Kościół św. Wawrzyńca w Olbierzowicach

Kościół św. Wawrzyńca – rzymskokatolicki kościół parafialny, położony w Olbierzowicach, należący do parafii św. Wawrzyńca w dekanacie Klimontów, diecezji sandomierskiej. Historia kościoła Pierwsza wzmianka o kościele w Olbierzowicach pochodzi z około 1326 roku. Kościół z 1468 roku Była to drewniana budowla w stylu gotyku małopolskiego, która przetrwała do początków XX wieku. Jako datę budowy przyjęto rok 1468. Taka data była wyryta nad drzwiami prowadzącymi z zakrystii do prezbiterium. Była to budowla jednoprzestrzenna z nawą na rzucie kwadratu o wymiarach 10, 5 m x 10,5 m i węższym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium o wymiarach 7,15 m x 10 m. Przy północnej ścianie prezbiterium znajdowała się zakrystia o wymiarach 5,75 m x 4,90 m. Do kościoła prowadziły kruchty (sionki): zachodnia (od frontu, z wysoką facjatą) oraz mniejsza południowa. Kościół został zbudowany z drewna modrzewiowego, na dębowych przyciesiach. Ściany wykonano w systemie wieńcowym z belek łączonych w węgłach na „obłap” lub „rybi ogon”. Do budowy użyto bali o „niezwykle olbrzymich wymiarach” – główne bale zrębu miały 23 metry długości i przekrój 0,25 x 0,60 m. Zrąb budynku był wzmocniony pionowymi lisicami, które prawdopodobnie dodano w późniejszym okresie eksploatacji. Całość ścian zewnętrznych była oszalowana deskami. Wiązania dachowe wykonano starannie z licznymi zastrzałami. Nad kościołem znajdował się dwuspadowy dach kryty gontem. Dach wieńczyła sygnaturka kryta gontem, ozdobiona krzyżem z kulą i kogucikiem, która w XIX wieku była już pochylona i w złym stanie. Łuki okien i drzwi wycinano w litym drewnie. Drzwi i okna osadzono w dębowych ramach. Drzwi boczne wyciosano toporem z jednej deski dębowej o szerokości 1,10 m. Główne odrzwia miały szerokość 1,27 m i wysokość 2,45 m. Główne wejście zdobił późnogotycki, ostrołukowy portal z dylów dębowych z bogatą snycerką i płaskorzeźbami. Nawę od prezbiterium oddzielał prostokątny otwór tęczowy z fazowaną belką wspartą na ozdobnych kroksztynach. Prezbiterium przykrywał płaski sufit z desek, natomiast nawa posiadała strop ułożony na dwóch wysokościach, co sprawiało wrażenie układu trójnawowego. Wewnątrz znajdował się chór muzyczny oraz organy (wymagające renowacji pod koniec XIX wieku). Wnętrze było pomalowane „na szary marmur”, co oceniane było jako wykonane niezdarnie i pozbawione wartości artystycznej. Wewnątrz kościoła znajdowało się pięć ołtarzy. Na głównym miejscu znajdował się ołtarz z 1627 r., w stylu niemieckiego renesansu, w którym umieszczono kopię obrazu Murilla "Matka Boska z Dzieciątkiem". Ołtarz ten po odrestaurowaniu obecnie znajduje się w kaplicy Matki Bożej. Obok kościoła po stronie południowej stała osobno dzwonnica, wykonana z dębowych słupów narożnych. Bezpośrednio przy kościele znajdował się cmentarz. W 1859 roku zostało odnotowane, że był utrzymany w dobrym stanie. Cały teren wokół kościoła ogrodzony był kamiennym murem. Rocznicę konsekracji kościoła obchodzono w niedzielę po św. Michale (29 września). Los kościoła dopełnił się w 1909 roku. Wg komisji oceniającej stan budynku pod kierownictwem architekta Stefana Szyllera, budowla była w opłakanym stanie – ściany wzmocniono pionowymi obustronnymi „obstronami” (lisicami) skręconymi śrubami, by powstrzymać ich wyginanie. Między balami a szalunkiem stwierdzono obecność próchna, śmieci i humusu, co przyspieszało gnicie konstrukcji. Dach zaciekał, a wieżyczka chwiała się podczas dzwonienia. Przewodniczący komisji Stefan Szyller zalecał, że ze względu na zły stan materiału i brak wybitnych szczegółów architektonicznych, kościół „z konieczności musi być rozebranym”, postulując jedynie zachowanie starych ołtarzy i dębowych drzwi jako pamiątek. Budynek został rozebrany 25 kwietnia 1910 roku w celu zrobienia miejsca pod budowę nowego murowanego kościoła. Z pozyskanego materiału w 1911 roku wybudowano wikariat, który dotrwał do lat ’90 XX wieku. Z wyposażenia kościoła do naszych czasów oprócz wspomnianego ołtarza w kaplicy Matki Bożej niewiele dotrwało. W zakrystii znajduje się pięknie malowana szafka do przechowywania paramentów liturgicznych z 1688 roku. Przetrwał również barokowy krucyfiks pierwotnie znajdujący się we dworze w Witowicach. Najcenniejszym zabytkiem jaki się zachował jest późnogotycki obraz