Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie

Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie – teatr w Krakowie, otwarty 21 października 1893 pod nazwą Teatr Miejski, od 16 października 1909 nosi imię Juliusza Słowackiego. Znajduje się przy placu Świętego Ducha, na Starym Mieście. Teatr od stycznia 2025 jest współprowadzony przez Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Historia Początki Budynek teatru wzniesiono w latach 1891–1893 na miejscu wyburzonego w 1892 kościoła św. Ducha. Budynek jest utrzymany w stylu eklektycznym z przewagą neobaroku. Tę nową scenę narodową w Krakowie zaprojektował Jan Zawiejski. Był to pierwszy budynek w Krakowie, w którym zainstalowano oświetlenie elektryczne. Początkowo nosił nazwę „Teatr Miejski”, a imię Juliusza Słowackiego otrzymał w 1909. Pomysłodawcą budowy teatru był fotograf i radny Walery Rzewuski, który stosowny wniosek po raz pierwszy przedstawił krakowskiej Radzie Miejskiej 5 września 1872, a drugi – 7 października 1877. Rada Miejska dopiero 17 czerwca 1886 przeprowadziła debatę na temat lokalizacji i budowy nowego teatru. 1 sierpnia 1888 rozpisano międzynarodowy konkurs na projekt architektoniczny gmachu teatru. W styczniu 1890 przyjęto do realizacji projekt architekta krakowskiego Jana Zawiejskiego, z którym 18 marca 1891 zawarto umowę. Kamień węgielny położono 2 czerwca 1891. Okolicznościowe dokumenty pod kamieniem złożyły Helena Modrzejewska i Antonina Hoffmann. Ogólny koszt budowy teatru wyniósł 767 tys. złotych reńskich. Rada Miejska w kwietniu 1892 postanowiła wydzierżawić teatr. 13 lipca 1893 ogłoszono konkurs na sześcioletnią dzierżawę teatru, a 27 lipca tegoż roku radni przyznali dzierżawę pierwszemu dyrektorowi tego teatru, Tadeuszowi Pawlikowskiemu. Pierwsza robocza próba w teatrze odbyła się 11 września 1893 we foyer, gdyż na scenie jeszcze trwały prace instalacyjne. Uroczystego otwarcia nowego teatru dokonano 21 października 1893 o godz. 12:00. Podczas pierwszego spektaklu wystawiono fragmenty utworów Mickiewicza, Słowackiego i Fredry. Przez następnych pięć tygodni wystawiano wyłącznie polski repertuar. Teatr w epoce Młodej Polski Teatr przy placu Św. Ducha na przełomie XIX i XX wieku przeżywał najlepszy okres w swojej historii, co w znacznym stopniu było zasługą pierwszych dyrektorów – doskonale zorientowanych w europejskich trendach i rodzimych talentach – Tadeusza Pawlikowskiego, Józefa Kotarbińskiego i Ludwika Solskiego. Jednym z wyróżników krakowskiej sceny był nowoczesny repertuar, a oprócz tradycyjnego zestawu tytułów sięgano po najnowsze osiągnięcia dramaturgii światowej – grywano Ibsena, Maeterlincka, Hauptmanna, Strindberga, Wilde’a, Czechowa. Nastąpiła ekspansja autorów pokolenia Młodej Polski. Wokół Teatru Miejskiego skupiało się artystyczne środowisko miasta. O wyjątkowej randze krakowskiej sceny zadecydował Stanisław Wyspiański, który wystawił w Teatrze Miejskim większość swoich dzieł. Legendarna prapremiera Wesela z 16 marca 1901 pozostaje jednym z najważniejszych wydarzeń w całej historii polskiej kultury. Wyspiański jako inscenizator łączył dwa najważniejsze nurty ówczesnego krakowskiego teatru – fascynację nową