Kościół św. Jana Chrzciciela w Łagowie

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Łagowie – rzymskokatolicki kościół parafialny w Łagowie, w gminie Łagów, w powiecie świebodzińskim, w województwie lubuskim. Należy do dekanatu Świebodzin – NMP Królowej Polski. Historia Pierwsza świątynia Historia życia religijnego w Łagowie łączy się z zakonem joannitów, który w 1341 roku otrzymał Łagów oraz miejscowy zamek wraz z przynależnymi do niego 23 wsiami. W XIV stuleciu szpitalnicy wznieśli w Łagowie nowy gotycki zamek, w sąsiedztwie którego w późniejszym czasie wzniesiona została świątynia, łącząca funkcję katolickiego kościoła parafialnego i zakonnego. Pierwsza wzmianka historyczna, mogąca świadczyć o prawdopodobnym istnieniu katolickiego kościoła w Łagowie pochodzi z 1451 roku, kiedy to niejaki Hans Sechlow sprzedał łagowskiemu komturowi Liboriusowi von Schliebenowi nowy ołtarz ku czci Marii Panny i Trzech Króli. Z tego samego okresu pochodzą informacje o istnieniu w sąsiedztwie zamku folwarku. W I połowie XVI wieku na obszar diecezji lubuskiej zaczęły przenikać idee reformacyjne, które w niedługim czasie zaczęły zyskiwać poparcie lokalnych margrabiów, kapłanów i rycerzy. Joannici brandenburscy przeszli na luteranizm w 1538 roku. Rok później na czele łagowskiej komandorii stanął popierający idee reformacyjne Andreas von Schlieben Starszy. Jego panowanie kończy katolicką epokę w funkcjonowaniu komandorii w Łagowie oraz lokalnej parafii. Pierwszy łagowski kościół jest wspomniany w XVI-wiecznej księdze inwentarzowej, w której jest opisany jako świątynia przy zamku murowana i delikatnie wykonana. Z roku 1575 pochodzi informacja o pracach murarskich w przyzamkowej świątyni oraz upiększaniu jej, poprzez wykonanie dekoracji z gipsu. Obiekt istniał do 1725 roku, kiedy to z rozkazu margrabiego Christiana Ludwiga von Brandenburg-Schwedt został zastąpiony nowym budynkiem. Powodem tej decyzji było przegnicie dębowych belek podwalinowych, co może świadczyć o tym, że pierwotna świątynia była zrealizowana w technologii szachulcowej. Obecny kościół Budowa nowego kościoła trwała w latach 1725-1726. Wykonana na rzucie krzyża salowa murowana świątynia w dużej mierze zachowała się do dziś. Była to skromna budowla, z nierozczłonkowanym prostokątnym korpusem i drewnianą wieżą zlokalizowaną w zachodniej części. We wnętrzu ulokowano płyty nagrobne ze starego kościoła. W 1842 roku konstrukcja kościoła częściowo ucierpiała w wyniku pożaru, który swoim zasięgiem objął historyczne centrum Łagowa, w tym zamek i zabudowę zlokalizowaną między bramami miejskimi. W 1876 roku kościół został przebudowany i rozbudowany. Elewacje korpusu uzyskały wystrój klasycyzujący; w trakcie prac wzniesiono transept, murowaną wieżę z wąskim przęsłem wieżowym mieszczącym klatki schodowe oraz symetryczne wieżyczki schodowe. Remont objął także wnętrze, które wzbogaciło się o empory i nowe stropy. Kościół w Łagowie pozostawał świątynią ewangelicką aż do 1945 roku, kiedy to zgodnie z postanowieniami konferencji poczdamskiej obszar ziemi lubuskiej na wschód od Odry został przyznany Polsce, a sam kościół zaczął służyć napływającym osadnikom wyznania katolickiego. 28 października 1945 roku w Uroczystość Chrystusa Króla doszło do poświęcenia świątyni jako kościoła katolickiego pod wezwaniem św. Jana Chrzciciela. Początkowo obiekt pełnił funkcję kościoła filialnego dla Parafii Matki Bożej Różańcowej w Toporowie; zmiana nastąpiła 1 czerwca 1951 roku, kiedy to utworzono parafię łagowską. Ostatnie większe prace remontowe kościół przeszedł w latach 1970-1971. Architektura Bryła, materiał i konstrukcja Kościół św. Jana Chrzciciela w Łagowie jest budowlą orientowaną, neoklasycystyczną, jednonawową na planie prostokąta z transeptem, z wieżą i lokalnościami mieszczącymi schody od zachodu. Przy ramionach transeptu od strony zachodniej zlokalizowane są trójboczne zamknięte przybudówki ze schodami prowadzącymi na empory. Bryła kościoła jest regularna i symetryczna. Korpus główny harmonizuje z transeptem, którego ramiona mają tę samą wysokość co korpus oraz nieco niższy dach. Ściany wymurowano z kamienia i cegły, a następnie pokryto tynkiem. Tynk zastosowano również na detalach architektonicznych, takich jak podziały wnęk, gzymsy oraz portal zachodni. Dodatkowe elementy, takie jak obramienia otworów, pasy podgzymsowe i boniowania narożników, wykonano bezpośrednio w tynku. Konstrukcja dachu jest oparta na drewnianej więźbie jętkowo-krokwiowej. Więźba ta opiera się na podwójnej ścianie stolców leżących, które są stabilizowane rozporami oraz usztywnione w płaszczyźnie więzarów za pomocą zastrzałów w kształcie krzyży św. Andrzeja. W ramionach transeptu zastosowano podobną więźbę jętkowo-krokwiową, opartą na stolcach stojących. Dodatkowo, w tym przypadku, konstrukcja została wzmocniona przez miecze biegnące w kierunku kalenicy oraz zestrzały w płaszczyźnie więzarów, które zapewniają odpowiednią sztywność całej konstrukcji dachu. Dachy pokryte są dachówką karpiówką układaną podwójnie w koronkę. Czterokondygnacyjna wieża, usytuowana w zachodniej części budowli występuje z korpusu kościoła w postaci płytkiego ryzalitu. Jest ona zwieńczona mocno spłaszczonym dachem brogowym ze sterczyną i krzyżem na wierzchołku. Pokrycie dachowe wieży stanowi papa na lepiku. Architektura zewnętrzna Elewacja zachodnia została podzielona na trzy części. Centralna wieża, wysunięta względem korpusu, została rozczłonkowana na kondygnacje oddzielone gzymsami. Smukłe okna i arkadowe portale nawiązują do wertykalnego układu elewacji. Wieża została zwieńczona półszczytami i sterczynami. Elewacje północna i południowa są symetryczne, podzielone na dwie kondygnacje. Boniowane pilastry podkreślają narożniki korpusu oraz transeptu. W elewacjach umieszczono prostokątne i pełnołukowe okna. Elewacja wschodnia odpowiada stylistycznie pozostałym elewacjom, zamykając bryłę prezbiterium. Otwory okienne kościoła są ujednolicone, rozmieszczone rytmicznie i symetrycznie wzdłuż osi podłużnej budowli. Elewacja jest przepruta dwiema kondygnacjami okien. Na poziomie przyziemia dominują mniejsze okna zamknięte pełnołukowo, z wyjątkiem otworów w prezbiterium, które wtórnie zblendowano. Otwory drugiej kondygnacji mają zamknięcia koszowe i są zaakcentowane tynkowymi opaskami. Wieżyczki schodowe oświetlają pojedyncze, wąskie okienka z pełnołukowymi zamknięciami. W ścianie transeptu znajdują się okulusy, a szczyt wieży elewacyjnie wzbogacają trzy pełnołukowe blendy – wąska środkowa oraz boczne. Wyższe kondygnacje wieży przepruto smukłymi, biforyjnymi otworami z pełnołukowymi zamknięciami. Otwory wejściowe mają prostokątny kształt i są podkreślone obramieniami w formie profilowanych gzymsów i nadproży. Portal głównego wejścia w zachodniej elewacji jest prostokątny, zamknięty łukiem koszowym i obramowany profilowaną opaską. Boczne portale są prostokątne, a wnęki drzwi zwieńczono pełnołukowymi nadprożami. Wnętrza wieżyczek schodowych oraz zakrystii dostępne są przez prostokątne, jednoskrzydłowe drzwi ramowo-płycinowe. Architektura wewnętrzna i wyposażenie Wewnątrz świątyni mieszczą się empory, a także kilka płyt nagrobnych z drugiej połowy XVI stulecia w stylu późnego renesansu, pierwotnie znajdujących się w kaplicy zamku joannitów, między innymi komandora łagowskiego Andrzeja von Schleibena (zm. 1571) oraz jego syna, również Andrzeja, (zm. 1568). Obydwie te płyty – wykonane z piaskowca – mieszczą się obecnie w zakrystii. Przypisy Bibliografia Stanisław Kowalski: Zabytki województwa zielonogórskiego. Wyd. II przejrzane i uzupełnione. Zielona Góra: Lubuskie Towarzystwo Naukowe, 1987. (pol.). Danuta Jermaczek, Marek Maciantowicz: Łagowski Park Krajobrazowy - przewodnik turystyczny. Świebodzin: Wydawnictwo Lubuskiego Klubu Przyrodników, 2002. ISBN 83-87846-23-6. (pol.). Maciej Przybył: O zamku joannitów w Łagowie; Über die Johanniterburg in Łagów; The Castle of the Knights Hospitallers in Łagów. Świebodzin: pt-druk, 2004. ISBN 83-88539-65-5. (pol. • niem. • ang.). Jacek Sawiński: Kościół ewangelicki, ob. katolicki parafialny p.w. św. Jana Chrzciciela. zabytek.pl, 2005-09-05. [dostęp 2024-12-17]. (pol.). Krzysztof Garbacz: Przewodnik po zabytkach województwa lubuskiego. Tom I. Wyd. II poprawione. Zielona Góra: Agencja Wydawnicza PDN, 2014. ISBN 978-83-934885-9-9. (pol.). Kamil Wasilkiewicz: Templariusze i joannici w biskupstwie lubuskim (XIII-XVI w.). Gniezno: Wydawnictwo Naukowe Contact/ABC, 2016. ISBN 83-87846-23-6. (pol.). Christian Gahlbeck, Dirk Schumann: Schlösser und Gärten der Neumark. Zamki i ogrody Nowej Marchii. Lagow / Łagów. Berlin: Freundeskreis Schlösser und Gärten der Mark in der Deutschen Gesellschaft e.V., 2019. ISBN 978-3-941675-02-5. (niem. • pol.).