Ambasada Rosji w Polsce

Ambasada Rosji w Polsce, Ambasada Federacji Rosyjskiej (ros. Посольство Российской Федерации в Республике Польша) – rosyjska placówka dyplomatyczna mieszcząca się w Warszawie przy ul. Belwederskiej 49. Podział organizacyjny Przedstawicielstwo Handlowe Federacji Rosyjskiej w Rzeczypospolitej Polskiej (ros. Торговое представительство Российской Федерации в Польше), ul. Belwederska 25 Wydział Konsularny (ros. Консульский отдел), ul. Belwederska 25 Dom Rosyjski w Warszawie (ros. Русский дом в Варшаве), ul. Belwederska 25 (b. Rosyjski Ośrodek Nauki i Kultury w Warszawie) Historia przedstawicielstw do 1918 Pierwszym posłem rosyjskim w Polsce był w 1508 Iwan Czeladnin. W miarę upływu lat siedziby poszczególnych wysokich przedstawicieli zaczęły przybierać kształt urzędów – misji, poselstw, ambasad, konsulatów itd. M.in. mieściły się one w pałacu Brühla z 1642 przy pl. Piłsudskiego róg Wierzbowej 1 róg Fredry (1788–1793), pałacu Młodziejowskich przy ul. Miodowej 10 (1793–1794), w hotelu d’Europe, mieszczącym się w pałacu Borchów przy ul. Miodowej 17–19 (1830–1837). Konsulaty Rosji funkcjonowały też: Lwowie (1897–1914), przy ul. Ossolińskich 4, ob. Стефаника/Stefanyka (1897), ul. Sykstuskiej 65 (1900), ob. Дорошенка/Doroszenki, w budynku z 1897 przy pl. Dąbrowskiego 7 (1901), ob. Маланюка пл./pl. Małaniuka, ul. Kraszewskiego 5, ob. Метлинського/Metłynskoho (1902), ul. Sykstuskiej 40 (1904), ul. Potockiego 9, ob. Генерала Чупринки/Henerała Czuprynki (1910–1914), ul. Jasnej 8, ob. Сріблиста/Sribłysta Toruniu (1885–1914), przy Coppernikusstraße 186, ob. ul. Mikołaja Kopernika (1885-1900), w budynku z 1898 przy Friedrichstraße, ob. ul. Warszawskiej 2 (1900–1914) W latach 1953–2023 przy ul. Beethovena 3 w Warszawie działała Szkoła Średnia przy Ambasadzie Rosji (ros. Средняя школа при Посольстве России в Польше). Historia przedstawicielstw do 1941 W okresie 1919–1921 funkcjonowała w Warszawie Rosyjska Misja Dyplomatyczna, reprezentująca Ogólnorosyjski Rząd Tymczasowy gen. Denikina, na czele której stał przedstawiciel w randze szefa dyplomatycznego. W okresie wojny polsko-bolszewickiej, w sytuacji zagrożenia zajęcia Warszawy, personel misji był ewakuowany okresowo (od początku sierpnia 1920) do Poznania. Stosunki dyplomatyczne pomiędzy Polską a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką ustanowiono na mocy zawartego w 1921 traktatu ryskiego. W latach 1921–1924 poselstwo RFSRR (od 1923 ZSRR) miało swą siedzibę w Hotelu Rzymskim przy ul. Focha 1 (obecnie ul. Moliera). W 1924 kosztem 52 tys. dolarów zakupiono kamienicę Glassów z około 1896 przy ul. Poznańskiej 15, w 1930 przejmując cały budynek. Do rangi ambasady przedstawicielstwo ZSRR podniesiono w 1934. W latach 1939–1941 była ambasada dalej pełniła rolę przedstawicielstwa ZSRR w Warszawie. Następnie zajęli obiekt Niemcy. Po 1948 w budynku mieściło się Ministerstwo Przemysłu i Handlu, w latach 1955–1957 Przedsiębiorstwo Wystaw i Targów, później Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej C. Hartwig Warszawa S.A, od 2012 znajduje się hotel H15 Boutique Apartments. W 1926 ZSRR otworzyła też konsulaty – w Wolnym Mieście Gdańsku, Łodzi i we Lwowie. w Gdańsku: konsulat generalny w Gdańsku mieścił się przy Langgarten 74, obecnie ul. Długie Ogrody (1926-1941), we