NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kathedrale von Płock

Die Kathedrale Mariä Himmelfahrt (polnisch Katedra Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) ist die Kathedrale des Bistums Płock in der polnischen Stadt Płock. Geschichte Der erste gemauerte Vorgängerbau der Kathedrale wurde auf Initiative des Bischofs Alexander von Malonne 1129 begonnen und im Jahre 1144 geweiht. Als bedeutendstes Ausstattungsstück wurden im Jahre 1156 Bronzetüren gefertigt, die im 13. oder 14. Jahrhundert nach ungeklärten Umständen nach Weliki Nowgorod gebracht wurden, wo sie sich noch heute befinden. 1981 wurde eine Kopie angefertigt und in der Kathedrale aufgestellt. Nach einem Brand wurde die Basilika im Jahre 1530 nach dem Entwurf italienischer Architekten im Renaissancestil wiederaufgebaut. Teil der Außenmauern stammen noch von dem in Bruchstein errichteten Vorgängerbau. Die Bauteile des 16. Jahrhunderts, darunter die Vierungskuppel und die Obergaden, sind aus Backstein. Vollendet wurde der Renaissancebau in den Jahren 1556 bis 1563 von Giovanni Battista aus Venedig. Von 1784 bis 1787 wurde die Kathedrale unter Bischof Michał Poniatowski, dem Bruder des Königs Stanislaus II. August, klassizistisch umgestaltet. Im Chor der Kathedrale wurden die polnischen Herrscher Władysław I. Herman und Bolesław III. Schiefmund bestattet und nach ihrer Wiederentdeckung 1825 in Sarkophage in der seitdem als Königliche Kapelle bezeichneten Kapelle unter dem Nordturm überführt. In den Jahren 1901–1903 wurde die baufällige Basilika vollkommen renoviert und umgestaltet, wobei man sich an dem ursprünglichen, in den Zeiten des Barocks und Klassizismus jedoch geänderten, Renaissance-Aussehen orientierte. Außerdem wurde dem Kirchenbau eine neuromanische Doppelturmfassade vorgeblendet, ebenfalls aus Backstein. Vom Beginn des Jahrhunderts stammt auch der überwiegende Teil der Ausstattung sowie die Polychromien der Wände und des Gewölbes. Papst Pius X. erhob die Kathedrale im Jahre 1910 in den Rang einer Basilica minor. 1991 besuchte Papst Johannes Paul II. die Kathedrale. Ausstattung Die Kathedrale von Płock verfügt über eine bedeutende Orgel aus dem 20. Jahrhundert, die dank der guten Akustik des Kircheninneren auch für Konzerte genutzt wird. Aus früheren Epochen konnten sich zahlreiche Epitaphien und Grabmäler erhalten. Von Bedeutung sind außerdem zwei barocke Altäre aus dem 18. Jahrhundert, alle anderen Altäre der Kirche stammen aus dem 19. Jahrhundert. Teil des Kirchenschatzes sind ein Messkelch Herzogs Konrad von Masowien aus dem 13. Jahrhundert sowie eine Reliquienbüste des Heiligen Sigismund. Weblinks Die Mariae-Himmelfahrt Kathedrale in Płock. Abgerufen am 3. Dezember 2025 Katedra Płock - Parafia - Zabytki - Kultura - Historia (polnisch) Einzelnachweise
Płock Cathedral

