29 sierpnia 1931 roku poświęcił kamień węgielny, w 1936 roku świątynia została zasklepiona, zostały wykonane tynki i witraże według projektu J Śliwińskiego. Świątynia została poświęcona przez ks. Stanisława Gogolewskiego, dziekana rypińskiego, w dniu 14 marca 1937 roku, natomiast konsekrował ją biskup sufragan płocki Leon Wetmański w dniu 1 czerwca 1939 roku. Stara świątynia została rozebrana w 1938 roku. W 1936 roku został ufundowany ołtarz główny, wykonany przez Piotra Dąbka z Brodnicy, zawierający elementy ołtarza ze starej budowli. W polu centralnym znajdował się obraz św. Anny (namalowany przez ks. A. Dmochowskiego z Płocka); w 1939 roku została dobudowana mensa kamienna i ołtarz został konsekrowany. W kaplicy bocznej znajduje się ołtarz Serca Jezusowego, wykonany przez Piotra Dąbka. W 1948 roku świątynia została otynkowana. W dniu 8 maja 1950 roku pożar uszkodził prezbiterium i ołtarz główny. Po tym zdarzeniu w 1950 roku została wykonana polichromia według projektu Władysława Drapiewskiego (odnowiono ją w 1993 roku), w 1956 roku został ufundowany nowy ołtarz główny na miejscu spalonego, ozdobiony obrazem św. Anny (namalował go Leon Drapiewski z Poznania) oraz ołtarz boczny poświęcony Matki Bożej (został wykonany przez Zofię i Zbigniewa Kowalskich z Krakowa); obok ołtarza bocznego są umieszczone obrazy Matki Bożej (ze starej świątyni) i Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy, przywieziony z Rzymu w 1903 roku, pobłogosławiony przez papieża Leona XIII. W 1957 roku został kupiony ołtarz boczny poświęcony świętemu Józefowi (został wykonany przez Zofię i Zbigniewa Kowalskich z Krakowa); obok ołtarza są umieszczone obrazy: świętego Andrzeja Boboli i świętego Stanisława Kostki. Pozostałymi elementami wyposażenia wnętrza są: ambona i trzy konfesjonały. W 1960 roku została założona posadzka terakotowa, natomiast w 1964 roku zostały kupione trzy nowe dzwony: „Stanisław-Wojciech”, „Wniebowzięta”, „Anna”. W 1966 roku Zygmunt Kamiński z Warszawy wykonał organy o 15 głosach z trakturą pneumatyczną. Chrzcielnica z drewna została wykonana w 1937 roku. Przypisy
Kościół św. Bartłomieja w Rogowie

Kościół Świętego Bartłomieja – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu rypińskiego diecezji płockiej. Obecna świątynia została zbudowana w 1878 roku według projektu architekta Gocławskiego na miejscu starszej, drewnianej wzmiankowanej w 1825 roku. Kościół został wzniesiony z kamieni i cegły w stylu neoromańskim. Posiada wieżę od strony zachodniej i kaplicę od strony południowej. Polichromia wnętrza jest dziełem Wiesława Drapiewskiego i powstała w 1930 roku. Wyposażenie wnętrza jest skromne, należą do niego: feretron z rzeźbą Matki Boskiej Skępskiej, krucyfiks powstały w XVI wieku, komoda w zakrystii powstała w 1. połowie XIX wieku oraz komplet naczyń liturgicznych. Przypisy
Kościół św. Jana Chrzciciela w Sadłowie

