Cmentarz ewangelicki w Radomiu

Cmentarz ewangelicki w Radomiu – cmentarz ewangelicki parafii luterańskiej w Radomiu, położony przy zbiegu ulic Kieleckiej i Wolanowskiej w Radomiu. Historia Powstał we wrześniu 1833, a więc siedem lat po erygowaniu radomskiej parafii luterańskiej. Został utworzony na gruntach podarowanych parafii przez niejakiego Szmidta. W 1834 cmentarz został otoczony fosą i obsadzony drzewami. W 1839 wybrukowano wjazd. W latach 1857–1858 ogrodzony został murem, który poświęcono w 1860. W tym samym czasie powiększono nieznacznie teren cmentarza. W latach osiemdziesiątych XIX wieku cmentarny mur był remontowany. W 1893 na gruntach odkupionych od niejakiego Bogackiego powstał dom grabarza. W 1902 Ewa Reich ufundowała dzwon, który zawieszono na bramie wjazdowej. W latach 1902–1904 uporządkowano układ przestrzenny cmentarza i cmentarny drzewostan. W 1915 podczas deportacji mieszkańców miasta pochodzenia niemieckiego w głąb Imperium Rosyjskiego miejscowy margines zdewastował cmentarz, włamując się do grobów. W czasie I wojny światowej pochowano na cmentarzu 112 żołnierzy-ewangelików służących w armii niemieckiej i austro-węgierskiej. W 1926 odprawiono na cmentarzu nabożeństwo z okazji jubileuszu stulecia parafii. W 1934 podwyższono mur otaczający cmentarz. Brak bliższych wiadomości na temat losów cmentarza podczas II wojny światowej. W 1977 przeprowadzono inwentaryzację cmentarza. W 1981 dokonano zorganizowanej kradzieży nagrobków, a rok później, 3 maja 1982, cmentarz został wpisany do rejestru zabytków. W 2004 rozpoczęto rozbiórkę domku grabarza, jako nienadającego się do remontu. W 2005 wyremontowano mur cmentarny i ponownie uporządkowano drzewostan. W 2007 lub 2008 dokonano ponownej inwentaryzacji. Układ i stan zachowania cmentarza Cmentarz o nieregularnym kształcie podzielony jest na niewielkie kwatery, w których znajduje się po kilka, kilkanaście grobów. Taki układ pochodzi z lat pięćdziesiątych XIX wieku. Cmentarz jest zachowany w dość dobrym stanie. Dzięki akcjom porządkowym organizowanym przez parafię od lat osiemdziesiątych XX wieku, w których brali udział wolontariusze z kraju i zagranicy, a także dzięki objęciu cmentarza opieką przez uczniów radomskiego Zespołu Szkół Ekonomicznych, inspirowanych przez nauczycielkę Bożenę Ziętek, nekropolia jest czysta i uporządkowana. Na cmentarzu znajduje się obecnie 269 grobów, z których 81 jest zupełnie zniszczonych. Nagrobki na cmentarzu były wykonywane przez radomskich rzemieślników, lecz również przez zakłady z Warszawy i Lublina. Nagrobki wykonano z piaskowca, żeliwa, granitu i innych materiałów. Pochowani na cmentarzu Arnekkerowie - rodzina aptekarzy Anna Brandt August Brusendorf - nauczyciel Buffowie - rodzina przemysłowców Ludwik Teodor Coppe - dyrektor stacji telegrafu Długołęccy - rodzina przemysłowców Adolf Frick (zm. 1874) - aptekarz Gainowie - rodzina przemysłowców Bronisław Hassenbein - prawnik Juliusz Karol Hempel - nauczyciel Edward Herbst - kupiec Samuel Hoppen, Karol Franciszek Hoppen - aptekarze Karschowie - rodzina przemysłowców Keplerowie - rodzina przemysłowców Kindtowie - rodzina przemysłowców Juliusz Krause - duchowny Kuntzowie - rodzina przemysłowców Karol Liebich - lekarz Liederowie - rodzina przemysłowców Lorentzowie Łagodzińscy - rodzina aptekarzy Marxowie - rodzina aptekarzy Gustaw Kazimierz Marx - lekarz Kazimiera Marx - nauczycielka Metzgerowie - rodzina przemysłowców Adolf Minde - właściciel ziemski Pentzowie - rodzina aptekarzy Alfons Pinno - architekt Czesław Michał Pławski - generał Władysław Roguski - prawnik Rösslerowie - rodzina przemysłowców Julian Schniersztein - lekarz Władysław Schummer - obywatel ziemski Skibińscy - rodzina przemysłowców Adolf Spetch - właściciel ziemski Antoni Szulc - urzędnik Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej Adolf Tochterman - lekarz Henryk Tochterman - duchowny Wickenhagenowie - rodzina przemysłowców Otton Wüstehube - pastor Ludwik Zerx - właściciel ziemski Bibliografia SebastianS. Piątkowski SebastianS., Radom - zarys dziejów miasta, Radom: Społeczny Komitet Ratowania Zabytków, 2000, ISBN 83-914912-0-X . Radom. Szkice z dziejów miasta, red. Jerzy Jędrzejewicz, Wydawnictwo Arkady, Warszawa 1961 Nekropolie Radomia. Fotografie Wojciech Stan, red. Marcin Olifiorowicz, Społeczny Komitet Ochrony Zabytkowego Cmentarza Rzymskokatolickiego przy ul. B. Limanowskiego w Radomiu oraz Instytut Technologii Eksploatacji – Państwowy Instytut Badawczy, Radom 2008 ISBN 978-83-7204-728-1