Trójkąt Trzech Cesarzy

Trójkąt Trzech Cesarzy (niem. Dreikaisereck, Dreikaiserreichsecke, ros. Угол трёх императоров, Угол трёх империй) – określenie miejsca, gdzie w latach 1846 (1795)–1915 zbiegały się granice trzech (dwóch w okresie Neu Schlesien i lat 1915–1918) europejskich cesarstw, mocarstw rozbiorczych polskiej monarchii: Królestwa Prus (od 1871 Cesarstwa Niemieckiego), Cesarstwa Austrii (później Cesarstwa i Królestwa Austro-Węgier) i Imperium Rosyjskiego. Punkt jest dawnym trójstykiem trzech cesarstw. Historia Pierwsze większe zmiany graniczne w tym obszarze pojawiły się w 1742 r., gdy w wyniku wojny prusko-austriackiej austriacki Śląsk został przejęty przez Prusy. Wtedy Czarna Przemsza stała się granicą oddzielającą Prusy od Księstwa Siewierskiego, które było lennem Polski. Od 1790 r., po połączeniu księstwa z innymi ziemiami polskimi, była to granica z I Rzecząpospolitą. Modyfikacja tego stanu nastąpiła podczas III rozbioru Polski, gdzie cały teren znalazł się w Królestwie Prus, a granice trzech mocarstw w latach 1795–1807, czyli od III rozbioru Polski do powstania Księstwa Warszawskiego, zbiegały się w rejonie miasta Niemirów, by ostatecznie ukształtować się na Czarnej Przemszy w 1807 r. podczas pokoju w Tylży. W 1809 r. na mocy pokoju w Schönbrunn do Księstwa Warszawskiego przyłączony został obszar Rzeczypospolitej przyłączony przez Cesarstwo Austrii w 1795 r. W latach 1815–1831, po Kongresie Wiedeńskim, zbiegały się tam rubieże: Królestwa Polskiego będącego częścią Cesarstwa Rosyjskiego, Królestwa Prus oraz Rzeczypospolitej Krakowskiej pod protektoratem trzech zaborców. W latach 1831–1846 po włączeniu Królestwa Polskiego do Rosji jako autonomicznej prowincji, był to trójstyk granic Rosji, Prus i Rzeczypospolitej Krakowskiej. Następnie, po włączeniu tej ostatniej do Monarchii Habsburgów, w latach 1846–1871 zbiegały się tam granice pomiędzy Królestwem Prus, Cesarstwem Austriackim (od 1867 r. Austro-Węgrami) i Imperium Rosyjskim. Nazwa Dreikaisereck powstała po 1871 r. gdy doszło do zjednoczenia Niemiec i to miejsce, pozostając nadal na granicy Królestwa Prus, stało się jednocześnie punktem granicznym Cesarstwa Niemieckiego. Linie graniczne biegły rzekami: Białą Przemszą, Czarną Przemszą oraz Przemszą. Granica przestała istnieć w tym miejscu w 1915 r. po zajęciu tzw. kongresówki przez Niemcy i Austro-Węgry. Trójstyk zniknął w 1918 roku (a zasadniczo w 1922 r.), po powstaniu II Rzeczypospolitej. Jednak w latach 1922–1939 spotykały się tu granice trzech województw: śląskiego, krakowskiego i kieleckiego. Współcześnie dawny trójstyk to tereny miast Mysłowice (dzielnice Brzęczkowice i Słupna) oraz Sosnowiec (dzielnice Modrzejów, Niwka i Jęzor). W czasie istnienia trójstyku granic państwowych ze strony niemieckiej miejscowościami granicznymi były: Brzęczkowice/Słupna, ze strony rosyjskiej Modrzejów, Niwka, a ze strony austriackiej Jęzor (wtedy osiedle należące do Jaworzna). To ostatnie miejsce wchodziło w skład Wielkiego Księstwa Krakowskiego, wcześniej było wsią należącą do Rzeczypospolitej Krakowskiej, do dystryktu jaworznickiego, później powiatu chrzanowskiego. W 1953 r. decyzją PZPR Jęzor przeniesiono administracyjnie do Sosnowca. Stąd też tereny dawnego styku trzech państw leżą dziś w granicach dwóch miast. Często błędnie z Trójkątem Trzech Cesarzy utożsamiany jest teren, którego południowy wierzchołek znajduje się obecnie w granicach Sosnowca (wówczas Modrzejowa) o kształcie trójkąta. Nazwa Toponim Trójkąt Trzech Cesarzy wziął się od podziału terenu, gdzie widły utworzone przez rzeki dzielą obszar graniczny na trzy części. Oznaczał miejsce zbiegania się rzek, w którym Biała Przemsza łączy się z Czarną Przemszą (od tego miejsca rzeka przybiera po prostu nazwę Przemsza) i tym samym zbiegały się granice trzech imperiów. Niemiecka nazwa Drei Kaiser Ecke przyjęła się po 1873 r., po spotkaniu i konwencji między Cesarzem i Królem Austrii i Węgier Franciszka Józefa I z Cesarzem Wszechrusi Aleksandrem II do której dołączył Cesarz Niemiecki i Król Prus Wilhelm I. Porozumienie zawarte stało się podstawą do utworzenia Sojuszu Trzech Cesarzy co przełożyło się na nazwę trójstyku. Określenie Eck jest popularną częścią niemieckich toponimów np. Friedeck, Landeck. Przed tą datą miejsce nazywano Drei Länder Ecke co tłumacząc z języka niemieckiego oznacza Kąt Trzech Krajów. Ponadto w języku niemieckim słowo Dreiländereck oznacza trójstyk. Nazwa Trójkąt jest błędnie zrobioną kalką językową z języka niemieckiego. Nazwa oryginalna w języku niemieckim brzmiała Drei Kaiser Ecke bądź Dreikaiserreichsecke, co w tłumaczeniu oznacza Zakątek Trzech Cesarzy, Zakątek Trzech Cesarstw bądź Kąt. Nazwę zinterpretowano tworząc skrót myślowy od Drei Kaiser Ecke do Dreieck, w języku niemieckim oznaczający trójkąt. Turystyka Do czasu zakończenia I wojny światowej miejsce było znane niemal w całej Europie. Jak pisały ówczesne gazety, tygodniowo odwiedzało je od 3 do 8 tysięcy turystów. Po rzece pływały dwa niewielkie parostatki wycieczkowe, można było podziwiać widoki z wieży Bismarcka znajdującej się w Mysłowicach-Słupeckiej Górce (wybudowanej w 1907 r., zburzonej ostatecznie w 1937 na podstawie decyzji wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego), a nawet zrobić zakupy w przygranicznych kramach. Szczególną atrakcją była wyprawa przez mosty graniczne. Miejsce zyskało popularność dzięki różnicom kulturowym i gospodarczym, widocznym tuż po przekroczeniu granic. Od końca II wojny światowej miejsce zaczęło popadać w zapomnienie. W dzień po wejściu Polski do Unii Europejskiej 2 maja 2004 na terenie dawnego trójstyku odbyło się spotkanie prezydentów: Jaworzna, Sosnowca i Mysłowic. W tym dniu po mysłowickiej stronie Trójkąta zamontowano tablice z błędnym merytorycznie napisem: W miejscu, w którym niegdyś stykały się granice trzech zaborów dzisiaj świętujemy wstąpienie Polski do Unii Europejskiej i jesteśmy dumni, że wspólnie budujemy Europę bez granic. 30 kwietnia 2013 na terenie Trójkąta Trzech Cesarzy w Mysłowicach z inicjatywy i środków stowarzyszenia Ślōnskij Ferajny zmieniono płytę z napisem informującym, że w tym miejscu stykały się dawniej granice trzech państw. W poprzednim napisie było: „granice trzech zaborów”. Płytę zmieniono ze względu na status Śląska w trakcie zaborów, kiedy wchodził w skład dwóch państw niemieckich, choć rzeczone miejsce dotyczy części Cesarstwa Niemieckiego. 9 listopada 2007, z okazji zbliżającego się Narodowego Święta Niepodległości, został odsłonięty pamiątkowy, niski obelisk, pomnik na terenie sosnowieckiej części trójstyku. Do jego budowy użyto jednej z granitowych płyt dawnego, zdemontowanego Pomnika Wdzięczności Armii Czerwonej z Sosnowca. Obelisk powstał przy współpracy władz Miasta Sosnowiec oraz Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego. Znajduje się na nim inskrypcja: Obelisk Pamięci o dawnym podziale Europy i jej zjednoczeniu. Wtedy też powstały pierwsze plany rewitalizacji i upamiętnienia dawnego trójstyku, przygotowane przez PTTK Oddział w Sosnowcu. W 2017 r. na terenie między rzekami, od strony Sosnowca powstała niewielka infrastruktura turystyczna: altana, stojaki na rowery, ławki, kosze, palenisko. Do końca 2018 roku od ul. Żeglarskiej do trójstyku planowane jest utworzenie drogi asfaltowej w formie ciągu pieszo-jezdnego i wykonanie oświetlenia ulicznego lampami LED. Urząd Miasta Mysłowice wraz z władzami Muzeum Miasta Mysłowice przygotowują program rewitalizacji tego terenu. Na starym, nieczynnym moście kolejowym powstać ma platforma widokowa, a dookoła całego terenu ścieżki rowerowe. Wybudowane zostanie też centrum historyczne upamiętniające historię tegoż miejsca. W pierwszej edycji Budżetu Obywatelskiego miasta Mysłowice w 2016 r. zwyciężył projekt rewitalizacji Trójkąta. Symbol styku rzek i obecnie dwóch miast województwa śląskiego występuje zarówno we fladze Sosnowca, jak i herbie tego miasta. Od strony Mysłowic do dawnego trójstyku prowadzi czerwony pieszy szlak turystyczny im. Jana Kantora Mirskiego, który ma początek w katowickiej dzielnicy Giszowiec. W pobliżu przebiega również zielony szlak pieszy 25-lecia PTTK. Od strony Sosnowca i Jaworzna prowadzą szlaki i trasy rowerowe. Połączenia komunikacyjne Najbliższymi przystankami (500 m) obsługiwanymi przez komunikację publiczną są przystanki autobusowe Jęzor Południowy obsługiwane przez jedną linię Zarządu Transportu Metropolitalnego (ZTM). Najbliższy dostęp do miejsca upamiętnienia (1100 m) z obeliskiem zapewniają przystanki autobusowe Niwka Kościół obsługiwany przez 7 linii ZTM i 3 linie PKM Jaworzno. W odległości 600 m znajduje się przystanek kolejowy Sosnowiec Jęzor Południowy obsługujące pociągi na trasie Katowice—Kraków przez Mysłowice. Najbliższy przystanek tramwajowy to Niwka Kościół (1200 m). Od strony Mysłowic najbliższymi przystankiem komunikacji publicznej są przystanki autobusowe Brzęczkowice Słupna (900 m) obsługiwana przez 15 linii ZTM oraz stacja kolejowa Mysłowice (1400 m). Najbliższy przystanek tramwajowy to Mysłowice Dworzec PKP (1400 m). Od strony Mysłowic nie ma dostępu do cypla z obeliskiem. W bliskiej odległości prowadzi droga krajowa nr 79 (400 m) i droga ekspresowa S1 z węzłem Sosnowiec Jęzor. Z Jaworzna poprowadzono w to miejsce trasę rowerową nr 476 (żółta). Z Milowic i Śródmieścia Sosnowca został poprowadzony do tego miejsca Szlak Rowerowy Dawnego Pogranicza, którym zaczyna się w Parku Tysiąclecia i prowadzi w pobliżu Stawików i Doliny Pięciu Stawów. Na dawnym trójstyku wyznaczono także początek innej trasy: Szlaku Rowerowego Czarnego Morza prowadzący do Parku Kuronia w dzielnicy Kazimierz. Najbliższa stacja roweru metropolitalnego od strony Mysłowic to stacja nr 27266 w pobliżu stacji kolejowej Mysłowice (1300 m). Od strony Sosnowca najbliższą stacją roweru metropolitalnego jest stacja nr 27357 w pobliżu kościoła św. Jana Chrzciciela w dzielnicy Niwka (1100 m). Zobacz też Trójstyk Historia Mysłowic Historia Sosnowca Historia Jaworzna Historia Rosji Historia Austrii Historia Niemiec Bulwary Czarnej Przemszy Przypisy Linki zewnętrzne Przedwojenne pocztówki z Drei Kaiser Ecke O mysłowickiej Wieży Bismarcka Wirtualna wycieczka po dawnej Dreikaiserreichsecke Strona o Zakątku Trzech Cesarstw Trójkąt Trzech Cesarzy w Encyklopedii Zagłębia Dąbrowskiego[niewiarygodne źródło?]