Kościół świętego Jana Chrzciciela w Sadłowie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat rypiński diecezji płockiej). Obecny, murowany kościół został ufundowany przez starostę lidzbarskiego Olbrachta Pląskowskiego z małżonką Rozalią z Bagniewskich, według projektu architekta J. Limockiego w latach 1752–1756, podczas urzędowania proboszcza parafii księdza Macieja Burskiego. Świątynia została konsekrowana przez brata fundatora, biskupa sufragana chełmińskiego Fabiana Pląskowskiego, w dniu 18 lipca 1756 roku, podczas urzędowania księdza Jana Ksawerego Ziółkowskiego. Budowla została wybudowana z cegły i jest otynkowana. Przy elewacji frontowej znajdują się dwie wieże, od strony zachodniej jest umieszczona absyda. Zakrystia i skarbiec są sklepione, z kolei nawa nakryta jest sufitem. Rokokowe ołtarze powstały w czasie budowy świątyni. W ołtarzu głównym znajdują się obrazy: Matki Boskiej Częstochowskiej z 1904 roku, ufundowany przez rodzinę Rościszewskich (namalowany przez Stanisława Zarzeckiego, umieszczony jest w sukience od sióstr magdalenek), oraz św. Jana Chrzciciela (znajduje się na zasłonie) i św. Kazimierza (w kształcie owalu), po bokach usytuowane są z kolei posągi świętych Apostołów Piotra i Pawła. Ołtarze boczne noszą wezwania: św. Antoniego (ozdobiony jest obrazem z końca XVII wieku, umieszczonym w srebrnej sukience z 1748 roku, ufundowanej przez W. Gójskiego, znajdują się w nim liczne wota z XVIII wieku), Serca Jezusowego (ozdobiony jest płaskorzeźba z początku XX wieku, na górze umieszczony jest obraz św. Józefa), św. Mikołaja i św. Jana Nepomucena. Ambona, chrzcielnica, dwa konfesjonały, feretron oraz krucyfiks powstały w II połowie XVIII wieku, z kolei monstrancja, kielich i pacyfikał pochodzą z XVI–XVIII w. 10-głosowe organy z trakturą klawiszową mechaniczną i rejestrową pneumatyczną zostały wykonane w II połowie XVIII wieku, odnowił je Bogumił Bynert z Rypina w 1893 roku, następnie instrument został przebudowany dzięki staraniom księdza Stanisława Gogolewskiego w 1910 roku przez Jana Szrejberta z Włocławka. Polichromia wnętrza to dzieło Bogusława Marschalla z Gdańska z lat 1957–1958. W 1890 roku został wykonany remont świątyni, podczas urzędowania proboszcza księdza Józefa Pielaszewskiego: odmalowane zostało wnętrze, odnowione zostały ołtarze oraz chrzcielnica. Przypisy
Kościół św. Anny w Skrwilnie

Kościół świętej Anny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Rypin diecezji płockiej. Obecny kościół został wzniesiony na początku XIX wieku i reprezentuje styl późnoklasycystyczny. Jest to trzecia z kolei budowla stojąca na tym miejscu. Wnętrze świątyni to prawdziwe bogactwo zabytków sztuki sakralnej. Do wyposażenia kościoła należy Droga Krzyżowa składająca się z 14 dużych płaskorzeźb, znajdujących się w pięknych ramach oraz witraże i freski. Świątynia jest murowana i wybudowana z cegły. W latach 1888–1994 została rozbudowana według projektu architekta Gocławskiego. Wyposażenie świątyni reprezentuje styl neogotycki. Przypisy
Kościół Świętych Filipa, Jakuba i Marii Magdaleny w Wąwelnie

Kościół Świętych Filipa, Jakuba i Marii Magdaleny w Wąwelnie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii św. Marii Magdaleny w Wąwelnie (dekanat Sępólno Krajeńskie diecezji bydgoskiej). Jest to świątynia zbudowana na miejscu wcześniejszej drewnianej w 1758 roku. Ufundował ją Stanisław Wałdowski ze Słupi skarbnik wschowski, natomiast budowniczym był Dawid Fecel z Chojnic. Budowla była gruntownie remontowana w latach 1963-65. Bryła zewnętrzna jest jednolita, na planie prostokąta, z trójbocznym zamknięciem od strony wschodniej. Świątynia składa się z jednej nawy. Na sklepieniu prezbiterium i suficie nawy jest umieszczona stiukowa dekoracja tworząca plafony o urozmaiconym wykroju. Chór muzyczny jest murowany, podparty trzema arkadami. Ściany zewnętrzne podzielone są uproszczonymi pilastrami. W fasadzie są umieszczone dwie nisze, natomiast w zwieńczeniu znajduje się szczyt ujęty spływami. Dach kościoła jest siodłowy, pokryty dachówką. Wystrój wnętrza to głównie styl rokokowy i powstał w czasie budowy świątyni. Przypisy
Kościół św. Katarzyny w Radzikach Dużych

