Uniwersytet Jagielloński

Uniwersytet Jagielloński (skr. UJ) – polski publiczny uniwersytet w Krakowie, najstarsza polska uczelnia, jeden z najstarszych uniwersytetów na świecie. Uniwersytet (studium generale) został założony w 1364 w Kazimierzu z fundacji Kazimierza III Wielkiego, i składał się początkowo z trzech wydziałów: sztuk wyzwolonych, medycyny i prawa. Był to drugi, po powstałym w 1348 Uniwersytecie w Pradze, uniwersytet założony w środkowej Europie. Reaktywowany około 1390 przez Jadwigę Andegaweńską. Oficjalnie odnowiony w 1400 w Krakowie przez Władysława II Jagiełłę z fundacji Jadwigi Andegaweńskiej, poszerzony o wydział teologiczny, utworzony dzięki zabiegom Jadwigi w 1397. W 1817 nadano mu nazwę „Jagielloński”, by podkreślić związki uniwersytetu z dynastią Jagiellonów. W XV i na początku XVI w. Uniwersytet Krakowski przeżywał okres rozkwitu, jednak już w wieku XVI znalazł się w kryzysie, podupadł i stracił pozycję. Kryzys ten pogłębiał się w wieku XVII i XVIII. W 1777 Hugo Kołłątaj, występując jako wizytator Komisji Edukacji Narodowej, podjął próbę zreformowania i poprawy poziomu naukowego uczelni – wówczas Szkoły Głównej Koronnej. Reforma polegała na stworzeniu nowej struktury organizacyjnej, wprowadzeniu wykładów z literatury polskiej, nauk przyrodniczych, powstaniu obserwatorium astronomicznego, ogrodu botanicznego, klinik oraz pierwszych laboratoriów. Język polski został głównym językiem wykładowym, a profesorami zostali uczeni wykształceni za granicą w duchu filozofii oświecenia. Umożliwiono dostęp do nauki studentom pochodzącym z mieszczaństwa. W latach Rzeczypospolitej Krakowskiej (1815–1846) Uniwersytet Jagielloński odgrywał istotną rolę w życiu politycznym, jednak ani poziom nauczania, ani liczba studentów nie podniosły się znacząco. W pierwszej połowie XIX wieku większymi ośrodkami akademickimi od krakowskiego stały się uczelnie w Warszawie i Wilnie. Dopiero przyznanie Galicji autonomii w ramach monarchii austro-węgierskiej w 1867 przyniosło poprawę sytuacji uniwersytetu, prowadząc do dynamicznego rozwoju badań przyrodniczych i humanistyki. Pierwsze kobiety mogły podjąć studia na uczelni w 1894. Pierwsza kobieta została wykładowczynią w 1927. W dwudziestoleciu międzywojennym Uniwersytet Jagielloński kontynuował działalność i był dużym ośrodkiem akademickim w odrodzonej Polsce (1918–1939). W roku akademickim 1937/38 na wszystkich wydziałach uniwersytetu wprowadzono zasadę numerus clausus dla studentów pochodzenia żydowskiego, a w roku akademickim 1938/39 nie przyjęto żadnej osoby pochodzenia żydowskiego na medycynę i farmację. W listopadzie 1938 na UJ zaprowadzono getto ławkowe. 6 listopada 1939, wkrótce po wybuchu II wojny światowej i zajęciu Krakowa, niemieccy okupanci w ramach akcji Sonderaktion Krakau zgromadzili pod pretekstem wykładu ponad stu czterdziestu profesorów i asystentów uniwersytetu, których aresztowano i zesłano do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen. W czasie trwania wojny (1939–1945) uniwersytet był zamknięty, lecz kilkuset studentów i profesorów brało udział w tajnym nauczaniu. W latach powojennych kontrolę nad uczelnią przejęły władze Polski Ludowej, w szczególności Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (wcześniej PPR). W okresie stalinizmu w zajęciach dydaktycznych, szczególnie w zakresie nauk społecznych, została narzucona doktryna