sztuką i silne, choć nie pozbawione krytycyzmu zainteresowanie literaturą romantyczną. W 1901, jako pierwszy, wystawił wszystkie części Dziadów Adama Mickiewicza. Była to jedna z historycznych prapremier wielkiego repertuaru romantycznego w Teatrze Miejskim. Wyspiański w 1905 starał się o stanowisko dyrektora teatru. Władze miasta, choć oficjalnie uznawały wielkość artysty, nie zdecydowały się na powierzenie mu krakowskiej sceny, co zbulwersowało ówczesną opinię publiczną. Rywalizację z Wyspiańskim wygrał aktor i reżyser Ludwik Solski, co jednak nie zburzyło ich przyjaźni – nowy dyrektor tuż po objęciu swojej funkcji od razu zaprosił poetę do współpracy i wystawił wiele jego dramatów. W teatrze krakowskim ukształtowała się nowoczesna scenografia, polegająca na konsekwentnym harmonizowaniu wizji plastycznej spektaklu z jego pozostałymi elementami – wymową tekstu, muzyką, rozwiązaniami inscenizacyjnymi poszczególnych scen. Pojawił się też nowy styl gry aktorskiej, zastępujący dawną, XIX-wieczną konwencję. Pisano, że aktor, zupełnie „jak trzcina na wietrze”, powinien być wyczulony na wszelkie subtelności nastrojów i uczuć. Włączanie do wizerunku postaci prywatnej osobowości aktora, niejednoznaczność roli, naturalny sposób mówienia, posługiwanie się szeptem, wymownym milczeniem, wewnętrzne napięcie, skontrastowane emocje – to środki wyrazu, które z Krakowa przenikały na inne polskie sceny. Przodowali w nich: Wanda Siemaszkowa, Irena Solska, Andrzej Mielewski, Józef Śliwicki, Michał Tarasiewicz, poza tym potrafili się w nich odnaleźć nawet arcymistrzowie tradycyjnego aktorstwa – Kazimierz Kamiński i Ludwik Solski. Teatr między wojnami Teatr w dwudziestoleciu międzywojennym zdołał utrzymać ważne miejsce na teatralnej mapie już niepodległej Polski, choć nie było to łatwe wobec konkurencji znakomitych scen Warszawy, Lwowa czy Wilna. Szczególnie trudny był przełom lat 20. i 30., gdy kryzys ekonomiczny dotknął również instytucje kultury. O ile przed pierwszą wojną dominowała estetyka modernizmu, o tyle po wojnie każdy z dyrektorów musiał szukać własnej koncepcji. Do historii przeszedł repertuar pierwszej powojennej dyrekcji Teofila Trzcińskiego – eklektyczny, lecz wyjątkowo śmiały, który odkrył dla polskich widzów autorów, takich jak Nikołaj Jewreinow, Paul Claudel, Jan Kaiser czy Luigi Pirandello. Trzciński w 1921 umożliwił debiut jednemu z największych polskich artystów XX wieku, Stanisławowi Ignacemu Witkiewiczowi (Witkacemu). Prapremiera jego groteskowego i pełnego absurdu Tumora Mózgowicza spowodowała, prócz nielicznych głosów uznania, falę ataków ze strony krytyki. Niezrażony tym Trzciński nadal poszukiwał nowości. Jako jedyny w Polsce konsekwentnie wystawiał ekspresjonistów i współpracował ze znakomitymi scenografami – kubistami, konstruktywistami, kolorystami. W nowoczesny sposób realizował klasykę – w 1923 po raz pierwszy w Krakowie wystawił plenerową, monumentalną inscenizację – Odprawę posłów greckich J. Kochanowskiego na dziedzińcu wawelskim. Następca Trzcińskiego, Zygmunt Nowakowski, zdecydował się na próbę zmiany programu artystycznego, stawiając na przedstawienia popularne, widowiskowe, zarazem stojące na najwyższym