Kościół świętej Katarzyny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu rypińskiego diecezji płockiej. Jest to świątynia wzniesiona na przełomie XIV i XV wieku. W latach: 1887, 1906 i 1955 r. została całkowicie odrestaurowana. Znajduje się na niewielkim wzniesieniu w centrum miejscowości. Budowla jest murowana i wybudowana z cegły w wątku gotyckim z dodatkiem kamieni polnych umieszczonych na podmurówce. Świątynia jest salowa i zbudowana na planie prostokąta, posiada zakrystię po stronie północnej i kruchtę po stronie południowej. Wnętrze nakrywa płaski strop. Szczyty zostały mocno przebudowane w 1887 roku w stylu neogotyckim. Ołtarz główny powstał na przełomie XIX i XX wieku. W jego środkowej części znajduje się obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem wykonany na początku XVII wieku. Do wyposażenia świątyni należą również chrzcielnica z 1776 roku, trzy feretrony oraz krucyfiks w stylu gotyckim. Przypisy
Kościół św. Michała Archanioła w Dąbrówce

Kościół świętego Michała Archanioła w Dąbrówce – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Kamień Krajeński diecezji pelplińskiej). Obecna, neogotycka budowla została zbudowana w latach 1898–99. Świątynia składa się z prostokątnej nawy i posiada małą prostokątną kruchtę. Przy nawie, od strony południowej, jest umieszczona kwadratowa wieża. Prezbiterium zwrócone jest w stronę północno-wschodnią, natomiast główne wejście w stronę południowo-zachodnią. Kościół jest murowany, wybudowano go z cegły na kamiennym fundamencie. Świątynia została wybudowana dla parafii katolickiej niemieckiej. Przypisy
Kościół św. Wojciecha w Dużej Cerkwicy

Kościół świętego Wojciecha w Dużej Cerkwicy – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Kamieniu Krajeńskim (dekanat Kamień Krajeński diecezji pelplińskiej). Obecna świątynia została zbudowana w 1833 roku, być może na miejscu poprzedniej. Budowla jest orientowana, jednonawowa, posiada nawę na planie prostokąta, prezbiterium na planie prostokąta zamknięte trójbocznie, z wyodrębnioną w zamknięciu zakrystią oraz wieżę od strony zachodniej, na planie prostokąta. Świątynia nawiązuje do trwałej tradycji budownictwa sakralnego o konstrukcji szkieletowej znanej na terytorium Krajny od co najmniej XVII wieku. Przypisy
Kościół św. Apostołów Jakuba i Filipa w Obkasie

Kościół św. Apostołów Jakuba i Filipa w Obkasie – katolicki kościół parafialny zlokalizowany we wsi Obkas, w powiecie sępoleńskim. Historia W 1217 Obkas był wsią kościelną. Do roku 1772 była to własność arcybiskupów gnieźnieńskich. Świątynię wzniesiono w stylu neogotyckim w 1876 na wzniesieniu górującym nad wsią. Na wyposażeniu kościoła pozostaje mszał z 1587 oraz dzwon z 1792. Świątynię otacza cmentarz z częściowo starymi nagrobkami. Przypisy
Kościół św. Andrzeja Boboli w Iłowie

Kościół świętego Andrzeja Boboli w Iłowie – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Sypniewie (dekanat Sępólno Krajeńskie diecezji bydgoskiej). Świątynia znajduje się w centrum wsi. Położona jest przy drodze z Jazdrowa do Radońska. Została zbudowana w latach 1904-1905. Pierwotnie była zborem ewangelickim. Przypisy
Kościół św. Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Wałdowie