Lwowie: w willi Zygmunta Rozwadowskiego z 1892 (proj. Julian Zachariewicz i Iwan Łewynski) przy ul. Nabielaka 15, ob. вул. Котляревського/Kotliarewskiego 27 (1928–1939). W tym okresie kilkakrotnie dokonano zamachów na przedstawicieli ZSRR (na posła Piotra Wojkowa (1927), szefa misji handlowej Aleksieja Lizariewa (1928), oraz konsula generalnego we Lwowie (1933)). Historia przedstawicielstw w okresie II wojny światowej Prócz funkcjonowania przedstawicielstw w Warszawie i Gdańsku, ZSRR otworzył też konsulat generalny w Krakowie (1939–1941). Historia przedstawicielstw od 1944 W 1944 zawarto porozumienie o wzajemnych stosunkach, na mocy którego powołano Przedstawicielstwo Polityczne ZSRR przy PKWN (przedstawiciel gen. Nikołaj Bułganin) mieszczące się najpierw w Lublinie w kamienicy przed 1912 przy ul. Wieniawskiej 12, następnie po przeniesieniu do Warszawy w randze Misji Wojskowej ZSRR, która funkcjonowała przez szereg lat sukcesywnie zmniejszając jedynie swój stan personelu. W 1945 władze radzieckie powołały w Warszawie Poselstwo ZSRR, z siedzibą w kamienicy przy ul. Wileńskiej 13 (1945–1946). W styczniu 1945 podniesiono jego rangę do stopnia ambasady. Jesienią tego samego roku ambasada zatrudniała 15 pracowników dyplomatycznych. Od 9 lutego 1945 ambasadę ZSRR oraz rozlokowane naprzeciwko w kompleksie b. dyrekcji kolejowej, polskie centralne władze państwowe ochraniał 2 Batalion Strzelecki 2 Pułku Pogranicznego 64 Dywizji Wojsk Wewnętrznych NKWD (64 Сводная дивизия внутренних войск НКВД). W 1946 grupa ochrony ambasady składała się z 21 żołnierzy NKWD. Następnie ambasada zajmowała kamienicę Adama Bromke, zarządzanej przez spółdzielnię mieszkaniową, przy pl. Unii Lubelskiej, ówczesnej al. 1 Armii Wojska Polskiego, obecnej al. Szucha 2-4 (1946–1955), w której w latach następnych ulokowano ambasadę NRD (1955–1990). Rezydencja ambasadora mieściła się ówcześnie w pałacyku Dowgiałłów/Jana Gawrońskiego z 1925 (proj. Jana Bagieńskiego) w al. I Armii WP 6 (1947–1955). Od 1945 ZSRR utrzymywała w okresie powojennym w Polsce również sieć konsulatów: w Gdańsku przy ul. Batorego 15 (1945–1951 konsulat, od 1951 konsulat generalny) Krakowie w mieszkaniu w kamienicy z 1934 (proj. Alfred Düntuch i Stefan Landsberger) przy ul. Lenartowicza 18/7 (1945–1946), następnie w wilii art déco z 1924 (proj. Jerzy Struszkiewicz) przy ul. Sienkiewicza 27 (1946), obecnie Hotel „Grottger”, w kamienicy z końca lat 30., po 1935?, przy ul. Szopena 1 (1946-), ul. Rakowicka 10 (1973), ul. Westerplatte 11 (1976–2001) Poznaniu przy ul. Marynarskiej 1 (do 1948), w willi Landsberga przy ul. Fredry 8 (1948–1951), ul. Świerczewskiego 53a, zmiana nazwy ulicy – ul. Bukowska (1960-). Szczecinie (1948–1960 i 1971–1991) w willi Ippena przy ul. Piotra Skargi 14, od 1998 konsulat Warszawie (wydział konsularny ambasady) w budynku b. lecznicy dr Ignacego Solmana z 1894 (proj. Stefana Szyllera) w al. I Armii WP 9 (1947–1976) W 1962 został powołany Dom Radzieckiej Nauki i Kultury (Дом советской науки и культуры), ulokowany w Pałacu Marii Przeździeckiej przy ul. Foksal 10, mieszczącym też siedzibę władz TPPR. Historia przedstawicielstw od 1991 Po rozpadzie ZSRR i powstaniu Federacji Rosyjskiej kraj ten utrzymuje status quo swych przedstawicielstw w Polsce, zmieniając jedynie adres Konsulatu