NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół św. Mikołaja w Zaleszanach

Kościół świętego Mikołaja – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Gorzyce diecezji sandomierskiej). Jest to świątynia wzniesiona w latach 1903–1905 według projektu architekta Jana Sas-Zubrzyckiego. Budowa była prowadzona przez Maksymiliana Okonia, natomiast nad całością prac czuwał komitet budowy. Inwestycja została sfinansowana przez parafian oraz dziedzica Zaleszan, barona Franciszka Ksawerego Konopkę. Świątynia została poświęcona przez Karola Fischera w 1912 roku. Budynek został poważnie uszkodzony podczas I wojny światowej i wyremontowany w dwudziestoleciu międzywojennym. Następne remonty zostały wykonane w latach 80. (wymieniono wówczas belki dachowe i pokrycia), 90. XX wieku (odnowiono wówczas polichromię i ołtarze) oraz na początku XXI wieku. Świątynia jest budowlą murowaną z cegły, reprezentuje styl neoromański, posiada plan krzyża łacińskiego, charakteryzuje się wieżą wtopioną w fasadę oraz sygnaturką usytuowaną na przecięciu nawy i transeptu. Wnętrze jest otynkowane, podzielone na trzy nawy, nawa główna jest wyższa od bocznych, nakrywa ją sklepienie kolebkowe z lunetami. Sklepienie prezbiterium jest ozdobione siecią żeber. Na ścianach i sklepieniu znajdują się, wykonane w połowie XX wieku malowidła autorstwa Józefa Lisa. Wyposażenie świątyni zostało wykonane na przełomie XIX i XX wieku. Należą do niego ołtarz główny i dwa boczne, chrzcielnica, stalle, ambona, dwa konfesjonały, organy oraz witraże ufundowane przez rodzinę Horodyńskich. Przypisy
Kostel Nanebevzetí Panny Marie (Lutcza)

Kostel Nanebevzetí Panny Marie je dřevěný římskokatolický filiální kostel postavený kolem roku 1464 v obci Lutcza v Podkarpatském vojvodství v Polsku. Gotický kostel je chráněnou památkou a byl zařazen do Stezky dřevěné architektury Podkarpatského vojvodství. Historie Kostel byl postaven ve druhé polovině 15. století (asi v roce 1464). V první polovině 16. století byl rozšířen a byla k němu přistavěna sakristie. V první polovině 17. století byla přistavěna věž. Požár v roce 1670 zničil střechu a věž. Přestavěn a zrekonstruován byl až v roce 1722, z tohoto období pochází střecha s malou věžičkou, kazetový strop s římsou a okna lodi. Kostel byl vysvěcen v roce 1743. Kolem poloviny 19. století byl kostel vyzdoben malbami a v jeho blízkosti byla postavena zděná zvonice. Kolem roku 1970 byl kostel nevyužívaný. V letech 2010–2014 proběhla komplexní rekonstrukce a konzervace interiéru kostela a byl obnoven pro bohoslužby. Slouží jako filiální kostel římskokatolické farnosti Lutcza děkanátu Czudec řešovské diecéze. Popis Kostel je orientovaná jednolodní dřevěná gotická roubená stavba obdélného půdorysu na kamenné podezdívce s protáhlým užším trojbokým závěrem (kněžiště) a na severu přilehlou cihlovou sakristií se skladem. Kostel má vysokou sedlovou střechu se štíhlým sanktusníkem nad lodí, závěr lodi má valbovou střechu, která sestupuje jako pultová střecha nad sakristií. Stěny a střechy jsou pobité šindelem. Interiér se vyznačuje plochými stropy, klenutým stropem v lodi a valenou klenbou v sakristii. Z kněžiště se vstupuje kamenným portálem z 16. století do sakristie. V