poziomie. Krakowiacy i górale Wojciecha Bogusławskiego, Turandot Carla Gozziego czy Balladyna Juliusza Słowackiego biły rekordy kasowe. Z kolei Juliusz Osterwa w czasie trzyletniej dyrekcji postawił na ambitny repertuar, przyczynił się do udoskonalenia zespołu i zaprezentował swoje największe kreacje aktorskie, a poza tym organizował regularne przedstawienia dla młodzieży, przyczyniając się do wychowania całego pokolenia krakowskich teatromanów. Ostatnia przedwojenna dyrekcja wybitnego scenografa Karola Frycza potwierdziła mocną pozycję świetnie funkcjonującej sceny. Występowały na niej krakowskie gwiazdy, m.in. Zofia Jaroszewska, Władysław Woźnik, Wacław Nowakowski. Z młodszych wyjątkowym talentem odznaczali się Mieczysław Węgrzyn i Stefan Czajkowski. Największą zasługą Frycza było pozyskanie do współpracy reżysera Wacława Radulskiego i scenografa Tadeusza Orłowicza – jednych z najbardziej twórczych artystów polskiego teatru przedwojennego, którzy mieli własny, odrębny styl, cenili groteskę, intelektualną grę, zabawę konwencjami. Ich przedstawienia sprawiły, że o krakowskim teatrze znów się dobrze mówiło w kraju. Radulski i Orłowicz po wojnie zostali wykreśleni ze zbiorowej pamięci przez komunistyczne władze – obaj ze względu na powojenną, londyńską emigrację, a pierwszy także ze względu na lata spędzone w sowieckim łagrze, a później w armii generała Andersa. Władze teatru tuż przed wybuchem drugiej wojny światowej wystawiły patriotyczne widowisko plenerowe Hymn na cześć oręża polskiego Ludwika Hieronima Morstina na dziedzińcu wawelskim. Zespół teatru jesienią 1939 pracował jeszcze kilka tygodni, ale wkrótce został zmuszony do opuszczenia gmachu. Przez kolejne pięć lat w budynku działał teatr niemiecki będący obiektem szczególnej troski hitlerowskiej propagandy i gubernatora Hansa Franka, który z upodobaniem zapraszał do loży cesarskiej odwiedzających Kraków przywódców Trzeciej Rzeszy. Nad majątkiem teatru czuwała tylko niewielka grupka polskich pracowników technicznych, którzy uratowali przed zniszczeniem m.in. freski w garderobie Solskiego i teatralną bibliotekę. Teatr po wojnie Ponowne otwarcie teatru nastąpiło 19 lutego 1945. W pierwszych sezonach dyrektorem ponownie był Frycz, a na scenie występowała większa część dawnego zespołu, która grała tradycyjny, głównie polski repertuar. Zmiany wynikające z nowej sytuacji politycznej były jednak nieuniknione, dlatego Frycza wkrótce odwołano, zarzucając mu konserwatyzm, a teatr w sezonie 1946/1947 został na kilka lat połączony ze Starym Teatrem, w ramach Miejskich Teatrów Dramatycznych, co miało ułatwić władzom nadzór nad obiema instytucjami. Kierownictwo nad teatrem w 1947 objął Bronisław Dąbrowski, który był najdłużej urzędującym dyrektorem przy placu Św. Ducha – pozostał na stanowisku, wyjąwszy kilkuletnią przerwę, aż do 1972. Teatr w latach 40. dysponował jednym z najlepszych w Polsce zespołów aktorskich. U boku mistrzów – Zofii Jaroszewskiej, Mieczysławy Ćwiklińskiej, Jana Kurnakowicza, Jerzego Leszczyńskiego, Antoniego Fertnera, Eugeniusza Fuldego, Tadeusza Kondrata, Ludwika Solskiego – zaczynała karierę grupa wybitnych, młodych aktorów, m.in. Halina