Dworek Jana Matejki w Krzesławicach

Dworek Jana Matejki w Krzesławicach – Muzeum Pamiątek po Hugonie Kołłątaju i Janie Matejce – staropolski dworek wystawiony w 1826, którego obecnym właścicielem jest Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Jest to typowa parterowa rezydencja wiejska z dobudówką mieszczącą niegdyś pracownie Jana Matejki. Całość przykrywa dach gontowy, a od frontu dostawiona jest weranda zaprojektowana przez J. Matejkę. Dworek otoczony jest 4-hektarowym parkiem. Od 1966 pełni funkcję muzeum, które poświęcone jest twórczości Jana Matejki, a jedna z sal przypomina innego wybitnego mieszkańca Krzesławic, Hugona Kołłątaja. Historia Pierwszymi znanymi właścicielami Krzesławic byli rycerze z rodu Gryfitów. W 1198 podarowali oni te dobra zakonowi bożogrobców w Miechowie, a pod koniec XVIII w. majątek trafił w ręce Akademii Krakowskiej. W 1788 tytułem emfiteuzy wszedł w jego posiadanie ówczesny rektor tej uczelni Hugo Kołłątaj (1750–1812).W tamtym czasie w Krzesławicach istniał także folwark. Wystawiony przez Hugona Kołłątaja dwór stał w miejscu, gdzie dziś znajduje się latarnia koło parkingu. Budowla ta już nie istnieje. Gdy zbudowano nowy dwór pełniła ona funkcję „kuchni letniej”, została rozebrana w 1918. Po upadku wojny w obronie Konstytucji 3 maja dwór został Kołłątajowi odebrany i objął go konsyliarz konfederacji targowickiej Karol Głębocki. Jakiś czas mieszkała tam jeszcze matka Kołłątaja, Marianna z Mierzeńskich oraz jego siostra. Na początku XIX w. teren zakupili Kirchmayerowie, którzy w 1826 wznieśli obecny dwór oraz przynależący do niego, rozległy park. Mieszkał tam Jan Kanty Kirchmayer, a potem dzierżawił te dobra Kazimierz Girtller, który zostawił ciekawe pamiętniki dotyczące terenów obecnej Nowej Huty. Spokrewniony z Kirchmayerami Jan Matejko zakupił dworek w 1876 za pieniądze ze sprzedaży obrazu „Stefan Batory pod Pskowem”. W tym okresie dworek został wyremontowany i rozbudowany według autorskiego projektu samego artysty. Matejko między innymi wprowadził ganek oraz własnego projektu pracownię malarską. W północnej części terenu parkowego znajdował się ogród swobodny, a w środkowej ogród o układzie kwaterowym. Od zachodu teren odgradzała rzeka Dłubnia. W Krzesławicach Jan Matejko stworzył wiele swoich dzieł, głównie portrety i szkice, np. portret Marii Golichowskiej, siostry malarza, a także cykl „Dzieje cywilizacji w Polsce”, „Bohdan Chmielnicki z Tuhaj-bejem pod Lwowem”, „Ksiądz Kordecki broniący Jasnej Góry”, „Rzeczpospolita Babińska” (w tle ukazany jest ogród dworski w Krzesławicach), „Bolesław Rogatka i Zofia z Doren”. Tutaj powstał też częściowo obraz „Kościuszko pod Racławicami”. Kopiec po którym jedzie na obrazie Naczelnik znajdował się w tutejszym parku, a do obrazu pozowali miejscowi chłopi (jeden z nich, przedstawiony jako Bartosz Głowacki, zmienił sobie potem nazwisko z Boligłowa na Głowacki). W Krzesławicach malarz wraz z rodziną odpoczywali, przyjmowali gości oraz urządzali liczne zabawy, takie jak kuligi czy kolędowania. Po śmierci malarza dworek przeszedł w ręce żony, a następnie syna Tadeusza. Choć Jan Matejko marzył, by Krzesławice stały się siedzibą rodową, to majątek został tak zadłużony przez syna, że trzeba go było sprzedać. Trafił on w ręce dawnych plenipotentów Matejki, Cybulskich, a po nich objęła go ich córka Maria Burzyńska, która w 1960 przekazała dworek krakowskiemu Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych. W zamian za ten gest, Karol Estreicher, prezes stowarzyszenia, zapewnił Marii Burzyńskiej rentę. 