Kujawy (województwo opolskie)

Kujawy (dodatkowa nazwa w j. niem. Kujau) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, w gminie Strzeleczki. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. W latach 1945–1954 miejscowość należała do gminy Strzeleczki w powiecie prudnickim. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego. Geografia Kujawy znajdują się w południowo-zachodniej części Polski. Leżą na ziemi prudnickiej – regionie historyczno-kulturalnym, którego głównym ośrodkiem jest miasto Prudnik. Ziemia prudnicka stanowi zachodnią część Górnego Śląska. Pod względem administracyjnym Kujawy położone są w południowej części województwa opolskiego, w powiecie krapkowickim, w gminie Strzeleczki. Znajdują się w pobliżu granicy z Czechami. Należą do Euroregionu Pradziad. Sołectwo Kujawy obejmuje obręb wsi Kujawy. Zajmuje powierzchnię 8,3 km². Graniczy z miastem Strzeleczki od wschodu oraz z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Racławiczki, Pisarzowice, Zawada, Wawrzyńcowice, Zielina, Moszna, Dziedzice. Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Kujawy znajdują się w granicach mikroregionów Równina Mosznej (318.55.9) i Dolina Dolnej i Środkowej Białej (318.55.8). W obszarze wsi przepływają strugi Gostomka i Młynówka. Na południe od miejscowości znajduje się łąka o nazwie Gaj. Pole w okolicy kapliczki przy drodze Racławiczki–Kujawy nosi nazwę Kole Kapliczki. Nazwa Na polskojęzycznej mapie wydanej w 1772 miejscowość została podpisana nazwą Kuyawy. W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wieś występuje pod polską nazwą Kujawi oraz nazwą zgermanizowaną Kujau. Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod zniekształconą, polską nazwą Kujawj, a także zgermanizowaną Kujau we fragmencie: "Kujau (1383 Koya, 1531 Kuyawy, polnisch Kujawj)". 1 czerwca 1948 r. nadano miejscowości, wówczas administracyjnie związanej z Zieliną i należącej do powiatu prudnickiego, polską nazwę Kujawy. Historia Wieś po raz pierwszy wzmiankowana była w 1383. Książę Władysław Opolczyk tytułował się wówczas panem w Opolu, Prudniku, Kujawach i Dobrej. Katolicka parafia w Kujawach została założona w XIV wieku. Nazwa wsi pojawiła się w rejestrze świętopietrza w 1447. W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego. Znajdowała się w niej rezydencja rodu von Bees. Beesowie byli zwolennikami husytyzmu, za co po śmierci księcia głogówecko-prudnickiego Bolka V w 1460 książęta Jan i Mikołaj odebrali im wszystkie majątki, w tym Kujawy. Kujawy często zmieniały właścicieli. W 1573 właścicielem Kujaw był Kasper Pückler z Grodziska koło Niemodlina. W 1597 ich właścicielem był Baltazar Betsch, a w 1665 hrabia Franciszek Euzebiusz von Oppersdorff. Do 1742 wieś należała do powiatu sądowego głogóweckiego w Monarchii Habsburgów. Po I wojnie śląskiej znalazła się w granicach Królestwa Prus i weszła w skład powiatu prudnickiego w prowincji Śląsk. W XIX wieku w Kujawach funkcjonował młyn wodny, gorzelnia i olejarnia. Kujawy, będące własnością tajnego radcy Lindheima a następnie Tiele-Wincklerów, stanowiły jeden z największych majątków na ziemi prudnickiej. Wieś posiadała swoją własną pieczęć, która przedstawiała w polu na kartuszu otoczonym motywem roślinnym lemiesz pługa skrzyżowany z ostrzem kosy, a w otoku napis: KUIAUER: GEM: SIGEL / NEYSTAETER CREYS (pol. Gmina Kujawy / Powiat Prudnicki). W 1861 w Kujawach mieszkało 5 Żydów. W 1867 w północnej części wsi założono cmentarz. 1 maja 1874 miejscowość stała się siedzibą gminy Kujawy (od 1912 gmina Zielina) w powiecie prudnickim, rejencji opolskiej. Według spisu ludności z 1 grudnia 1910, na 712 mieszkańców Kujaw 44 posługiwało się językiem niemieckim, 659 językiem polskim, a 9 było dwujęzycznych. W latach 1919–1920 w Kujawach powstał pomnik upamiętniający mieszkańców wsi, którzy zginęli podczas I wojny światowej (rozbudowany po II wojnie światowej). W 1921 w zasięgu plebiscytu na Górnym Śląsku znalazła się tylko część powiatu prudnickiego. Kujawy znalazły się po stronie wschodniej, w obszarze objętym plebiscytem, w obwodzie nr 9 powiatu prudnickiego. 13 lutego 1921 w Kujawach odbyło się zebranie kółek rolniczych powiatu prudnickiego. Podczas posiedzenia założono polską spółkę „Rolnik” na powiat prudnicki, a także uchwalono dwie rezolucje „przeciw emigrantom i włóczęgom” na terenie plebiscytowym. Po stronie polskiej w III powstaniu śląskim, w 3. kompanii prudnickiej służyli mieszkańcy Kujaw. We wsi funkcjonowała cukrownia. W okresie II wojny światowej w Kujawach pracowali robotnicy przymusowi z Polski, m.in. z miejscowości: Czechowice, Godziszów, Kocoń, Zbytków, Kostomłoty Drugie i Waksmund. Armia Czerwona wkroczyła do Kujaw w drodze na Prudnik podczas operacji górnośląskiej 19 marca 1945. Zginęło wówczas 13 mieszkańców. W okresie walk o Prudnik w kwietniu i maju 1945 Armia Czerwona tymczasowo ewakuowała przez Kujawy do Strzeleczek niemieckich i polskich mieszkańców Prudnika i okolicznych wsi. Od marca do maja 1945 powiat prudnicki znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 11 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w powiecie prudnickim. Mieszkańcom Kujaw, posługującym się dialektem śląskim bądź znającym język polski, pozwolono pozostać we wsi po otrzymaniu polskiego obywatelstwa. Do 1956 roku Kujawy należały do powiatu prudnickiego. W związku z reformą administracyjną, w 1956 Kujawy zostały odłączone od powiatu prudnickiego i przyłączone do nowo utworzonego krapkowickiego. Według raportu kierownika Powiatowego Oddziału Informacji i Propagandy w Prudniku na temat rosnącej niechęci ludności autochtonicznej do Polaków w powiecie prudnickim, w 1945 grupa Niemców w Kujawach otoczyła urzędnika Urzędu Ziemskiego i „bardzo obelżywie wyrażała się o Polakach, rządach polskich itp”. W 1946 w Kujawach znajdowała się siedziba jednego z okręgów sanitarnych Powiatowego Urzędu Zdrowia w Prudniku. We wsi funkcjonowała apteka. Utworzony został Zespół Hodowli Zarodowej w Kujawach, od 1956 z siedzibą w Głogówku, przemianowany dwa lata później na Państwowy Ośrodek Hodowli Zarodowej Głogówek. W 1997 oddano do użytku kaplicę św. Barbary. Mieszkańcy Miejscowość zamieszkiwana jest przez mniejszość niemiecką oraz Ślązaków. Mieszkańcy wsi posługują się gwarą prudnicką, będącą odmianą dialektu śląskiego. Należą do podgrupy gwarowej nazywanej Podlesioki. Liczba mieszkańców wsi Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół par. pw. Świętej Trójcy, renesansowy z 1583 r. – XVI w., 1938 r., w środku renesansowe epitafia i ambona oraz barokowy ołtarz główny brama na cmentarz kościelny Inne zabytki: park, z XIX w. do 1900 r. Pałac w Kujawach ze schyłku XIX w. Pomniki i obiekty upamiętniające Pomnik poległych w I i II wojnie światowej – pomnik w Kujawach powstały w latach 1919–1920 jako upamiętnienie mieszkańców wsi, którzy polegli w I wojnie światowej. Dostawiono do niego dwie tablice z nazwiskami mężczyzn, którzy zginęli podczas II wojny światowej. Znajduje się na nim napis w języku niemieckim: Gefallen im II Weltkrieg. Zgodnie z kryteriami w sprawie upamiętnień