NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Szkoła Podstawowa nr 1 w Goleniowie

Szkoła Podstawowa nr 1 w Goleniowie – szkoła podstawowa, powstała na bazie dawnej Szkoły Podstawowej nr 1 im. Tadeusza Kościuszki i Gimnazjum nr 1. Mieści się w najstarszym budynku szkolnym w mieście – cały zespół budynków wpisany jest do rejestru zabytków. Historia Budynek szkolny został wybudowany w latach 1896-1900 na terenie dawnych wałów, w miejscu rozebranych koszar. Po odremontowaniu budynku ze zniszczeń wojennych w roku 1953 przeniesiona została tutaj Szkoła Podstawowa nr 2, a następnie Szkoła Podstawowa nr 1, które mieściły się (odpowiednio) w budynkach przy ul. Szkolnej 23 (później: Szkoła Muzyczna I stopnia w Goleniowie) i 18 (później: Powiatowa Komenda Policji). Architektura Gmach neogotycki z czerwonej cegły z końca XIX wieku z bardzo starannie wykończoną fasadą główną, zdobioną profilowanymi gzymsami, fryzem koronacyjnym, wieloma kształtkami glazurowanymi na czarno i ozdobnymi ryzalitami mieszczącymi dwa wejścia główne. W górnej części pomiędzy wysokimi ostrołukowymi oknami widnieją herby miasta. Po przeciwnej stronie ulicy piękny starodrzew, powstały na splantowanych wałach i fosie. Absolwenci inż. Friedrich Lenz (Unternehmer) (* 9.11.1846; † 19.08.1930) - założyciel Lenz & Co., twórca kolei wąsko- i szerokotorowych na Pomorzu, Werner Kollath (11.06.1892; † 19.11.1970) – niemiecki naukowiec, twórca podstaw higieny i dietetyki. Przypisy
Glinna Wielka

Glinna Wielka (niem. Glien See, Gliesee, Grosser Gliensee) – jezioro na Równinie Wełtyńskiej, położone w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, w gminie Stare Czarnowo, na obszarze Szczecińskiego Parku Krajobrazowego "Puszcza Bukowa". Charakterystyka Do jeziora wpływa strumień Wężówka (w przeszłości także Suchy Potok, obecnie jest to dopływ Słonecznego Potoku), uchodzi z niego jeden z dopływów Krzekny – Kanał Glinna. Jezioro Glinna Wielka jest największym z jezior występujących na południowym obrzeżu Puszczy Bukowej. Na skutek procesu wypłycania się południowo-wschodnia zatoka wyodrębniła się od reszty jeziora, w związku z czym należy mówić o dwóch jeziorach: Glinnie Wielkiej i Glinnie Wąskiej. Wyróżnia się pięć zatok: płn.-zach. Zatoka Wężówki albo Pieprzową, na której północnym krańcu znajduje się ujście Wężówki; na płn.-wsch. Zatoka Leniwa albo Gniła, tu uchodzi krótki ciek z jeziora Leniwego, na płd.-zach. Zatoka Krzekny, do której wpływa jeden z potoków uważany w niektórych starszych opracowaniach za potok źródłowy Krzekny i obok, najsłabiej zarysowana Zatoka Ujście, gdzie znajduje się wypływ Kanału Glinna; na płd.-wsch. część dawnej Zatoki Promna, która wąską i płytką cieśniną o długości ok. 300 m łączy się z jeziorem Glinna Wąska. U nasady półwyspu rozdzielającego zatokę Leniwą i Promna grodzisko wczesnośredniowieczne. Jezioro było proponowane do ochrony jako rezerwat przyrody dla zachowania roślinności wodnej, nawodnej i przybrzeżnej. Powierzchnia lustra wody wynosi 75,6 ha., objętość obliczana jest na 6 238,7 tys. m³. W badaniach z 1997 wody jeziora zakwalifikowano do III klasy czystości oraz do II kategorii podatności na degradację. Przy północno-zachodnim brzegu na polanie Łużec znajduje się krzyżówka szlaków turystycznych ( Szlak im. Stanisława Grońskiego i Szlak PTTK „Wiercipięty”) Przypisy Bibliografia Księga Puszczy Bukowej t.1:Środowisko przyrodnicze praca zbior. pod red. G.Domian i K.Ziarnka, RDOŚ Szczecin, 2010
