Kościół św. Bartłomieja w Gliwicach (stary)

Kościół św. Bartłomieja w Gliwicach tzw. stary – gotycki kościół w Gliwicach w dzielnicy Szobiszowice. Jest kościołem filialnym parafii św. Bartłomieja w Gliwicach. Kościół został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 474/56 decyzją z dnia 2 listopada 1956 roku, przepisany pod numer 325/60, a następnie 177/06. Historia Pierwsza wzmianka o Szobiszowicach (Petersdorf) pochodzi z 1276 roku; była to wówczas odrębna wieś rycerska. Pod koniec XIII wieku istniała już parafia, którą uznaje się za jedną z najstarszych na Górnym Śląsku. Informacja o parafii pojawia się w dokumencie z 17 września 1297 roku, sporządzonym przez pierwszego jej proboszcza. Dokładna data budowy starego kościoła nie jest znana. Istnieją niepotwierdzone hipotezy mówiące o zbudowaniu kościoła przez Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa i Świątyni Salomona (Templariuszy), co miało mieć miejsce w 1232 roku. Kościół pierwotnie był prawdopodobnie wzniesiony z drewna. Przypuszcza się, że obecny, kamienny, powstał po przebudowie wcześniejszego, która miała miejsce w XV wieku. Badania archeologiczne prowadzone w 1973 roku wskazują, że prezbiterium kościoła jest starsze i pochodzi z przełomu XII i XIII wieku. W wyniku przebudowy w 1447 roku do prezbiterium została dostawiona prostokątna nawa. W 1623 roku zabudowę przedmieścia, wraz z kościołem, spalono przygotowując się w ten sposób do obrony miasta przed wojskami duńskimi gen. Ernesta Mansfelda von Wallensteina. Odbudowując po zniszczeniach kościół (po 1626 roku) do nawy dostawiono wieżę i zmieniono sklepienie prezbiterium. 25 sierpnia 1683 roku w kościele odbyły się chrzciny Bartłomieja, syna żołnierza wojsk króla Jana III Sobieskiego, które były wówczas w trakcie przemarszu przez miasto Do 1843 roku wokół kościoła funkcjonował cmentarz. 28 kwietnia 1850 roku w kościele zostały poświęcone nowo wybudowane organy. Instrument wykonał Johann Mathias Vinzenz Haas z Baborowa (niem. Bauerwitz ). Do 1911 roku, tj, do czasu wybudowania w pobliżu nowego, neogotyckiego kościoła, kościół pełnił rolę kościoła parafialnego. Architektura Kościół w stylu gotyckim, inkastelowany, położony na niewielkim wzniesieniu i otoczony murem. Murowany z kamienia i cegły, jednonawowy, orientowany. Ściany zewnętrzne wzmocnione skarpami uskokowymi. Nawa prostokątna, przylega do niej węższe, prosto zamknięte, prezbiterium. Od strony północnej znajduje się zakrystia z emporą na piętrze. W zachodniej części nawy znajduje się chór muzyczny wsparty na drewnianych słupach. Dachy nawy i prezbiterium dwuspadowe, kryte gontem. Wieża zwieńczona krenelażem, przykryta dachem pogrążonym. Nawa przykryta jest płaskim stropem, prezbiterium sklepieniem na gurtach. W kruchcie występuje sklepienie krzyżowe. Wystrój i wyposażenie W protokołach wizytacyjnych z XVII i XVIII wieku odnotowano m.in.: ołtarz główny św. Bartłomieja, ołtarze boczne przedstawiające Najświętszą Maryję Pannę, w typie Mater Dolorosa oraz św. Mikołaja, kamienną chrzcielnicę, ambonę i organy miechowe, a także 3 dzwony w wieży i 4 w wieżyczce. Obecne wyposażenie pochodzi głównie z XVII i XIX wieku. Ołtarz i ambona barokowe, drewniane, marmoryzowane. Ołtarz główny barokowy, z rzeźbami św. Piotra i św. Pawła oraz współczesnym obrazem Matki Boskiej Częstochowskiej. W ołtarzu bocznym obraz Matki Boskiej Różańcowej z XIX wieku. W prezbiterium oraz na ścianie tęczowej zachowane są polichromie z XVII wieku, odkryte w latach 1971–1972. Wśród nich jest przedstawienie drzewa Jessego. W 2010 roku w kościele odkryto pozostałości gotyckich malowideł. Otoczenie Teren kościelny ogrodzony kamiennym murem. Pierwotnie od strony zachodniej umieszczona w nim była trójprzęsłowa bramka zwieńczona frontonem, zlikwidowana na skutek poszerzenia ul. Toszeckiej. Przy wejściu do kościoła stoi kamienny krzyż z 1882 roku. Przy prezbiterium znajduje się nagrobek proboszcza Roba Matterna (zm. 1895). Przypisy Bibliografia Ewa Pokorska-Ożóg: Kościół pw. św. Bartłomieja w Gliwicach - prawda i mity. W: Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego. T. 4: Blaski średniowiecza. Katowice: Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach, 2012. ISBN 978-83-85871-65-1.