Gryglaszewska, Halina Mikołajska, Marta Stebnicka, Aleksandra Śląska, Zofia Rysiówna, Marian Cebulski, Adam Hanuszkiewicz, Gustaw Holoubek i Tadeusz Łomnicki. Ich pokoleniowy debiut to jeden z fenomenów w dziejach polskiego teatru. Pierwsza, trzyletnia dyrekcja Dąbrowskiego przyniosła teatrowi zasłużony sukces, a publiczności podobały się zrealizowane z rozmachem przedstawienia w jego reżyserii, w tym: Wieczór Trzech Króli, Sen nocy letniej Williama Szekspira i Owcze źródło Lope’a de Vegi. Nie brakowało spektakli kameralnych i nastrojowych, jak np. Trzech sióstr Antona Czechowa. Teatr okres stalinowski przetrwał w niezłej kondycji artystycznej, prawie udało się uniknąć powszechnie obowiązującego w tych latach socrealizmu. Powstało kilka świetnych przedstawień. Dekoracje do paru inscenizacji zaprojektował Tadeusz Kantor. Po październiku 1956 zrealizowano tu pierwsze w powojennej Polsce Wyzwolenie Wyspiańskiego. W latach 60. oprócz Dąbrowskiego reżyserowali m.in. Władysław Krzemiński, Bohdan Korzeniewski, Wilam Horzyca, Kazimierz Dejmek i Jerzy Goliński. Na wyjątkowo wysokim poziomie stała scenografia, m.in. dzięki Tadeuszowi Brzozowskiemu, Wojciechowi Krakowskiemu, Lidii i Jerzemu Skarżyńskim czy Andrzejowi Kreütz-Majewskiemu, jednemu z najwybitniejszych scenografów europejskich, który zadebiutował w krakowskim teatrze. W tym okresie wystawione zostały nagradzane spektakle: Las A. Ostrowskiego i Urząd T. Brezy, Namiestnik R. Hochhutha, a także śmiałe artystycznie inscenizacje klasyki polskiej, np. Dziadów Mickiewicza, jak też prapremiery dramatów Widok z mostu A. Millera i Powrót do domu H. Pintera. Wyrazistym zjawiskiem były drapieżne przedstawienia Lidii Zamkow – wśród nich Makbet Szekspira, Wizyta starszej pani F. Dürrenmatta, Edyp król Sofoklesa i Wesele Wyspiańskiego. W latach drugiej dyrekcji Dąbrowskiego występowali kolejni znakomici aktorzy, m.in. Leszek Herdegen, Marek Walczewski, Stanisław Zaczyk, Janusz Zakrzeński. Teatr w 1969 został wyróżniony Złotą Odznaką „Za Pracę Społeczną dla miasta Krakowa”. W latach 70. teatrem kierowała Krystyna Skuszanka. W 1976 otwarto małą scenę Miniatura, na której zadebiutowało wielu reżyserów, m.in. Krystian Lupa. Szerszym echem odbiły się spektakle o silnym podtekście publicystycznym, w tym Sprawa Dantona i Dziewięćdziesiąty trzeci S. Przybyszewskiej w reż. Jerzego Krasowskiego, i o ambicjach reinterpretacji repertuaru narodowego, np. Lilla Weneda Słowackiego i Akropolis Wyspiańskiego w reż. Skuszanki. Do odważniejszych decyzji należało wystawienie Ślubu Witolda Gombrowicza. Po wyborze Karola Wojtyły na papieża odbyła się prapremiera jego dramatu Brat naszego Boga, na którego przedstawienia przyjeżdżały pielgrzymki widzów. W latach 80. trwającą zaledwie kilka miesięcy dyrekcję Andrzeja Kijowskiego przerwał stan wojenny, a kierownictwo artystyczne w 1982 objął Mikołaj Grabowski, który na małej scenie wystawiał m.in. eksperymentalne dramaty Bogusława Schaeffera, a na dużej realizował niepokorne spektakle w ironiczny sposób portretujące polskie społeczeństwo, poszukujące źródeł narodowych kompleksów i uprzedzeń, w tym m.in. Trans-Atlantyk W. Gombrowicza i Listopad H. Rzewuskiego. Wizerunek