Elektrownia Jądrowa Lubiatowo-Kopalino

Elektrownia Jądrowa „Lubiatowo-Kopalino” – planowana pierwsza elektrownia jądrowa w Polsce o mocy elektrycznej do 3750 MWe. Technologia Technologia, która ma zostać użyta do jej budowy, pochodzi od amerykańskiej firmy Westinghouse. W pierwszej lokalizacji miałyby powstać trzy reaktory AP1000. Do chłodzenia reaktorów ma być wykorzystana woda z Bałtyku, doprowadzona długimi na 5,5 km rurami. W procesie wyboru dostawcy technologii oprócz amerykańskiej firmy, na którą ostatecznie zdecydował się rząd, uczestniczyły także południowokoreański KHNP i francuski EDF. Firma Westinghouse była wśród firm, które w poprzednim podejściu w 2011 roku wyraziły chęć budowy elektrowni jądrowej w Polsce. W tamtym czasie chęć uczestnictwa w projekcie wyraziły także Areva i General Electric. Za wyborem technologii AP1000 firmy Westinghouse przemawiały głównie względy związane z zacieśnieniem współpracy politycznej, militarnej oraz gospodarczej pomiędzy rządem polskim i amerykańskim. Lokalizacja Na początku procesu wyboru lokalizacji rozpatrywano 92 potencjalne miejsca. 8 stycznia 2010 roku Ministerstwo Gospodarki podało listę 28 miejscowości, które są brane pod uwagę pod kątem lokalizacji pierwszej elektrowni jądrowej w Polsce. Analizy lokalizacji uwzględniły m.in. takie czynniki jak właściwości terenu, dostępność wody chłodzącej, położenie względem terenów objętych formami ochrony przyrody, w tym obszarów Natura 2000 oraz obecne i możliwe do rozbudowy elementy infrastruktury jak na przykład sieci energetyczne, drogowe czy kolejowe. Wyniki analiz potwierdziły sprzyjające warunki do wybudowania elektrowni jądrowej w województwie pomorskim. 25 listopada 2011 roku Polska Grupa Energetyczna, odpowiedzialna w tamtym czasie za projekt pierwszej elektrowni, wskazała trzy potencjalne lokalizacje elektrowni jądrowej: Żarnowiec, Choczewo, Gąski. Grunty we wskazanych lokalizacjach należą albo do Skarbu Państwa, ewentualnie do Lasów Państwowych, albo – jak w przypadku Żarnowca – częściowo do PGE. Po zawężeniu do terenu Pomorza, dwie z lokalizacji – Żarnowiec oraz Lubiatowo-Kopalino – poddane zostały jeszcze bardziej szczegółowym badaniom, które potwierdziły, że druga z wymienionych jest „najkorzystniejszym dla środowiska i bezpiecznym dla ludzi” wariantem. 5 sierpnia 2015 roku rozpoczęto postępowanie w sprawie wydania decyzji środowiskowej dla tej inwestycji. Elementem niezbędnym do jej wydania są konsultacje z krajami, na które inwestycja może mieć wpływ. W 2017 roku spółka odpowiedzialna za projekt (obecnie Polskie Elektrownie Jądrowe, PEJ) rozpoczęła wielowymiarowe badania środowiskowe, których realizacja jest wymagana prawem w przypadku realizacji projektów jądrowych. Te badania obejmowały 32 obszary tematyczne, w tym z zakresu geologii, sejsmiki, hydrologii czy demografii. W wyniku badań spółka przygotowała raport środowiskowy, który w marcu 2022 został złożony do GDOŚ. Dokumentacja obejmowała 19 tys. stron. Jako preferowaną lokalizację elektrowni wskazano w nim „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo. Gmina Choczewo leży bezpośrednio nad Morzem Bałtyckim w północnej części województwa pomorskiego, w powiecie wejherowskim, w okolicach miejscowości Lubiatowo, Kierzkowo i Kopalino. W zachodniej części terenu inwestycji leżą pojedyncze zabudowania byłej jednostki wojskowej. Na potrzeby tej inwestycji ma być zarezerwowany obszar o powierzchni 688 ha, z czego lasy zajmują 542 ha. Trwałe wylesienie ma dotyczyć 335–356 ha lasów. W październiku 2022 ruszyły konsultacje