Kościół św. Bartłomieja Apostoła w Dębowcu

Kościół Świętego Bartłomieja Apostoła – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w miejscowości Dębowiec, w diecezji rzeszowskiej (historycznie w diecezji krakowskiej, a następnie przemyskiej). Świątynia należy do dekanatu Dębowiec i pełni funkcję kościoła farnego tego dekanatu. Jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii św. Bartłomieja Apostoła. Historia Pierwsza wzmianka źródłowa o istnieniu parafii w Dębowcu pochodzi z 1328 roku (odnotowana przez A. Theinera oraz Jana Długosza przy okazji opłat świętopietrza). Według zachowanych danych parafia liczyła wówczas 432 osoby. Głównym patronem ustanowiono św. Bartłomieja Apostoła, a drugorzędnym – z czasem zapomnianym – św. Stanisław ze Szczepanowa (wspominanego jeszcze w aktach wizytacji z 1818 roku). Pierwszy kościół drewniany, o którym Jan Długosz wspomina pod datą 1342, oraz jego kolejne obiekty sakralne były lokalizowane w tym samym miejscu, co obecna budowla. Świątynie na przestrzeni wieków były niszczone przez liczne pożary: w 1474 roku (podczas najazdu wojsk węgierskich Macieja Korwina) – kolejna świątynia modrzewiowa została konsekrowana prawdopodobnie w 1541 roku, w 1657 roku (w trakcie najazdu wojsk Jerzego Rakoczego), 7 marca 1822 roku – pożar strawił kościół modrzewiowy wraz z plebanią i szkołą (ocalała jedynie murowana kaplica Pana Jezusa Ukrzyżowanego). Po katastrofie z 1822 roku nabożeństwa tymczasowo przeniesiono do kościoła św. Krzyża (dzisiejsza kaplica cmentarna w Dębowcu). Gdy ten również spłonął (2 listopada 1823 roku), do ocalałej kaplicy dostawiono prowizoryczną konstrukcję drewnianą. Budowę obecnego murowanego kościoła prowadzono w latach 1838–1848 (część źródeł wskazuje na zakończenie prac w 1857 roku). Prace budowlane realizowali murarze słowaccy. Konsekracji świątyni dokonał w 1857 roku biskup przemyski Franciszek Wierzchlejski. Kościół doznał uszkodzeń w styczniu 1945 roku w wyniku działań wojennych frontu wschodniego (uszkodzeniu uległ dach, wieża, ściana wschodnia oraz mur otaczający plac kościelny). Restaurację obiektu przeprowadzono w 1948 roku. Kolejne kluczowe renowacje miały miejsce w latach 60. XX wieku (przystosowanie wnętrza do wymogów Soboru Watykańskiego II), latach 70. XX wieku oraz w trakcie kapitalnego remontu rozpoczętego w 2008 roku. Inicjatywy duszpasterskie i zmiany administracyjne sprawiły, że w 1973 roku decyzją biskupa Ignacego Tokarczuka parafia została przekazana pod opiekę zakonowi Księży Saletynów (Zgromadzenie Misjonarzy Matki Bożej z La Salette), którzy w Dębowcu posiadają swój dom zakonny od 1910 roku oraz osobne Sanktuarium i Kalwarię (wzniesione w latach 1910–1936). Architektura Kościół pw. św. Bartłomieja to budowla jednonawowa, orientowana, wzniesiona bez wyraźnego stylu architektonicznego (wystrój wnętrza nawiązuje do baroku). Materiał i wymiary: Świątynię wybudowano z kamienia rzecznego (pozyskiwanego ze skały majscowskiej). Korpus nawowy ma około 38 m długości, 12 m szerokości i 10 m wysokości. Prezbiterium jest wyraźnie niższe od nawy głównej. Sklepienie: Z nieznanych przyczyn w trakcie budowy zrezygnowano z murowanego sklepienia, pozostawiając jedynie 4 filary przyścienne (przyporowe). Zastąpiono je płaskim stropem drewnianym. Wieże i zadaszenie: Nad fasadą wznosi się wieża o wysokości 29 m, uzupełniona o mniejszą, drewnianą wieżę na sygnaturkę. Pierwotnie cały dach pokryty był gontem, na początku XX wieku zastąpionym blachą. Otoczenie: Plac kościelny otacza murowane ogrodzenie wzniesione w 1928 roku (w miejsce dawnego cmentarza przykościelnego przeniesionego poza miasto pod koniec XVIII wieku). Wnętrze i wyposażenie Większość wyposażenia kościoła powstała w okresie od 1850 roku do początku XX wieku i jest dziełem lokalnych artystów oraz snycerzy. Ołtarze Ołtarz główny: Pochodzi z II połowy XIX wieku, wykonany w stylu barokowym przez rzeźbiarza Andrzeja Trzeciaka z Dębowca. Zajmuje całą ścianę prezbiterium. W jego centrum znajduje się najcenniejszy zabytek świątyni – XVII-wieczny obraz św. Bartłomieja malowany na desce, ozdobiony srebrzoną sukienką (w dolnej części obrazu ukazano męczeństwo świętego). Ołtarz wyposażony jest w barokową zasuwę z przedstawieniem Zesłania Ducha Świętego. Po bokach stoją naturalnej wielkości figury świętych: Szymona, Andrzeja, Tomasza i Jakuba Mniejszego, a w zwieńczeniu znajduje się