teatru określiły w tych latach także przedstawienia w reżyserii Rudolfa Zioły: Mały bies wg F. Sołoguba, Psie serce wg M. Bułhakowa i Oni Witkacego, które ukazują świat ludzi rozdartych między upodleniem a wzniosłością. We wrześniu dyrekcję objął Jan Paweł Gawlik. Budzące wiele kontrowersji okoliczności odwołania Mikołaja Grabowskiego sprawiły, że jego następca stanął w obliczu poważnych trudności w artystycznym zarządzaniu teatrem. Gawlik w repertuarze starał się nawiązywać do tradycji, dlatego wystawiano m.in. Wyspiańskiego, Słowackiego, Rydla i Bałuckiego, a z literatury obcej m.in. Bułhakowa, Gogola i Dürrenmatta. Za jego kadencji rozpoczęto starania o remont znajdującego się w tragicznym stanie technicznym budynku. Dyrekcję w 1989 objął na kilka miesięcy Jan Prochyra. Współczesność teatru Po 1989 realne stało się uratowanie budynku przed grożącym mu upadkiem technicznym. Za dyrekcji Jerzego Golińskiego pojawiła się szansa zorganizowania w teatrze pierwszej w demokratycznej Polsce prestiżowej konferencji: sympozjum Komitetu Bezpieczeństwa i Współpracy Europejskiej (KBWE). Z tej okazji rozpoczęto generalny remont teatru, a oprócz renowacji zabytkowych wnętrz zaplanowano m.in. wymianę instalacji, montaż klimatyzacji i wybudowanie podziemnych pomieszczeń. Prace, wykonywane jednocześnie przez kilkadziesiąt ekip, trwały przez cały sezon 1990/1991. Z widowni wymontowano fotele i podłogę, a następnie urządzono miejsce do gry za opuszczoną żelazną kurtyną – na scenie, na której ustawiono krzesła dla publiczności. Próby odbywały się wśród hałasu i pracujących robotników. W takich warunkach zostały zrealizowane m.in.: Burza Szekspira i Obóz wszystkich świętych T. Nowakowskiego. Aktorzy, wspólnie pokonując trudności, znów zaczęli tworzyć rozumiejący się zespół. W drugim sezonie dyrekcji Golińskiego powrócono do normalnej pracy i wystawiono na dużej scenie m.in. Klątwę Wyspiańskiego, Damy i huzary Fredry, w Miniaturze Dziką kaczkę Ibsena i Wesele Figara P. de Beaumarchais. Reżyserowali, obok Golińskiego, m.in.: Mikołaj Grabowski, Anna Polony i Józef Opalski, a z młodszych: Julia Wernio i Marek Fiedor. Teatr zawdzięcza Golińskiemu nie tylko przeprowadzenie pierwszego etapu remontu i scalenie zespołu, ale też powstanie fundacji „Bractwo Sympatyków Wielkiego Budynku Przy Placu Świętego Ducha”, która, m.in. dzięki pomocy finansowej amerykańskiej Polonii, przez kilka lat wspierała ratowanie gmachu. Kierownictwo nad teatrem w 1992 przejął Bogdan Hussakowski, który wcześniej był dyrektorem teatrów w Opolu i w Łodzi. Razem z nim przybyła spora grupa aktorów i zastępca dyrektora, Wiktor Herzig. Za kadencji Hussakowskiego świętowano 100-lecie istnienia teatru, które nastąpiło 21 października 1993. Na uroczystości jubileuszowe zjechali goście z całej Polski. Jubileuszowe przedstawienie przygotowane przez Gustawa Holoubka nawiązywał do spektaklu inauguracyjnego – grano m.in. fragmenty Zemsty i Balladyny. Hussakowski starał się budować oryginalny repertuar oparty na dramaturgii współczesnej i mało znanej klasyce. Wprowadził na afisz wiele prapremier, m.in. Wariacje Goldbergowskie G. Taboriego, Za i przeciw R. Harwooda czy Spętanych