Kościół Zofii w Pokoju

Kościół Zofii – ewangelicko-augsburski kościół parafialny należący do parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pokoju. Znajduje się we wsi Pokój, w powiecie namysłowskim, w województwie opolskim. Historia Kamień węgielny pod budowę świątyni został położony 15 maja 1765 r.. Z tej okazji zostało odprawione nabożeństwo w języku polskim i niemieckim. Obiekt został zaprojektowany przez architekta Georga Ludwika Schirmeistera, który był projektantem prawie wszystkich ważniejszych budynków we wsi. Budowę świątyni sfinansował książę Karol Krystian Erdmann Wirtemberski. Ze względu na trudną sytuację gospodarczą nastałą wskutek wojny siedmioletniej oraz z powodu sporych wydatków na ślub księżniczki Fryderyki Zofii, prace z przerwami trwały dekadę. Samą budowlę ukończono 17 sierpnia 1773 r., przez kolejne 2 lata prowadzono jeszcze prace wykończeniowe wnętrz. Konsekracja świątyni miała miejsce 8 sierpnia 1775 r., odprawiono wówczas uroczyste nabożeństwa w językach niemieckim i polskim, po których w miejscowym pałacu zostało wydane wielkie przyjęcie. Architektura Pod względem architektonicznym świątynia jest połączeniem dwóch stylów: fasada zewnętrzna została wykonana w stylu klasycystycznym, z kolei wnętrze jest harmonijnym połączeniem stylu barokowego z przepychem rokoka. Budowla jest jednym z cenniejszych zabytków pochodzących z tej epoki w Polsce, natomiast pod względem oryginalnego rozwiązania konstrukcyjnego więźby dachowej – to jedyna tego typu budowla w Europie. Rzut poziomy świątyni posiada formę owalu o wymiarach 21,5 × 12,2 m, z kolei cztery jej kruchty są założone na planie kwadratu. Do każdej prowadzi osobne wejście. Od strony wieży zakończonej szpiczastym hełmem jest umieszczone wejście główne, którego używała rodzina książęca (dalej prowadziło ono do oszklonej loży). Na wieży znajduje się ponadto zegar. We wschodniej kruchcie mieści się zakrystia. Są w niej umieszczone portrety kolejnych książąt oraz proboszczów. Nad zakrystią jest umieszczona biblioteka przechowująca m.in. resztki ksiąg, które zachowały się po pożarze pałacu książęcego w 1798 r. W kruchcie zachodniej, pełniącej obecnie rolę głównego wejścia, są umieszczone schody wiodące do zabytkowych organów. W zamurowanej krypcie spoczywają książęta wirtembersko-oleśniccy. Organy Organy wykonała w 1904 r. firma Schlag & Söhne (opus 675). Prospekt z 1774 r. jest pozostałością po pierwszym instrumencie, którego budowniczym był Christian Siegmund Puchert z Oleśnicy, później przebudowanego i powiększonego przez Daniela Meistera w 1828 r. Organy poddawano gruntownym remontom w 1994, 2008 i 2010 r.. Dyspozycja instrumentu: Tablice wojenne W kościele zachowała się drewniana tablica upamiętniająca plutonowego Carla Schmidta, pochodzącemu z pobliskiej wsi Okoły, który wsławił się męstwem w czasie oblężenia twierdzy Koźle w 1807 r., za co został odznaczony Srebrnym Medalem Zasługi ze wstęgą. Oprócz tego wiszą tam jeszcze dwie inne płyty memoratywne poświęcone poległym parafianom, pierwsza – ofiarom schyłkowego etapu wojen napoleońskich (1813–1814), a druga – wojny francusko-pruskiej (1870–1871). Ponadto ok. 1922 r. w kościele zawisły kolejne dwie tablice, tym razem upamiętniające 139 parafian poległych na frontach I wojny światowej (1914–1918), dokładnie mieszkańców siedmiu miejscowości wchodzących wówczas w skład parafii ewangelickiej. Wykonano je z drewna świerkowego. Po 1945 r. płyt nie eksponowano w świątyni, powróciły one na swoje miejsce dopiero w 1992 r. Przypisy Bibliografia Adamczyk M.P., Namysłowskie pomniki Wielkiej Wojny. Upamiętnienia poległych w czasie I wojny światowej na terenie powiatu namysłowskiego, Wrocław–Opole: Wydawnictwo „Gajt” & Instytut Śląski, 2025, ISBN 978-83-66292-44-4, ISBN 978-83-7126-469-6. Adamczyk M.P., Upamiętnienia zwycięstwa i poległych w wojnach zjednoczeniowych (1864, 1866, 1870–1871) na terenie powiatu namysłowskiego, „Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka”, 79 (3), 2024, s. 74, DOI: 10.19195/2658-2082.79.3.2 [dostęp 2025-11-05]. Adamczyk M. [P.], Rosner-Leszczyński K., Od wspólnoty pamięci po oswajanie „resztek niemczyzny”. Pomniki i inne formy upamiętnienia poległych w I wojnie światowej na terenie zachodniej części Śląska Opolskiego, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, 72 (1), 2024, s. 28, DOI: 10.23858/KHKM72.2024.1.001 [dostęp 2025-11-05].