przedstawienie Trójcy Świętej. Tabernakulum (ok. 1900) wykonał Franciszek Majerski z Przemyśla. Ołtarze boczne: Ołtarz Różańcowy NMP Niepokalanie Poczętej – dębowy, neogotycki ze złoceniami (1905), autorstwa Bronisława Wodyńskiego. Ołtarz Serca Pana Jezusa – dębowy, neogotycki ze złoceniami (1905), autorstwa Stanisława Kality (wyposażony w zasuwę z Przemienieniem Pańskim). Ołtarze św. Antoniego i św. Michała – barokowe (ok. 1860), autorstwa Sebastiana Wodyńskiego, stylistycznie spójne z ołtarzem głównym. Ołtarz pod chórem – z końca XIX wieku z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej autorstwa Karola Wodyńskiego. Ołtarz soborowy – rokokowy, pochodzący z parafii Bieliny koło Niska, odnowiony i zainstalowany w Dębowcu w 1971 roku. Polichromia i elementy dekoracyjne Polichromia sufitowa: Wykonana około 1850 roku przez Józefa Bujdewicza z Tarnowa. Obejmuje 4 kasetonowe obrazy na stropie: Św. Józef, Trójca Przenajświętsza, Wniebowzięcie NMP oraz Wniebowstąpienie Pańskie (w tym ostatnim Jan Bogdański domalował twarz ks. Józefa Rychla, dawnego wikariusza i inicjatora odbudowy kościoła). Prace Jana Bogdańskiego (1891–1894): Odnowienie malowideł, dodanie pod stropem pocztu aniołów z wezwaniami z Litanii Loretańskiej oraz fresku Chrystus w Ogrójcu w niszy okiennej. Prace Juliana Krupskiego (1924): Renowacja wnętrza; artysta ze Lwowa zamalował jedno z dzieł Bogdańskiego, pozostawiając w niszy okiennej wizerunek św. Stanisława Kostki. Figury Ewangelistów: Naturalnej wielkości drewniane, polichromowane rzeźby św. Jana, Marka, Łukasza i Mateusza umieszczone na filarach przyporowych (II połowa XIX wieku). Witraże: Zamontowane w latach 80. XX wieku, wykonane w krakowskiej pracowni. Przedstawiają polskich świętych i błogosławionych (m.in. św. Jadwigę Królową, św. Maksymiliana Kolbego, św. Alberta Chmielowskiego, św. Jana Pawła II). Pozostałe wyposażenie i zabytki Chrzcielnica: Rzeźbiona w drewnie i polichromowana z połowy XIX wieku, o kształcie amfory, zwieńczona koroną z grupą figuralną przedstawiającą Chrzest Pański. Krucyfiks: Drewniany, polichromowany krzyż z ekspresyjnym wizerunkiem Chrystusa w przedsionku kościoła (ok. 1870), autorstwa Andrzeja Trzeciaka. Zabytkowy Grób Pański: Monumentalna, dwuwieżowa i piętrowa konstrukcja wielkanocna o wysokości ok. 7 m, wykonana przez Andrzeja Trzeciaka ok. 1870 roku. Pod arkadą znajduje się rzeźba groty z ciałami Chrystusa, Józefa z Arymatei i Nikodema, a w dolnych kondygnacjach wież umieszczono figury żołnierzy rzymskich. Organy: Pierwotny instrument firmy A. Sapalski z Krakowa zastąpiono organami sprowadzonymi z Krościenka Wyżnego (przebudowane i rozbudowane do 11 głosów przed 1968 rokiem). Dzwony: Historyczny dzwon Maria Magdalena z 1830 roku (umieszczony w mniejszej wieży, ocalały przed grabieżą wojenną). W wieży głównej wiszą trzy dzwony żeliwne z 1959 roku (wykonane przez firmę B. Niestrój z Rudy Śląskiej w miejsce zarekwirowanych przez Niemców dzwonów z lat 1830–1873) o imionach: Św. Bartłomiej, Św. Jan Apostoł i Najświętsza Maria Panna. Zegar wieżowy: Ufundowany w końcu XIX wieku przez Szymona Dereniewicza, wybijający półgodziny i godziny. W 2009 roku mechanizm zastąpiono zegarem elektronicznym kurantowym. Parafia i życie religijne Terytorium parafii obejmuje miejscowości: Dębowiec, Majscowa, Zarzecze oraz Łazy Dębowieckie (gdzie w 1985 roku wzniesiono kaplicę dojazdową pw. Matki Bożej Królowej Polski). Dawniej do parafii należała również wieś Glinik Nowy. Na lokalnym cmentarzu parafialnym znajduje się zabytkowa kaplica pw. św. Krzyża z 1869 roku oraz liczne nagrobki dawnych duszpasterzy i zasłużonych rodzin. Tradycje i formacje religijne Gwardia Dębowiecka: Tradycyjna formacja grobowa, której korzenie sięgają czasów konfederacji barskiej (1772 r.). Zlikwidowana przez okupanta niemieckiego w 1939 roku, została uroczyście reaktywowana na jubileusz 670-lecia parafii przez ks. proboszcza Zbigniewa Czuchrę MS. Maryjki: Tradycyjna, historyczna grupa śpiewacza dziewcząt, wykonująca dawniej pieśni przy zabytkowym Grobie Pańskim. Zasłużeni proboszczowie i kapłani W historii parafii duszpasterzowali m.in.: ks. Jan Kopystyński (prałat i dziekan żmigrodzki), ks. Walenty Madejski, ks. Zygmunt Męski (organizator społeczny), ks. Franciszek Kasak, ks. Jan Wójtowicz, ks. Edward Cieśla oraz ks. Jan Gierlak (pełniący również funkcję wicedziekana dębowieckiego). Przypisy