Płock Cathedral (Polish: Katedra Płocka), or the Cathedral of the Blessed Virgin Mary of Masovia, is a Roman Catholic cathedral in the city of Płock, in central Poland. It is an example of 12th-century Romanesque architecture and is the oldest and most important historical monument in the city, which contains the tombs of several Polish monarchs. It is listed as a Historic Monument of Poland. History The bishopric in Płock was founded about 1075. The first definite reference to the cathedral is in 1102, when Władysław I Herman was buried there. The present Romanesque cathedral was built after 1129 by prince Bolesław III Wrymouth and Bishop Aleksander of Malonne. This was a rebuilding following a fire and took from 1136 until 1144. It was consecrated in 1144 as the Church of the Blessed Virgin Mary. The original bronze doors of the Romanesque cathedral (now in Novgorod, Russia) have figurative bas-reliefs depicting the verses of the so-called "Roman Confession of Faith", and the figure of Alexander of Malonne, bishop of Płock. The doors were made in the Magdeburg workshop about 1150. In the cathedral there is now a bronze replica of the doors, made in the 1980s. In the Royal Chapel on the north side of the cathedral is a marble sarcophagus forming the tomb of two Polish rulers, Władysław I Herman and his son Bolesław III Wrymouth. Following a major fire in 1530, the building was reconstructed by Bishop Andzej Krzycki as a new Renaissance style church (1531–1535). This was the first large Renaissance style cathedral in Poland, although it reused granite ashlar portions of the Romanesque basilica. The architects were Bernardino de Gianotis from Rome, Giovanni Cini da Siena and Philippo da Fiesole. The layout of the new cathedral was based on the Renaissance basilicas of Rome (Sant'Agostino, Santa Maria del Popolo). However the external architecture remains in the style of North Italian brick churches, more similar to local late Gothic ones in Masovia, and may be the result of rebuilding work about 1560 by Giovanni Battista of Venice, who added the spacious choir and two western towers. The building was restored in 1903, when the present front elevation facing west and the towers was re-designed by the architect in charge of the restoration, Stefan Szyller. Between the world wars, the interior was decorated with additional frescoes by Władysław Drapiewski and Czesław Idźkiewicz, local student of Józef Mehoffer graduating from the Academy in Kraków. In 2018, due to its historical, artistic, scientific, material and landscape values, the Cathedral along with the entire Wzgórze Tumskie ("Tumskie Hill") was listed by the President of Poland as a Historic Monument of Poland. Burials Polish monarchs Władysław I Herman Bolesław III Wrymouth Bolesław IV the Curly Konrad I of Masovia Bolesław II of Masovia Other Tadeusz Paweł Zakrzewski Henry of Masovia Michał Nowodworski Gallery See also Płock Diadem Dukes of Masovia References External links Official website
Catedral basílica de la Asunción de la Virgen María (Płock)

La Catedral Basílica de la Asunción de la Virgen María​ o simplemente Catedral de Płock (en polaco: Bazylika katedralna Najświętszej NMP Czczonej w Tajemnicy Wniebowzięcia) es la catedral católica de la ciudad de Płock, Polonia​​ y la sede de la diócesis de Płock. La diócesis de Płock fue fundada aproximadamente en el 1075 y la primera referencia concreta a la catedral es de 1102, cuando fue sepultado el Duque de Polonia Władysław Herman. La actual catedral románica fue construida por el príncipe Boleslao III y el obispo Aleksander de Malonne, el trabajo comenzó en 1136 y finalizó en 1144, el año de la consagración de la iglesia, dedicada a la Virgen María. Después de un gran incendio en 1530, el edificio fue reconstruido por el obispo Andrzej Krzycki como una nueva iglesia de estilo renacentista (1531-1535), bajo la supervisión de los arquitectos Bernardino de Gianotis de Roma, Giovanni Cini de Siena y Filippo da Fiesole. El edificio fue restaurado en 1903. Véase también Iglesia católica Catedral de San Estanislao y San Wenceslao (Cracovia) Referencias
Cathédrale de Płock