w Krakowie, lokując go w domu (proj. E. Zaklik) z 1905 roku przy ul. Biskupiej 7, który zajmował wcześniej Konsulat Węgier. Dotychczasowemu Domowi Radzieckiej Nauki i Kultury zmieniono nazwę na Rosyjski Ośrodek Nauki i Kultury w Warszawie (Российский центр науки и культуры в Варшаве). Od 2005 jego siedziba mieści się w budynku Przedstawicielstwa Handlowego Rosji przy ul. Belwederskiej 25. W 2021 zmieniono nazwę na Dom Rosyjski w Warszawie (Русский дом в Варшаве). Historia obecnego przedstawicielstwa Wcześniej były to tereny między ulicami Belwederską, Klonową, Spacerową oraz Zawrotną, należące częściowo do pałacyku MON przy ul. Klonowej 1, w okresie międzywojennym rezydencji marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Tutaj znajdował się też przystanek Belweder Piaseczyńskiej Kolei Wąskotorowej. W latach 1954–1955 wybudowano obecną siedzibę przy ul. Belwederskiej (arch. Aleksander Piotrowicz Wielikanow oraz Igor Jewgieniewicz Rożyn). Materiały budowlane sprowadzano z terenu ZSRR, również 500 rosyjskich pracowników oddelegowanych z budowy Pałacu Kultury i Nauki. W wykończeniu wnętrz brali udział również polscy rzemieślnicy i artyści. Budowę zakończono we wrześniu 1955. Kompleks ambasady nawiązuje do klasycystycznych rosyjskich rezydencji pałacowych wznoszonych w okresie pomiędzy XVIII i XIX wiekiem. Budowla, wzniesiona na szczycie sztucznego wzgórza, ma kształt pałacu z dwoma skrzydłami bocznymi i ze zwróconą na ul. Belwederską częścią frontową szerokości 100 m, zwieńczoną zieloną kopułą z masztem flagowym i z umieszczonym na osi frontu czterokolumnowym, masywnym klasycznym portykiem, do którego prowadzą po zboczu wzgórza szerokie schody. Na pierwszym piętrze części frontowej znajduje się reprezentacyjna amfilada sal – Kominkowej, Lustrzanej, Okrągłej (Kopułowej), Złotej i Marmurowej. Otoczeniem budynku jest rozległy, zajmujący 4 ha park. Wybudowano też kort tenisowy wraz z basenem. Od 1965 rezydencja ambasadora mieści się w Willi „Podlasianka” z 1908 (proj. Jan Fryderyk Heurich) w Konstancinie przy ul. Żeromskiego 13; inne nazwy willi – „Irena”, „Iwona”. W miejscowości Skubianka przy ul. Żeglarskiej od lat 80. znajdował się Ośrodek Rekreacyjny ambasady. W listopadzie 2022 obiekt został przejęty przez Lasy Państwowe z powodu długotrwałego nieregulowania przez ambasadę opłat za dzierżawę. Przedstawicielstwo Handlowe Do 1945 Szczególną rolę w składzie ambasady tego kraju zawsze pełniło powołane w 1921 przedstawicielstwo handlowe, początkowo Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Торгпредство РСФСР), a po połączeniu się w 1922 z przedstawicielstwem handlowym Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (Торгпредство УРСР) – ZSRR (Торгпредство СССР), np. w okresie lat 1930–1935 mieszczące się przy ul. Marszałkowskiej 113 (wł. ks. Albrecht Radziwiłł), w 1938 przy ul. Chocimskiej 33. W 1923 otwarto oddział przedstawicielstwa w Wolnym Mieście Gdańsku przy ul. Długi Targ 37 (1929). W okresie międzywojennym (1926–1934) w Warszawie przy ul. Świętokrzyskiej 27 (1930) mieściło się przedstawicielstwo radziecko-polskiej mieszanej spółki handlowej Sowpoltorg (Советско-Польское торговое смешанное общество – Совпольторг), z siedzibą w Moskwie. Po 1945 Bezpośrednio po II wojnie światowej, w 1945, poza strukturą ambasady