Kościół św. Wojciecha w Poznaniu

Kościół pw. św. Wojciecha w Poznaniu – świątynia wznosząca się na Wzgórzu św. Wojciecha, w dzielnicy Święty Wojciech, w Poznaniu. Od 2017 r. wielkopostny kościół stacyjny. Historia Po raz pierwszy zostaje wymieniony w 1244, kiedy książę Przemysł I zamienił się z biskupem poznańskim, odstępując kościół i otaczającą go osadę w zamian za osadę i kościół św. Gotarda. Pośrednio z dokumentów wynika, że świątynię wzniesiono w 1222. Według podania kościół wzniesiono w miejscu, gdzie św. Wojciech wygłosił kazanie przed udaniem się z wyprawą misyjną do Prus i gdzie prawdopodobnie od XI wieku znajdowała się drewniana kaplica. W miejscu pierwszej świątyni w XV wieku postawiono nowy kościół gotycki. W pierwszej połowie XVI wieku dobudowano nawy boczne, a sto lat później szczyty wieńczące wschodnią i zachodnią fasadę. W 1634 roku przy południowej nawie wzniesiono kaplicę św. Antoniego. Podczas remontu w latach 1911–1912 wnętrze otrzymało secesyjne polichromie autorstwa Antoniego Procajłowicza oraz witraże wykonane według projektów Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera. Podczas okupacji hitlerowskiej był to jeden z dwóch dostępnych dla Polaków kościołów w Poznaniu. Podczas walk o Cytadelę wzgórze znalazło się na linii najbardziej zaciętych walk. Kościół został poważnie uszkodzony. Zniszczony został cały dach, runęła część sklepienia i murów, ucierpiało też wnętrze. Zniszczone zostały cenne witraże, ocalał natomiast bogaty skarbiec. Świątynię odbudowano w latach 1946–1949 (rekonsekracji dokonał ks. Hieronim Lewandowski, a mszę odprawił 9 grudnia 1945 abp Walenty Dymek). Podczas tych prac usunięto tynki ze wszystkich ścian poza późnorenesansowymi szczytami. Odsłonięto również gotyckie portale na północnej i południowej elewacji, podczas gdy główne wejście od strony zachodniej wymagało rekonstrukcji. Natomiast w latach 1951–1952 przeprowadzono prace konserwacyjne we wnętrzu. Nowe witraże wykonali Stanisław Powalisz – w nawach głównej i północnej, oraz Henryk Jackowski-Nostitz w nawie południowej. Przed kościołem znajduje się drewniana, kryta gontem, dzwonnica pochodząca z przełomu XVI i XVII wieku – najstarszy drewniany zabytek w mieście. Budowa Z zewnątrz z daleka zwraca uwagę wysoki, dwuspadowy dach kryty dachówką. Na fasadzie znajduje się gotycki fryz ze skośnie ułożonej cegły, całość zaś wieńczy późnorenesansowy szczyt o łagodnych liniach. Wnętrze pseudobazylikowe, trójnawowe. W nawach głównej i północnej sklepienia gwiaździste, zaś w południowej sieciowe (siatkowe). Z dawnych dwunastu ołtarzy do naszych czasów dotrwało pięć. W prezbiterium znajduje się ołtarz szafowy z rzeźbą przedstawiającą wniebowzięcie pochodzącą z XVI wieku (szafa została odtworzona w XX wieku) wykonany prawdopodobnie przez osoby związane z warsztatem Wita Stwosza. W nawie północnej, w późnorenesansowym ołtarzu umieszczono obraz przedstawiający Anioła Stróża z 1630, za którego autora uznaje się Krzysztofa Boguszewskiego, który był proboszczem tego kościoła w latach 1630–1635. W nawie południowej, w ołtarzu, który również pochodzi z późnego renesansu, znajduje się obraz przedstawiający Opłakiwanie Chrystusa. Malowidło powstało w połowie XVI wieku w szkole florenckiej. Na zachodniej ścianie wisi kilka portretów trumiennych oraz blach herbowych należących w dużej części do rodu Naramowickich, a pochodzących z XVII i XVIII wieku. Wejście do kaplicy św. Antoniego zamyka kuta, żelazna krata z pierwszej połowy XVII wieku wykonana w stylu renesansowym. Całość kościoła pokrywa pochodząca z początku XX wieku