La cathédrale basilique de l'Assomption-de-la-Bienheureuse-Vierge-Marie est une cathédrale situé à Płock en Pologne, l'une des cinq plus anciennes cathédrales du pays. Construite à la fin du XIe siècle, elle a pris sa forme Renaissance actuelle après la reconstruction de la cathédrale au XVIe siècle et après la reconstruction de 1900-1903. Elle est située sur la colline de Tumskie, qui s'élève à 60 m au-dessus de la Vistule ; et elle est lieu de sépulture de plusieurs souverains polonais. Histoire La première construction maçonnée précédant la cathédrale fut commencée en 1129 à l'initiative de l'évêque Alexandre de Malonne et consacrée en 1144. Originaire de la région de Namur en Belgique, il fut évêque de Plock de 1129 à 1156. La pièce d'équipement la plus importante fut la fabrication de portes en bronze en 1156, qui furent transportées au XIIIe ou XIIIe siècle, dans des circonstances non élucidées, à Veliki Novgorod, où elles se trouvent encore aujourd'hui à la cathédrale Sainte-Sophie. En 1981, une copie a été réalisée et placée dans la cathédrale. Après un incendie, la basilique a été reconstruite en 1530 dans le style Renaissance d'après les plans d'architectes italiens. Une partie des murs extérieurs provient encore de l'édifice précédent, construit en moellons. Les éléments de construction du XVIe siècle, dont la coupole de la croisée et les arcades supérieures, sont en brique. L'édifice Renaissance a été achevé entre 1556 et 1563 par Giovanni Battista de Venise. De 1784 à 1787, la cathédrale a été transformée en style classique par l'évêque Michał Poniatowski, frère du roi Stanislas II. Les souverains polonais Ladislas Ier Herman et Boleslas III Bouche-Torse ont été enterrés dans le chœur de la cathédrale et, après leur redécouverte en 1825, ont été transférés dans des sarcophages dans la chapelle située sous la tour nord, appelée depuis lors chapelle royale. Dans les années 1901-1903, la basilique délabrée a été entièrement rénovée et transformée, en s'inspirant de l'aspect Renaissance d'origine, qui avait toutefois été modifié à l'époque du baroque et du classicisme. En outre, une façade néo-romane à deux tours, également en briques, a été ajoutée à l'édifice. La majeure partie de l'équipement ainsi que les polychromies des murs et de la voûte datent également du début du siècle. Le pape Pie X a élevé la cathédrale au rang de basilique mineure en 1910. En 1991, le pape Jean-Paul II a visité la cathédrale. Notes et références Liens externes Site officiel Ressource relative à la religion : GCatholic.org Portail du catholicisme Portail de la Pologne Portail de l’architecture chrétienne
Cattedrale di Płock

La cattedrale dell'Assunta (in polacco: Bazylika katedralna Najświętszej NMP Czczonej w Tajemnicy Wniebowzięcia) è la cattedrale cattolica della città di Płock, in Polonia e sede della diocesi di Płock. Storia La diocesi di Płock è stata fondata circa nel 1075 ed il primo riferimento preciso alla cattedrale è del 1102, quando vi fu sepolto il duca di Polonia Władysław Herman. L'attuale cattedrale romanica fu costruita dal principe Boleslao III e dal vescovo Aleksander di Malonne, i lavori iniziarono nel 1136 e si conclusero nel 1144, anno della consacrazione della chiesa, intitolata alla Beata Vergine Maria. A seguito di un grande incendio nel 1530, l'edificio fu ricostruito dal vescovo Andzej Krzycki come una nuova chiesa in stile rinascimentale (1531-1535), sotto la supervisione degli architetti Bernardino de Gianotis da Roma, Giovanni Cini da Siena e Filippo da Fiesole. L'edificio è stato restaurato nel 1903. Note Voci correlate Cattedrali in Polonia Chiesa cattolica in Polonia Altri progetti Wikimedia Commons contiene immagini o altri file su cattedrale di Płock Collegamenti esterni Sito ufficiale, su katedraplock.pl. (EN) Cattedrale di Płock, in GCatholic.org.
Kathedrale basiliek van Maria-Tenhemelopneming (Płock)