działała Misja Ekonomiczna. Pod koniec tego samego roku została do niej włączona, przywracając też nazwę Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR (Торгпредство СССР). Pracownikom nadano status dyplomatyczny. W 1946 na potrzeby przedstawicielstwa zakupiono za gotówkę od spadkobierców rodziny Wilskich 2 domy przy ówczesnej al. 1 Armii Wojska Polskiego (obecnie al. Szucha) – nr 7 w budynku z 1937 (proj. Edward Zachariasz Eber) w którym pomieszczono biura przedstawicielstwa, oraz 8, który przez długie lata spełniał funkcje mieszkalne. W 1957 w przedstawicielstwie było zatrudnionych 44 osób. W 1976 przeniesiono się do nowo wybudowanego biurowca przy ul. Belwederskiej 25. Obiekt zrealizowało Zjednoczenie Budownictwa Miejskiego Bydgoszcz (obecnie Budopol) podporządkowane od 1976 Zjednoczeniu Budowy Obiektów Użyteczności Publicznej w Warszawie, z firmą angielską BPBM. Obecnie budynek przy al. Szucha 7 zajmuje Ambasada Ukrainy (1996-). W Konstancinie w willi „Słonecznej” Kraushara z 1908 (588 m²) przy ul. Piłsudskiego 31 mieściła się rezydencja przedstawiciela handlowego ZSRR (1946-); obiekt dalej jest własnością ambasady Rosji. Funkcjonowały też oddziały Przedstawicielstwa Handlowego ZSRR – w Gdańsku (w 1946 przy ul. Batorego 11, następnie przy ul. Jagiellońskiej 2 oraz ul. Okopowej 1b, w latach 80. przy ówczesnej ul. Karola Marksa 126) i Katowicach przy ul. Armii Czerwonej 15-17 (w 1953 24 pracowników), następnie przy ul. Powstańców 29 (1990). Przedstawicielstwa pozostałe W 1957 wśród wielu ówcześnie działających w Warszawie radzieckich przedstawicielstw handlowo-gospodarczych, funkcjonowała też delegatura Centralnego Zarządu do Spraw Współpracy Gospodarczej ZSRR (Главное управление по делам экономических связей СССР), łącznie 52 osoby personelu; W 1990 – przedstawicielstwa Komisji Planowania ZSRR (Государственный плановый комитет СССР) przy ul. Rejtana 15 (1990), następnie ul. Puławskiej 43 (1991). Ministerstwa Kolei ZSRR (Министерствo путей сообщения СССР) przy ul. Targowej 76 [1945] (1950), ul. Belwederskiej 25 (1976-) Izby Handlowo-Przemysłowej ZSRR (Торгово-промышленная палата СССР) w kamienicy Gustawa Pala w Al. Jerozolimskich 101 (1974-1990), Instytutu Ekonomii Światowego Systemu Socjalistycznego AN ZSRR (Институт экономики мировой социалистической системы АН СССР), Państwowego Instytutu Języka Rosyjskiego im. A.S. Puszkina (Государственный институт русского языка имени А.С.Пушкина) w Gmachu Domu Bankowego Wilhelma Landaua z 1906 przy ul. Senatorskiej 38 (–1990), oraz kilkunastu central handlu zagranicznego, niejednokrotnie z siedzibą we własnych obiektach handlowo-serwisowych, m.in. przy ul. Ostrobramskiej 101 (Stankoimport), Połczyńskiej 10 (Awtoeksport), lub pod Otwockiem Małym (Traktoroexport). W okresie PRL w Warszawie działało przy Ministerstwie Spraw Wewnętrznych przedstawicielstwo Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR – KGB (Комитет государственной безопасности), Grupa „Narew” (1971–1993), z siedzibą przy ul. Sułkowickiej i ul. Kazimierzowskiej. Zatrudnieni byli też w nim oficerowie wywiadu wojskowego ZSRR GRU oraz z jednostki KGB w Rembertowie, 20. Brygady Łączności Rządowej (20 Бригада правительственной связи) (1980–1993). Na początku 1983 położono linię kablową łączącą jednostkę z budynkiem ambasady