na obszarze RP żołnierzy niemieckich przyjętymi w uchwale Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa w 1995, pomnik został uznany za nieprawidłowy. Transport drogowy Przez Kujawy przebiega droga wojewódzka 409 Dębina – Strzelce Opolskie Kujawy posiadają połączenia autobusowe z Moszną, Opolem, Prudnikiem, Strzeleczkami, Krapkowicami. kolejowy Nieczynna stacja kolejowa Zielina w Kujawach znajduje się przy ul. Kolejowej. Najbliższa czynna stacja kolejowa znajduje się w Prudniku. Lokalni przedsiębiorcy i właściciele majątków ziemskich zawiązali w 1895 spółkę Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa linii lokalnej z Prudnika do Gogolina. Linia kolejowa nr 306 relacji Prudnik – Goglin została oddana do użytku w 1896. Powódź w 1997 zniszczyła most na Odrze w Krapkowicach, uniemożliwiając dojazd do Gogolina. W 2005 ruch na linii 306 został zawieszony. Zmodernizowana do celów towarowych linia relacji Prudnik – Krapkowice została oddana do użytku w 2016. Na bocznicy między składem militarnym w lesie koło Strzeleczek a Prudnikiem odbywa się wojskowy ruch transportowy. Turystyka Oddział PTTK „Sudetów Wschodnich” w Prudniku ustanowił turystyczną Odznakę Krajoznawczą Ziemi Prudnickiej, którą zdobywa się poprzez zwiedzenie odpowiedniej liczby obiektów w miejscowościach położonych na ziemi prudnickiej, w tym w Kujawach. 12 lipca 2010, w ramach organizowanego w Prudniku VI Europejskiego Tygodnia Turystyki Rowerowej, w którym wzięli udział rowerzyści z całej Europy, przez Kujawy prowadziła trasa „Szlakiem Pielgrzyma”. Bezpieczeństwo Do 1998 bezpieczeństwo pożarowe w Kujawach było nadzorowane przez Komendę Rejonową PSP w Prudniku. Miejscowość jest pod opieką dzielnicowego rejonu służbowego nr 8 Komendy Powiatowej Policji w Krapkowicach. Teren wsi, jak i całej gminy Strzeleczki, położony jest w strefie nadgranicznej w związku z czym Straż Graniczna dysponuje, na tym obszarze, specjalnymi kompetencjami w zakresie bezpieczeństwa. Gminę Strzeleczki obejmuje zasięgiem służbowym placówka Straży Granicznej w Opolu ze Śląskiego Oddziału SG. Ludzie związani z Kujawami Heinrich Marx (1835–1911) – biskup rzymskokatolicki, proboszcz w Kujawach Bruno Schramm (1903–1932) – bojówkarz, działacz nazistowski, urodzony w Kujawach Zobacz też Kujawy Przypisy Bibliografia Johann GeorgJ.G. Knie Johann GeorgJ.G., Alphabethisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien ..., Breslau: Graß, Barth und Comp., 1830, OCLC 751379865 (niem.). FelixF. Triest FelixF., Topographisches Handbuch von Oberschlesien., Breslau: Wilh. Gottl. Korn, 1864–1865, OCLC 315739117 (niem.), Erste Hälfte, Zweite Hälfte. WiesławW. Lesiuk WiesławW., Ziemia Prudnicka. Dzieje, gospodarka, kultura, Urząd Miasta i Gminy w Prudniku, Wydawnictwo Instytutu Śląskiego w Opolu, 1978, OCLC 251643861 . RomanR. Sękowski RomanR., Stosunki społeczne na wsiach księstw opolskiego i raciborskiego w epoce Habsburgów (XVI–XVII wiek) w świetle aktów prawnych i akt sądowych: Materiały, Chorzów: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – Państwowego Instytutu Badawczego, 2016, ISBN 978-83-941769-2-1 . RobertR. Hellfeier RobertR., Smolarnia – 350 lat historii, Smolarnia: Gmina Strzeleczki, 2014, ISBN 978-83-63233-26-6 . RyszardR. Kasza RyszardR., Powiat prudnicki – historia dawną fotografią pisana, Prudnik: Powiat Prudnicki, 2018, ISBN 978-83-931068-0-6 . Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6. Parafia Kujawy • START. zielina-kujawy.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-05-06)].