kněžišti se dochovala figurálně-ornamentální polychromie. K vybavení kostela patří křtitelnice z první poloviny 17. století, hlavní oltář a kazatelna z první poloviny 18. století; zpovědnice a sada lavic z 18. století. Dva novobarokní boční oltáře jsou z druhé poloviny 19. století, inspirované staršími barokními oltáři; kruchta s varhany je podepřena sloupy s malovanými dekoracemi z doby kolem poloviny 19. století. Na východ od kostela stojí zděná stěnová zvonice otevřena třemi arkádami z 18. století se dvěma zvony z roku 1922. Galerie Odkazy Reference V tomto článku byl použit překlad textu z článku Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy na polské Wikipedii. Literatura ZIELIŃSKI, Krzysztof; PIENIĄŻEK-NIEMCZUK, Elżbieta; MASZLUCH, Jarosław. Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego. Rzeszów: Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju i Promocji Podkarpacia "Pro Carpathia", 2015. 406 s. ISBN 978-83-61577-68-3. OCLC 922211420 Kościoły drewniane Karpat i Podkarpacia: przewodnik. Příprava vydání Magdalena Michniewska. Pruszków: Rewasz, 2001. 240 s. ISBN 978-83-85557-88-3, ISBN 978-83-85368-79-3. Externí odkazy Obrázky, zvuky či videa k tématu Kostel Nanebevzetí Panny Marie na Wikimedia Commons
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy – drewniany rzymskokatolicki kościół filialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesiony około 1464, znajdujący się w miejscowości Lutcza. Kościół włączono do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Historia Kościół powstał w drugiej połowie XV w. (około roku 1464). W pierwszej połowie XVI w. miała miejsce rozbudowa kościoła, dobudowano zakrystię. W pierwszej połowie XVII w., dostawiono wieżę. W 1670 r. kościół został częściowo strawiony przez pożar, spłonął wtedy dach i wieża. Odbudowano go i odnowiono dopiero w 1722, z tego czasu pochodzą: dach z wieżyczką na sygnaturkę, strop z fasetą i zaskrzynieniami, okna nawy. Kościół konsekrowano w 1743. Około połowy XIX w. wykonano dekorację malarską kościoła, wybudowano także w jego obejściu murowaną dzwonnicę. Od około 1970 kościół pozostawał nieużytkowany. W latach 2010–2014 przeprowadzono kompleksowy remont i konserwację wnętrza świątyni i przywrócony został do kultu. Pełni funkcję kościoła filialnego. Architektura i wyposażenie Kościół to budowla drewniana, konstrukcji zrębowej, na podmurowaniu kamiennym. Orientowany, na rzucie prostokąta, z wydłużonym, zamkniętym trójbocznie prezbiterium i przylegającą do niego od północy murowaną zakrystią ze składzikiem. Korpus nawowy szerszy na rzucie prostokąta z kruchtami od północy i zachodu z dwoma pomieszczeniami po bokach. Kruchty konstrukcji słupowej. W bryle kościoła dominuje wysoki, strzelisty dach, założony jako dwuspadowy z wysmukłą sygnaturką nad nawą, przechodzący w nieco niższy, wielospadowy nad prezbiterium, z którego opuszcza się jako pulpitowy nad zakrystią. Gontem oszalowane ściany i połacie dachowe. Wewnątrz stropy płaskie, w nawie strop z fasetą, w zakrystii sklepienie kolebkowe. Ważniejsze wyposażenie: chrzcielnica z pierwszej połowy XVII w; ołtarz główny i ambona z pierwszej połowy XVIII w.; konfesjonały i zespół ławek z XVIII w; dwa ołtarze boczne z drugiej połowy XIX w. wzorowane na wcześniejszych barokowych; chór muzyczny wsparty na słupach z dekoracja malarską z około połowy XIX w. Otoczenie Na wschód od kościoła usytuowana jest dzwonnica, na przedłużeniu jego osi podłużnej, w ciągu ogrodzenia. Wymurowana z cegły, jako parawanowa, z trzema arkadami i zwieńczona zadaszeniem czterospadowym osadzonym na profilowanym cokole. Przypisy