marksizmu-leninizmu. W latach 1950–1954 z kilku wydzielonych wydziałów utworzono nowe uczelnie wyższe, w tym: Akademię Rolniczą, Akademię Wychowania Fizycznego i Akademię Medyczną. Zlikwidowano też Wydział Teologiczny. Sytuacja uległa zmianie od października 1956, gdy uniwersytet odzyskał częściowo autonomię. W marcu 1968 roku oddziały ZOMO wtargnęły na teren Collegium Novum UJ i pobiły tam protestujących studentów. Po transformacji w 1989 uniwersytet rozpoczął działalność w nowych warunkach, przywrócono mu szeroką autonomię. W 1993 włączono na powrót w struktury UJ Collegium Medicum. Wśród absolwentów uczelni na przestrzeni lat byli ludzie kultury, nauki, duchowni, politycy oraz władcy, m.in. astronom Mikołaj Kopernik (XV w.), poeta Jan Kochanowski (XVI w.), król Polski Jan III Sobieski (XVII w.), pisarz oświeceniowy Hugo Kołłątaj (XVIII w.), fizyk Karol Olszewski (XIX w.), antropolog Bronisław Malinowski, pisarz Stanisław Lem i prezydent RP Andrzej Duda (XX w.). Studiowali na niej również (nie uzyskując dyplomu) m.in. historyk Jan Długosz (XV w.), artysta Stanisław Wyspiański, przyszły papież Karol Wojtyła i poetka Wisława Szymborska (XX w.). Wśród wybitnych profesorów byli prawnik Paweł Włodkowic (XV w.), medyk i historyk Maciej Miechowita (XVI w.), historycy Józef Szujski, Michał Bobrzyński (XIX w.) i Władysław Konopczyński oraz filozof Roman Ingarden (XX w.). Współcześnie w skład UJ wchodzi trzynaście wydziałów głównych oraz trzy wydziały Collegium Medicum. W 2016 roku uczelnia zatrudniała na wszystkich wydziałach około czterech tysięcy pracowników naukowych, studiowało na niej ponad czterdzieści tysięcy osób: studentów, doktorantów oraz słuchaczy studiów podyplomowych. W 2021 roku w rankingu szkół wyższych miesięcznika Perspektywy UJ został sklasyfikowany jako najlepsza uczelnia w Polsce. Uniwersytet posiada i wykorzystuje do celów dydaktyczno-naukowych szereg budynków, które są zlokalizowane na terenie Krakowa: I Kampus w obrębie Starego Miasta, II Kampus w obrębie ulicy Krupniczej i Alei Trzech Wieszczów, III Kampus na Ruczaju, obiekty Collegium Medicum w obrębie ulic Kopernika i Śniadeckich oraz liczne inne obiekty rozproszone na terenie miasta i poza nim. Główną biblioteką uniwersytecką jest Biblioteka Jagiellońska – jedna z największych bibliotek w Polsce. W najstarszym gmachu uniwersyteckim Collegium Maius znajduje się Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, stworzone przez Karola Estreichera. Jako jedyna uczelnia w Polsce Uniwersytet Jagielloński jest członkiem wielu stowarzyszeń zrzeszających najbardziej prestiżowe uniwersytety świata, m.in. Grupy Coimbra, Europaeum czy Sieci Utrechckiej. Historia Założenie uniwersytetu Podobnie jak inne średniowieczne uniwersytety, uczelnia w Krakowie funkcjonowała początkowo jako studium generale. Powstała ona staraniem króla Kazimierza III Wielkiego 12 maja 1364 roku i była drugą uczelnią uniwersytecką po uniwersytecie praskim (1348 r.) w tej części Europy. Faktycznie Uniwersytet swoją działalność rozpoczął dopiero w 1367 roku, prowadząc wykłady na trzech wydziałach: sztuk wyzwolonych (1 katedra), medycyny (2 katedry) i prawa (8 katedr, w tym 5 prawa rzymskiego). Uczelnia wzorowana była na uniwersytetach włoskich (w szczególności Uniwersytecie Bolońskim), ściśle związanych z państwem, z czołową pozycją wydziału obojga praw i bez wydziału teologii (w