Gliwice (zajezdnia tramwajowa)

Gliwice – zajezdnia tramwajowa Tramwajów Śląskich w Gliwicach, położona przy ul. Chorzowskiej 150. Informacje ogólne Zajezdnia należy do Rejonu Komunikacyjnego numer 4 Tramwajów Śląskich i posiada 49 wagonów. Z zajezdni wyjeżdżają 42 składy tramwajowe, które obsługują łącznie 49 pociągów. Obok zajezdni tramwajowej znajduje się zajezdnia autobusowa PKM Gliwice. Historia Pierwsza zajezdnia w Gliwicach powstała około 1894 roku obok tak zwanego Lasku Miejskiego, przy ulicy Chorzowskiej. Obecna zajezdnia powstała w marcu 1972 roku. Tabor Zajezdnia posiada 49 tramwajów w służbie liniowej: Dni otwarte 20 czerwca 2009 roku odbył się Dzień Otwarty Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach, podczas którego można było zwiedzać zajezdnię i warsztaty, zapoznać się z taborem tramwajowym oraz poprowadzić tramwaj pod nadzorem instruktora nauki jazdy. Natomiast na ulicach Gliwic odbyła się parada tramwajów: Konstal N + Konstal 4ND1, Konstal 105N, Konstal 105Na, Konstal 105N-2K, Konstal 111N oraz kursowała jubileuszowa linia tramwajowa o numerze 115, który symbolizował 115 lat tramwajów na Górnym Śląsku. Linia była obsługiwana taborem historycznym Konstal N. 29 września 2012 roku odbył się Dzień Otwarty Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach połączony z obchodami 40-lecia nowej Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach. Podczas imprezy można było zwiedzać zajezdnię i warsztaty, zapoznać się z historią tramwajów w regionie, taborem tramwajowym oraz poprowadzić tramwaj pod nadzorem instruktora nauki jazdy. Imprezę rozpoczęła parada tramwajów, które przejechały z Placu Wolności w Zabrzu do zajezdni tramwajowej w Gliwicach. W paradzie przejechały: Konstal N + Konstal 4ND1, Konstal 102Na, Konstal 105N, Konstal 111N, Konstal 116Nd, Düwag Pt, SGP E1. 23 września 2017 roku odbył się Dzień Otwarty Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach połączony z obchodami 45-lecia nowej Zajezdni Tramwajowej w Gliwicach. Podczas imprezy można było zwiedzać zajezdnię i warsztaty, zapoznać się z historią tramwajów w regionie, taborem tramwajowym oraz poprowadzić tramwaj pod nadzorem instruktora nauki jazdy. Imprezę rozpoczęła parada tramwajów, które przejechały z Placu Wolności w Zabrzu do zajezdni tramwajowej w Gliwicach. Zobacz też Tramwaje w Gliwicach Przypisy
Gmach Banku Spółek Zarobkowych w Katowicach

Gmach dawnego Banku Spółek Zarobkowych – zabytkowy budynek, znajdujący się w Śródmieściu Katowic, przy ul. Warszawskiej 7. Lokalizacja Budynek zajmuje rozległą parcelę w narożniku dzisiejszych ulic Warszawskiej i Andrzeja Mielęckiego (pierwotnie narożnik Friedrichstraße i Sedanstraße). Historia Początkowo na działce znajdował się wzniesiony w 1876 r. okazały, jednopiętrowy dom mieszkalny, zwany – od nazwiska właściciela – willą Sachsa. Elias Sachs był przemysłowcem, założycielem pierwszego w Katowicach domu bankowego i katowickim radnym. Później willa należała do Ludwiga Katza – właściciela katowickiej wytwórni papy dachowej. W 1913 r. całą nieruchomość kupił Deutsche Volksbank (Niemiecki Bank Ludowy), adaptując budynek na filię banku. W okresie plebiscytowym urzędował w nim pułkownik Blanchard, powiatowy kontroler Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej w Katowicach. W międzyczasie w 1920 r. obiekt nabył Bank Związku Spółek Zarobkowych z Poznania. Kamienicę poddano zasadniczej przebudowie i rozbudowie wg projektu architekta Hansa Jaretzkiego z Bytomia. Katowicką