Kościół św. Anny w Niewodnej

Kościół św. Anny – zabytkowy rzymskokatolicki kościół, znajdujący się w Niewodnej, w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Wiśniowa. Kościół został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego. Historia Poprzedni kościół z drewna modrzewiowego kryty gontem został wybudowany w 1672 i stał do 1923 roku. Nowy budynek zaprojektował architekt Stanisław Majerski, jednak do realizacji przyjęto projekt wykonany w 1919 roku przez Jana Sas-Zubrzyckiego. W archiwum parafialnym w Niewodnej zachowały się szkice Majerskiego i Sas-Zubrzyckiego. Budowa trwała od 1921 do 1926 roku. Kościół poświęcono 27 czerwca 1926 roku . Architektura Budynek neoromański, murowany z cegły z detalami kamiennymi, pseudobazylikowy, trójnawowy. W fasadzie znajduje się wysoka wieża z cegły i kamienia, postawiona na planie kwadratu, nakryta ośmiokątną iglicą z czterema wieżyczkami w narożach. Nad portalem w wieży znajduje się płaskorzeźba w tympanonie, po obu stronach wieży dobudowane są niskie kruchty. Przy prezbiterium zamkniętym prostą ścianą znajdują się kaplica i zakrystia, przy wieży i ścianie tęczowej smukłe wieżyczki. Nawa główna nakryta jest dachem dwuspadowym, a nawy boczne, kaplica i zakrystia dechami pulpitowymi. Wystrój i wyposażenie Wyposażenie barokowe. Ołtarz główny pw. św. Anny, dwa ołtarze boczne: Najświętszego Serca Pana Jezusa i Niepokalanego Serca Marii, chrzcielnica, ambona, balustrada, oraz chór muzyczny, pochodzą ze starego kościoła. Organy czternastogłosowe pochodzą z 1936 roku . Przypisy Bibliografia Strona parafii. niewodna.parafia.info.pl. [dostęp 2023-02-19]. (pol.). Jerzy Wowczak: Jan Sas-Zubrzycki. Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonika Kraków, 2017. ISBN 978-83-65080-63-9.
Kościół św. Franciszka Salezego i św. Andrzeja Boboli w Gorzycach

Kościół świętego Franciszka Salezego i świętego Andrzeja Boboli – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Gorzyce diecezji sandomierskiej). Historia Obecna świątynia została wzniesiona w latach 1947−1950 według projektów architekta inżyniera Wawrzyńca Dayczaka (proboszczem w tym czasie był ksiądz Adam Osetek). Budowla została konsekrowana przez biskupa Stanisława Jakiela w 1958 roku. Kościół został rozbudowany w latach 1996−1999 według projektu Jerzego Filipowskiego, makietę w skali wykonał Augustyn Piwowar zgodnie z projektem. Całością prac budowlanych kierował ksiądz Władysław Drewniak. Świątynia po wykonanej przebudowie została poświęcona przez biskupa Krzysztofa Nitkiewicza 22 października 2017 roku. Kościół jest dużą budowlą, dominującą nad krajobrazem wsi. Wybudowano ją w dwóch etapach. Pierwotnie ta ceglana, otynkowana budowla, posiadająca strzelistą sygnaturkę na dachu swoją architekturą nawiązywała do stylu