transgraniczne w sprawie budowy choczewskiej elektrowni, skierowane do państw, na które inwestycja może oddziaływać. Konsultacje zakończyły się w lipcu 2023. Stanowiska wyraziło w nich 14 państw: Austria, Białoruś, Czechy, Dania, Estonia, Finlandia, Holandia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Słowacja, Szwecja, Ukraina i Węgry. Dokumentacja dla konsultacji została przekazana stronom zainteresowanym we wrześniu 2022 i zawierała 1200 stron opracowania. Uwagi w formie pisemnej zgłosiły Austria, Białoruś, Dania, Estonia, Litwa, Łotwa, Niemcy, Słowacja, Szwecja, Ukraina oraz Węgry. Na prośbę Austrii, Danii, Łotwy i Niemiec strona polska zorganizowała w Warszawie międzyrządowe konsultacje transgraniczne w formie spotkania ekspertów w trybie art. 5 Konwencji z Espoo. Po zakończeniu konsultacji transgranicznych rozpoczęły się konsultacje społeczne w kraju, w tym możliwość zapoznania się z dokumentacją sprawy oraz złożenia uwag i wniosków, które trwały do 18 sierpnia 2023. 19 września 2023 wydana została decyzja środowiskowa dla tej lokalizacji. Według oceny GDOŚ, przy zachowaniu wskazanych w raporcie rozwiązań technicznych, technologicznych i organizacyjnych, a także przy spełnieniu środowiskowych uwarunkowań określonych w decyzji, realizacja i eksploatacja elektrowni nie będzie się wiązała z wystąpieniem znaczącego negatywnego oddziaływania na środowisko. 26 października 2023 wojewoda pomorski poinformował o wydaniu decyzji o ustaleniu lokalizacji dla pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej, w lokalizacji „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo. 8 stycznia 2024 PEJ poinformowały, że Minister Rozwoju i Technologii wydał kończące etap rozpatrywania sprawy przez organa administracji publicznej postanowienie stwierdzające niedopuszczalność odwołania złożonego od tej decyzji, co potwierdza, że lokalizacja „Lubiatowo-Kopalino” w gminie Choczewo jest już ostateczna. Uzyskanie decyzji lokalizacyjnej otworzyło możliwość podejmowania dalszych działań dotyczących budowy elektrowni. Chodzi m.in. o wskazanie konkretnych działek pod budowę. Kontrowersje 9 stycznia 2024 premier Donald Tusk oświadczył: „Na pewno trwać będzie jeszcze przez chwilę gorąca dyskusja, czy lokalizacja jest najszczęśliwsza, ale tu głos muszą mieć fachowcy. Jeśli okaże się, że nie ma innej możliwości i to jest optymalna lokalizacja, okolice Choczewa, to będziemy kontynuować inwestycję. Na razie robimy szybki audyt i sprawdzamy, czy na pewno ta lokalizacja jest optymalna”, a 13 stycznia w mediach opublikowano wypowiedzi kwestionujące słuszność tej lokalizacji autorstwa wojewody pomorskiego Beaty Rutkiewicz i wicemarszałka województwa pomorskiego Leszka Bonny. 15 stycznia „Dziennik Bałtycki” zacytował słowa Beaty Rutkiewicz, która oświadczyła: „decyzja środowiskowa dla lokalizacji w Lubiatowie została wydana, ale cały czas rozważamy, czy słusznie. Są też różne głosy na temat wybranej technologii. Najbliższe miesiące będą decydujące”. Sprawa była szeroko komentowana w mediach. Cytowani eksperci wskazywali, że zmiana lokalizacji na tym etapie oznaczałaby opóźnienie dochodzące do 10 lat oraz wielomilionowe straty, co w praktyce mogłoby się przełożyć na „uśmiercenie projektu”. Opóźnienie o 10 lat w przypadku zmiany lokalizacji potwierdziło także Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Sprawa wywołała także dyskusję polityczną wśród przedstawicieli ugrupowań zasiadających w Sejmie X kadencji. Pomorski Urząd Wojewódzki na swoim profilu na Facebooku poinformował, że „Podczas spotkania 17.01.2024 r. w Chojnicach Wojewoda Pomorska wskazała, że w związku z dużą ilością uwag oraz rozmów, które prowadziła zasadne jest powtórne przyjrzenie się i przeanalizowanie wydanej decyzji środowiskowej dla lokalizacji elektrowni w Lubiatowie”. 