filię poznańskiego banku otwarto uroczyście w dniu 30 września 1924 r. W latach 1927–1937 w budynku znajdowały się również biura Komisji Mieszanej dla Górnego Śląska, zajmującej się rozpatrywaniem skarg mniejszości niemieckiej funkcjonującej na terenie dawnego obszaru plebiscytowego, który przypadł Polsce i Urząd Spraw Mniejszości. Przewodniczącym Komisji był szwajcarski polityk, były prezydent Szwajcarskiej Rady Związkowej Felix Calonder. Również od 1927 r. w bocznym skrzydle budynku (wejście od ul. Mielęckiego 1) znajdowała się pierwsza siedziba Polskiego Radia Katowice. Po II wojnie światowej budynek zajął Narodowy Bank Polski – mieścił się tu I Oddział Miejski NBP w Katowicach. Później wprowadził się tu bank PKO BP – w budynku mieścił się II Oddział tego banku w Katowicach. W 2017 r. PKO wystawiło nieruchomość na sprzedaż (cena wywoławcza: 7,48 mln zł). W 2021 r. hiszpański inwestor Apricot Capital Group rozpoczął przebudowę gmachu na obiekt mieszczący w założeniu osiem różnorodnych przestrzeni gastronomiczno-rozrywkowych, które mają przyciągnąć mieszkańców i turystów. Architektura Obiekt w obecnej formie pochodzi z lat 1922–1924. Powstał po przebudowie dawnej willi Sachsa z 1876 (willę wbudowano w nowy, znacznie większy obiekt, wyższy o jedną kondygnację). Od strony ul. Mielęckiego dobudowano nowe skrzydło z wysokim pawilonem narożnym. Front zaakcentowano monumentalnym pseudoryzalitem z czterema kolumnami, zwieńczonym trójkątnym frontonem. Styl przebudowy nawiązywał do neoklasycyzmu z wyraźnym zwrotem ku palladianizmowi. Zachował się szereg oryginalnych detali architektonicznych, m.in. kraty koszowe i dachowe balustrady z wazonami. Obiekt wpisano do rejestru zabytków 10 października 1989 (nr rej.: A/1386/89). Zobacz też Architektura Katowic Historia Katowic Przypisy
Budynek Banku Zachodniego w Warszawie

Budynek Banku Zachodniego – zabytkowy dwupiętrowy budynek biurowy znajdujący się przy ulicy Aleksandra Fredry 6 w Warszawie, w dzielnicy Śródmieście. Historia Budynek wzniesiono w latach 1896–1897 według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego, na zlecenie pierwszego właściciela – Hipolita Wawelberga. Bank Zachodni był czwartym pod względem wielkości Bankiem w Królestwie Polskim, a w okresie 1918−1939 był zaliczany do wielkiej szóstki prywatnych banków polskich. W 1913 zrealizowano (również według projektu Józefa Piusa Dziekońskiego) nowe skrzydło na przedłużeniu oficyny północnej, położonej już na innej działce przy ul. Niecałej 3, gdzie wystawiono ponadto nowy budynek mieszkalny i magazynowy. Inwestorem był Stanisław Rotwand, nowy właściciel banku. Podczas II wojny światowej Bank Zachodni zakończył swoją działalność, a budynek przejęli Niemcy. Działał tutaj m.in. Klub Niemiecki (Deutscher Club). W czasie powstania warszawskiego Niemcy magazynowali tu amunicję i broń. Gmach banku przetrwał wojnę bez większych zniszczeń. Po 1945 roku budynek ulegał stopniowej dewastacji. Wiele ozdobnych elementów wystroju m.in. ozdobna wstęga fryzu, ozdobny daszek nad głównym wejściem czy odboje bramne (tzw. krasnale) zniszczono, bądź zagrabiono. W kwietniu 1946 roku bank utracił licencję i był likwidowany do 1953 roku, po czym został przejęty przez Skarb Państwa. W 1975 budynek został wpisany do rejestru zabytków. W 1989 w budynku miał siedzibę sztab wyborczy Komitetu Obywatelskiego „Solidarność”, co upamiętnia odsłonięta w 2020 tablica. Charakterystyka Wysoki cokół budowli wraz z kondygnacją przyziemia