modernistycznego. Została wpisana do rejestru zabytków. Architektura Na przełomie XX i XXI wieku świątynia została znacznie rozbudowana, poprzez dodanie z tyłu ceglanego transeptu i sporych rozmiarów prezbiterium z zapleczem i emporami (wewnętrznymi balkonami). Jednocześnie została obmurowana cegłą starsza część kościoła. Ściany poprzecinane są powtarzającymi się, wąskimi, oknami prostokątnymi na dole i półkolistymi na górze. Na skrzyżowaniu transeptu i nawy znajduje się wieloboczna wieża, zwieńczona modernistyczną latarnią i dużych rozmiarów krzyżem, której okna doświetlają wnętrze od góry. Całość bryły jest dopełniona wybudowaną na planie krzyża greckiego, wysoką, ceglaną wieżą – dzwonnicą z lewej strony, połączoną ze świątynią pojedynczą łukową arkadą i zakończoną na górze czterema lunetami, mieszczącymi dzwony, oraz blaszaną banią, opartą na czterech podporach i zwieńczoną smukłym krzyżem. Wnętrze budowli posiada tonację białą, urozmaiconą ceglanym detalem i witrażami: oryginalnymi – modernistycznymi i współczesnymi. Podwyższone prezbiterium jest zamknięte marmurowym ołtarzem, ozdobionym obrazem Matki Bożej Nieustającej Pomocy i znajdującymi się w niszach masywnymi figurami patronów świątyni. W narożnikach transeptu znajduje się także miejsce dla ołtarzyków bocznych z poprzedniego kościoła. Nad wejściem jest zbudowany chór muzyczny z wielogłosowymi i oryginalnymi koncertowymi organami piszczałkowymi. Galeria zdjęć Przypisy
Kościół Świętej Rodziny w Trześni

Kościół Świętej Rodziny – zabytkowy rzymskokatolicki kościół, znajdujący się w Trześni, w województwie podkarpackim, w powiecie tarnobrzeskim, w gminie Gorzyce. Budynek, cmentarz oraz ogrodzenie z 4 kaplicami w narożach zostały wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa podkarpackiego. Historia Kościół wybudowany został w latach 1893–1899, według projektu Jana Sas-Zubrzyckiego pod kierownictwem proboszcza ks. Józefa Witkowskiego. Kościół poświęcono 11 czerwca 1902 roku. Powódź w 2010 roku uszkodziła budynek kościelny, cztery kapliczki w ogrodzeniu oraz wyposażenie. Architektura Budynek jest neogotycki, wybudowany w stylu przejściowym, murowany, otynkowany, bazylikowy, na planie krzyża łacińskiego, z transeptem, trójnawowy. Budowla nakryta jest sklepieniami kolebkowo-krzyżowymi z gurtami. W trzykondygnacyjnej wieży w fasadzie wybudowanej na rzucie kwadratu wkomponowany jest kamienny portal. Na przedłużeniu nawy prawej znajduje się dwuprzęsłowa kaplica, a lewej zakrystia z przedsionkiem. Wystrój i wyposażenie Wyposażenie neogotyckie powstało na przełomie XIX i XX wieku. ołtarz wielki i balustrada według projektu Sas-Zubrzyckiego; ołtarze boczne; chrzcielnica; ambona według projektu Sas-Zubrzycki; 34 witraże z nazwiskami fundatorów; rzeźba drewniana, polichromowana, Chrystusa umęczonego w typie Vir Dolorum z XVII wieku. Otoczenie W skład zabytkowego zespołu wchodzi ogrodzenie z czterema kapliczkami z końca XIX wieku. Galeria zdjęć Przypisy Bibliografia Jerzy Wowczak: Jan Sas-Zubrzycki. Towarzystwo Wydawnicze Historia Iagellonika Kraków, 2017. ISBN 978-83-65080-63-9. Jacek Żabicki: Leksykon zabytków architektury Lubelszczyzny i Podkarpacia. Kraków: Arkady, 2013. ISBN 978-83-213-4787-5.