E. O’Neilla. Grano też rzadko wystawiane sztuki Corneille’a, Rojasa i Valle-Inclána. Jedną z wartościowych inicjatyw było zaproszenie do współpracy rosyjskiego reżysera Walerego Fokina, który wyreżyserował m.in. kameralny spektakl Bobok według Dostojewskiego. Sukces odniósł też zespołowo zagrany Obywatel Pekoś T. Słobodzianka w reż. Grabowskiego. W teatrze reżyserowali ponadto m.in.: Jerzy Goliński, Giovanni Pampiglione, Maciej Prus, Waldemar Zawodziński i Tomasz Zygadło. Hussakowski umożliwił start kilku liczącym się reżyserom najmłodszego pokolenia, m.in. Pawłowi Miśkiewiczowi, Bartoszowi Szydłowskiemu i Remigiuszowi Brzykowi. Do osobistych osiągnięć reżyserskich Hussakowskiego należały m.in. Tańce w Ballybeg B. Friela, Wesele E. Canettiego i Wielka magia E. de Filippo. W latach 1999–2016 dyrektorem teatru był Krzysztof Orzechowski, za którego kadencji w teatrze zadebiutowali uznani dziś reżyserzy, w tym Maja Kleczewska. W latach 2002–2019 we foyer teatru odbywały się spotkania Krakowskiego Salonu Poezji powstałego z inicjatywy Anny Dymnej. W 2012 przy ul. Rajskiej 12 został otwarty Małopolski Ogród Sztuki (według projektu Romana Ingardena), w którym znajduje się druga po względem wielkości scena teatru i przestrzeń pozwalająca na animację kultury i sztuki, w tym na organizację koncertów, wernisaży, konferencji lub festiwali filmowych i literackich. W 2016 przy ul. Radziwiłłowskiej 3 został otwarty Dom Rzemiosł Teatralnych, w którym mieszczą się teatralne magazyny i pracownie krawieckie oraz w którym odbywają się próby do spektakli. Ostatnia dekada Od sezonu artystycznego 2016/2017 dyrektorem teatru jest Krzysztof Głuchowski. W latach 2016–2019 funkcję kuratora programu artystycznego teatru pełnił Bartosz Szydłowski. W 2017 rozpoczął się wieloetapowy, kompleksowy remont teatru, który został przeprowadzony dzięki wsparciu funduszy regionalnych, rządowych i unijnych. Została wymieniona instalacja elektryczna w całym budynku, zrobiono termomodernizację i gruntownie zmodernizowano park oświetleniowy, system nagłośnieniowy i urządzenia do obsługi multimediów. Kolejnym krokiem był remont widowni i przywrócenie jej dla widzów w oryginalnym, projektowanym przez Zawiejskiego, układzie. W 2025 rozpoczęto kolejne prace remontowe, które tym razem obejmują kompleksowy remont dachu, w tym wymianę pokrycia i poszycia dachowego, i rekonstrukcję wtórnie utraconych elementów dekoracyjnych. Teatr prezentuje swoje spektakle na trzech głównych scenach: na Dużej Scenie, Scenie MOS i Domu Machin. Pracują tu współcześni twórcy, m.in.: Anna Augustynowicz, Agnieszka Glińska, Michał Borczuch, Remigiusz Brzyk, Maja Kleczewska, Wojciech Klemm, Wiktor Rubin i Radosław Rychcik. W 2025 powstała nowa scena kawiarniana – MOS UNDERGROUND, w której odbywają się wydarzenia improwizacyjne i stand-up. Teatr prowadzi również projekty edukacyjne (m.in. Klub Wyspiańskiego), teatralno-filozoficzne (cykl Myślnik) i filmowe (m.in. Przywrócone arcydzieła Łukasza Maciejewskiego). W 2018 z okazji 125-lecia istnienia teatru obok Kurtyny Siemiradzkiego zawisła kurtyna, stworzona według konkursowego projektu Stanisława Wyspiańskiego z 1892. W 