pokryty został płytami groszkowanej rustyki. W oknach suteren znajdują się ozdobne kraty, a w ryzalicie zachodnim pomieszczono przejazd bramny. Otwór wejściowy zaopatrzony został w drzwi żelazne z kutymi kratami, zaprojektowano w ryzalicie wschodnim. Wszystkie otwory okienne mają zamknięcia półkoliste. Zworniki okien parteru ozdobione są kobiecymi maskami, okna pierwszego piętra otrzymały oprawy w formie edykułów z kolumienkami kompozytowymi i trójkątnymi przyczółkami, których tympanony wypełnione są motywami muszli. Otwory okienne w ryzalitach tej kondygnacji, dekorowanych na skrajach groszkowaną rustyką ze strzępiami, miały poszerzone kroje i zostały zaopatrzone w balkony z tralkowymi balustradami. Ściany pokryto boniami płytowymi. Okna z trójkątnymi naczółkami, osadzone w ryzalitach drugiego piętra otrzymały takie same balkony. Pozostałe okna tej kondygnacji uzyskały naczółki w formie wycinków koła. Szeroki pas fryzu pod wydatnym gzymsem koronującym rozczłonkowany został wieloma otworami. Pola między okienkami wypełniono motywami festonów i girland. Ważniejsze pomieszczenia Westybul parteru Sala operacyjna Sala nowa Sala w oficynie zachodniej Klatka schodowa oficyny zachodniej Główna klatka schodowa Westybul pierwszego piętra Sala posiedzeń Gabinet wschodni Westybul drugiego piętra Salon Przypisy Bibliografia Jarosław Zieliński, Atlas dawnej architektury ulic i placów Warszawy, Tom 1-14, Biblioteka Towarzystwa Opieki Nad Zabytkami, Warszawa 2001
Gmach Ministerstwa Komunikacji

Gmach Ministerstwa Komunikacji – modernistyczny biurowiec znajdujący się przy ulicy Tytusa Chałubińskiego 4/6 w Warszawie, wzniesiony w latach 1929–1931 według projektu Rudolfa Świerczyńskiego. Rozbudowany według projektu Bohdana Pniewskiego w latach 1948–1950. Siedziba Ministerstwa Infrastruktury. Opis Projekt wykonał Rudolf Świerczyński dla Ministerstwa Robót Publicznych. Ostatecznie stał się siedzibą Ministerstwa Komunikacji, które przejęło zadania Ministerstwa Robót Publicznych po jego likwidacji. Budynek sytuowany na rzucie odwróconej litery „T” otrzymał długą fasadę z dziewiętnastoma osiami. Dwukondygnacyjny portyk posiada kwadratowe filary. Elewację wyłożono płytkami z klinkieru oraz czarnym, szlifowanym bazaltem. Budynek posiada częściowo zachowany wystrój wnętrz – między innymi hol frontowy i Salę Konferencyjną. Obiekt jest dziełem architektury z pogranicza funkcjonalizmu i półmodernizmu przy czym zachowuje klasycystyczne proporcje bryły. W wyniku nalotu Luftwaffe we wrześniu 1939 w budynku wybuchł pożar. W latach 1948–1950 budynek został rozbudowany przez Bohdana Pniewskiego. W 1965 roku został wpisany do rejestru zabytków. Oprócz ministerstwa, w budynku mieści się także Główna Biblioteka Komunikacyjna. Zobacz też Siedziby resortu infrastruktury w Warszawie Przypisy Linki zewnętrzne Gmach ministerstwa na portalu warszawa1939.pl
Gmach Sądu Rejonowego przy placu Wolności 10 w Katowicach

Gmach Sądu Rejonowego przy placu Wolności 10 w Katowicach − pierwotnie willa z ogrodem, wzniesiona w latach 1907–1909 w Katowicach przy placu Wolności 10, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego. Historia Budynek został wzniesiony w latach 1907−1909 w stylu eklektyzmu z elementami neobaroku według projektu Friedricha Storcka i Johannesa Riese z 1907 roku; była to pierwotnie willa Prezydentów Dyrekcji w Katowicach Królewsko-Pruskich Kolei Żelaznych (Pruskich Kolei Państwowych / Królewsko-Pruskich Państwowych Kolei Żelaznych), w