Kościół Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Dobrzyniewie Kościelnym

Kościół pw. Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Białystok-Bacieczki archidiecezji białostockiej. Historia Jest to świątynia wzniesiona w latach 1905-1910 według projektu architekta Romualda Lenczewskiego. Kościół został zbudowany w stylu eklektycznym, posiada jedną wieżę i układ halowy. Budowla została poświęcona w dniu 29 września 1910 roku. Ze starej świątyni zostało przeniesionych pięć bocznych ołtarzy. W nowym kościele zostały zawieszone obrazy autorstwa malarzy z Wilna: Józefa Bałzukiewicza i Łucji Bałzukiewicz. Budowla w 1947 roku została konsekrowana przez arcybiskupa wileńskiego Romualda Jałbrzykowskiego. W latach 60. XX wieku została wykonana polichromia, natomiast w latach 1984-1992, dzięki staraniom księdza proboszcza Józefa Zubowskiego, kościół przeszedł remont generalny pod nadzorem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. W następnych latach zostały wykonane prace remontowe i konserwatorskie w samej świątyni i jego otoczeniu. Został odrestaurowany ołtarz główny, ołtarz boczny i organy, zostały zamontowane nowe ławki z drewna dębowego. Przypisy
Kaplica św. Anny w Królowym Moście

Kaplica św. Anny w Królowym Moście – kaplica rzymskokatolicka w stylu neoklasycystycznym z 1857 roku w Królowym Mieście. Historia Fundatorem kaplicy był Jakub Sakowicz, właściciel wsi Janopol (obecnie Królowy Most). Jeśli okoliczni mieszkańcy byli w większości wyznania prawosławnego, władze carskie nie wydawały zgody na budowę kościołów katolickich. Występując 7 lipca 1856 z prośbą o pozwolenie Sakowicz jako powód podał chorobę swojej żony Wiktorii, która nie mogła jeździć do kościoła w Białymstoku. 8 stycznia 1857 roku wydano zezwolenie w którym pozwolono tylko na czasowe funkcjonowanie kaplicy i zakazano utrzymywania stałego kapłana. W marcu zostały zatwierdzone plany budowy, którą ukończono i oddano do użytku w tym samym roku. Poświęcenie kaplicy dokonał metropolita wileński,biskup Wacław Żyliński 12. sierpnia 1858 roku. Powołał równocześnie ks.Teofila Hryniewickiego na stałego kapłana. W 1860 roku kaplica stała się filią kościoła w Białymstoku i liczyła około 400 wiernych z okolicznych wsi. Podczas powstania styczniowego w majątku należącym do Sakowicza wyznaczono punkt zborny powstańców. Jedną z represji po upadku powstania styczniowego było zamknięcie kościoła 29 listopada 1864 roku. Jednym z argumentów był fakt śmierci żony Sakowicza - Wiktorii, kolejnym utrzymywanie stałego kapłana i stałych nabożeństw, a także założenie bez zezwolenia cmentarza obok kościoła. W 1865 wyznawcy prawosławia z okolicznych wsi wystąpili z prośbą o otwarcie w kaplicy cerkwi prawosławnej. Otrzymali zgodę i w 1870 roku w kaplicy otwarto cerkiew św. Aleksandra Newskiego. Cerkiew funkcjonowała w budynku do 1915 roku, kiedy większość prawosławnych wraz z proboszczem ewakuowano w głąb Rosji. Kaplica ponownie wraca pod zarząd kościoła katolickiego, a w 1925 roku staje się filią kościoła farnego w Białymstoku. 4 lipca 1952 roku przeszła pod zarząd parafii gródeckiej. Budynek został wpisany do rejestru zabytków w 1986 roku pod nr rej.: A-382 z 8.10.1986. Architektura Kaplica zbudowano na planie prostokąta. Ściany wybudowane są z kamienia, natomiast szczyty są ceglane. W ścianach bocznych znajdują się symetrycznie po 3 szerokie półkoliste okna. We wnętrzu, nad wejściem, znajduje się drewniany chór oparty na drewnianych podporach. Przypisy
Kościół Przemienienia Pańskiego w Jałówce

