Rezerwat przyrody Jata

Rezerwat przyrody Jata – leśny rezerwat przyrody znajdujący się na terenie gminy Łuków w województwie lubelskim; na północno-zachodnim skraju Równiny Łukowskiej, w Lasach Łukowskich, które od 2008 r. są jednym z obszarów siedliskowych sieci Natura 2000. Przedmiotem ochrony (według aktu powołującego) jest zachowanie wielogatunkowego lasu o charakterze naturalnym z udziałem jodły, występującej tu na północno-wschodniej granicy swego zasięgu. Zachodnia część rezerwatu (przylegająca do drogi Żdżary – Domanice przez Jagodne), o powierzchni 337,42 ha, objęta jest ochroną ścisłą, pozostała część, o powierzchni 779,52 ha, to rezerwat częściowy. Z bagien na terenie rezerwatu wypływają rzeki Krzna Północna i Krzna Południowa. Flora Drzewostany rezerwatu tworzą jodła, jawor, dąb, świerk, sosna oraz mniej licznie lipa, klon, wiąz, olsza i jesion. Znaczna część tego drzewostanu to ponad 100-letni starodrzew. W warstwie runa rezerwatu występują gatunki rzadkie i objęte ochroną lub charakterystyczne dla innych stref geograficznych i klimatycznych. Występujące tu gatunki objęte ochroną, to: widłak jałowcowaty, widłak goździsty, wawrzynek wilczełyko, orlik pospolity, bluszcz pospolity, lilia złotogłów, bagno zwyczajne, podkolan biały, a objęte ochroną częściową to m.in. kruszyna pospolita, kalina koralowa, kopytnik pospolity, przytulia wonna, porzeczka czarna. Fauna Na terenie rezerwatu stwierdzono występowanie między innymi gatunków – płazów, np. traszka grzebieniasta, gadów: zaskroniec zwyczajny, padalec, żmija zygzakowata, ptaków, tj. m.in. orlik krzykliwy, orzechówka, mysikrólik zwyczajny, gil, krzyżodziób świerkowy, bocian czarny, brodziec samotny, dzięcioł średni, muchołówka mała, puchacz zwyczajny, trzmielojad zwyczajny, ssaków: łoś, jeleń, sarna, dzik, 12 gatunków nietoperzy i in. Turystyka Miejsca pamięci W granicach rezerwatu znajdują się pomniki upamiętniające wydarzenia historyczne związane z walką wyzwoleńczą na tym terenie: Trasy turystyczne Przez teren rezerwatu biegną: dydaktyczna ścieżka przyrodnicza „Rezerwat Jata”: leśniczówka Jata – pomnik żołnierzy AK, zielony szlak pieszy: Szlak Powstańców Styczniowych ks. Brzóski, żółty szlak rowerowy: leśniczówka Jata – pomnik partyzantów polskich i radzieckich – pomnik ks. Brzóski – Żdżary (wieś w województwie lubelskim). Historia ochrony przyrody W 1929 r. na łamach „Ochrony Przyrody” Władysław Szafer opublikował projekt rezerwatu. W 1930 r. decyzją Dyrekcji Lasów Państwowych w Siedlcach zatwierdzoną przez Ministerstwo Rolnictwa ustanowiono (na powierzchni ponad 300 ha) rezerwat w celu ochrony jodły. Zarządzenie Naczelnej Dyrekcji Lasów Państwowych Nr U/2015/3 z dnia 21 marca 1933 roku potwierdziło ustanowienie rezerwatu. Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 4 sierpnia 1952 roku w sprawie uznania za rezerwat przyrody (M.P. z 1952 r. Nr 69, poz. 1049 (ISAP)) ustanowiło rezerwat na obszarze 335,21 ha zgodnie z nową ustawą z 7 kwietnia 1949. Zarządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 7 maja 1984 zmieniające zarządzenia w sprawie uznania za rezerwaty przyrody (M.P. z 1984 r. Nr 15, poz. 107 (ISAP) §1) rozszerzyło obszar rezerwatu do 1116,96 ha i wprowadziło podział na rezerwat ścisły i częściowy. Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 3 kwietnia 2023 r. w sprawie specjalnego obszaru ochrony siedlisk Jata (PLH060108) (Dz. U. z 2023 r. poz. 925) wyznaczyło obszar wchodzący w skład Sieci Natura 2000 pokrywający się z rezerwatem (choć o nieznacznie większej powierzchni- 1188,34 ha). Przypisy Bibliografia Wacław Niedziałkowski: Monografia fitogeograficzno-leśna rezerwatów jodłowych w Nadleśnictwie Państwowem Łuków, ze szczególnym uwzględnieniem stosunków typologicznych. Instytut Badawczy Lasów Państwowych, 1935. Małgorzata Stanicka. Rozwój sieci rezerwatów przyrody na Lubelszczyźnie. „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska”. 65, s. 117-136, 2010. Lublin: Zakład Ochrony Środowiska, Instytut Nauk o Ziemi, UMCS. DOI: 10.2478/v10066-010-0023-3. ISSN 0137-1983. Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody. [2]. [Dostęp 2025-04-12]. Linki zewnętrzne Jakub Jagiełło (tekst i zdjęcia): Rezerwat Jata – nasz ślad w jodłowej puszczy (Polska > Lasy Łukowskie). W: Ciekawe-Miejsca.net. [3] [dostęp 2025-03-08]. strona internetowa poświęcona rezerwatowi Jata i wydarzeniom z nim związanym – wersja archiwalna. rezerwatjata.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-04-16)]. Tajemnice rezerwatu Jata - katalog poplenerowej wystawy fotografii. Gmina Łuków. Formy ochrony przyrody. Nadleśnictwo Łuków. Rezerwat Jata – Przyroda. Towarzystwo Przyrodniczo-Historyczne „Orlik”. [dostęp 2018-05-20]. Rezerwat Jata – Historia. Towarzystwo Przyrodniczo-Historyczne „Orlik”. [dostęp 2018-05-20]. Jata, las, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 509 .