której znajdowały się dwa mieszkania: na piętrze dla prezydenta, a na parterze dla członka zarządu dyrekcji kolei, na poddaszu urządzono pokoje dla służby. Mieszkali w nim Prezydenci Dyrekcji Kolei w Katowicach: Franz Dorner (w latach 1907–1909), Richard Sarre (1910–1912), Karl Steinbiss (1912–1919) oraz Wilhelm Schumacher (1919–1922). W 1922 roku willa została zaadaptowana na potrzeby siedziby sądu apelacyjnego. W dwudziestoleciu międzywojennym w budynku swoją siedzibę miał tenże Sąd Apelacyjny i Prokuratura Sądu Apelacyjnego. W 1927 w jego wnętrzu odsłonięto pamiątkową tablicę, poświęconą Feliksowi Bocheńskiemu − pierwszemu prezesowi katowickiego Sądu Apelacyjnego. Budynek wpisano do rejestru zabytków 30 grudnia 1991 (nr rej.: A/1455/91, A/637/2020); granice ochrony obejmują cały budynek wraz z najbliższym otoczeniem w ramach działek. W latach 1929−1932 willę przebudowała firma budowlana Brunona Iwańskiego. Obecnie w budynku mieści się Pion Karny Sądu Rejonowego Katowice−Zachód. Przypisy Bibliografia Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-09-21]. (pol.). Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026 [dostęp 2011-09-21] . Sąd Rejonowy Katowice−Zachód: Strona oficjalna (pol.) www.katowice-zachod.sr.gov.pl [dostęp 2011-09-21]
Gmach Urzędów Niezespolonych

Das Gmach Urzędów Niezespolonych (deutsch Gebäude der Unabhängigen Dienststellen) ist ein Verwaltungsgebäude in Katowice (deutsch Kattowitz, Woiwodschaft Schlesien) in Polen. Es wurde von 1935 bis 1937 im Stil der Moderne errichtet und ist in das Denkmalverzeichnis der Stadt eingetragen. Das siebengeschossige Bauwerk steht dreiseitig freistehend im Süden des Stadtbezirks Śródmieście (Innenstadt) am Plac Sejmu Śląskiego 1, westlich des Gebäudes des Schlesischen Parlaments. Planender Architekt war Witold Kłębkowski. Es beherbergte Staatskontrollamt, Schlesisches Landesamt und den Kommissar für Demobilisierung. Am südlichen Teil der Fassade wurde 1939 eine Darstellung des polnischen Wappens angebracht. Bildhauer des Flachreliefs war Stanisław Szukalski. Nach dem deutschen Überfall auf Polen wurde das Wappen zerstört und später durch ein Glockenspiel aus Porzellan mit 39 Glocken ersetzt. Nunmehr Polizeipräsidium war das Gebäude auch Sitz der Gestapo in Kattowitz. Auf dem Platz wurde ein Denkmal mit dem Reichsadler mit Hakenkreuz im Eichenkranz errichtet. Nach Kriegsende wurde es Hauptquartier des PPR- bzw. PZPR-Komitees der Woiwodschaft. Der Feliks-Dzierżyński-Platz war für ein Parteidenkmal reserviert und kam nicht als Standort für das Denkmal für die schlesischen Aufständischen in Frage. Nach der Wende in Polen wurde das Gebäude ab 1990 durch die Schlesische Universität genutzt. Es beherbergte den Katowicer Teil der Fakultät für Geisteswissenschaften mit der Abteilung für Philologie. Im Juni 1999 wurde auf dem Plac Sejmu Śląskiego ein Denkmal für Wojciech Korfanty errichtet. Die Universität verkaufte im Dezember 2022 die Immobilie für 27 Millionen Złoty an die Staatskasse. Nachnutzer wurde das Sąd Rejonowy Katowice-Zachód (Kreisgericht Kattowitz-West). Literatur Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice 2018. S. 272. Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź 2010, ISBN 978-83-7729-021-7. S. 17, 33. Jerzy Moskal: Bogucice, Załęże et nova villa Katowice – Rozwój w czasie i przestrzeni. Katowice 1993, ISBN 83-85831-35-5. S. 280. Weblinks Fußnoten
Gmach Urzędów Niezespolonych w Katowicach