17 stycznia 1966 w dworku dokonano uroczystego otwarcia muzeum. Znalazły tu miejsce pamiątki po Janie Matejce i Hugonie Kołłątaju, wyeksponowano poczet królów i książąt polskich (autorstwa uczniów J. Matejki Leonarda Stroynowskiego i Zygmunta Papieskiego), utworzono też salę dydaktyczną. Kolejnymi opiekunami Dworku J. Matejki w Krzesławicach byli: Katarzyna Kolasa Maciej Miezian Maria Przemecka-Zielińska Michał Pawelec. Zespół dworsko-parkowy został wpisany do rejestru zabytków pod nr. A-330 z 30 czerwca 1961 i A-683 z 21 marca 1983. Zbiory Z oryginalnego wyposażenia krzesławickiego dworu nie zachowało się wiele. Z czasów J. Matejki pochodzą: ganek (zaprojektowany przez artystę), drzwi wejściowe, drewniana ławka oraz dzwon do zwoływania domowników (obecnie na wieży pobliskiego kościoła). Większość widocznego na ekspozycji umeblowania pochodzi z dawnego pałacu hrabiego Xawerego Pusłowskiego przy ul. Westerplatte i jest depozytem Muzeum UJ. Obrazy wiszące na ścianach w większości są własnością TPSP. Do ciekawszych eksponatów należą: Sepet zdobiony kością (XVIII w.) Sepet zdobiony macicą perłową (XIX w.) Komplet mebli w stylu Ludwika Filipa Szafa rokokowa z 1737 Stół i szafa w stylu neobarokowym (według tradycji po Henryku Sienkiewiczu) Fortepian na którym grywała żona Jana Matejki, Teodora Matejko Skrzynia na rysunki po Janie Matejce Jan Matejko, Głowa konia Jan Matejko, Orzeł (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie) Jan Matejko, Herb cechu ślusarzy (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie) Jan Matejko, oprawiony cykl grafik: Stroje w Polsce z dedykacją dla Leona Serafińskiego Gałąź palmowa z wieńca przysłanego na pogrzeb Jana Matejki przez Henryka Siemiradzkiego Nekrolog Jana Matejki Leonard Stroynowski, Zygmunt Papieski, Poczet królów i książąt polskich NN, Portret Tadeusza Kościuszki NN, Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego NN, Portret Hugona Kołłątaja Stefan Żechowski, Jan Matejko u umierającego Artura Grottgera Portrety państwa Cybulskich Stefan Matejko, Poranek w Krzesławicach Ludwik Leszko, Dworek w Krzesławicach Stefan Rostworowski, Dworek w Krzesławicach Halina Cieślińska-Brzeska, W hołdzie Janowi Matejce. Przypisy Bibliografia Jaroszewski Tadeusz Stefan, Dwory i dworki w Polsce, Wydawnictwo „Sport i Turystyka” - MUZA S.A., Warszawa, 1997. Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. Michał Rożek, Zwiedzamy Kraków: przewodnik turystyczny, Wydawnictwo PTTK Kraj, Warszawa, Kraków, 1989. Julian Zinkow, Podkrakowskie wycieczki, Wydawnictwo Krakowski Ośrodek Informacji i Reklamy Turystycznej „Wawel – Tourist”, Kraków, 1977. Maciej Miezian, Nowa Huta. Socjalistyczna w formie, fascynująca w treści, Wydawnictwo Bezdroża, Kraków 2004. Kłak-Ambrożkiewicz Marta, Modny artysta - moda na Matejkę, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2017. Łyziak-Dyga Paulina, Zieleń i woda w zabytkowych założeniach dworskich. Historia przekształceń wybranych przykładów założeń z Krakowa, w: Środowisko Mieszkaniowe, Kraków 2018, s. 97-106. Linki zewnętrzne Oficjalna strona Dworku Matejki