Kościół świętego Mateusza Apostoła i Ewangelisty w Wałdowie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat kamieński diecezji pelplińskiej). Jest to murowana, orientowana świątynia wzniesiona w 1621 roku z fundacji Anny z Zakrzewskich Wałdowskiej. Reprezentuje styl gotycko-renesansowy. Budowla jest jednonawowa z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Od zachodu jest umieszczona wieża, opięta w narożnikach zachodnich wydatnymi, dwuuskokowymi przyporami, pomiędzy którymi jest usytuowana obudowa portalu manierystycznego z 1621 roku, w formie półkolistej arkady. Wieża jest zwieńczona baniastym dachem hełmowym, pobitym blachą. Na zewnątrz świątynia jest oszkarpowana. Szczyt zachodni o trójkątnej formie wtopiony jest w wieżę. Kościół nakryty jest siodłowymi dachami, pokrytymi dachówką. Bogate wyposażenie budowli powstało w XVII, XVIII i XIX wieku. Przypisy
Kościół św. Józefa w Sitnie

Kościół świętego Józefa w Sitnie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Sępólno Krajeńskie diecezji bydgoskiej). Jest to świątynia wzniesiona w 1898 roku. Kościół został zbudowany jako zbór ewangelicki, który pod koniec 1945 roku został przejęty przez parafię rzymskokatolicką w Zabartowie. Po poświęceniu budowla pełniła rolę kościoła filialno-pomocniczego. W listopadzie 1966 roku do kościoła został wstawiony nowy – drewniany ołtarz. W dniu 30 sierpnia 1970 roku przy świątyni został utworzony samodzielny ośrodek z własnym proboszczem. W dniu 1 lutego 1972 roku ośrodek został przekształcony w pełnoprawną parafię. Przypisy
Kościół św. Maksymiliana Kolbego w Pęperzynie

Kościół świętego Maksymiliana Kolbego w Pęperzynie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Sępólno Krajeńskie diecezji bydgoskiej). Jest to poewangelicka świątynia o skromnych cechach barokowych wzniesiona w 1778 roku, a później została gruntownie odnowiona w 1965 roku. Budowla jest murowana, wybudowana z cegły, salowa. Chór muzyczny z XVIII wieku jest drewniany, podparty dwoma słupami. Ściany zewnętrzne podzielone są uproszczonymi pilastrami. Szczyt południowy jest trójkątny i charakteryzuje się podziałami ramowymi. Od strony północnej nadbudowana jest kwadratowa wieżyczka konstrukcji szkieletowej. Budowlę nakrywa dach siodłowy, złożony z dachówki. Wieżyczka jest zwieńczona baniastym dachem hełmowym z latarnią podbitym blachą. Przypisy
Kościół Świętej Trójcy w Runowie Krajeńskim

Kościół Świętej Trójcy w Runowie Krajeńskim – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Łobżenica diecezji bydgoskiej). jest to śwątynia późnorenesansowa o tradycjach gotyckich, murowana, orientowana. Wybudowana została na miejscu wcześniejszej w latach 1606-07. Ufundował ją Jan Orzelski, kasztelan rogoziński i starosta kościański. Budowla jest jednonawowa. Od strony zachodniej znajduje się kwadratowa wieża z cylindryczną wieżyczką schodową od strony południowej. Jest ona podzielona gzymsami i uskokami na cztery kondygnacje, z których dwie dolne ujęte są w narożnikach boniowaniem. Chór muzyczny jest podparty dwoma kamiennymi, kanelowanymi kolumnami i dwoma półkolumnami. Okna posiadają formę łuków ostrych. Wewnętrzne portale są kamienne, w kształcie prostokąta. Portal główny reprzentuje styl późnorenesansowy, jest kamienny i zamknięty półkoliście, ozdabia go ornament kwiatowy. Budowlę nakrywają dachy siodłowe, złożone z dachówki, lożę nakrywa dach wysoki trójspadowy, z kolei kruchtę - pulpitowy. Bogate wyposażenie świątyni powstało głównie w XVII i XVIII wieku. Przypisy
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Sypniewie