2019, we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim, w dawnym holu kasowym krakowskiego oddziału NBP otwarto kolejną przestrzeń teatru – Scenę Bank Opowieści, na której przygotowywane były projekty łączące pokazy wielkich dzieł z klasyki literatury dziecięcej z edukacją ekonomiczną. Współpraca trwała trzy lata, podczas których powstały dwie premiery teatralne: spektakl Piotruś Pan i Jakub Hak w reż. Magdaleny Miklasz i Opowieść wigilijna w reż. Jakuba Krofty i Marii Wojtyszko. Narodowy Bank Polski we wrześniu 2018 wprowadził do obiegu srebrną monetę o nominale 10 złotych upamiętniającą 125-lecie działalności Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie; na awersie monety znalazło się popiersie Stanisława Wyspiańskiego i fragment kurtyny Henryka Siemiradzkiego, a na rewersie – wizerunek fasady gmachu teatru. NBP w latach 2019–2021, we współpracy z Archiwum Artystycznym i Biblioteki Teatru, wypuścił serię monet o nominale 20 zł pod nazwą „Wielkie aktorki”, które poświęcone były: Helenie Modrzejewskiej (wprowadzona do obiegu w 2019), Antoninie Hoffman (2020) i Gabrieli Zapolskiej (2021). 17 grudnia 2023 z okazji 130-lecia istnienia teatru odsłonięto kurtynę (projektu Małgorzaty Markiewicz), na której znajdują się nazwiska 130 krakowianek zasługujących (według dyrektora) na pamięć ze względu na swoją działalność w różnych sferach życia społecznego, patriotycznego i artystycznego. 1 stycznia 2025 teatr zmienił swój status i – na okres 10 lat – stał się teatrem współprowadzonym przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Samorząd Województwa Małopolskiego. Dyrektorzy teatru Tadeusz Pawlikowski (1893–1899) Józef Kotarbiński (1899–1905) Ludwik Solski (1905–1913) Tadeusz Pawlikowski (1913–1915) Lucjan Rydel (1915–1916) Adam Grzymała-Siedlecki (1916–1918) Teofil Trzciński (1918–1926) Zygmunt Nowakowski (1926–1929) Teofil Trzciński (1929–1932) Juliusz Osterwa (1932–1935) Karol Frycz (1935-39 i 1945-46) Juliusz Osterwa (1946–1947) Bronisław Dąbrowski (1947–1950) Henryk Szletyński (1950–1954) Bronisław Dąbrowski (1954–1972) Krystyna Skuszanka (1972–1981) Andrzej Kijowski (1981–1982) Mikołaj Grabowski (1982–1985) Jan Paweł Gawlik (1985–1989) Jan Prochyra (1989–1990) Jerzy Goliński (1990–1992) Bogdan Hussakowski (1992–1999) Krzysztof Orzechowski (1999–2016) Krzysztof Głuchowski (od 2016) Architektura Fasada Fasada ujęta w dwa ryzality zwieńczone alegorycznymi postaciami: z lewej Poezja, Dramat i Komedia (autor: Tadeusz Błotnicki), z prawej Muzyka, Opera i Operetka (autor: Alfred Daun). Poniżej gzymsu znajdują się alegoryczne popiersia Wesołości i Smutku (autor: Mieczysław Zawiejski). Na froncie fasady widnieje napis „Kraków narodowej sztuce”. Na szczycie znajdują się posągi młodzieńca w kontuszu (Tadeusz) i młodej kobiety w szlacheckim stroju (Zosia) autorstwa Michała Korpala. Wnętrze Do foyer na pierwszym piętrze prowadzi eklektyczna klatka schodowa. Dekorację stiukową wykonał Alfred Putz. W westybulu znajduje się popiersie i projekt pomnika Stanisława Wyspiańskiego autorstwa Bronisława Chromego, popiersie Karola Kruzera, oraz tablica upamiętniająca Jana Zawiejskiego. Są tu również popiersia twórców polskiego teatru: Aleksandra Fredry, Jana Nepomucena Kamińskiego i Wojciecha Bogusławskiego. Pierwotnie teatr miał 922 miejsca. Po przebudowie liczba miejsc uległa zmniejszeniu (powiększono odstępy między rzędami, co spowodowało likwidację kilku rzędów na parterze oraz zlikwidowano tzw. straponteny). Salę widowiskową wieńczy ozdobny, liczący 120 żarówek i 3,5 m średnicy żyrandol. Widownię Dużej Sceny zdobią trzy kurtyny ozdobne. Pierwszą z nich jest zabytkowa kurtyna, namalowana przez Henryka Siemiradzkiego w latach w 1892-1894. Monumentalna kompozycja (11,9m x 9,6m) przedstawia: Natchnienie, Piękno i Prawdę, Tragedię, Komedię w towarzystwie błazna, Erosa, Furie i Widma a także Psyche, Muzykę, Śpiew i orszak bachiczny tańczący wokół pomnika Terpsychory. W 2018 roku w Teatrze stworzono drugą kurtynę: obok Kurtyny Siemiradzkiego zawisła kurtyna. tworzona według konkursowego projektu Stanisława Wyspiańskiego z 1892 o tytule „Z moich fantazyj”. Pracami malarskimi pokierował Tadeusz Bystrzak, we współpracy z zespołem absolwentów ASP: Alicja Wójcik, Marta Wojtuszek, Stanisław Juszczak. Z okazji 130-lecia Teatru powstała trzecia, ręcznie tkana kurtyna, poświęcona krakowskim kobietom. Znajdują się na niej nazwiska 130 krakowianek, które ze względu na swoją działalność w różnych sferach życia społecznego, patriotycznego i artystycznego zasługują na pamięć. Uroczyste odsłonięcie miało miejsce 17 grudnia 2023 roku. Kurtynę kobiet stworzyły wspólnie kobiety: autorka projektu Małgorzata Markiewicz, podlaskie tkaczki Bernarda Rość i Lucyna Kędzierska, krakowskie hafciarki ze Stowarzyszenia LUD-Art przy Muzeum Etnograficznym w Krakowie i teatralne krawcowe. Zobacz też Kurtyna Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Archiwum Artystyczne i Biblioteka Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Małopolski Ogród Sztuki Przypisy Bibliografia Adam Bar, Dzieje teatrów krakowskich, Kraków 1932. Jan Michalik, Dzieje teatru w Krakowie w latach 1893–1915, Teatr Miejski, Kraków-Wrocław 1985. Kazimierz Nowacki, Architektura teatrów krakowskich, Kraków 1982 Diana Poskuta-Włodek, Co dzień powtarza się gra... Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie 1893–1993, Kraków 1993 Diana Poskuta-Włodek, Trzy dekady z dziejów sceny. Teatr im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w latach 1914–1945, Kraków 2001 Diana Poskuta-Włodek, Dzieje teatru w Krakowie w latach 1918–1939. Zawodowe teatry dramatyczne, Kraków 2012 JacekJ. Purchla JacekJ., Teatr i jego architekt. W stulecie gmachu Teatru Miejskiego w Krakowie = Das Theater und sein Architekt. Zum hundersten Jahrestag der Eröffnung des Juliusz-Słowacki-Theaters in Krakau, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 1993, ISBN 83-85739-06-8, OCLC 830272279 . Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach Krakowa, Kraków 2006. Sprawozdanie Komisji Teatralnej w Krakowie 1893–1911. Napisali Karol Estreicher i Józef Flach, Wstęp, opracowanie, przypisy Diana Poskuta-Włodek, Warszawa 1992 Linki zewnętrzne Strona internetowa Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie Zdigitalizowane zbiory archiwalne Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie