NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Nowy Cmentarz w Jarosławiu

Cmentarz Nowy w Jarosławiu – cmentarz gminny w Jarosławiu. Założony został w 1905 roku, decyzją ówczesnej jarosławskiej Rady Miejskiej jako Cmentarz chrześcijański nowy. Jego wykonawcą był – budowniczy obiektów cmentarnych. Teren został zniwelowany, ogrodzony i wyposażony w dom dla dozorcy i budynek przedpogrzebowy. Początkowo podzielony został na 13 pól grzebalnych. 3 marca 1906 roku pochowano na nim pierwszego zmarłego. W pierwszych latach działalności grzebano również mieszkańców sąsiednich miejscowości. 14 maja 1915 roku teren cmentarza był miejscem działań wojennych. Uszkodzona została wówczas poważnie kaplica cmentarna i większość nagrobków. W latach 60. i 70. XX wieku teren cmentarza został znacznie poszerzony. Kolejne poszerzenie miało miejsce w 1995 roku, jednak po wykonaniu ogrodzenia w 2003 roku teren ten został przeznaczony na tzw. strefę ochronną, z możliwością wykorzystywania na parking. Po II wojnie światowej Komunalny Cmentarz Nowy podporządkowany był Zarządowi Zieleni Miejskiej aż do 1975 roku, kiedy to administrację przejęło Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Jarosławiu. Zarząd ten sprawowany jest obecnie przez Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Spółka z o.o. Zabytki cmentarza Najstarsza część cmentarza wpisana została w 1995 roku do rejestru zabytków. Ścisłą ochroną konserwatorską są objęte: brama wjazdowa i przylegający do niej budynek administracyjny, kaplica, aleja główna z rzędami grobowców i nagrobków po obu jej stronach i kwatera wojskowa w całości. Ponadto ochroną objęte są nagrobki o charakterze zabytkowym na terenie całego cmentarza. Kwatera wojskowa Do czasu I wojny światowej pochowano w niej kilkudziesięciu wojskowych różnych narodowości jarosławskiego garnizonu. W 1915 roku urządzono mogiły dla żołnierzy poległych w walkach o Jarosław. W okresie międzywojennym żołnierzy garnizonu grzebano na terenie całego cmentarza, a w kwaterze wojskowej również osoby z wojskiem nie związane. Kwatera zawiera pojedyncze i zbiorowe mogiły żołnierzy Wojska Polskiego i Armii Krajowej poległych w latach 1939 – 1947 oraz innych ofiar II wojny światowej. Są to m.in.: żołnierze polegli we wrześniu 1939 roku, żołnierze Armii Krajowej – Czesława Puzon ps. "Baśka", Zbigniew Kopeć, Roman i Jan Prośba, żołnierze 26 Pułku Piechoty Ludowego Wojska Polskiego polegli w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią. Przypisy Bibliografia ZbigniewZ. Zięba ZbigniewZ., Jarosławskie cmentarze, Jarosław: [Urząd Miasta], 2008, ISBN 978-83-927968-0-0, OCLC 750993529 .
Nowy cmentarz żydowski w Sandomierzu

Nowy cmentarz żydowski w Sandomierzu – kirkut mieści się przy ulicy Suchej. Został założony między 1830 a 1846 na obszarze o powierzchni ok. 2 mórg. Z powodu jego przepełnienia w 1928 został rozszerzony o morgę (o tzw. nowy kirkut) w kierunku północnym. Podczas II wojny światowej cmentarz ten został zdewastowany, a zwłoki ze zbiorowych mogił zostały spalone latem 1944. W miejscu zakopania prochów spalonych ciał w 1948 ocaleni z Zagłady sandomierscy Żydzi wystawili pomnik według projektu Józefa Pietraszewskiego. Ma on kształt piramidy o wysokości ok. 6 m ułożonej z zachowanych macew. W 1955 zdewastowany teren cmentarza pożydowskiego jako mienie porzucone został przekazany Technikum Przetwórstwa Owocowego. Na jego terenie wzniesiono internat (obecna Bursa Międzyszkolna) i obiekty sportowe. Obecnie zachowała się mała część byłego cmentarza żydowskiego o powierzchni 0,12 ha. Znajdują się na niej 144 ocalałe macewy i pomnik upamiętniający pomordowanych Żydów. Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 171. Aneta Krzywicka: Cmentarze żydowskie w Sandomierzu. Sandomierz: Wydawnictwo Armoryka, 2011. ISBN 978-83-62661-27-5. Mapa WIG Sandomierz Pas 46 Słup 33 Warszawa 1938 Linki zewnętrzne Nowy cmentarz żydowski w Sandomierzu na portalu Wirtualny Sztetl Wirtualny spacer Cmentarz żydowski na portalu Społecznego Komitetu Odnowy Cmentarza Katedralnego w Sandomierzu
Cmentarz żydowski w Mszanie Dolnej

Cmentarz żydowski w Mszanie Dolnej – kirkut mieści się na osiedlu Marki, przy ul. Zakopiańskiej. Powstał w XVIII wieku. Ogrodzony, ma powierzchnię 0,24 ha. Zachowało się na nim około 20 nagrobków. Najstarsze pochodzą z XIX wieku. W czasie II wojny światowej kirkut został zniszczony przez Niemców. Uwagi Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 210. Mapa WIG Rabka Pas 50 Słup 30 Warszawa 1934 Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Mszanie Dolnej na portalu Wirtualny Sztetl
Cmentarz żydowski w Jordanowie

Cmentarz żydowski w Jordanowie – kirkut został założony w XIX wieku. Należał do miejscowej gminy wyznaniowej żydowskiej. Opis Ma powierzchnię 0,58 ha. Mieści się w dzielnicy Mąkacz (dawniej Munkacz) od nazwiska czczonego tu cadyka. Cmentarz do dziś okala z trzech stron ceglany mur. Czwarta ściana, wraz z wejściem, została całkowicie zniszczona. Cmentarz jest w stanie skrajnego zniszczenia, dokonanego w ciągu lat przez przyrodę (rosnące drzewa, krzewy i wysokie trawy w lecie) i przez człowieka: w czasie II wojny światowej marmurowe i granitowe poszycia grobowców zostały wywiezione przez Niemców, głównie do pobliskiej Rabki, gdzie w szkole SS (willa „Tereska”) posłużyły do budowy schodów. Macewy były też materiałem służącym do umacniania brzegów Gorzkiego Potoku w Rabce. Wiele macew jest dziś niewidocznych, przykrytych warstwą ziemi i narosłego poszycia z gnijących liści i traw. Żaden grób nie ma stanu idealnego. Liczba macew (przede wszystkim tych niewidocznych i zniszczonych przez czas) jest jednak bardzo duża (co najmniej kilkadziesiąt). Cmentarz był przewidziany na dość duży obszar zamieszkałej ludności wyznania mojżeszowego, m.in. gmin z Rabki, Suchej Beskidzkiej, Makowa Podhalańskiego. Znane są przypadki kradzieży poszczególnych pomników w ostatnich latach. Podczas wojny wiele mordów nazistowskich na ludności żydowskiej odbywało się właśnie tu, na cmentarzu. Liczba pochowanych osób w całej historii cmentarza, na podstawie dostępnych informacji, powinna być szacowana na co najmniej kilkaset. Zachowały się również ruiny, zapewne domu przedpogrzebowego. Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 209. G. Miśkiewicz, Życie i zagłada Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Jordanowie Linki zewnętrzne Dane o książce Życie i zagłada Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Jordanowie Cmentarz żydowski w Jordanowie na portalu Wirtualny Sztetl Opis kirkutu
Cmentarz żydowski w Kole

Cmentarz żydowski w Kole – niezachowany do dzisiaj cmentarz żydowski w Kole. Znajdował się między ulicą 3 Maja a rzeką Wartą, na terenie osiedla Płaszczyzna. Teraz to teren ogrodzony – z tyłu Miejskiego Domu Kultury, aż do ulicy Słowackiego i Placu Narutowicza. Historia Cmentarz został założony około 1550 roku. Ostatni pochówek miał miejsce w 1939 roku, po zajęciu miasta okupanci zakazali chować na nim zmarłych. Zniszczenia cmentarza dokonali niemieccy okupanci w czasie II wojny światowej. Następnie kirkut stał się zaniedbaną ruiną, ponieważ nikt się nim nie zajmował. W 1970 roku administrację nad cmentarzem przejęły władze powiatowe. W latach 70. XX wieku na terenie cmentarza próbowano otworzyć odkryty basen. Wskutek działań Eliasza Zajde wykopane przez budowlańców kości zebrano i przewieziono na cmentarz żydowski w Szczecinie. Z powodu protestów środowisk żydowskich oraz braku funduszy budowy basenu nie ukończono. Tablica pamiątkowa została później zniszczona przez wandali. Przeprowadzono jednak jej rekonstrukcję i znajduje się ona w MDK-u. Cmentarz dziś Od strony parku im. Juliusza Słowackiego znajduje się tablica informacyjna z gwiazdą Dawida i napisem: Cmentarz żydowski. Teren prawnie chroniony. Uszanuj miejsce spoczynku zmarłych. Od strony MDK-u usytuowany jest pomnik – mur z cegieł z gwiazdą Dawida. Jest tam także napis: Cmentarz zlikwidowali hitlerowcy w 1940-1943 oraz władze miasta w 1945-1970. Zarząd Miasta Koła. Ziomkostwo Żydów z Izraela. Pomnik ten projektowała Marianna Grabowska (magister sztuki z Koła). Napis został wykonany w językach polskim i hebrajskim. Odsłonięcie pomnika miało miejsce 26 czerwca 1993 roku. Brało w tym udział zarówno duchowieństwo katolickie, jak i ówczesne władze miasta. Przypisy Bibliografia Józef Burszta, 600 lat miasta Koła, Poznań 1963. Józef Stanisław Mujta: 635 lat miasta Koła. Koło: Muzeum Technik Ceramicznych : Kolskie Towarzystwo Kulturalne, 1997. ISBN 83-86139-34-X. KrzysztofK. Witkowski KrzysztofK. (red.), Z dziejów Żydów kolskich – w 70. rocznicę Zagłady w obozie zagłady Kulmhof, Koło: Urząd Miejski w Kole, 2012, ISBN 978-83-62485-66-6 . Kazimierz Kasperkiewicz: Miejsca i obiekty walki i pamięci z lat wojny i okupacji 1939-1945 w Kole i powiecie kolskim. Koło: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła, 2004. ISBN 83-909030-9-1. Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Kole na portalu Wirtualny Sztetl
Cmentarz wojenny w Jarosławiu

Cmentarz wojenny w Jarosławiu z okresu I wojny światowej. Powstał w 1915 roku przy ulicy Pruchnickiej. Podczas bitwy Jarosławskiej 15 maja 1915 roku, wojska pruskie i austriackie wyparły z Jarosławia Rosjan. Sukces militarny okupiony został setkami zabitych i rannych. Urządzony został wówczas cmentarz wojskowy, w miejscu dawnego cmentarza cholerycznego na wzniesieniu zwanym „Widna”. Założony przez Oddział Grobów Wojennych w Przemyślu, zawiera prochy poległych i zmarłych od ran żołnierzy państw centralnych. Charakterystycznym i zarazem dominującym elementem cmentarza był kamienny pomnik, usytuowany w jego zachodniej części. Monument około czterometrowej wysokości zwieńczony był wznoszącym się do lotu orłem odlanym z brązu, trzymającym w szponach drzewce ze sztandarem. Ceramiczne tablice, którymi oznaczono mogiły wytwarzane były w cegielni książąt Czartoryskich w pobliskim Szówsku. Zieleń cmentarna, rosnąca przy ogrodzeniu i głównej alei, tworzyły szpaler z dębów, wierzb, topoli i lip. W 1947 roku postanowiono urządzić na miejscu cmentarz wojenny dla poległych żołnierzy Armii Czerwonej. Za murem, przy bramie wjazdowej, usytuowano nieduży murowany budynek, mieszczący biuro i stróżówkę. Bibliografia Andrzej Wondaś „Szkice do dziejów Jarosławia”, Jarosław 1936 Jerzy Czechowicz „Cmentarze, kwatery i mogiły wojskowe w Jarosławiu z okresu I wojny światowej”, Jarosław 2006 Władysław Kopaliński „Słownik symboli”, Warszawa 2001 Mieczysław Orłowicz „Jarosław, jego przeszłość i zabytki, przewodnik ilustrowany”, Lwów-Warszawa 1921 Dziennik Polski 1951 Barbara Uliasz „Cmentarze, kwatery i mogiły wojenne na Podkarpaciu”, Rzeszów 2006
Cmentarz na Psim Polu

Cmentarz Komunalny Psie Pole – cmentarz we Wrocławiu, założony w 1996 na osiedlu Psie Pole. Ze względu na brzmienie oficjalnej nazwy często nazywany Cmentarzem Kiełczowskim lub Cmentarzem przy ulicy Kiełczowskiej. Decyzja o budowie nowego cmentarza komunalnego została podjęta ze względu na fakt wyczerpywania się miejsc grzebalnych na dwóch największych tego typu nekropoliach we Wrocławiu: Osobowickim i Grabiszyńskim. Cmentarz na Psim Polu spełnia wymogi stawiane nowoczesnym cmentarzom, jest przystosowany nie tylko do tradycyjnych pochówków ziemnych ale też urnowych, zarówno w ziemi jak i w kolumbariach. Docelowo cmentarz ma mieć powierzchnię 50 ha, w chwili obecnej powierzchnia wynosi 20 ha. W skład kompleksu cmentarnego wchodzą także budynki zarządu, dom pogrzebowy i krematorium – jedyne we Wrocławiu. Znane osoby pochowane na cmentarzu Kamil Filipczak – polski perkusista prof. Janusz Grzonkowski (1935–2016) – artysta plastyk Tomasz Komenda prof. Eugeniusz Konik (1914–2002) – historyk prof. Arkadiusz Kozubek (1947–2016) – biochemik prof. Mieczysław Pater (1927–2017) – historyk, nauczyciel akademicki Uniwersytetu Wrocławskiego Ignacy Rutkiewicz (1929–2010) – dziennikarz, publicysta, dwukrotny prezes PAP gen. Robert Satanowski (1918–1997) – dyrygent i dowódca wojskowy Włodzimierz Szczęsny (1955–2008) – podróżnik i alpinista prof. Andrzej Szmajke (1953–2016) – polski psycholog Przypisy
Cmentarz w Leśnicy

Cmentarz w Leśnicy – cmentarz komunalny znajdujący się przy ulicy Trzmielowickiej we Wrocławiu. Cmentarz został otwarty w październiku roku 1883 na podstawie decyzji Śląskiego Konsystorza Ewangelickiego. Do roku 1945 był cmentarzem wyznaniowym przeznaczonym dla mieszkańców Leśnicy i okolicznych wsi należących do kościoła ewangelickiego. Cmentarz dwukrotnie był powiększany – w roku 1893 i 1905. Po roku 1945 stał się cmentarzem komunalnym. Z okresu przed rokiem 1945 zachowały się na nim pojedyncze nagrobki i grobowce. Bibliografia Marek Burak, Halina Okólska: Cmentarze dawnego Wrocławia. Wrocław: Muzeum Architektury we Wrocławiu oraz Via Nova, 2007, s. 180-182. ISBN 978-83-89262-38-7. (pol.).
Cmentarz Brochowski

Cmentarz Brochowski – cmentarz katolicki znajdujący się przy ulicy Brochowskiej we Wrocławiu. Pierwsza informacja o cmentarzu pochodzi z roku 1914, prawdopodobnie powstał on nieco wcześniej. Od początku był administrowany przez parafię ewangelicką i służył mieszkańcom Brochowa, który był wówczas podwrocławskim miasteczkiem. Po roku 1945 opiekę nad cmentarzem przejęła katolicka parafia św. Jerzego Męczennika. Cmentarz składa się z kilkunastu prostokątnych kwater rozmieszczonym regularnie w obrębie prostokątnego pola grzebalnego. Dwie główne aleje cmentarza biegnące ze wschodu na zachód są obsadzone drzewami – północna lipami, a południowa – kasztanowcami. Na cmentarzu zachowały się pojedyncze poniemieckie groby oraz kamień pamiątkowy poświęcony żołnierzom poległym podczas I Wojny Światowej pochodzącym z Brochowa. Znane osoby pochowane na cmentarzu Tadeusz Babiak (1903-1979) – proboszcz parafii św. Jerzego i Podwyższenia Krzyża Świętego Zygmunt Bielawski (1937–2006) – aktor teatralny i filmowy Antoni Łomiński (1900–1981) – żołnierz II Korpusu Polskiego gen.Władysława Andersa, uczestnik bitwy pod Monte Cassino, odznaczony Krzyżem Monte Cassino Józef Łomiński (1897–1971) – żołnierz II Korpusu Polskiego gen. Władysława Andersa, uczestnik bitwy o Monte Cassino, odznaczony Krzyżem Monte Cassino. Mieczysław Makarewicz (1932–2011) – wieloletni przewodniczący Rady Osiedla Brochów, współzałożyciel Towarzystwa Przyjaciół Brochowa Roman Milewicz (1953–2018) – wieloletni skarbnik Towarzystwa Przyjaciół Brochowa Michał Pakuła (1896-1971) - żołnierz I Brygady Legionów (1915-1921), walczył w obronie Twierdzy Modlin w 1939 r., odznaczony Krzyżem Niepodległości i 5-krotnie Krzyżem Walecznych Franciszek Sobczyszyn (1923–2013) – nauczyciel, kombatant, członek Towarzystwa Przyjaciół Brochowa od czasu jego powstania Kazimierz Zastawny (1946–1970) – robotnik, ślusarz, zastrzelony w Gdańsku w czasie wydarzeń grudniowych Galeria zdjęć Uwagi Literatura Burak M., Okólska H.: Cmentarze dawnego Wrocławia. Wrocław: Muzeum Architektury we Wrocławiu, 2007. ISBN 978-83-89262-38-7. (pol.). Przypisy Linki zewnętrzne Cmentarz Brochowski
Cmentarz na Klecinie

Cmentarz na Klecinie – cmentarz rzymskokatolicki znajdujący się przy ulicy Zabrodzkiej na osiedlu Klecina we Wrocławiu. Cmentarz został poświęcony w roku 1878 i służył ewangelikom oraz katolikom mieszkającym we wsi Klecina i sąsiednich wsiach. Zarządcą cmentarza do roku 1945 była początkowo ewangelicka parafia Zbawiciela z Wrocławia, a po wybudowaniu kościoła w Klecinie w roku 1906, miejscowa parafia. Po roku 1945 cmentarz przeszedł w ręce katolików. Znane osoby pochowane na cmentarzu Władysław Mironowicz (1934–2020) – specjalista w zakresie budownictwa, dr hab. inż. Artur Młodnicki (1911–1972) – aktor i reżyser teatralny oraz jego żona Zdzisława Młodnicka (1924–2009) – aktorka teatralna Medard Plewacki (1929–2021) – aktor Literatura Burak M., Okólska H., 2007, Cmentarze dawnego Wrocławia, Wydawnictwo Muzeum Architektury we Wrocławiu, Wrocław. ISBN 978-83-89262-38-7 Linki zewnętrzne Cmentarz na Klecinie na portalu polska-org.pl
Cmentarz Czerniakowski

Cmentarz Czerniakowski – rzymskokatolicki cmentarz położony przy ul. Powsińskiej 44/46 na warszawskiej Sadybie. Historia Cmentarz powstał w 1907 i został ufundowany przez małżeństwo Józefa i Józefy Wardeckich. Został poświęcony w sierpniu tego roku przez biskupa Kazimierza Ruszkiewicza. Zarówno fundatorów jak i fakt poświęcenia upamiętnia ustawiony 11 sierpnia 1907 przy głównej alei krzyż fundacyjny z inskrypcją. Wraz z rosnącymi potrzebami lokalnej społeczności był kolejno powiększany w 1916, 1945 i 1951. Na cmentarzu znajdują się m.in. groby uczestników powstania warszawskiego – sześćdziesięciu żołnierzy batalionu „Oaza”. Wśród różnorodnych form nagrobków wyróżnia się kaplica-mauzoleum rodziny Stanisława Chmielarza z 1927. Nekropolia jest nadal czynna. Pochowani na cmentarzu Janusz Albrecht ps. Wojciech (1892–1941) − żołnierz, szef sztabu Komendy Głównej Armii Krajowej Sławomir Archangielski (1985–2013) – muzyk, basista zespołu Hate, gitarzysta Saltus i Naumachia Stanisław Bareja (1929–1987) − reżyser filmowy Maria Budzanowska (1930–1988) − adwokat, polityk Teofil Budzanowski (1894–1959) − pedagog, polityk Michał Chilczuk (1926–2020) – geograf, emerytowany wojskowy, działacz ruchu kombatanckiego Adam Dobosz (1885–1952) − śpiewak operowy Feliks Gwiżdż (1885–1952) − poeta, polityk Tadeusz Jodłowski (1925–2015) − grafik, plakacista Tadeusz Kierczyński (1922–2012) − ekonomista, prof. SGH Ryszard Kulesza (1929–2008) – polski piłkarz, trener i działacz piłkarski, selekcjoner reprezentacji Polski Leon Łuskino (1872–1948) – pułkownik Wojska Polskiego, kompozytor Zbigniew Pałyszko (1945–2012) – lekkoatleta, pierwszy trener Kamili Skolimowskiej Władysława Papis (1930–2016) – wizjonerka z Siekierek (objawienia maryjne 1943–1956) Leszek Kazimierz Pawłowicz (1925–2008) – polski dziennikarz, komentator Radia Wolna Europa i Głosu Ameryki Wacław Stępień (1911–1993) – literat, satyryk Stanisław Wielanek (1949–2016) – warszawski bard Bibliografia Karol Mórawski: Warszawskie cmentarze. Przewodnik historyczny. Warszawa: PTTK „Kraj”, 1991, s. 59–61. ISBN 83-7005-333-5.
Черняковское кладбище

Черняковское кладбище (пол. Cmentarz Czerniakowski) — католическое кладбище, находящееся в Варшаве на улице Повсиньской 44/46. Некрополь принадлежит католическому приходу святого Бонифация. Некрополь был основан в 1906 году супругами Юзефом и Юзефой Вардецкими. 11 августа 1907 года кладбище было освящено вспомогательным епископом варшавской архиепархии Казимежем Рушкевичем. Позднее в благодарность основателям некрополя на центральной аллее справа от входа было установлено каменное распятие с упоминанием об освящении и имён благотворителей. Первоначально площадь некрополя составляла 6 моргов (3,3 гектаров). В связи с увеличением количества погребений кладбище расширялось в 1916, 1945 и 1951 годах. В 1927 году была построена выделяющаяся часовня-мавзолей семьи Станислава Хмеляжа. На кладбище находится братская могила шестидесяти бойцов батальона Оазис, которые участвовали в Варшавском восстании 1944 года. В настоящее время ограждённый каменным низким забором некрополь находится между улицами Повсиньской, святого Бонифация и Чижевской. Известные личности, похороненные на кладбище Славомир Архангельский (1985—2013) — басист польской рок-группы «Hate»; Барея, Станислав (1929—1987) — польский режиссёр; Гвиждж, Феликс (1885—1952) — польский поэт; Литература Karol Mórawski: Warszawskie cmentarze. Przewodnik historyczny. Warszawa: PTTK «Kraj», 1991, s. 59-61. ISBN 83-7005-333-5. Ссылки Информация (пол.)
Cmentarz Bożego Ciała w Poznaniu