18 stycznia przedstawiciel biura wojewody Krystian Kłos potwierdził słowa Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oświadczając, że wojewoda przyznała w Chojnicach jedynie, że „konieczne jest przeprowadzenie analizy, czy decyzje były wydawane w sposób prawidłowy i zgodny z prawem”. Poseł PiS Kacper Płażyński po kontroli poselskiej przeprowadzonej 19 stycznia w Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim poinformował, że jedynym dokumentem, na który powołuje się wojewoda, jest memorandum z 2023 roku, przy czym zaznaczył, że „w memorandum z marca 2023 roku, o którym mówił wicemarszałek Leszek Bona oraz wojewoda Beata Rutkiewicz, nie ma ani jednego słowa krytyki pod adresem budowy tej elektrowni w Choczewie”. Stanowisko w sprawie zajęło Ministerstwo Klimatu i Środowiska, które poinformowało, że nie ma podstaw do zmiany lokalizacji pierwszej polskiej elektrowni jądrowej na Pomorzu, a decyzja o lokalizacji w gminie Choczewo jest ostateczna. Współpraca polsko-amerykańska na rzecz rozwoju energetyki jądrowej w Polsce była jednym z tematów rozmów podczas spotkania minister klimatu i środowiska Pauliny Hennig-Kloski i ambasadora USA w Warszawie Marka Brzezinskiego, które odbyło się 19 stycznia 2024 roku. „Rzeczpospolita” zauważyła, że decyzja środowiskowa GDOŚ nie jest jeszcze prawomocna i nie jest możliwe wskazanie terminu zakończenia postępowania odwoławczego. Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosło 5 osób fizycznych oraz Stowarzyszenie Obrony Naturalnych Obszarów Nadmorskich Bałtyckie SOS, Polskie Lobby Przemysłowe im. Eugeniusza Kwiatkowskiego, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, a także reprezentowane przez jedną osobę: Stowarzyszenie Federacja Zielonych w Białymstoku, Stowarzyszenie Zielony Białystok, Stowarzyszenie Innowacyjny Białystok, Stowarzyszenie Innowacyjna Polska, Stowarzyszenie Osób Poszkodowanych przez Urząd Miasta w Białymstoku, Stowarzyszenie www.i.warszawa.pl, Fundacja Instytut Białowieski oraz Fundacja Towarzystwo Ulepszania Świata. Budowa We wrześniu 2022 spółka PEJ złożyła do Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki wniosek o uzyskanie ogólnej opinii dotyczącej weryfikacji analiz bezpieczeństwa planowanej elektrowni jądrowej. W lipcu 2023 PEJ poinformowały o wydaniu przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska decyzji zasadniczej, umożliwiającej inwestorowi ubieganie się o kolejne niezbędne zezwolenia administracyjne, takie jak m.in. decyzja o ustaleniu lokalizacji, a następnie zezwolenie na budowę (wniosek o wydanie decyzji zasadniczej PEJ złożyła w MKiŚ w kwietniu 2023) oraz o podpisaniu z Urzędem Morskim w Gdyni porozumienia określającego zasady współpracy przy budowie konstrukcji morskiej (MOLF, ang. Marine Off-Loading Facility) służącej do rozładunku elementów do budowy elektrowni, które przypłyną drogą morską. W 2023 roku spółka otrzymała prawo do dysponowania terenem na potrzeby prac przygotowawczych oraz budowy obiektu, a także późniejszej eksploatacji elektrowni jądrowej. Etap projektowania przewidziano na lata 2024–2026. Zgodnie z harmonogramem przyjętym przez Radę Ministrów budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej miała rozpocząć się w 2026, a w 2033 uruchomiony miał zostać pierwszy blok elektrowni o mocy około 1–1,6 