Kościół św. Wojciecha i św. Jerzego w Zatorze

Kościół św. Wojciecha i św. Jerzego – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się przy pl. Kościuszki 3 w Zatorze, w powiecie oświęcimskim województwa małopolskiego. Zabytkowy kościół parafialny sprzed 1393 roku, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Historia Kościół parafialny zbudowany przed 1393 rokiem w miejscu starszego romańskiego, którego pozostałości zachowały się w zakrystii. W 1766 zamiast stropu zbudowano drewniane sklepienie pozorne oraz wprowadzono barokowe arkady międzynawowe. Świątynia została znacznie uszkodzona w czasie pożaru w 1769. W 1836 roku kościół został wyremontowany i przebudowany na zlecenie Anny z Tyszkiewiczów Potockiej-Wąsowiczowej według projektu Franciszka Marii Lanciego. W efekcie podwyższono wieżę o jedną kondygnację i zwieńczono ją wysokim hełmem, a także dobudowano neogotycką kruchtę północną. Fasada otrzymała neogotycki schodkowy szczyt. W 1915 roku nadbudowano piętro nad zakrystią. W 1945 roku kościół został uszkodzony. Po 1956 roku podczas prac przeprowadzonych wg projektu inż. arch. Władysława Wichmana przywrócono średniowieczny układ wnętrza, usuwając neogotyckie i barokowe podziały międzynawowe. Przywrócono też gotycki kształt okien. W latach 1956–1973 nastąpiła zmiana układu wnętrza. W 1999 roku kościół otrzymał nowe witraże w miejsce zniszczonych w 1945 roku. Architektura Budynek murowany z kamienia i cegły, gotycki, trójnawowy, orientowany. Prezbiterium trójbocznie zamknięte, węższe od nawy głównej, nakryte sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Wieża gotycka nad zachodnim przęsłem nawy północnej, najwyższa kondygnacja wieży neogotycka z połowy XIX wieku. Wejście do prezbiterium jest dekorowane ostrołukowym gotyckim portalem z renesansowym kartuszem z herbem Odrowąż i datą 1563 roku.Wejście do nawy od południa dekorowane jest gotyckim portalem z kwiatonami. Obok kościoła grobowiec księżnej Apolonii Poniatowskiej, właścicielki dóbr zatorskich w XVIII/XIX w. W krypcie pod kościołem spoczywają kolatorzy zatorskiej świątyni m.in. Anna Potocka (1779–1867) i jej mąż gen. Stanisław Dunin Wąsowicz, adiutant Napoleona I oraz Maurycy Eustachy Potocki i Ludwika Potocka. Wyposażenie wnętrza neogotycki ołtarz główny z 1866 roku fundacji Natalii Potockiej; chrzcielnica brązowa z 1462 roku; droga krzyżowa autorstwa słowackiego malarza Bohuna; W nawach bocznych wyeksponowano fragmenty polichromii z XVII w., przedstawiające sceny z Męki Pańskiej. chór organowy modernistyczny. Organy dwuwieżowe, piszczałkowe o barokowym brzmieniu, nowoczesne. krucyfiks późnogotycki z ok. 1460-70, obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Hodegetrii z ok. poł. XVI w. na podmalówce z XV w., późnogotycka figura Chrystusa Zmartwychwstałego z ok. 1470 przywieziona przez Potockich z Włoch, oprawiona w ramkę mozaika, przedstawiająca głowę Chrystusa typu Ecce Homo, oznaczona wtórnie jako dzieło Gianfranco Capodiferro z 1535. epitafium późnorenesansowe, alabastrowe Andrzeja Bronowskiego (zm. 1612), epitafium księżnej Apolonii Poniatowskiej (zm. 1813), gotycki dzwon z 1596 roku na wieży; Galeria Przypisy Bibliografia Bogusław Krasnowolski: Leksykon zabytków architektury Małopolski. Kraków: Arkady, 2013. ISBN 978-83-2134744-8.