De kathedrale basiliek van Maria-Tenhemelopneming (Pools: Bazylika katedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny) is de kathedraal van het bisdom Płock in Płock. De kathedraal vertegenwoordigt de romaanse bouwstijl. Geschiedenis Het bisdom in Płock werd opgericht in 1075. Een eerste duidelijke verwijzing naar de kathedraal dateert van 1102, toen Wladislaus I Herman er werd begraven. De huidige romaanse kathedraal werd gebouwd na 1129 op initiatief van prins Bolesław III en bisschop Alexander van Malonne. De aanleiding van de nieuwbouw was een brand en de bouw zou tot 1144 duren, toen de kerk werd ingewijd als de kerk van de heilige Maagd Maria. In de jaren 1152-1154 werden de bronzen deuren gemaakt, die in de 13e of 14e jaar onder raadselachtige omstandigheden in Veliki Novgorod terechtkwamen, waar ze zich nog altijd in de Sofiakathedraal bevinden. Tegenwoordig bevindt zich in de kathedraal een bronzen replica uit de jaren 1980. De deuren werden in Maagdenburg vervaardigd en hebben reliëfs van de verlossingscyclus, beginnend met de schepping van de eerste mens tot de tronende Christus als Wereldrechter omgeven met de symbolen van de evangelisten. Veel voorstellingen zijn gewijd aan de jeugd van Jezus en de lijdensgeschiedenis. Er is ook een voorstelling van Alexander van Malonne, de bisschop die de deuren bestelde. Na een grote brand in 1530 werd de kerk in opdracht van bisschop Andzej Krzycki door Italiaanse architecten tussen 1531 en 1535 in renaissancestijl herbouwd en voorzien van een vieringkoepel. De herbouw werd tussen 1556 en 1563 onder Giovanni Battista di Quadro voltooid. Van 1784-1787 werd de kathedraal onder bisschop Michał Poniatowski, de broer van koning Stanislaus II August, in classicistische stijl verbouwd. In het koor van de kathedraal werden de Poolse heersers Wladislaus I Herman en Bolesław III bijgezet en na de herontdekking in 1825 van de graven in marmeren sarcofagen onder de noordelijke toren bijgezet. Sindsdien wordt de ruimte de koninklijke kapel genoemd. In de jaren 1901-1903 werd de bouwvallige basiliek geheel gerenoveerd en verbouwd, waarbij men zich aan de oorspronkelijke vormen oriënteerde. De kerk kreeg bovendien een nieuwe neoromaanse gevel met dubbele torens. Uit het begin van de 20e eeuw stamt ook het overwegende deel van de inrichting, evenals de polychromie van het gewelf en de muren. Paus Pius X verhief de kathedraal in het jaar 1910 tot de status van een basilica minor. In 1991 bezocht paus Johannes Paulus II de kathedraal. Inrichting In de kathedraal staat een belangwekkend orgel uit de 20e eeuw, dat dankzij de goede akoestiek van de kerk ook voor concerten gebruikt wordt. Uit vroegere periodes zijn talrijke epitafen en grafmonumenten bewaard gebleven. Noemenswaardig zijn ook de twee barokke altaren uit de 18e eeuw. Alle andere altaren in de kerk dateren uit de 19e eeuw. Onderdeel van de kerkschat vormt een miskelk van hertog Koenraad van Mazovië uit de 13e eeuw en een relikwiebuste van de heilige Sigismund. Externe link (pl) Webpresentatie van de kathedraal
Straßburg-Passage

Die Straßburg-Passage ist eine 1908 erbaute Ladenpassage in Görlitz. Sie ist ein Baudenkmal im Jugendstil und verbindet die Berliner Straße mit dem Wilhelmsplatz. Geschichte Die Geschichte der Straßburg-Passage geht auf die Firmengründung von Otto Straßburg aus dem Jahre 1887 zurück. In der Berliner Straße 7 wurde das Spezialgeschäft für Leinen- und Baumwollwaren, Gardinen, Geraer Kleiderstoffe, sowie Aussteuerartikeln aller Art eröffnet. Das Geschäft wuchs rasch und so erweiterte man durch Anmietung und Kauf das Areal über die Jahre. Im Jahr 1907 konnte Otto Straßburg seine lang gehegten Gedanken verwirklichen und durch erneute Erweiterung die Verbindung zur parallel verlaufenden Jakobstraße herstellen. Der Entwurf für die zwischen beiden Straßenfronten das Grundstück durchquerende Passage stammte von dem Görlitzer Architekten Gerhard Röhr. Nach dem ersten Spatenstich im Juni 1908 erfolgte nach sechsmonatiger Bauzeit die Eröffnung. Nach dem Krieg wurde die Passage enteignet, hatte aber als „HO-Passage“ ihren hohen Stellenwert innerhalb von Görlitz bis zur Wende erhalten können. Der Enkel des Firmengründers, Wolfgang Straßburg, übernahm nach der Wende 1990 die Passage und bemühte sich um deren Revitalisierung. In Abstimmung mit der Denkmalpflege entstand ein historisches Einkaufszentrum, das den technischen und logistischen Erfordernissen moderner Verkaufseinrichtungen Rechnung trägt. Am 4. Mai 2019 wurde eine Gedenktafel für Otto Straßburg im Fußboden des Eingangs von der Berliner Straße her enthüllt. Literatur Andreas Bednarek: Die Straßburg-Passage in Görlitz. Denkmalpflegerische Aspekte und historische Bedeutung. In: Görlitzer Magazin. Nr. 10, 1996. Einzelnachweise Weblinks Homepage der Straßburg-Passage
Maria reactor

