Biurowiec Wojewódzki

Biurowiec Wojewódzki – budynek biurowy w Katowicach, położony przy ulicy W. Stwosza 31, na terenie dzielnicy Śródmieście. Wznoszono go przez 13 lat, w okresie 1972–1985, a jego inwestorami byli: Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach, Biuro Projektów Służby Zdrowia w Katowicach oraz Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska w Katowicach. Do momentu oddania do użytku Altusa w 2003 roku był najwyższym budynkiem w Katowicach. Lokalizacja Biurowiec Wojewódzki położony przy ulicy W. Stwosza 31, w południowej części dzielnicy Śródmieście, przy alei Górnośląskiej (część autostrady A4). Jego lokalizacja jako dominanty architektonicznej jest nieprzypadkowa, gdyż z założenia miał stanowić symbol nowoczesności Katowic i regionu, a także miał był widoczny dla przyjezdnych od strony Wrocławia i Krakowa. Dodatkowo, powstał on na szczycie wzgórza opadającego w stronę placu K. Miarki. Najbliższy przystanek ZTM, Katowice Stadion AWF, znajduje się przy ulicy T. Kościuszki. Historia Pierwsze plany i budowa (do 1985) Początki Biurowca Wojewódzkiego sięgają pomysłów budowy obiektu dla potrzeb Biura Projektów Służby Zdrowia w Katowicach. Pierwotnie miał powstać budynek trójkondygnacyjny, lecz gdy w 1972 roku przystąpiono do pierwszych opracowań projektowych, do realizacji dołączyli współpartnerzy, m.in. Wojewódzkie Zjednoczenie Biur Projektowych Budownictwa (późniejszy Wojewódzki Zarząd Rozbudowy Miast i Osiedli Wiejskich), Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego nr 1 (późniejszy Kombinat Budowlany nr 1) czy Instytut Organizacji i Mechanizacji Budownictwa (późniejszy Instytut Ekonomiki i Organizacji Zarządzania Budownictwa). W miarę dołączania do projektu współinwestorów, planowany budynek wzrósł do 23 kondygnacji, a założenia techniczno-ekonomiczne, które 8 marca 1972 roku zostały zatwierdzone przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Katowicach, przewidywały obiekt dla 1 320 osób, o kubaturze 70 970 m³ i powierzchni użytkowej 17 284 m². Według Anety Borowik, już w 1970 roku został rozpisany konkurs architektoniczny na projekt budynku, w którym zwyciężyła koncepcja warszawskich „Tygrysów” (Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego), lecz nie została ona zrealizowana. Autorami kolejnego projektu byli K. Pielawa i E. Raczek z Biura Projektów Służby Zdrowia w Katowicach, a konstrukcję opracowano w Mostostalu Zabrze. Budowę biurowca rozpoczęto w IV kwartale 1972 roku, a planowano ukończyć pierwotnie w IV kwartale 1976 roku. Realizacja wieżowca uległa jednaj przedłużeniu – Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Budownictwa Miejskiego nr 1 w Katowicach tłumaczyło przewlekłość skupieniem się na realizacji obiektów mieszkalnych. W międzyczasie część współinwestorów zrezygnowała z projektu, a także brakowało środków na jego dokończenie – w październiku 1980 roku budynek pozostawał pusty i niewykończony. Na etapie realizacji rozpatrywano w budynku m.in. ulokowanie hotelu bądź przekazania go na rzecz wyższych uczelni. Miał być także siedzibą Centrum Naukowo-Produkcyjnego Systemów Sterowania MERASTER w Katowicach Budynek wznoszony był przez 13 lat, a ukończono go dopiero w 1985 roku. Budowę sfinansowały trzy przedsiębiorstwa państwowe: Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach (72% kosztów budowy) Biuro Projektów Służby Zdrowia w Katowicach (21,6%) oraz Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska w Katowicach (6,4%). Działalność (od 1985) W 1985 roku wojewoda katowicki rozdzielił pierzchnie biurowe pomiędzy inwestorami, a administratorem wieżowca zostało Wojewódzkie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Katowicach, które do gmachu przy ulicy W. Stwosza 31 wprowadziło się w czerwcu, przenosząc się z budynku przy ulicy J. Matejki 2. W grudniu tego samego roku roku do biurowca przeprowadziło się Biuro Planowania Przestrzennego w Katowicach. Dwa lata później powołano Biuro Studiów i Projektów Komunikacji z siedzibą przy ulicy W. Stwosza 31, które w 1995 roku zmieniło swoją siedzibę na późniejszą ulicę B. Prusa 42 w Katowicach. W kolejnych latach swoją siedzibę w biurowcu miały m.in. instytucja samorządowe. 19 września 1991 roku został założony Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (KZK GOP), który w Biurowcu Wojewódzkim zajmował trzy piętra. W styczniu 1992 roku zgromadzenie KZK GOP wystąpiło do wojewody katowickiego o nieodpłatne przekazanie biurowca, będącego wówczas własnością Skarbu Państwa. Również Rada Miejska w Katowicach zaangażowała się w przejęcie budynku, aprobując 8 czerwca 1992 roku uchwałę w sprawie zobowiązania zarządu miasta do przekazania wniosku do wojewody katowickiego dotyczącego przejęcia na własność Biurowca Wojewódzkiego przez miasto. W 1994 roku siedzibę miały tutaj m.in.: Prokuratura Apelacyjna, Prokuratura Wojewódzka, przedsiębiorstwa komunalne oraz różnego typu podmioty prywatne. Siedzibę miały także: Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach (późniejsze Tramwaje Śląskie) oraz Komunikacyjny Związek Komunalny Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Organizowano tutaj także giełdy filatelistyczne. W 1995 roku gospodarzem budynku pozostawało WPK Katowice, które zostało wcześniej postawione w stan likwidacji. W sierpniu 1997 roku wicewojewoda katowicki Zygmunt Machnik zobowiązał dyrektora Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, które swoją siedzibę miało w Biurowcu Wojewódzkim, do opuszczenia zajmowanych pomieszczeń i w październiku tego samego roku instytucja przeprowadziła się do budynku przy ulicy św. Huberta 35 w Katowicach. W 2005 roku KZK GOP przeniosło się do budynku przy ulicy Barbary 21a w Katowicach. Do tego czasu swoją siedzibę w Biurowcu Wojewódzkim miały także Tramwaje Śląskie. Spekulowano, że to właśnie ta spółka przejmie biurowiec, lecz wojewoda śląski Tomasz Pietrzykowski zdecydował o przekazaniu budynku Prokuraturze Wojewódzkiej, co wymusiło przeniesienie biur Tramwajów Śląskich do budynku administracyjnego zajezdni w Chorzowie-Batorym. W 2006 roku w Biurowcu Wojewódzkim siedzibę miały m.in.: Prokuratura Wojewódzka, Prokuratura Apelacyjna, Górnośląska Agencja Rozwoju Regionalnego, Regionalna Izba Obrachunkowa oraz Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska. Z biegiem czasu stan techniczny budynku uległ pogorszeniu. Wielokrotnie zapowiedziano remont, do którego nie przystąpiono z powodów finansowych. Na początku stycznia 2025 roku w katowickiej dzielnicy Załęże rozpoczęto budowę budynku projektu pracowni Ostrowscy Architekci, autorów m.in. biurowca DL Tower. Zaplanowano w nim pomieszczenia dla czterech katowickich prokuratur rejonowych, prokuratury okręgowej i regionalnej oraz Śląskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji w Katowicach – większość z tych organów miała do tej pory siedzibę w biurowcu przy ulicy W. Stwosza 31. Charakterystyka Biurowiec Wojewódzki to budynek biurowy o mieszanej konstrukcji – z żelbetowym szkieletem w części niskiej oraz na dwóch pierwszych kondygnacjach części wysokiej, a powyżej ze stalowym szkieletem. Powierzchnia zabudowy wieżowca wynosi 1 573 m² (bądź 1 524 m²), powierzchnia użytkowa 17 987 m², a kubatura 70 970 m³. Liczy 24 kondygnacje nadziemne (bądź 22) i 1 podziemną. Wysokość budynku do dachu wynosi, w zależności od źródła danych, 81 m, 82 m bądź 90 m, a łączna wysokość 105 m. Dwie pierwsze kondygnacje pełnią funkcję cokołu dla smukłego prostopadłościanu części wysokiej wieżowca, a do jego budowy wykorzystano prefabrykowane ściany osłonowe z profili aluminiowych oraz hartowanego szkła. Dłuższe elewacje części wysokiej biurowca stanowi kratownica aluminiowych profili, a pola pod oknami wypełniono hartowanym szkłem barwionym na niebiesko. Na bocznej elewacji od strony południowej przez całą wysokość przebiega przeszklony ryzalit, a od północy równie wysokie zagłębienie z oknami doświetlającymi klatkę schodową. Do wejścia głównego prowadzą długie schody z wejściową platformą osłoniętą wspartym na słupach daszkiem. Budynek ma też wejście tylne. Na parterze powstał obszerny hol, sala konferencyjna (w 2006 roku były łącznie trzy sale), sala wystawowa oraz przychodnia przemysłowa. Na wyższych kondygnacjach, pośrodku piętra znajdują się klatki schodowe, windy (jest ich łącznie pięć) oraz toalety, a z trzech stron trakty z pracowniami i biurami. Pierwotnie w budynku prócz biur działała także m.in. kawiarnia, bistro oraz kiosk spożywczy. Biurowiec Wojewódzki jest głównie przeznaczony na potrzeby wymiaru sprawiedliwości. Według stanu na początek 2026 roku, siedzibę mają tutaj m.in.: Prokuratura Regionalna w Katowicach, Prokuratura Okręgowa w Katowicach, Prokuratura Rejonowa Katowice Południe w Katowicach, Prokuratura Rejonowa Katowice Zachód w Katowicach oraz Śląski Wydział Zamiejscowy Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji w Katowicach. Budynek jest własnością Skarbu Państwa (stan na początek 2026 roku). Przypisy Bibliografia AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.). MichałM. Bulsa MichałM., Ulice i place Katowic, wyd. 3, Katowice: Wydawnictwo „Prasa i Książka”, 2018, ISBN 978-83-63780-28-9 (pol.). Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice – II edycja. Część 1. Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego, Załącznik nr 1 do uchwały nr XXI/483/12 Rady Miasta Katowice z dnia 25 kwietnia 2012 r. w sprawie uchwalenia „Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice” – II edycja, Miasto Katowice, 2012 (pol.).