przeciwieństwie do Uniwersytetu Praskiego, wzorowanego na paryskim modelu uniwersyteckim i podlegającym Kościołowi). Ustrój wewnętrzny oparty był na samorządzie studentów niezależnym od czynników kościelnych. Po raz pierwszy w historii studenci prawa po wykładach mieli odbywać swego rodzaju praktyki w sądach. Krakowskie studium generale ukończyło tylko 6 osób na wydziale artium. Rychła śmierć króla w 1370 oraz brak zainteresowania ze strony Ludwika Węgierskiego doprowadziła do zaniechania jego działalności. Z dorobku naukowego z czasów Kazimierza Wielkiego zachowały się trzy kodeksy, m.in. z 1367 r. (kolofon: in castro Cracoviensi seu in universitate studii) oraz z 1369 r. (kolofon: per manus cuisdam studentis). W 1390 roku został reaktywowany, a w 1391 wznowił swoje nauczanie dzięki osobistym zabiegom królowej Jadwigi Andegaweńskiej na dworze papieskim. W swoim testamencie królowa zapisała krakowskiej uczelni swój majątek osobisty. Klejnoty władczyni umożliwiły odnowienie uniwersytetu w 1400 roku w pełnym kształcie, z czterema wydziałami typowymi dla średniowiecznych uniwersytetów. Spośród nich najważniejszy był Wydział Teologiczny, który dla każdego profesora był ukoronowaniem kariery naukowej. Wydział ten utworzony został jeszcze za życia Jadwigi, w 1397 roku dzięki uzyskanej przez królową bulli papieskiej Bonifacego IX. Uniwersytet Jagielloński był pierwszym uniwersytetem w Europie posiadającym samodzielne katedry matematyki i astronomii. Zostały one utworzone w 1406 roku. Był instytucją kościelną i duchowną, z ramienia Stolicy Apostolskiej nadzór nad nim sprawował biskup krakowski jako kanclerz urodzony. Był także korporacją prawną, posiadał samorząd swojego majątku i własne sądownictwo spoczywające w ręku rektora. Rozkwit Akademii Krakowskiej W XV i na początku XVI wieku Uniwersytet Krakowski przeżywał okres rozkwitu. Studiowali na nim także studenci zagraniczni. Wówczas to rektorami uczelni byli Stanisław ze Skarbimierza i Paweł Włodkowic. Znana była krakowska szkoła matematyczna i astrologiczna. W Krakowie studiował Mikołaj Kopernik, a także wielu późniejszych profesorów zachodnioeuropejskich. Kraków był też ważnym ośrodkiem naukowym nauk alchemicznych, których uczyli profesorowie medycyny. Zmierzch świetności Upadek Uniwersytetu Krakowskiego zaczął się już w dobie humanizmu, około 1460 roku. Pierwsze reformy dyscyplinarne potrzebne były już w latach 1480, 1485 i 1491. Biskup krakowski Jan Konarski i synody prowincjonalne w latach 1505, 1510 i 1523 oraz papież Leon X domagali się reformy akademii poprzez rozszerzenie nauczania nauk przyrodniczych i humanistycznych oraz wprowadzenie greki i języka hebrajskiego. Ze względu na to, że nurty reformacji zostały odrzucone przez władze Uniwersytetu Krakowskiego, druki innowiercze podlegały cenzurze, a profesorowie – zwolennicy reformacji opuścili miasto, akademia straciła studentów zagranicznych, a liczba studentów polskich i litewskich zmalała. Bogatsi coraz częściej wybierali studia za granicą, w Niemczech, Bolonii czy Padwie. W Krakowie studiowała młodzież uboższa, oddająca się rabusiostwu, bójkom krwawym, napadom rozbójniczym po okolicy, dzikości i barbarzyństwu. Król Zygmunt I Stary dla poparcia krajowej Almae Matris, zakazał w 1534 roku specjalnym edyktem, cofniętym zresztą już w kilka lat później, wyjazdów na uniwersytety zagraniczne, a w 1544 roku nadał przywilej