GW. Kolejne bloki miały być wdrażane co 2–3 lata. Według założeń aktualizacji Programu Polskiej Energetyki Jądrowej, zaprezentowanych przez Ministerstwo Przemysłu w marcu 2025, przekazanie placu budowy wykonawcy zaplanowano na 2025 rok, zezwolenie na budowę i jej rozpoczęcie na 2028 rok, a uruchomienie pierwszego bloku na 2036 rok. Dwa kolejne bloki mają rozpocząć pracę odpowiednio w 2037 i 2038 roku. We wrześniu 2023 PEJ oraz amerykańskie firmy: Westinghouse i Bechtel podpisały umowę na zaprojektowanie i budowę elektrowni, przy czym liderem konsorcjum na etapie projektowania elektrowni będzie Westinghouse, a w czasie budowy – Bechtel. Kilka dni później Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie zapewnienia finansowania budowy na obszarze gminy Choczewo (lub w alternatywnej lokalizacji na obszarze gmin Gniewino i Krokowa) elektrowni jądrowej o łącznej mocy elektrycznej do 3750 MWe z wykorzystaniem technologii reaktorów AP1000 z USA, a w czerwcu – uchwałę ustanawiającą program wspierania inwestycji infrastrukturalnych, przewidujący przeznaczenie w latach 2023–2029 ponad 4,7 mld zł na wsparcie inwestycji w zakresie infrastruktury drogowej, kolejowej oraz hydrotechnicznej w woj. pomorskim. Umowa z konsorcjum z września 2023 roku wygasła 31 marca 2025 i tego samego dnia uzgodniono warunki tzw. umowy pomostowej (Engineering Development Agreement), ustalającej ramy współpracy na kolejne miesiące między PEJ a konsorcjum Westinghouse-Bechtel, którą podpisano 28 kwietnia 2025. W lipcu 2025 media poinformowały, że PEJ dokonały oficjalnej notyfikacji projektu pierwszej w Polsce elektrowni jądrowej do Komisji Europejskiej, zgodnie z obowiązkami przewidzianymi w art. 41 traktatu Euratom. Zgłoszenie obejmuje m.in. szczegółowy opis tego projektu inwestycyjnego. We wrześniu 2025 wojewoda pomorski wydał pozwolenie na prace przygotowawcze na liczącym 330 ha terenie inwestycji. Jesienią rozpoczęło się geodezyjne wytyczanie terenu i przygotowywanie zaplecza budowy, a na przełomie października i listopada usuwanie drzew i krzewów, zaplanowane do wiosny 2026 roku. W październiku 2025 PKP Polskie Linie Kolejowe podpisały z firmą Torpol wartą 1,44 mld zł netto umowę na modernizację linii kolejowej z Lęborka do Łeby oraz budowę nowego odcinka w kierunku elektrowni, z terminem zakończenia robót w 2029 roku. 9 grudnia 2025 Komisja Europejska wyraziła zgodę na wszystkie trzy elementy pomocy publicznej, o które wnioskował polski rząd: kontrakt różnicowy, objęcie całości inwestycji gwarancjami Skarbu Państwa oraz dofinansowanie z budżetu państwa w wysokości 60 mld zł, stanowiące 30% kosztów budowy. Komisja skróciła okres kontraktu różnicowego z postulowanych 60 do 40 lat i zobowiązała inwestora m.in. do sprzedaży 70% wyprodukowanej energii poprzez rynki regulowane. Pod koniec grudnia 2025 PEJ i konsorcjum Westinghouse-Bechtel zawarły aneks do umowy pomostowej EDA, przenoszący do bieżącego etapu współpracy część prac projektowych dotyczących m.in. wyspy jądrowej i wyspy turbinowej. Podpisanie docelowej umowy EPC na budowę elektrowni zaplanowano na połowę 2026 roku. 31 marca 2026 spółka złożyła do Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki wniosek o zezwolenie na budowę elektrowni. Wylanie tzw. pierwszego betonu jądrowego planowane jest na 2028 rok, a rozpoczęcie komercyjnej eksploatacji pierwszego bloku na 2036 rok. W marcu 2026 spółka przedstawiła także plan 43 postępowań zakupowych na dostawy, usługi i roboty budowlane, które mają być ogłaszane do końca 2026 roku. Odbiór społeczny Uwagi Przypisy