The Maria reactor is Poland's second nuclear research reactor, commissioned in December 1974, and the only one still in use as of 2026. The first was the Ewa reactor (EWA), which was commissioned in June 1958 and dismantled by 2002. It is run by the National Centre for Nuclear Research (NCBJ) at Świerk-Otwock, is located near Warsaw and is named in honour of Maria Skłodowska-Curie. It is the only reactor of Polish design. Research done with Maria includes the production of radioisotopes, research using neutron beams, neutron therapy, and neutron activation analysis. It operates for about 4,000 hours annually, usually in blocks of 100 hours. Technical description The technical details of the reactor are given in the references. Maria is a pool-type reactor with a power of 30 MW (thermal). Despite being a pool reactor, it contains channels (aluminum tubes) individually connected to the primary coolant. The water pool provides cooling for elements (e.g., fuel elements) that are not otherwise cooled, and also acts as radiation shielding. Maria uses enriched uranium as fuel (80% enrichment in 235U till 1999, and 36% since). The fuel elements and channels are vertical but arranged conically. Water and beryllium blocks serve as the moderator (70% and 30% of the moderation, respectively). Elements of boron carbide sheathed in aluminum are utilized for control, compensation, and safety. The use of beryllium blocks permits a comparatively large fuel lattice pitch, and consequently large volume for payload targets. There is also a graphite reflector (aluminum sheathed). Maria supplies a neutron flux of 4 × 1014 n/cm2s (thermal neutrons) and 2 × 1014 n/cm2s (fast neutrons). There are six horizontal channels for controlled use of neutron beams. There is also a window of lead-containing glass through which the core can be viewed. The reactor is housed in a sealed containment. Following preparation which started in 2004, Maria was converted to use low-enriched uranium (LEU) fuel by 2012. History Construction began on 16 June 1970, and the reactor was activated on 18 December 1974. With the shutdown of the Ewa reactor in 1995 it became Poland's only research nuclear reactor. In 2015, Maria was relicensed for an additional ten years of operation, until 2025. On 1 April 2025, the Maria reactor was temporarily shut down due to the licence ending and was not expected to resume operations before the renewal of its licence (expected no earlier than 8 May 2025). Production of medical radioisotopes In February 2010, it was announced that Maria would start producing medical isotopes in cooperation with Covidien, to help ease the isotope shortages due to shutdowns of the Canadian NRU reactor and the Dutch Petten nuclear reactor. See also Anna reactor List of nuclear reactors References External links https://www.ncbj.gov.pl/en/maria-reactor
Reactor Maria

El reactor Maria ​ es el segundo reactor de investigación nuclear de Polonia y es el único que todavía está en uso. Está ubicado en Narodowe Centrum Badań Jądrowych (NCBJ) (Centro Nacional de Investigación Nuclear) en Świerk-Otwock, cerca de Varsovia y recibe su nombre en honor a Maria Skłodowska-Curie. Es el único reactor de diseño polaco. Maria​ es una herramienta de investigación multifuncional, con una notable aplicación en la producción de radioisótopos, investigación con utilización de haces de neutrones, terapia de neutrones y análisis de activación de neutrones. Opera unas 4000 horas anuales, normalmente en bloques de 100 horas. Historia La construcción comenzó el 16 de junio de 1970 y el reactor se activó el 18 de diciembre de 1974. Con el cierre del reactor Ewa en 1995, se convirtió en el único reactor nuclear de investigación de Polonia. En 2015, se volvió a otorgar la licencia a María por 10 años adicionales de operación, hasta 2025. Producción de radioisótopos médicos En febrero de 2010, se anunció que María comenzará a producir isótopos médicos en cooperación con Covidien, para ayudar a aliviar la escasez de isótopos. Referencias
Мария (реактор)