Kościół pw. Przemienienia Pańskiego w Jałówce – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Białystok-Dojlidy archidiecezji białostockiej. Historia Budowa murowanej świątyni została rozpoczęta w 1859 roku. Kościół nie został ukończony, ponieważ władze carskie w ramach represji za udział miejscowej ludności w Powstaniu Styczniowym, w 1866 roku skonfiskowały nieukończoną świątynię celem przekazania jej prawosławnym. Budowla została ukończona, ale już jako cerkiew prawosławna. W 1921 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, władze państwowe zwróciły katolikom dawny kościół przebudowany na cerkiew. Został dostosowany dla potrzeb liturgii łacińskiej i jako świątynia pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego i św. Michała Archanioła został poświęcony w dniu 25 czerwca 1922 roku. Do odzyskanej świątyni powrócił, pochodzący z istniejącej w dawnych czasach świątyni św. Michała Archanioła, obraz Matki Bożej Powstańczej. Przy tej świątyni arcybiskup Romuald Jałbrzykowski w dniu 7 maja 1933 roku erygował parafię pod wezwaniem Przemieniania Pańskiego i św. Michała Archanioła. W dniu 6 sierpnia 1987 roku biskup Edward Kisiel konsekrował świątynię. W kościele wielokrotnie były przeprowadzane prace remontowe i konserwacyjne, m.in. został wykonany nowy strop żelbetowy, a obok kościoła została zbudowana wolno stojąca dzwonnica. Przypisy
Ruiny kościoła św. Antoniego w Jałówce

Ruiny kościoła świętego Antoniego – dawny kościół parafialny znajdujący się we wsi Jałówka, w powiecie białostockim, w województwie podlaskim. Historia Budowa świątyni została rozpoczęta w 1910 roku, natomiast ukończona została w 1915 roku. Pierwotny projekt kościoła w stylu romańskim został opracowany przez architekta z Grodna B. A. Srokę. Podczas budowy zostały wprowadzone w projekcie korekty. Ostatecznie został wzniesiony neogotycki, trójnawowy, ceglany, jednowieżowy kościół, poświęcony w 1919 roku przez dziekana wołkowyskiego, księdza Nikodema Tarasiewicza. Pod koniec II wojny światowej (w 1944 roku) wycofujący się Niemcy, opuszczając Jałówkę, podminowali wieżę świątyni, która runęła na kościół i uszkodziła więźbę dachową, sklepienie i jeden filar. Odbudowa zrujnowanego kościoła została odłożona do lepszych czasów. Obecnie ruiny budowli są odpowiednio zabezpieczone. Przypisy
Kościół Świętej Trójcy w Turośni Kościelnej

Kościół pw. Świętej Trójcy w Turośni Kościelnej – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Białystok-Nowe Miasto archidiecezji białostockiej. Historia Obecna świątynia w stylu barokowym została wzniesiona W latach 1778–1783 przez starostę boreckiego, Wiktoryna Zaleskiego. W listopadzie 1783 roku budowla została poświęcona przez proboszcza, księdza Piotra Pawła Wyszyńskiego z upoważnienia biskupa Ignacego Jakuba Massalskiego. Za małe wnętrze świątyni parafialnej zostało powiększone już w połowie XIX wieku poprzez wybicie ściany dzielącej nawę i kruchtę. Okazało się jednak, że jest potrzebna dalsza rozbudowa. W latach 1879–1882, w czasie urzędowania proboszcza, księdza Adolfa Korkucia świątynia parafialna została powiększona o dwie nawy boczne, kruchtę oraz drewnianą wieżę. W 1932 roku wnętrze świątyni zostało odremontowane, została wykonana polichromia w prezbiterium oraz zostały pozłocone i posrebrzone elementy wyposażenia. Prace te były przygotowaniem świątyni do konsekracji, która odbyła się w dniu 30 sierpnia 1933 roku i dokonał jej arcybiskup Romuald Jałbrzykowski. Od 1991 roku proboszcz parafii, ks. Eugeniusz Bida, prowadził kompleksowe prace remontowe i konserwatorskie we wnętrzu świątyni, dzięki którym m.in. została przywrócona pierwotna forma ołtarzy. W czasie prac w 1992 roku w posadzce pod ołtarzem nawy bocznej zostało odkryte marmurowe epitafium Przecława Monwida Irzykowicza (zmarłego w 1616 roku). Przypisy
Kościół św. Andrzeja Apostoła w Wyszkach