Kościół świętej Katarzyny Aleksandryjskiej w Sypniewie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Sępólno Krajeńskie diecezji bydgoskiej). Historia i architektura Jest to budowla drewniana, wzniesiona w konstrukcji szkieletowej z wypełnieniem ceglanym. Pierwotnie nosiła wezwanie Świętych Jana Chrzciciela i Katarzyny. Zbudowana została w 1781 roku i była remontowana w 1959 oraz gruntownie w 1967-68. Świątynia składa się z jednej nawy. Ściany nawy oddzielone są od siebie parami pilastów na wysokich cokołach, z kapitelami kompozytowymi. Budowlą nakrywają dachy siodłowe, złożone z dachówki. Wyposażenie kościoła powstało głównie w XVIII wieku. Galeria Przypisy
Kościół św. Jakuba Apostoła w Zabartowie

Kościół świętego Jakuba Apostoła w Zabartowie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Mrocza diecezji bydgoskiej). Jest to neogotycka, murowana, orientowana świątynia zbudowana na miejscu drewnianej w latach 1865-66 według planów inspektora budowlanego Fryderyka Wilhelma Koepke z Białośliwia. Budowla składa się z jednej nawy, od strony zachodniej znajduje się trzykondygnacyjna wieża, zwieńczona wysokim dachem namiotowym. Świątynia jest na zewnątrz oszkarpowana i ozdobiona jest schodkowymi szczytami. Kościół nakryty jest dachami siodłowymi, złozonymi z łupka. Wyposażenie budowli powstało głównie w XVII i XVIII wieku. Przypisy
Kościół św. Floriana w Małym Komorsku

Kościół świętego Floriana w Małym Komorsku – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Wielkim Komorsku (dekanat nowski diecezji pelplińskiej). Jest to dawna świątynia ewangelicka wzniesiona w 1904 roku. Do rejestru zabytków została wpisana w dniu 31 grudnia 2001 roku. Przypisy
Kościół św. Maksymiliana Kolbego w Nowem

Kościół świętego Maksymiliana Kolbego – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Mateusza Apostoła w Nowem nad Wisłą. Historia Świątynia została wzniesiona w połowie XIV wieku, natomiast nakryta sklepieniem palmowym krypta pod prezbiterium już wcześniej, bo w 1311 roku. W XVII i XVIII wieku, oraz w latach 1902-1903 kościół został przebudowany. Budowla pierwotnie należała do franciszkanów. W XV wieku świątynia została przejęta przez bernardynów, którzy, oprócz lat 1542-1604, gdy kościół był we władaniu protestantów, byli jego właścicielami aż do kasaty zakonu w 1810 roku. Od 1846 roku budowla należała do nowskiej gminy ewangelickiej, w 1899 spłonęła podczas pożaru miasta. Obecnie świątynia należy ponownie do katolików. Bibliografia Jerzy Kwiatek: Polska. Urokliwy świat małych miasteczek. Warszawa: Sport i Turystyka - MUZA SA, 2002, s. 92. (pol.). Przypisy
Kaplica św. Jerzego w Nowem