Gmach Urzędów Niezespolonych w Katowicach − siedmiokondygnacyjny budynek przy ulicy Jagiellońskiej 23 i placu Sejmu Śląskiego 1. Gmach wzniesiono w latach 1935−1937 według projektu Witolda Kłębkowskiego (istnieją także przypuszczenia o jego współpracy nad projektem z Lucjanem Sikorskim); wartość budynku na dzień 1 września 1939 wynosiła 2 200 000 złotych; w południowej części elewacji po lewej stronie przed II wojną światową istniała płaskorzeźba z dolomitu przedstawiająca polskie godło, składające się z orła w koronie wpisanego w koło, której autorem był Stanisław Szukalski. Płaskorzeźba powstała w 1938 r. W 1939 r., kilka miesięcy przed wojną, umieszczono ją na fasadzie. W tym samym roku zniszczyli ją hitlerowcy zastępując ją porcelanowymi, mechanicznymi kurantami (tzw. glockenspiel; planowane jest odtworzenie płaskorzeźby Szukalskiego). Wejście do budynku ujęto w portal o zaokrąglonych ościerzach. W dwudziestoleciu międzywojennym XX wieku w budynku istniały następujące urzędy: Śląski Urząd Wojewódzki, Urząd Kontroli Państwa, Komisarz Demobilizacyjny. W budynku Urzędów Niezespolonych w czasie II wojny światowej mieściła się siedziba Prezydium Policji (niem. Polizeipräsidium). Po wojnie gmach zajmowało kuratorium oświaty, następnie Komitet Wojewódzki Polskiej Partii Robotniczej, a po nim Komitet Wojewódzki Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Katowicach. W tym budynku urzędował I Sekretarz KW PZPR Edward Gierek. Od 1990 r. w budynku mieścił się Wydział Filologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. 10 kwietnia 2011 w budynku odsłonięto tablicę pamiątkową, poświęconą Krystynie Bochenek. W 2012 w budynku siedzibę miały: księgarnia „Libella” (pl. Sejmu Śląskiego 1); Uniwersytet Śląski w Katowicach − Wydział Humanistyczny; Szkoła Języka i Kultury Polskiej Uniwersytetu Śląskiego; British Council Regional Library − Biblioteka i Czytelnia Brytyjska Uniwersytecka. W grudniu 2022 roku budynek został sprzedany za kwotę 27 mln zł na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Katowicach. Obiekt planowano wykorzystać na siedzibę Sądu Rejonowego Katowice-Zachód. Obiekt jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków miasta Katowice. Galeria Zobacz też Architektura Katowic Historia Katowic Przypisy
Gmach Urzędu Miejskiego w Kole

Gmach Urzędu Miasta w Kole – nietynkowany, dwukondygnacyjny budynek w Kole. Pochodzi z II połowy XIX wieku. Położony pomiędzy kościołami, na terenie osiedla Stare Miasto. 7 maja 1991 roku został wpisany do rejestru zabytków. Historia Budynek wybudowany został w 1883 roku między kościołem farnym Podwyższenia Krzyża Świętego i kościołem klasztornym Nawiedzenia NMP. Służył jako siedziba władz powiatu kolskiego oraz żandarmerii. W okresie zaborów w jednej z sal na piętrze urządzona była kaplica prawosławna, w której odbywały się nabożeństwa dla miejscowej ludności tego wyznania. Po I wojnie światowej była to siedziba starostwa powiatu kolskiego i urzędu ziemskiego. W drugiej połowie XX wieku budynek zajmował Bank Spółdzielczy. W latach 1998–2001 przeprowadzono generalny remont, od 2001 roku jest siedzibą pięciu wydziałów Urzędu Miasta. Przypisy Bibliografia Józef Stanisław Mujta: 635 lat miasta Koła. Koło: Muzeum Technik Ceramicznych : Kolskie Towarzystwo Kulturalne, 1997. ISBN 83-86139-34-X. Kazimierz Kasperkiewicz: Miejsca i obiekty walki i pamięci z lat wojny i okupacji 1939-1945 w Kole i powiecie kolskim. Koło: Towarzystwo Przyjaciół Miasta Koła, 2004. ISBN 83-909030-9-1.
Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych

Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych im. Michała Bergsona – zabytkowy budynek znajdujący się przy ulicy Jagiellońskiej 28 w warszawskiej dzielnicy Praga-Północ. Siedziba Teatru Baj i Przedszkola nr 163. Opis Budynek został wzniesiony w latach 1911–1914 z inicjatywy ówczesnego przewodniczącego warszawskiej gminy żydowskiej Michała Bergsona. Projekt budynku wykonali żydowscy architekci Henryk Stifelman i Stanisław Weiss. Wewnątrz mieściły się ośrodki wychowawczo-oświatowe, takie jak ochronka dla dzieci, szkoła żydowska i in. W jednym z większych pomieszczeń znajdowała się synagoga dla personelu oraz wychowanków. Budynek swoją oryginalną funkcję pełnił do 1940, kiedy wszyscy pracownicy oraz podopieczni zostali przesiedleni do getta warszawskiego. Po wojnie w jednym z pomieszczeń budynku znajdowała się siedziba Wojewódzkiego Komitetu Żydów w Polsce. W latach 1948–1950 synagoga została przebudowana i zaadaptowana na potrzeby Teatru Żydowskiego im. Estery Racheli Kamińskiej według projektu Eleonory Sekreckiej. Od 1954 siedziba Teatru Baj, który zajmuje główną część budynku od strony ul. Jagiellońskiej, czwarte piętro i poddasze. Główna sala widowiskowa na 180 miejsc znajduje się na pierwszym piętrze. W skrzydle południowo-wschodnim mieści się Przedszkole nr 163. Budynek jest własnością miasta. W 2010 został wpisany do rejestru zabytków. W latach 2018–2020 przeprowadzono gruntowny remont budynku. Budynek zachował swój oryginalny wygląd i jest jednym z nielicznych idealnie zachowanych zabytków kultury żydowskiej w Warszawie. Na fasadzie głównej zachowała się oryginalna tablica z napisem: Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych im. Michała Bergsona. Przypisy Bibliografia Jerzy Kasprzycki: Korzenie miasta: warszawskie pożegnania. Tom 3. Praga. Warszawa: Veda, 1998, s. 73-76. ISBN 83-85584-52-8. Linki zewnętrzne Gmach Wychowawczy Warszawskiej Gminy Starozakonnych na portalu Wirtualny Sztetl
Gmach Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie

Gmach Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej – zabytkowa kamienica znajdująca się w Krakowie, w dzielnicy I na rogu ulic Skawińskiej 2 i Krakowskiej 41, na Kazimierzu. Budynek został wzniesiony w latach 1909-1911, według projektu Henryka Lamensdorfa dla zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie. Na pierwszym piętrze budynku znajdowały się biura zarządu, a na drugim – reprezentacyjna sala posiedzeń oraz archiwum, w którym gromadzono również cenne starodruki i manuskrypty. Na parterze mieściła się biblioteka judaistyczna Ezra, założona w 1899 roku. W jednym z pomieszczeń mieściła się również mała synagoga. W 1993 w budynku wykonywano zdjęcia do filmu Lista Schindlera Stevena Spielberga. Obecnie (2024) siedziba Zarządu Gminy znajduje się przy Synagodze Kupa na ul. Miodowej 27 a pomieszczenia budynku są wynajmowane, ma w nim siedzibę Teatr Nowy. Bibliografia MichałM. Rożek MichałM., Żydowskie zabytki krakowskiego Kazimierza, MariuszM. Szelerewicz (ilustr.), ElżbietaE. Krasodomska (tłum.), Kraków: Oficyna Cracovia, 1990, ISBN 83-85104-01-1, OCLC 838606164 . Przypisy Linki zewnętrzne Gmach Zarządu Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie na portalu Wirtualny Sztetl