Cmentarz Srebrzysko

Cmentarz Centralny Srebrzysko – cmentarz komunalny w Gdańsku, położony w dzielnicy Wrzeszcz Górny, na Srebrzysku, przy ul. Srebrniki 2. Drugi pod względem powierzchni największy cmentarz miasta, po Cmentarzu Łostowickim. Cmentarz jest położony na malowniczo ukształtowanym obszarze leśnym sąsiadującym z Jaśkowym Lasem, Gajem Gutenberga (będącymi dawniej częścią kompleksu leśnego Lasów Oliwskich), Strzyską Górą, terenem wojskowym i szpitalem psychiatrycznym na Srebrzysku. Specyfiką cmentarza jest jego górzysto-leśne położenie i częściowo tarasowy układ nagrobków. Wpisany do gminnej ewidencji zabytków. Historia Został otwarty jako cmentarz miejski w 1924, na powierzchni kilkunastu hektarów. W okresie Wolnego Miasta Gdańska nosił niemiecką nazwę Zentralfriedhof. Przez pierwsze lata urządzona była tylko jego dolna część, przyległa do wejścia i głównej alei. Po wybuchu II wojny światowej i włączeniu Gdańska do III Rzeszy, cmentarz został zaplanowany dla żołnierzy Wehrmachtu poległych na różnych frontach oraz zasłużonych osób cywilnych. Pierwszych pochówków wojennych żołnierzy niemieckich, poległych podczas oblężenia Westerplatte, dokonano we wrześniu 1939. W 1940 zostało urządzone dojście i dojazd do cmentarza, ozdobione wzdłuż chodników wysokimi szpalerami grabów oraz zostało zbudowane centralnie położone rondo. W tym samym roku zostały zbudowane dwa parterowe, bliźniacze budynki z klinkierowej cegły, do obsługi cmentarza. W budynku po prawej zostały umieszczone sala przedpogrzebowa i kostnica. Do dalszej rozbudowy cmentarza wykorzystywano od drugiej połowy 1940 jeńców wojennych, głównie francuskich. Do pochówków zmarłych, których dokonania życiowe znalazły uznanie ówczesnych władz, została utworzona „Aleja Zasłużonych” jako wyodrębniona kwatera. W okresie PRL przy głównej alei cmentarnej przy krzyżu poświęconym ofiarom grudnia roku 1970 w okresie Wszystkich Świętych dochodziło do patriotycznych manifestacji religijnych. Od 1945 do końca 2008 na cmentarzu pochowano łącznie około 60 000 osób. Do końca lat 70. cmentarz był główną nekropolią Gdańska (obecnie jest nią Cmentarz Łostowicki). W październiku 2018 na cmentarzu, na końcu alei prowadzącej od głównej bramy, odsłonięto pomnik poświęcony gdańskim alpinistom. Pochowani na Cmentarzu Srebrzysko Ignacy Adamczewski (zm. 2000) – fizyk, profesor Zygmunt Adamski (zm. 1979) − inżynier, budowniczy portu w Gdyni Lech Bądkowski (zm. 1984) – pisarz, dziennikarz, działacz polityczny, kulturalny i społeczny Józef Chmiel (zm. 2013) – architekt Władysław Czermiński, ps. „Jastrząb” (zm. 1995) – porucznik AK Józef Czyżewski (zm. 1935, prochy złożone w 1957 po ekshumacji ze zlikwidowanego cmentarza św. Mikołaja) – drukarz, działacz Polonii gdańskiej Edward Dietz (zm. 1988) – proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Sopocie, senior diecezji pomorsko-wielkopolskiej Franciszek Duszeńko (zm. 2008) – rzeźbiarz, rektor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku Klemens Gniech (zm. 2007) – członek komitetu strajkowego w 1970 roku i dyrektor Stoczni Gdańskiej Józef Grzesiak, ps. „Czarny" (zm. 1975) – zasłużony instruktor harcerski Gunnar Heinsohn (zm. 2023) – niemiecki socjolog, ekonomista, demograf, pisarz i publicysta Paweł Huelle (zm. 2023) – polski pisarz i