szlachectwa zasłużonym dwudziestoletnią pracą nauczycielską profesorom Uniwersytetu Krakowskiego. Wprawdzie pod koniec XVI wieku studiowały tu jeszcze takie znakomitości jak Jan Kochanowski, Andrzej Frycz Modrzewski, Marcin Kromer czy Mikołaj Rey, ale upadek uniwersytetu się pogłębiał. Wieki XVII i XVIII pogłębiały tylko kryzys uczelni. Uniwersytet uwikłał się w konflikt z jezuitami, popieranymi przez króla. W 1612 roku Uniwersytet Krakowski powstrzymał przekształcenie kolegium jezuickiego w Poznaniu w uniwersytet. Pozytywnym elementem było utworzenie sieci szkół związanych z uczelnią tzw. kolonii akademickich, z których pierwsze było Kolegium Nowodworskiego. W tym trudnym okresie działali dwaj znani uczeni Jan Brożek i Stanisław Pudłowski. Wielka reforma Szkoły Głównej Koronnej W połowie XVIII wieku pojawiły się pierwsze reformy. Uniwersytety w tamtym okresie miały stać się w zasadzie wyższymi szkołami zawodowymi. Wprowadzono m.in. systematyczne nauczanie języków niemieckiego i francuskiego, wykłady na temat prawa polskiego, geografii i inżynierii wojskowej. W roku 1748 powstała katedra prawa natury. Niepowodzeniem skończyły się za to starania o sprowadzenie do Krakowa wykładowców z zagranicy. Józef Alojzy Putanowicz opracował Ordinationem Studiorum Faciltatis Philosophicae, na podstawie którego utworzono katedrę filozofii eklektycznej, dzięki czemu obok scholastyki wykładano również filozofię Kartezjusza, Leibnitza, a także zapomnianego wówczas Mikołaja Kopernika oraz Galileusza. Putanowicz zreformował wówczas również nauczanie przedmiotów matematyczno-fizycznych, dzieląc je na cztery klasy: W latach 1775–1792 uczelnia czynnie uczestniczyła w reformach przeprowadzanych przez Komisję Edukacji Narodowej. Drukarnia uniwersytecka zajmowała się publikowaniem szeregu podręczników do nauki początkowej przygotowanych przez Towarzystwo do Ksiąg Elementarnych w tym polskiego elementarza dla szkół parafialnych. Po akceptacji były one drukowane w krakowskiej uczelni i rozsyłane po kosztach do szkół w całej Rzeczypospolitej Obojga Narodów . Reformy objęły również samą uczelnię. W 1777 roku Hugo Kołłątaj podjął próbę zreformowania akademii w oparciu o projekt O wprowadzeniu dobrych nauk do Akademii Krakowskiej i założeniu Seminarium na nauczycielów szkół wojewódzkich. Projekt ten postulował nazwanie uczelni Atheneum Augusti i podzielenie jej na pięć wydziałów (akademii): Akademia Nauk Pięknych, Akademia Filozofów, Akademia Lekarska, Akademia Prawna, Akademia Teologiczna. Kołłątaj zakończył nauczanie filozofii scholastycznej w Akademii Filozofów. Kursy prowadzone na uniwersytecie miały trwać rok, a warunkiem ich podjęcia było ukończenie szkoły wojewódzkiej. Okres zaborów Rozbiory Polski postawiły pod znakiem zapytania dalsze funkcjonowanie uniwersytetu. Po wkroczeniu wojsk austriackich podjęto decyzję o jego zamknięciu i dopiero interwencja w Wiedniu uchroniła go od takiego losu. Jednak jego rola została znacznie umniejszona. Również wcielenie Krakowa do Księstwa Warszawskiego nie zmieniło tej sytuacji. W Rzeczypospolitej Krakowskiej uniwersytet odgrywała istotną rolę polityczną. Posiadała szeroką autonomię wewnętrzną i znaczący wpływ na politykę państwa (władza rektora była w bardzo niewielkim stopniu ograniczona przez Senat Wolnego Miasta. Poza tym uczelnia delegowała trzech swych reprezentantów do 41 – osobowego Zgromadzenia