Osiedle Tysiąclecia (Kraków)

Osiedle Tysiąclecia – osiedle w Krakowie wchodzące w skład Dzielnicy XV Mistrzejowice, niestanowiące jednostki pomocniczej niższego rzędu w ramach dzielnicy. Historia Osiedle Tysiąclecia stanowi część założenia architektoniczno-urbanistycznego Mistrzejowic, które w zamierzeniu miało stanowić rozbudowę ówczesnej dzielnicy Nowa Huta. Zespół Mistrzejowic powstał na drodze konkursu architektonicznego, rozstrzygniętego w 1963 roku. Zwyciężył projekt przygotowany przez zespół prof. Witolda Cęckiewicza, z którym współpracowali Maria Czerwińska - autorka szczegółowych projektów urbanistycznych, Jerzy Gardulski i Maria Rekaszys. Projekty poszczególnych budynków sporządzili Maria i Jerzy Chronowscy, z którymi współpracowali Tadeusz Bagiński, Stefan Golonka, Ewa Podolak i Olgierd Krajewski. Całe założenie było projektowane dla ok. 40 tys. mieszkańców. Zespół urbanistyczny Mistrzejowic powstawał niejako w odpowiedzi na krytykę projektu realizowanych wówczas już od jakiegoś czasu Bieńczyc Nowych, które charakteryzowały się dominującymi w pejzażu dzielnicy, podłużnymi, dziesięciopiętrowymi wieżowcami, a przez to monumentalną skalą i koszarową kompozycją zabudowy. Projekt dla Mistrzejowic zakładał mniejszą skalę zabudowy, która miała wpisywać się w naturalne, pagórkowate ukształtowanie terenu, gdzie wysokość terenu rośnie w kierunku północnym. Podstawę koncepcji urbanistycznej założenia miało stanowić drzewo, gdzie z jednego pnia, czyli głównej, szerokiej ulicy Srebrnych Orłów, wyrastają dwie główne gałęzie, czyli ulice ks. Jancarza oraz Piasta Kołodzieja - wzdłuż tych ulic poprowadzone zostały ciągi komunikacji tramwajowej w dzielnicy do pętli „Mistrzejowice” oraz „Os. Piastów”. Z kolei z tych ulic „gałęzi” wyrastają następne w formie już osiedlowych ulic wewnątrz rozplanowanych między głównymi ulicami, czterech osobnych podzespołów mieszkaniowych, późniejszych osiedli. W dolnych częściach każdego z tych podzespołów rozplanowano tarasowo, równolegle do siebie ułożone, podłużne, czteropiętrowe bloki o południowej ekspozycji elewacji, które w koncepcji drzewa mają symbolizować liście. Powyżej zaplanowano mniejsze powierzchniowo bloki: czteropiętrowe „puchatki” oraz dziesięcio- i jedenastopiętrowe m.in. „punktowce”, mające symbolizować owoce. Uzupełnieniem całości zespołu miały być pawilony handlowo-usługowe. Pierwotnie czterem podzespołom mieszkaniowym Mistrzejowic planowano nadać nazwy nawiązujące do czterech pór roku, czyli Osiedle Wiosenne, Letnie, Jesienne i Zimowe. Ostatecznie otrzymały one nazwy kolejno: Tysiąclecia, Złotego Wieku, Bohaterów Września i Piastów. Realizacja zespołu urbanistycznego Mistrzejowic odbyła się w latach 1968-1982. Usytuowanie i rozplanowanie Osiedle Tysiąclecia wraz z sąsiednim Osiedlem Złotego Wieku należą do wcześniej powstałej części założenia Mistrzejowic, których realizacja przypadła na lata 1968-1973. Ten fakt sprawia, iż są najbliższe pierwotnej koncepcji projektu Witolda Cęckiewicza. Osiedle składa się z dwudziestu trzech czteropiętrowych, podłużnych bloków, ulokowanych w południowej i wschodniej części osiedla w sześciu rzędach. Budynki różnią się od siebie wizualnie, gdyż powstały wg różnych projektów. Powyżej tego układu, w okolicach ulicy Nieszawskiej rozplanowano zespół dwunastu czteropiętrowych, jednoklatkowych bloków tzw. „puchatków”. W zachodniej części osiedla przewidziano zespół pięciu trzyklatkowych, dziesięciopiętrowych wysokościowców, uzupełnionych nieco później od strony północnej trzema „punktowcami”. Z górnych pięter wieżowców rozciąga się widok na cały Kraków, można też dostrzec Tatry i Pogórze Karpackie. Zabudowę osiedla uzupełniają liczne pawilony handlowo-usługowe. Wizytówką osiedla jest monumentalny kościół św. Maksymiliana Marii Kolbego, który jako pierwszy w Polsce został poświęcony przez papieża Jana Pawła II w roku 1983. Na osiedlu Tysiąclecia przy ul. Miśnieńskiej 58 znajduje się Biuro Rady Dzielnicy XV Mistrzejowice. Głównym założeniem zieleni dla osiedla jest Park Tysiąclecia, znajdujący się w południowo-zachodniej części osiedla. Został umiejscowiony w naturalnym zagłębieniu terenu. Znajdują się w nim 2 boiska sportowe, plac zabaw dla dzieci, amfiteatr z ławeczkami dla widowni, fontanna, stoły do gry w tenisa stołowego i stoliki do gier planszowych (chińczyk, szachy) oraz wzniesienia terenu wykorzystywane przez dzieci i młodzież do uprawiania sportów zimowych. Na osiedlu, w północno-wschodniej części, nieopodal ulicy Łęczyckiej znajduje się również plenerowa rzeźba „Spirala Kosmiczna”, autorstwa Antoniego Hajdeckiego z 1974 roku, wykonana z metalu. Osiedle Tysiąclecia to jedno z najwyżej położonych w Krakowie osiedli mieszkalnych (znajduje się ono na wysokości Kopca Kościuszki). Położone w zachodniej części Dzielnicy XV Mistrzejowice, graniczy z osiedlami: Oświecenia od zachodu, Kombatantów od południowego wschodu i wschodu, Złotego Wieku od północy, Akademickim przez al. gen. T. Bora-Komorowskiego od południa Ograniczają je ulice: al. gen. T. Bora-Komorowskiego, Wiślicka, ks. K. Jancarza Edukacja i kultura W dziedzinie oświaty na osiedlu Tysiąclecia wyróżnia się następujące jednostki: Żłobek Samorządowy nr 22, os. Tysiąclecia 14 Przedszkole Samorządowe nr 125, os. Tysiąclecia 12 Przedszkole Samorządowe nr 148, os. Tysiąclecia 37 Szkoła Podstawowa nr 126 im. Komisji Edukacji Narodowej, os. Tysiąclecia 57 XXI Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Ignacego Witkiewicza-Witkacego, os. Tysiąclecia 15 Zespół Szkół Poligraficzno-Księgarskich im. Zenona Klemensiewicza, os. Tysiąclecia 38 Technikum Poligraficzno-Księgarskie nr 20 Szkoła Policealna nr 17 Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 21 a także: Młodzieżowy Dom Kultury im. Andrzeja Bursy. Biblioteka Kraków – Filia 49 (os. Tysiąclecia 42) Na osiedlu Tysiąclecia powstały liczne stowarzyszenia i organizacje kościelne: Parafialny Zespół Caritas Pomocy Dzieciom „Maximillianum” przy Parafii pw. św. Maksymiliana Kolbe (stowarzyszenie) Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Przystanek Betlejem” (stowarzyszenie) Polski Związek Emerytów Rencistów i Inwalidów (stowarzyszenie) Koło nr 12 Przypisy