«Мария» (пол. Maria) — польский исследовательский ядерный реактор, второй в хронологической последовательности и единственный существующий в Польше исследовательский ядерный реактор (после отключения реактора «Эва» в 1995 году). Находится в Шверке-Отвоцке, под Варшавой, управляется Национальным центром ядерных исследований. Назван в честь польской учёной Марии Склодовской-Кюри. Является многофункциональным исследовательским инструментом, применяется при получении радиоизотопов и нейтронно-активационном анализе, в исследованиях нейтронного излучения и нейтронной терапии. Ежегодная выработка составляет 4000 часов (блоками по 100 часов). Реактор был заложен 16 июня 1970 года, запущен 18 декабря 1974 года. Технические характеристики Реактор «Мария» бассейнового типа с тепловой мощностью от 20 до 30 МВт. Водяной бассейн обеспечивает охлаждение топливных элементов и биологическую защиту персонала. Топливо — обогащённый уран (Уран-235 с обогащением 80 % до 1999 года, 36 % с 1999 года и ниже 20 % с 2012 года). Топливные элементы и каналы — вертикальные, расположены в коническом порядке. В ходе реконструкции, шедшей с 2004 по 2012 годы, реактор переоборудовали для использования низкообогащённого урана. Лицензированные поставщики топлива AREVA и ТВЭЛ. Вода и блоки из бериллия служат в качестве замедляющего вещества. Детали из карбида бора, скрытые под алюминием, используются для управления, компенсации и обеспечения безопасности. Использование блоков из бериллия обеспечивает существование достаточно большого периода решётки для топлива и больших целевых показателей полезной нагрузки. Существует также графитовый нейтронный отражатель, покрытый слоем алюминия. Реактор «Мария» предоставляет нейтронные потоки для тепловых нейтронов в размере 4x1014 нейтронов/см² и для быстрых нейтронов в размере 2x1014 нейтронов/см². Шесть горизонтальных каналов управляют нейтронным излучением. Также есть окно со свинцовыми стёклами, через которое можно рассмотреть ядро реактора. Реактор находится в здании с герметичной оболочкой. В феврале 2010 года было объявлено, что реактор начнёт производить медицинские изотопы совместно с Covidien для обеспечивания пополнения запасов в связи с отключением канадского Национального исследовательского универсального реактора и голландского ядерного реактора в Петтене. Примечания Ссылки Reaktor MARIA . Narodowe Centrum Badań Jądrowych. Дата обращения: 23 июля 2026. Архивировано 23 июля 2026 года.
Fort IV Twierdzy Toruń

Fort IV Twierdzy Toruń – fort artyleryjski, zbudowany pod nazwą Fort II Ludwig Yorck von Wartenburg, od 1926 roku noszący imię Stanisława Żółkiewskiego. Znajduje się przy ul. Chrobrego 86. Powierzchnia fortu wynosi 13,5 ha. Historia Fort został zbudowany w latach 1878–1884, stanowił część północno-wschodniej linii obrony miasta, w szczególności ochraniał dworce kolejowe Toruń Mokre i Toruń Północny. Koszt budowy fortu wyniósł 2 618 961 marek niemieckich. Przeznaczony był dla załogi złożonej z dwóch kompanii piechoty oraz obsługi stanowisk artyleryjskich (łącznie około 800 osób), zakwaterowanych w 31 pomieszczeniach mieszkalnych. Uzbrojenie obiektu stanowiło 14 dział średniego kalibru oraz w różnych okresach od 15 do 22 dział ciężkiego kalibru. Ogień z dział fortecznych mógł sięgać w okolice Papowa Toruńskiego i Grębocina. W latach 1889–1893, ok. 1905 i 1914 przeszedł modernizacje. W 1920 roku został przejęty przez Wojsko Polskie, w 1923 roku został oddany 63. pułkowi toruńskiemu, który ulokował tam kompanię ckm po przeprowadzeniu gruntownego remontu zdewastowanego przez wyjeżdżające wojsko pruskie fortu (fort został pozbawiony wszystkich mechanicznych elementów obsługi i pancernych okiennic). Na nowo przebito część zamurowanych otworów okiennych, odmalowano wnętrza i bramy wjazdowe, wyremontowano instalację elektryczną. Porzucono jednak zamiar adaptacji całości na większe koszary ze względu na niskie położenie w terenie i przez to duże zwilgocenie zabudowań fortecznych. W 1956 roku wojsko zrezygnowało z użytkowania fortu, który miał zostać rozebrany, ostatecznie jednak zaadaptowano go na zakład uprawy pieczarek. W połowie lat 90. XX wieku w forcie przeprowadzono prace w celu przygotowania obiektu do obsługi ruchu turystycznego. Przypisy Bibliografia Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1. Mirosław Giętkowski, Adam Kowalkowski: Forty artyleryjskie Twierdzy Toruń. Toruń: Muzeum Twierdzy Toruń, 2023. ISBN 978-83-66208-29-2.