tablicowy z ok. 1510 roku przedstawiający Chrystusa Bolesnego zwróconego ku Matce Boskiej Bolesnej z portretem zbiorowym z herbami małżonków Grzymała i Rawicz w dolnej partii obrazu. Obecnie obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie. Ostatnie badania ustaliły, że obraz jest malowanym epitafium zmarłego w 1509 roku Jana ze Słupczy i Konar, właściciela dóbr znajdujących się w parafii olbierzowickiej. Stary kościół drewniany został rozebrany w 1910 roku pod budowę nowego kościoła. Z drewna pozyskanego z rozbiórki, zbudowano w 1911 roku obszerną wikarówkę. Od strony placu kościelnego front budynku miał 4 okna i obszerny ganek. Wikarówka dotrwała do 1990 roku. Na jej miejscu po splantowaniu terenu obecnie istnieje parking. Obecny kościół Komitet budowy nowego kościoła został zawiązany w 1898 roku. Budowę nowego kościoła w stylu neogotyckim projektu Stefana Szyllera rozpoczął ksiądz Józef Mączyński 3 maja 1910. Natomiast 10 sierpnia 1910 kamień węgielny pod budowę nowego kościoła poświęcił biskup sandomierski Marian Józef Ryx. Akt erekcyjny wraz z monetami i gazetami zamurowano w szklanym pojemniku za głównym ołtarzem. Miejsce to jest oznaczone płytą z wyrytym krzyżykiem i datą „1910”. Do końca 1913 roku wybudowano kościół w stanie surowym z dachem w połowie przykrytym dachówkami a w połowie słomą. Budowę przerwał wybuch I wojny światowej w 1914 roku. Budowę wznowił 19 maja 1920r ksiądz Julian Lipiński. Do czasu odejścia w 1925 roku zdołał naprawić ze zniszczeń wojennych połowę dachu pokrytą dachówką, pokryć dachówką drugą połowę dachu, zbudować sklepienie nad całym kościołem, otynkować wewnątrz, wstawiono 8 okien, które osobiście zaszklił ksiądz Lipiński. Budowę kontynuował kolejny proboszcz Józef Trybulski mianowany 10 sierpnia 1925 roku. W czasie swojego pobytu w Olbierzowicach usunął rusztowania z wnętrza kościoła, wyłał beton pod posadzkę w całym kościele, zbudował sklepienie nad kaplicą przedpogrzebową, zbudował wieżę na której zamontował trzy dzwony. Konsekracja nowego kościoła nastąpiła 14 września 1935 przez biskupa Pawła Kubickiego. W 1984 roku kościół został odnowiony. Architektura i wnętrze kościoła Kościół parafialny w Olbierzowicach to trzynawowa budowla z wieżą o wysokości 57 metrów. Cokół i ściany zewnętrzne do wysokości okien wyłożone granitem. Odrzwia, zakończenia szkarp wyłożone piaskowcem. Do budowy kościoła zużyto dwa miliony cegieł pochodzących z cegielni w Rytwianach. Dach pierwotnie pokryty czerwoną dachówką rzymską produkcji cegielni w Korwinowie. Dzwonnica znajduje się na ceglanej wieży i mieści trzy dzwony: jeden z napisem "O rex glorjae ..." z płaskorzeźbą Św. Stanisława, drugi z napisem "Fecit A. W. sit nonen Domini benedictum" i płaskorześbą Św. Józefa, trzeci z napisem "Imię moje Franciszek - Wiktor" odlany w ludwisarni Braci Felczyńskich w Przemyślu w 1930r za staraniem biskupa sandomierskiego Pawła Kubickiego. Fronton kościoła wykuty został z granitu polskiego przez Józefa Hanke z Warszawy. Na wyposażeniu kościoła znajdują się m.in.: boczna kaplica Matki Bożej z dawnym ołtarzem późnorenesansowym z 1627 roku, w którym umieszczono kopię obrazu Murilla „Matka Boska z Dzieciątkiem”, krucyfiks barokowy z końca XVII wieku, ołtarz bocznym z 1925 roku, którego projekt wykonał J. Ogórkiewicz, w którym umieszczony jest barokowy krucyfiks z końca XVII wieku, znajdująca się w zakrystii, szafa polichromowana, barokowo-ludowa, z 1688 roku, krzyż ołtarzowy z XVIII wieku, kielich z II połowy XVII wieku ze scenami Męki Pańskiej, ornat z kolumną haftowaną z XVII wieku, dzwon gotycki. Ponadto od strony zachodniej kościoła znajduje się kaplica przedpogrzebowa, za nią natomiast grobowiec właściciela dóbr klimontowskich Włodzimierza Karskiego zmarłego w 1941 roku. Przypisy Bibliografia Jan Wiśniewski „Dekanat sandomierski”, Wydawnictwo Jedność 2000r, ISBN 83-7224-241-0 Inwentarz drewnianej architektury sakralnej w Polsce; Zeszyt 1a; Kościoły w Małopolsce XV wieku (Mogiła, Olbierzowice, Zborówek); Opracował Ryszard Brykowski; Wrocław 1983 Linki zewnętrzne Parafia na stronie diecezji sandomierskiej. diecezjasandomierska.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-02-11)]. Turystyczna strona Klimontowa Kościół p.w. św. Wawrzyńca w Olbierzowicach. klimontow.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-25)].