poeta Zenon Jagodziński (zm. 1999) – polski elektronik Franciszek Jamroż (zm. 2023) – polski działacz związkowy i samorządowy, prezydent Gdańska (1991–1994) Janina Jarzynówna-Sobczak (zm. 2004) – choreograf, kierownik baletu Opery i Filharmonii Bałtyckiej Zdzisław Kieturakis (zm. 1971) – profesor zwyczajny, chirurg, nauczyciel akademicki Jan Kilian (zm. 2020) – polityk, przedsiębiorca, samorządowiec, poseł na Sejm VIII kadencji Dariusz Kobzdej (zm. 1995) – działacz opozycyjny, więzień polityczny, lekarz Marian Korejwo (zm. 2000) – żołnierz AK, kawaler Orderu Virtuti Militari Olga Krzyżanowska (zm. 2018) – lekarka, opozycjonistka w PRL, wicemarszałkini Sejmu RP Anna Kurska (zm. 2016) – senator V i VI kadencji, matka Jacka i Jarosława Kurskich Zbigniew Kuźmiński (zm. 2005) – reżyser filmowy i scenarzysta Lucyna Legut (zm. 2011) – aktorka, malarka i pisarka Mieczysław Łomowski (zm. 1969) – lekkoatleta, olimpijczyk Mieczysław Michalski (zm. 2011) – przewodnik turystyczny Stanisław Michalski (zm. 2011) – aktor, dyrektor Teatru Wybrzeże Adam Międzybłocki (zm. 1956) – malarz Irena Molga (zm. 2014) – polska artystka, malarka i projektantka Jacek Namieśnik (zm. 2019) – chemik, profesor nauk chemicznych, rektor Politechniki Gdańskiej w latach 2016–2019 Sławoj Ostrowski (zm. 2018) – artysta rzeźbiarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku Róża Ostrowska (zm. 1975) – aktorka, pisarka Marian Pelczar (zm. 1983) – historyk, wieloletni dyrektor Biblioteki Gdańskiej PAN Alina Pienkowska (zm. 2002) – działaczka opozycyjna w latach PRL, senator Zenon Plech (zm. 2020) – żużlowiec Wybrzeża Gdańsk oraz reprezentant Polski na żużlu i trener sportu żużlowego Karol Rómmel (zm. 1967) – oficer Wojska Polskiego, jeździec, trzykrotny olimpijczyk, młodszy brat generała Juliusza Rómmla Arkadiusz Rybicki (zm. 2010) – działacz społeczny i samorządowy, poseł, szef Parlamentarnej Grupy ds. Autyzmu Jacek Rybicki (zm. 2024) – polityk, działacz związkowy, nauczyciel, poseł Sat-Okh (zm. 2003) – żołnierz AK, pisarz, gawędziarz, artysta Marian Seredyński (zm. 1959) – działacz patriotyczny, dyrektor Polskiej Szkoły Handlowej w Wolnym Mieście Gdańsku Franciszek Sędzicki (zm. 1957) – poeta i pisarz kaszubski, dziennikarz Edward Sitek (zm. 2002) – artysta rzeźbiarz, profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku Nikodem Skotarczak (zm. 1998) – gangster Stanisław Sołdek (zm. 1970) – budowniczy statków Jacek Starościak (zm. 2021) – prezydent Gdańska w l. 1990–1991 Ryszard Stryjec (zm. 1997) – grafik, malarz, rzeźbiarz, ceramik Piotr Świąc (zm. 2021) – dziennikarz Wiktor Tołkin (zm. 2013) – rzeźbiarz, architekt Izabella Trojanowska (zm. 1995) – dziennikarka, pisarka, tłumaczka, prezes Zarządu Głównego Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego Anna Walentynowicz (zm. 2010) – działaczka Wolnych Związków Zawodowych Halina Winiarska (zm. 2022) – aktorka, Honorowy Obywatel Gdańska Genowefa Weltrowska (zm. 1993) – uczestniczka pomorskiej konspiracji antyniemieckiej Tomasz Wojdakowski (zm. 2015) – działacz antykomunistyczny i polonijny w USA Zbigniew Żakiewicz (zm. 2010) – pisarz katolicki i kresowy, filolog rosyjski Zobacz też Cmentarze w Gdańsku Przypisy Linki zewnętrzne Informacje o cmentarzu Cmentarze we Wrzeszczu. Srebrzysko w Gedanopedii