Cmentarz Bożego Ciała – zabytkowa poznańska nekropolia przy ulicy Bluszczowej 14 na Wildzie, na osiedlu administracyjnym Wilda, założona w roku 1912. Historia Jest cmentarzem parafialnym Parafii Bożego Ciała (z siedzibą w kościele Bożego Ciała na ul. Strzeleckiej). Pierwotnie cmentarz o kształcie prostokąta rozciągał się na obszarze 6,5 ha. Założono go w 1911, a jego projekt wykonał Kazimierz Karłowski przy współpracy z Kazimierzem Skąpskim. Wybór oraz rozmieszczenie roślinności zostało zaprojektowane przez Annę Karłowską. Poświęcenie nastąpiło 1 września 1912. Główna brama wjazdowa, kostnica, dom ogrodnika oraz wozownia zostały zaprojektowane przez Kazimierza Rucińskiego. Neobarokowy cokół z piaskowca, na którym stanął krzyż fundacyjny, wykonał rzeźbiarz Władysław Rudy. W 1932 roku cmentarz został powiększony od wschodu o 2,1 ha. W latach 1968–2001 zamknięto go dla celów grzebalnych. W 2001, dzięki staraniom lokalnego proboszcza – ks. Wojciecha Maćkowiaka, został ponownie otwarty, ale wymagał znaczących renowacji po okresie zamknięcia i dewastacji. Pochowani na cmentarzu Na cmentarzu spoczywa wielu zasłużonych mieszkańców Poznania, w tym przedstawiciele zasłużonych rodzin z Dębca oraz Wildy. Jest jednym z piękniejszych cmentarzy parkowych Wielkopolski, który – paradoksalnie – dzięki dekretowi lokalnych władz komunistycznych o zakazie grzebania, zachował unikatowy charakter nekropolii poznańskiej pierwszej połowy dwudziestego wieku. Cechą charakterystyczną jest to, iż na przeważającej części nagrobków widnieją tradycyjne nazwiska wielkopolskie oraz nazwiska Bambrów poznańskich. Przyroda Na cmentarzu występuje 218 gatunków flory naczyniowej. Przypisy Bibliografia Kronika Miasta Poznania, Dębiec 2004 1. Poznań: Miejskie, 2004, s. 143-181. ISSN 0137-3552. Poznań, przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 330-331. ISBN 83-87847-92-5.
Stary Cmentarz Komunalny w Stargardzie

Stary Cmentarz Komunalny w Stargardzie – jest największym i najstarszym spośród istniejących współcześnie nekropolii w tym mieście. Cmentarz został założony w 1910, jako przedłużenie starszego cmentarza (obecnie Park Batorego). Nosił wtedy nazwę – Nowy Cmentarz (Neuen Friedhof). Nekropolia położona jest pomiędzy ul. Kościuszki (brama główna), Spokojną i Przedwiośnie. Jego łączna powierzchnia wynosi blisko 20 ha i spoczywa tu ponad 25 tysięcy mieszkańców Stargardu. Jest porośnięty licznymi gatunkami drzew i krzewów. Spotkać tu można m.in. sosny wejmutki, buki zwyczajne, kasztanowce, dęby, wiązy i lipy. Przy głównej alei, biegnącej ze wschodu na zachód, i przy jednej z jej przecznic rośnie ponad 80 drzewiastych okazów leszczyny tureckiej, wysokości ponad 10 m, które zasadzono tu najprawdopodobniej już przy wytyczaniu cmentarza. Na terenie cmentarza znajduje się wydzielona kwatera, w której spoczywają szczątki 64 saperów i dwóch sanitariuszek poległych w czasie rozminowywania miasta w 1945 roku. W pobliżu bramy głównej znajduje się tablica oddająca hołd zmarłym stargardzianom – Niemcom i Polakom, obok niej posadowione są dwie przedwojenne tablice nagrobne. Przy bramie głównej znajduje się dom pogrzebowy i pomieszczenia administracyjne cmentarza. W związku z przepełnieniem cmentarza w 2002 oddano do użytku Nowy Cmentarz, na Giżynku. Obecnie na cmentarzu nie ma już wolnych kwater, a pogrzeby dokonywane są jedynie w miejscu zlikwidowanych, nieopłaconych grobów. Pochowani na Starym Cmentarzu Komunalnym Stanisław Dłubała - prezydent Stargardu w latach 1975-1981 Marek Jasiński - kompozytor muzyki poważnej i sakralnej Sławomir Leon Pajor - prezydent Stargardu w latach 2002-2017 Bernard Pruski - kolarz szosowy i przełajowy, trener kolarski. Władysław Wojtakajtis - olimpijczyk, mistrz Polski w pływaniu Przypisy