Przemyśl (gmina wiejska)

Przemyśl – gmina wiejska w województwie podkarpackim, w powiecie przemyskim. Siedziba gminy to Przemyśl, który jest oddzielnym miastem na prawach powiatu i nie wchodzi w skład gminy. Na przestrzeni czasu gmina istniała w trzech odsłonach: 1942–1944, 1945–1954 i od 1973 (vide sekcja Historia). Według danych z 30 czerwca 2004 gminę zamieszkiwało 9140 osób. Historia 1942–1944 Gmina wiejska Przemyśl powstała po raz pierwszy w 1942 roku podczas okupacji hitlerowskiej, w Landkreis Przemysl w dystrykcie krakowskim w Generalnym Gubernatorstwie. Powstała głównie na obszarze zniesionego radzieckiego rejonu przemyskiego, przejętego latem 1941 roku od ZSRR wraz z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej, do którego dołączono także dwie lewobrzeżne gromady (Bełwin i Łętownia z gminy Krzywcza) z Landkreis Jaroslau, znajdujące się w Generalnym Gubernatorstwie już od 1939 roku. Cały obszar nowej gminy należał do 1939 roku do polskiego powiatu przemyskiego w województwie lwowskim i obejmował części obszarów pięciu gmin zbiorowych, funkcjonujących w latach 1934–1939 (1934–1940 w przypadku gmin Kuńkowce i Żurawica): niereaktywowanej gminy Hermanowice (północna połowa) – gromady Darowice, Grochowce, Hermanowice, Kniażyce, Koniuszki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Sielec i Witoszyńce; niereaktywowanej gminy Prałkowce (wschodnia część) – gromady Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Prałkowce i Tarnawce; reaktywowanej gminy Popowice (zachodni fragment) – gromady Hureczko, Krówniki i Przekopana; niereaktywowanej gminy Żurawica (fragment) – gromada Wilcza; niereaktywowanej gminy Kuńkowce (środkowy fragment) – gromady Bełwin i Łętownia. Latem 1944, po zajęciu terenów na wschód od Sanu przez Armię Czerwoną, prawie cały (prawobrzeżny) obszar gminy Przemyśl został ponownie włączony do ZSRR i reaktywowanego tam rejonu przemyskiego, gdzie gminę zniesiono (rejony radzieckie były podzielone na sielsowiety, nie gminy). Lewobrzeżne gromady Bełwin i Łętownia powróciły do reaktywowanego powiatu jarosławskiego w szczątkowym województwie lwowskim, gdzie weszły w skład przywróconej gminy Kuńkowce. 1945–1954 W marcu 1945, w wyniku wytyczenia granicy między ZSRR a Polską, około 2/3 rejonu przemyskiego włączono do Polski. Obszar ten wszedł w skład reaktywowanego powiatu przemyskiego (do którego włączono jego lewobrzeżne terytoria, tymczasowo znajdujące się w powiecie jarosławskim), a który 8 sierpnia 1945 znalazł się w obrębie nowego województwa rzeszowskiego. Mimo dekretu postulującego uchylenie wszelkich zmian administracyjnych wprowadzonych przez okupanta, władze polskie zdecydowały się na przywrócenie wiejskiej gminy Przemyśl, jednak o zmienionych granicach w porównaniu z jej odsłoną z lat 1942–1944: lewobrzeżne gromady Bełwin i Łętownia pozostały w reaktywowanej gminy Kuńkowce (gdzie już były od 1944 roku); gromady Darowice, Kniażyce i Koniuszki weszły w skład nowo utworzonej gminy Fredropol; gromadę Tarnawce włączono do nowo utworzonej gminy Krasiczyn; ponadto do gminy Przemyśl dołączono po raz pierwszy: gromadę Hurko – należącej podczas wojny do gminy Medyka, a przed wojną do gminy Popowice; gromadę Stanisławczyk – należącej podczas wojny do gminy Miżyniec, przed wojną do gminy Hermanowice. Powojenny skład gminy Przemyśl objął zatem łącznie 16 gromad: Grochowce, Hermanowice, Hureczko, Hurko, Krówniki, Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Prałkowce, Przekopana, Sielec, Stanisławczyk, Wilcza i Witoszyńce. W maju 1948, w związku z korektą granic Polski z ZSRR: do gminy Przemyśl włączono jeszcze gromadę Rożubowice (Рожубовицька сільська рада) z radzieckiego rejonu niżankowickiego, natomiast nalężące do gminy Przemyśl gromady Hurko i Hureczko włączono do reaktywowanej gminy Medyka, po włączeniu do Polski zasadniczej części radzieckiego rejonu medyckiego z m.in. Medyką. Ostatecznie gmina Przemyśl objęła (1 lipca 1952) 15 gromad: Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kruhel Mały, Kruhel Wielki, Łuczyce, Nehrybka, Pikulice, Prałkowce, Przekopana, Rożubowice, Sielec, Stanisławczyk, Wilcza i Witoszyńce. Gmina przetrwała do reformy gminnej w 1954 roku, kiedy to w miejsce gmin utworzono gromady (jednocześnie Kruhel Mały i Wilczą włączono do Przemyśla). Od 1973 Gminę Przemyśl reaktywowano 1 stycznia 1973 w związku z kolejną reformą gminną o zmienionych granicach. W jej skład weszło 15 sołectw: Bełwin, Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kuńkowce, Łętownia, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Ostrów, Pikulice, Rożubowice, Stanisławczyk, Ujkowice, Wapowce, Witoszyńce. W porównaniu ze stanem z 1954 roku nowa gmina Przemyśl objęła obszary należące do trzech gmin: prawie cały obszar dawnej gminy Przemyśl, oprócz Kruhla Wielkiego i Prałkowiec, które weszły w skład gminy Krasiczyn oraz bez miejscowości włączonych do Przemyśla w 1954 (Kruhel Mały i Wilcza) i 1961 roku (Sielec i Przekopana). Malhowice z dawnej gminy Fredropol; Bełwin, Kuńkowce i Łętownię z dawnej gminy Kuńkowce. W porównaniu ze stanem z 1939 roku nowa gmina Przemyśl objęła obszary należące przed wojną do trzech gmin: gminy Hermanowice – Grochowce, Hermanowice, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Pikulice, Stanisławczyk i Witoszyńce; gminy Kuńkowce – Bełwin, Kuńkowce, Łętownia, Ostrów i Wapowce; gminy Popowice – Krówniki i Rożubowice. W latach 1975–1998 gmina położona była w województwie przemyskim. 1 stycznia 1977 z gminy Przemyśl włączono do Przemyśla: część wsi Krówniki (271 ha); część wsi Ostrów (188 ha); część wsi Pikulice (290 ha); część wsi Kuńkowce (31 ha). Przynależność administracyjna miejscowości gminy Przemyśl w różnych latach Struktura powierzchni Według danych z roku 2002 gmina Przemyśl ma obszar 108,39 km², w tym: użytki rolne: 58% użytki leśne: 34% Gmina stanowi 8,93% powierzchni powiatu. Demografia Dane z 30 czerwca 2004: Sołectwa W skład gminy wchodzą sołectwa: Bełwin, Grochowce, Hermanowice, Krówniki, Kuńkowce, Łętownia, Łuczyce, Malhowice, Nehrybka, Ostrów, Pikulice, Rożubowice, Stanisławczyk, Ujkowice, Wapowce, Witoszyńce. Sąsiednie gminy Fredropol, Krasiczyn, Krzywcza, Medyka, Przemyśl (miasto), Żurawica. Gmina sąsiaduje z Ukrainą. Przypisy