modernistyczna polichromia autorstwa Antoniego Procajłowicza, odnowiona w 1999 roku. Poznańska Skałka Krypta zasłużonych powstała w roku 1923 z inicjatywy proboszcza ks. Bogusława Kościelskiego na wzór Skałki w Krakowie. Zaczęto wówczas przenosić do kościoła prochy zasłużonych Wielkopolan. W samym kościele, w nawie południowej znajduje się marmurowy sarkofag dłuta Marcina Rożka, w którym złożono szczątki ochrzczonego w tym kościele Karola Marcinkowskiego. Natomiast w kaplicy św. Antoniego znajdują się epitafia osób spoczywających w Krypcie Zasłużonych, znajdującej się pod kościołem. W krypcie spoczywają prochy: Józefa Wybickiego – twórcy Hymnu Polskiego; Antoniego Kosińskiego – współtwórcy Legionów Dąbrowskiego; płka Andrzeja Niegolewskiego – uczestnika szarży pod Somosierrą; Heliodora Święcickiego – założyciela i pierwszego rektora Uniwersytetu Poznańskiego; ks. Wacława Gieburowskiego – założyciela i pierwszego dyrygenta chóru katedralnego, nauczyciela Stefana Stuligrosza; Feliksa Nowowiejskiego – kompozytora, twórcy melodii Roty; Tadeusza Szeligowskiego – kompozytora; Stefana Bolesława Poradowskiego – kompozytora i pedagoga; Pawła Edmunda Strzeleckiego - podróżnika; ks. Franciszka Bażyńskiego – proboszcza parafii św. Wojciecha, działacza oświatowego; ks. Aleksandra Żychlińskiego - sługi Bożego, teologa; serce gen. Jana Henryka Dąbrowskiego; urna z ziemią z miejsca śmierci hm. Floriana Marciniaka – instruktora Związku Harcerstwa Polskiego, pierwszego naczelnika Szarych Szeregów; urna z ziemią z miejsca śmierci generała Ignacego Prądzyńskiego - wodza naczelnego powstania listopadowego. W kaplicy św. Antoniego znajduje się także epitafium gen. Michała Sokolnickiego – dowódcy polskiej kawalerii w Bitwie pod Lipskiem (jego grób w Warszawie został zniszczony). W podziemiach kościoła spoczywa jego proboszcz, ks. Krzysztof Boguszewski – malarz barokowy. W mur otaczający kościół wmurowano tablice upamiętniające m.in.: Karola Marcinkowskiego - XIX-wiecznego lekarza i społecznika; Emilię Sczaniecką – działaczkę społeczną, uczestniczkę powstań narodowych; Anielę Tułodziecką – działaczkę społeczną i oświatową; Heliodora Święcickiego; Marię Swinarską – organizatorkę edukacji dla dziewcząt; księdza Czesława Piotrowskiego - humanistę i pedagoga; Henryka Kowalówkę - komendanta Okręgu Poznańskiego AK zamordowanego przez hitlerowców. W południową ścianę kościoła wmurowano tablicę ku czci Klaudyny Potockiej – działaczki społecznej i politycznej. Inni sławni Polacy spoczywają na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan, który znajduje się przy kościele karmelitów bosych, stojącym naprzeciw kościoła św. Wojciecha. Zobacz też Cmentarz Remuh cmentarz Père-Lachaise Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku Cmentarz Rakowicki Cmentarz Powązkowski w Warszawie Przypisy Bibliografia JerzyJ. Sobczak JerzyJ., Kościoły Poznania, ZbigniewZ. Szmidt, MichałM. Woźniak (ilustr.), Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, ISBN 83-922466-4-0, OCLC 832205456 . FranciszekF. Jaśkowiak FranciszekF., WłodzimierzW. Łęcki WłodzimierzW., Poznań i okolice. Przewodnik, Warszawa: Sport i Turystyka, 1983, ISBN 83-217-2434-5, OCLC 830219702 . ZbigniewZ. Szymanowski ZbigniewZ., MartaM. Tomczyszyn MartaM., Poznań, Bielsko-Biała: Pascal, 1999, ISBN 83-87696-24-2, OCLC 749589201 . Linki zewnętrzne Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Skałka - nie Skałka?” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa Audycja „Mój Poznań, moja Wielkopolska - Drewniany Poznań” w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa