Pałac Męcińskich w Działoszynie

Pałac Męcińskich w Działoszynie – rezydencja magnacka o cechach barokowych i późnorenesansowych, położona w południowo-zachodniej części Działoszyna, w województwie łódzkim. Obiekt usytuowany jest na terenie zalewowym rzeki Warty, sięgającym ok. 5 metrów ponad poziom okolicznych łąk. Historia Początki murowanej siedziby w Działoszynie są przedmiotem dyskusji historyków. W literaturze funkcjonują dwie główne daty powstania obiektu: ok. 1600 roku lub II połowa XVII wieku. Choć starsze przekazy i detale architektoniczne sugerowały istnienie w tym miejscu dworu obronnego rodu Kobylańskich już w 1536 roku, nowożytne badania architektoniczne i archeologiczne nie potwierdziły obecności reliktów tak wczesnej budowli w obrębie obecnego pałacu. Przyjmuje się, że istniejącą rezydencję wzniósł po 1660 roku kasztelan wieluński Andrzej Męciński z Kurozwęk. Największy rozkwit pałacu nastąpił w II połowie XVIII wieku za sprawą Stanisława Męcińskiego, starosty wieluńskiego. Dokonał on gruntownej przebudowy obiektu, nadając mu charakter reprezentacyjnej rezydencji barokowej. W tym czasie gościem w Działoszynie był król Stanisław August Poniatowski, a jedną z reprezentacyjnych sal nazwano na jego cześć Salą Królewską. Z tego okresu pochodzi słynna sentencja umieszczona niegdyś nad bramą wjazdową: „Ktoś tam sobie dumny z Puław i Tulczyna, a ja jestem kontent z mego Działoszyna”, podkreślająca dumę właściciela z lokalnej siedziby oraz stanowiąca aluzję do siedzib rodów Czartoryskich i Potockich. W 1804 roku majątek przeszedł w ręce rodziny Myszkowskich, a następnie Wzdulskich. Od lat 80. XIX wieku obiekt zaczął podupadać, służąc celom mieszkalnym dla kolejnych dzierżawców, co doprowadziło do dewastacji wnętrz i zdziczenia parku. Pałac ucierpiał w czasie I wojny światowej (mury i dach) oraz w trakcie II wojny światowej. W latach 1957–1961 obiekt odbudowano, przeznaczając go na cele oświatowe. Utworzono szkołę zawodową, a następnie Państwowy Zakład Wychowawczy dla dzieci. Po okresie pełnienia funkcji ośrodka wychowawczego, w latach 2005–2007 przeprowadzono kapitalny remont obiektu i rewitalizację parku. W pałacu mieści się Regionalne Centrum Rozwoju Kultury i Turystyki. Budynek jest siedzibą Powiatowego Ośrodka Kultury. Zespół pałacowo-parkowy jest udostępniony dla zwiedzających. 30 sierpnia 1967 pałac został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 248. Architektura Pałac jest budowlą murowaną z kamienia i cegły, piętrową i całkowicie podpiwniczoną, wzniesioną na planie wydłużonego prostokąta o wymiarach 32 × 9,5 m. Grubość murów waha się od 1,1 do 2 metrów. Elewacja frontowa: Na osi budynku znajduje się trójkondygnacyjny ryzalit wejściowy (zwieńczony trójkątnym szczytem), który w XVIII wieku zastąpił dawną wieżyczkę schodową. Elewacja ogrodowa: Znajduje się tu balkon wsparty na siedmiu kamiennych konsolach (pierwotnie posiadał trzy konsole). Dach: Budynek wieńczy dach dwuspadowy, a boczne elewacje zdobią ozdobne szczyty o cechach renesansowych. Wnętrza: Zachowały się jednotraktowe układy pomieszczeń ze sklepieniami żaglowymi z lunetami oraz kolebkowymi w piwnicach. Na parterze znajdowała się sala reprezentacyjna oraz izby mieszkalne, a na piętrze m.in. kaplica. W przeszłości ściany zdobiły sztukaterie, boazerie oraz obrazy przypisywane Marcello Bacciarellemu. Park Wokół pałacu rozciąga się park, który w XVIII wieku Rozalia Męcińska przekształciła w ogród w stylu francuskim. Znajdowały się w nim pomarańczarnia, winnica, groty muszlowe, szpalery egzotycznych roślin oraz system kanałów i stawów z wyspami. Badania wykazały, że jeden z kopców w pobliżu rezydencji, brany dawniej za relikt starszego gródka, był w rzeczywistości elementem XVIII-wiecznej kompozycji ogrodowej. Przypisy