ZSRR. Kontrowersje Władze Polski prowadzą spór w sprawie użytkowanych przez stronę rosyjską na terytorium kraju, niemających uregulowanego stanu prawnego wielu osiedli lub obiektów, m.in. położonych w Warszawie przy ul. Beethovena 3, Belwederskiej 25, Bobrowieckiej 2b oraz w al. Szucha 8. W kwietniu 2022 władze Warszawy przejęły nieruchomość przy ul. Sobieskiego 100. Prawomocny wyrok sądowy nakazujący wydanie nieruchomości przy ul. Kieleckiej 45 zapadł w 2016 r. Budynek został przejęty przez władze Warszawy w kwietniu 2023. Zobacz też Ambasada RP w Moskwie Ambasadorowie Rosji w Polsce Ambasadorowie i posłowie rosyjscy w Rzeczypospolitej 1763–1794 Posłowie i ambasadorowie ZSRR w Polsce Przedstawiciele Handlowi Rosji w Polsce Ministerstwo Spraw Zagranicznych Federacji Rosyjskiej Ambasada Rosji w Berlinie Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego Federacji Rosyjskiej Północna Grupa Wojsk Aparat radzieckich organów bezpieczeństwa publicznego w PRL Grupa „Narew” KGB w Warszawie Uwagi Przypisy Bibliografia Karol Romer: Zagraniczny korpus dyplomatyczny w Polsce, [w:] Dziesięciolecie Polski Odrodzonej 1918–1928, IKC, Kraków/Warszawa 1928, s. 249–260 Edward Józef Pałyga: Warszawski korpus dyplomatyczny w okresie międzywojennym, [w:] Warszawa II Rzeczypospolitej 1918–1939, PWN, Warszawa 1973 Romuald Gelles: Konsulaty we Wrocławiu wczoraj i dziś, Wydawnictwo TW „Wratislavia”, Wrocław 1996, s. 192, ISBN 83-86221-07-0. JerzyJ. Kasprzycki JerzyJ., Korzenie miasta. Warszawskie pożegnania. Tom I Śródmieście Południowe, Warszawa: Veda, 1996, s. 250, ISBN 83-85584-45-5, OCLC 812695836 . Mirosław Golon: Moskwa, Kijów, Mińsk, Leningrad, Wilno..., Problem utworzenia i działalności polskich placówek konsularnych w ZSRR w latach 1944–1972, [w:] Mieczysław Wojciechowski (red.), Polska polityka wschodnia w XX wieku, Włocławek-Toruń 2004, s. 201–237 Mirosław Golon: Konsulaty radzieckie w Polsce w latach 1945–1956 (konsulat generalny w Gdańsku i konsulat w Krakowie), [w:] Zakończenie II wojny światowej. Polityka i dyplomacja międzynarodowa 1945–2005, Fundacja Rozwoju Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2006 Mirosław Golon: Radzieckie służby dyplomatyczne i konsularne w Polsce w latach 1944–1961, czasopismo Czasy Nowożytne, Tom XX, Rok 2007, s. 166–251 Stosunki dyplomatyczne Polski. Informator. Tom I. Europa 1918–2006, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, Archiwum/Wydawnictwo Askon, Warszawa 2007, s. 584, ISBN 978-83-7452-019-5. Jerzy S. Majewski: Pierwszy socrealistyczny budynek w stolicy, Gazeta Wyborcza, 15 maja 2009 Tomasz Bareja: Ambasada Rosji, 9 listopada 2011 Ryszard Techman: Konsulat radziecki w Szczecinie w latach 1948–1960, Przegląd Zachodniopomorski, tom XXVII (LVI), rok 2012, zeszyt 3, s. 111–154 Mariusz Rzeszutko: Konsulaty w Krakowie, Historia i działalność, Petrus, Kraków 2014, s. 174, ISBN 978-83-7720-051-3. Linki zewnętrzne Strona przedstawicielstwa handlowego. rostorg.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-26)]. O budynku Ambasady Rosji w Polsce Ambasada Rosji na Fundacji Varsaviana Siedziba poselstwa w pałacu Brühla Siedziba poselstwa w hotelu „Rzymski” Siedziba ambasady na ul. Poznańskiej Siedziba ambasady przy al. Szucha 2 Warszawa. Belwederska 49 zdobyta Bryła budynku ambasady