Kaplica św. Jerzego w Nowem – gotycka kaplica z cegły, pod wezwaniem św. Jerzego, obecnie cmentarna, znajdująca się w Nowem, przy skrzyżowaniu ulic Komierowskiego i Kolejowej. Architektura Kaplica św. Jerzego w Nowem zbudowana została w XV wieku na rzucie wydłużonego ośmioboku, według wzoru Kopuły na Skale, utożsamianej w średniowieczu ze Świątynią Jerozolimską. Dach zwieńczony jest pośrodku małą, drewnianą, kwadratową wieżyczką. Na zewnętrznej stronie kaplica posiadała w rogach cztery szerokie słupy wzmacniające ściany świątyni, tzw. skarpy, a od północnej strony zakrystię. Na początku XIX wieku usunięto słupy oraz zakrystię. Po skarpach pozostały tylko fragmenty znajdujące się pod ziemią oraz zaokrąglone, otynkowane występy. Przy kaplicy znajduje się zabytkowy cmentarz, na którym chowano zmarłych parafian od 1694 do 1964 roku. Historia Najstarsze wzmianki o kaplicy św. Jerzego w Nowem pochodzą z 1474 roku. Miała ona funkcję przyszpitalnej kaplicy. Szpital, pełniący głównie rolę przytułku dla osób starszych, wraz z kaplicą, zbudowano poza murami miasta. Dawniej ludność Nowego utrzymywała jednak, że kaplica jest starsza od fary i pierwotnie stanowiła kościół parafialny. Kościółek był prepozyturą i codziennie na zmianę odprawiał w nim mszę inny kapłan, a jako uposażenie posiadał trzy włóki. Gdy w latach 40. XVI wieku kościół klasztorny i farę przejęli luteranie, kaplica św. Jerzego, przez około czterdzieści lat, pozostawała jedyną świątynią katolicką w mieście. Wewnątrz, przed głównym ołtarzem, pochowany został ostatni zakonnik z klasztoru bernardynów w Nowem, o. Roman Wax, zmarły 22 czerwca 1822 roku. Po kasacie klasztoru część jego wyposażenia przeniesiono do kaplicy. Zrujnowany budynek szpitala został rozebrany w 1828 roku, podczas budowy drogi z Gdańska, a w 1861 roku wzniesiono nowy szpital, którego budynek, tak jak i kaplica, nadal należy do parafii św. Mateusza, zaś obecnie zamieszkuje go grabarz. W połowie lat 50. XX wieku w kaplicy przejściowo prowadzono lekcje religii, kiedy przestały odbywać się w szkołach, a w tym czasie była w tym celu przygotowywana salka katechetyczna w starej baszcie. W 2011 roku przeprowadzono gruntowny remont kaplicy. Kaplica św. Jerzego od kilkudziesięciu lat pełni rolę kostnicy. Odprawia się w niej również msze w Dzień Zaduszny oraz 24 kwietnia, w uroczystość jej patrona. Zobacz też Kościół św. Mateusza Apostoła w Nowem nad Wisłą Kościół św. Maksymiliana Kolbego w Nowem Przypisy
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Osiu

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu jeżewskiego diecezji pelplińskiej. Jest to świątynia neogotycka, wzniesiona w 1901 roku, następnie została rozbudowana w latach 1930-1938 o część neobarokową z wieżą. We wnętrzu znajdują się ciekawe freski i malowidła na drewnie. Poprzedni kościół został wzniesiony w 1821 roku jako konstrukcja szkieletowa. Później część nawy i drewniana wieży zostały rozebrane w 1930 roku. W związku z tym najstarszą zachowaną częścią świątyni jest wspomniana wyżej, wybudowana w stylu neogotyckim. Przypisy
Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Topolnie

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Topolnie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat świecki diecezji pelplińskiej). Murowana świątynia została ufundowana w latach 1681–1686, dla sprowadzonych przez rodzinę Konarskich ojców Paulinów z Częstochowy. Do zabudowań zespołu klasztornego należały: kościół, budynek mieszkalny, szpital, stajnia oraz browar i kuźnia. W 1811 roku klasztor uległ kasacie, natomiast kościół został świątynią parafialną. W 2. połowie XIX wieku została przebudowana zakrystia, natomiast na początku XX wieku zostały przeprowadzone prace wewnątrz kościoła. Remont generalny został wykonany w latach 90. XX wieku. Kolejne prace miały miejsce w latach 2013–2014. Świątynia w stylu barokowym jest orientowana, wybudowana na kamienno-ceglanym fundamencie, murowana z cegły, nakryta dachem siodłowym z sygnaturką z dachem hełmowym. Budowla posiada cztery przęsła z dwiema kruchtami od strony zachodniej i południowej oraz prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Elewacje z cegły są zakończone fryzem i profilowanym gzymsem, oprócz otynkowanej, południowej kruchty. Otwory okienne są zamknięte ścianą prostą. Elewacja frontowa składa się z trzech osi z kruchtą usytuowaną w środkowej osi, elewacje zwieńcza trójkątny szczyt oraz dwie wieżyczki w narożnikach z dachami hełmowymi z latarniami. Wyposażenie wnętrza świątyni powstało w latach 1685–1700 i należą do niego: ołtarz główny, sześć ołtarzy bocznych, organy, a także ambona. Przypisy