Kościół świętego Andrzeja Apostoła – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Bielsk Podlaski diecezji drohiczyńskiej. Budowa nowej, murowanej świątyni pod kierownictwem księdza Wincentego Wojtekunasa proboszcza parafii w Wyszkach została rozpoczęta w dniu 7 lipca 1902 roku. Nowa świątynia wzniesiona w stylu neogotyckim, została uroczyście poświęcona w dniu 28 sierpnia 1905 roku przez księdza Jana Kurczewskiego, kanonika Wileńskiej Kapituły Katedralnej. W tym sam roku budowla została konsekrowana przez księdza Edwarda Libera barona von Roppa, biskupa wileńskiego. W czasie I wojny światowej wojska rosyjskie zarekwirowały dzwony, natomiast sam kościół mocno ucierpiał podczas ostrzału artyleryjskiego. Po zakończeniu działań wojennych, wymagane remonty zostały przeprowadzone przez księdza Bolesława Wincentego Jarockiego, ówczesnego proboszcza parafii w Wyszkach. Pod koniec II wojny światowej wycofujące się niemieckie oddziały SS w dniu 30 lipca 1944 roku wysadziły wieże świątyni i zburzyły elewację frontową, uszkadzając sklepienie i ściany. W prowizorycznie odremontowanym kościele od 26 lipca 1945 roku rozpoczęto odprawiać nabożeństwa. Jego odbudowa, która została rozpoczęta przez księdza Izydora Niedroszlańskiego, proboszcza parafii w Wyszkach trwała wiele lat i została zakończona dopiero w 1961 roku, ale neogotyckie wieże niestety zostały zmniejszone. Przypisy
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Wąsoszu

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół pomocniczy należący do parafii Przemienienia Pańskiego w Wąsoszu. Kościół jest nazywany przez parafian „klasztorkiem”. Historia Jest to świątynia wzniesiona po 1605 roku dla zakonu karmelitów trzewiczkowych dzięki staraniom Andrzeja Rogali. W 1864 roku zakonnicy zostali usunięci przez rząd carski. W latach 1984–1994 dzięki staraniom księdza proboszcza. Stanisława Jaworowskiego dokonano kościół został gruntownie wyremontowany, z kolei w latach 1995-2000 dzięki staraniom księdza proboszcza Jana Wnorowskiego wnętrze budowli otrzymało wyposażenie. Architektura Budowla reprezentuje styl barokowy i posiada prezbiterium zwrócone w stronę północną. Ze względu na swój kształt jest ona zaliczana do kościołów salowych, które mają jedną nawę, są podłużne, mają prezbiterium i nawę o identycznej wysokości i szerokości, nakryte wspólnym sklepieniem. Wysokość od posadzki do sklepienia świątyni to 8,1 metrów przy wymiarach poziomych świątyni 28 metrów na 9 metrów. Kult Matki Bożej Wąsoskiej Centralnym elementem kultu jest wiszący w ołtarzu głównym obraz Matki Bożej Wąsoskiej. Obraz, namalowany na płótnie przez nieznanego artystę, został podarowany zakonnikom w pierwszej połowie XVII wieku przez Aleksandra Grajewskiego. Jak głosi legenda, obraz spadł w jego dworze ze ściany gdy zamierzał dopuścić się grzechu. Wizerunek przedstawia Maryję z Dzieciątkiem Jezus trzymanym na lewej ręce. W prawej dłoni Matka Boża trzyma różę z jednym rozwiniętym kwiatem i dwoma pąkami, na którą wskazuje Dzieciątko, trzymające w drugiej ręce księgę. W tle widnieje napis „Mater et Carmeli”, nawiązujący do duchowości karmelitańskiej. Z obrazem związane są liczne świadectwa otrzymanych łask, które od wieków przyciągają wiernych. Wyrazem wdzięczności za doznane dobrodziejstwa są wota dziękczynne składane przy wizerunku Matki Bożej. Szczególnym wyrazem kultu są coroczne uroczystości odpustowe. Najważniejsza z nich odbywa się 16 lipca, w święto Matki Bożej Szkaplerznej, gromadząc licznych pielgrzymów. Drugim ważnym dniem jest 8 września, święto Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. W tym dniu, 8 września 2000 roku, miała miejsce uroczysta koronacja cudownego wizerunku. Korony, pobłogosławione przez Jan Paweł II, nałożył prymas Polski Józef Glemp w obecności licznie zgromadzonych wiernych oraz duchowieństwa. Uroczystość ta stała się jednym z najważniejszych wydarzeń w historii sanktuarium, podkreślając znaczenie kultu Matki Bożej Wąsoskiej. Przypisy