Górnik I

Górnik I – budynek mieszkalny w Katowicach, położony przy ulicy Katowickiej 65, na terenie dzielnicy Koszutka. Był to pierwszy budynek na terenie ówczesnego województwa katowickiego wybudowany metodą ślizgową. Powstał z inicjatywy ministra górnictwa i energetyki Jana Mitręgi dla górników kopalni „Staszic” w latach 1964–1965. Zarządzany jest przez Katowicką Spółdzielnię Mieszkaniową. Historia Wieżowiec Górnik I powstał w czasie dynamicznego rozwoju Koszutki jako jeden z elementów kompozycji urbanistycznej tzw. „Bloku D”. Zaplanowano jego budowę przy skrzyżowaniu ówczesnych ulic: Armii Czerwonej i Róży Luksemburg (późniejsza aleja W. Korfantego i ulica Katowicka). Projektantem koncepcji budynku był architekt Mieczysław Król, który opracował go w 1959 roku, natomiast projekt technologii jego realizacji został wykonany przez zespół projektantów z Biura Projektów Przemysłu Węglowego w Krakowie, w skład którego wchodziły następujące osoby: odpowiedzialny za konstrukcję ślizgu Józef Miksa, projektanci sposobu montażu i konstrukcji stropów Stanisław Makomaski i Juliusz Szczurkowski. W zespole znalazł się także Zbyszko Niziołek, który wraz z Juliuszem Szczurkowskim zaprojektował urządzenia hydrauliczne i transportowe oraz Stanisław Suski, który zaprojektował koncepcję zabezpieczenia wysokościowca na wypadek wystąpienia w jego rejonie szkód górniczych. Koncepcja budynku powstawała od grudnia 1963 roku do maja 1964 roku. Stan surowy Górnika I osiągnięto pod koniec października 1964 roku, po 38 dniach od rozpoczęcia prac. W tym czasie przy budowie zatrudnionych było 70 osób pracujących na dwie zmiany. W ciągu doby wznoszono po jednej kondygnacji, zaś kolejną poświęcano na prace montażowe. Wieżowiec został oddany do użytku w 1965 roku. Na budynku zamontowano sześciometrowy neon z nazwą budynku. Wieżowiec Górnik I został wybudowany dla pracowników Kopalni Węgla Kamiennego „Staszic” i ich rodzin, a powstał z inicjatywy ministra górnictwa i energetyki Jana Mitręgi, który po zapoznaniu się z technologią budowy wieży wyciągowej kopalni „Jaworzno” polecił podobną technologię zastosować do budowy budynku mieszkalnego. W momencie ukończenia wieżowiec Górnik I był najwyższym tego typu budynkiem w województwie katowickim. W kolejnych latach zaplanowano dalszą budowę wysokościowców tego typu w innych częściach województwa – Górnik II w Sosnowcu i trzy budynki w Rybniku, lecz ostatecznie zrealizowano tylko pierwszy z nich. W sąsiedztwie Górnika I, w połowie 2024 roku przy ulicy Katowickiej 61 rozpoczęto budowę 15-kondygnacyjnego budynku mieszkalnego Katowicka Residence. Inwestycja ta napotkała duży sprzeciw mieszkańców i Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej m.in. z uwagi na bardzo małą odległość dzielącą obydwa budynki (niecałe 20 m) czy brak odpowiedniej drogi dojazdowej dla straży pożarnej. Spółdzielnia zaskarżyła wydane 28 grudnia 2023 roku pozwolenie na budowę, lecz ostatecznie zostało ono potrzymane. Doszło do ugody pomiędzy spółdzielnią a inwestorem budynku – spółką Cavatina, w ramach której na początku listopada 2025 roku rozpoczęto remont elewacji Górnika I obejmujący m.in. wykonanie nowego tynku silikonowego. Charakterystyka Wieżowiec Górnik I położony jest przy ulicy Katowickiej 65 w Katowicach, na terenie dzielnicy Koszutka. Budynek ten stoi na wysokości 268 m n.p.m. Powierzchnia użytkowa wieżowca wynosi 6 536,28 m², natomiast powierzchnia zabudowy 542 m². Ma on 18 kondygnacji nadziemnych i 2 podziemne bądź łącznie 19 kondygnacji, w tym 17 mieszkalnych. Całkowita wysokość budynku wynosi 51, 60 bądź 62 m. BW momencie powstania był pierwszym na terenie województwa katowickiego budynkiem wybudowanym metodą ślizgową. Projekt zespołu Biura Projektów Przemysłu Węglowego w Krakowie umożliwiał jednoczesne wznoszenie ścian, montowanie prefabrykowanych stropów oraz transport materiałów. Architektonicznie budynek ten stanowi adaptację prototypowego warszawskiego ślizgowca dla osiedla Kępa Potocka autorstwa zespołu Biura Projektów Typowych i Studiów Budownictwa Miejskiego z Warszawy. Pierwotnie wieżowiec kryty był tynkiem szlachetnym, a charakterystycznym elementem elewacji wieżowca są przerywane przez pozornie rozłożone po budynku loggie, które przerywają regularny układ podziału ścian elewacji. Budynek zaprojektowano na rzucie prostokąta z centralnie zlokalizowanym węzłem komunikacyjnym, w którym znajdują się trzy windy i klatka schodowa. W budynku pierwotnie znajdowały się 173 mieszkania, a na każdej kondygnacji zaprojektowano po osiem mieszkań trzypokojowych i dwa czteropokojowe. We wnętrzach mieszkań trzypokojowych kuchnie były pośrednio doświetlone i oddzielone od pokoju dziennego wyłącznie meblościanką z wmontowanym stołem jadalnym, zaś pokój dzienny i sypialnie oddzielono ciężką kotarą. Mieszkania zostały pierwotnie wyposażone w typowe meble. Górnik I jest jednym z dziesięciu budynków osiedla Centrum-I, zarządzanego przez Katowicką Spółdzielnię Mieszkaniową. Na początku lutego 2022 roku w systemie REGON działało 25 aktywnych przedsiębiorstw z siedzibą przy ulicy Katowickiej 65. Przypisy Bibliografia AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945-1980), wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.).