Ogólnego i dwóch do Senatu). Jednak ani jej poziom, ani liczba studentów nie podwyższyły się znacząco, a pod względem prestiżu naukowego dała się wyprzedzić Warszawie i Wilnu. Od 1846, gdy Kraków ponownie włączono do Austrii, rząd w Wiedniu nie zmienił swojej wrogiej polityki. Dopiero przyznanie autonomii Galicji w ramach monarchii austro-węgierskiej przyniosło także poprawę sytuacji uniwersytetu. W międzyczasie zmieniono nazwę na Uniwersytet Jagielloński – funkcjonującą do dziś. W tym drugim okresie świetności uniwersytetu swoje badania prowadzili, m.in.: Karol Olszewski, Zygmunt Wróblewski, Napoleon Cybulski, Tadeusz Browicz, Marian Smoluchowski, Leon Marchlewski, Władysław Natanson, Kazimierz Żórawski oraz Stanisław Zaremba. Wśród nauk humanistycznych czołowymi przedstawicielami byli Michał Bobrzyński, Józef Szujski, Stanisław Smolka, Kazimierz Morawski, Franciszek Piekosiński, Edmund Krzymuski, Jan Baudouin de Courtenay, Fryderyk Zoll, Stanisław Wróblewski czy Stanisław Estreicher. Na początku XX wieku studiowało na Uniwersytecie Jagiellońskim około 3 tysięcy studentów, w tym także pierwsze kobiety, które mogły podjąć studia dopiero w 1894, najpierw na wydziale farmacji, a później i innych. Legendarną pierwszą studentką pozostaje jednak Nawojka, która podobno używała męskiego przebrania. O politycznym życiu UJ aż do początków XX wieku decydowali konserwatyści. Na przełomie wieków wpływy zdobyli także nacjonaliści, socjaliści, ludowcy i w mniejszym stopniu chadecy. Spory między lewicowcami i prawicowcami dotyczące obecności duchownych na uczelni były powodem strajku z przełomu 1910 i 1911 roku. Okres międzywojenny Po odzyskaniu niepodległości Uniwersytet Jagielloński był najważniejszym spośród istniejących wówczas pięciu polskich uniwersytetów (oprócz UJ drugim znanym ze światowego poziomu nauki polskim uniwersytetem był Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie). Gdy po odzyskaniu niepodległości reaktywowano Uniwersytet Stefana Batorego, Uniwersytet Warszawski oraz utworzono Katolicki Uniwersytet Lubelski i Uniwersytet Poznański, kadra profesorska tych uczelni była zasilana w dużej mierze z uczelni krakowskiej i lwowskiej. Po raz pierwszy kobieta na Uniwersytecie Jagiellońskim uzyskała habilitację w 1922 r., a pierwszą kobietę zatrudniono jako wykładowczynię w 1927 roku. W okresie międzywojennym rozbudowano uniwersytet, powstał m.in. nowy gmach Biblioteki Jagiellońskiej. Jednak spory polityczne i kryzys ekonomiczny nie ominęły także uniwersytetu. Dochodziło m.in. do starć przedstawicieli różnych ugrupowań studenckich. Senat uczelni protestował przeciwko niektórym działaniom rządu, m.in. ograniczeniu autonomii szkół wyższych. Kryzys finansów państwowych w latach 30. doprowadził do likwidacji kilku katedr. W roku akademickim 1937/38 na wszystkich wydziałach uniwersytetu wprowadzono zasadę numerus clausus studentów pochodzenia żydowskiego, ograniczając ich liczbę do około 10% ogólnej liczby studiujących. W roku akademickim 1938/39 nie przyjęto żadnej osoby pochodzenia żydowskiego na medycynę i farmację. Z tego okresu pochodzą tacy uczeni jak: matematycy Tadeusz Banachiewicz, Tadeusz Ważewski i Franciszek Leja, fizyk Władysław Natanson, językoznawcy Jan Michał Rozwadowski, Jan Łoś, Kazimierz Nitsch i Tadeusz Lehr-Spławiński oraz przedstawiciele innych nauk Konstanty Michalski, Rafał Taubenschlag, Adam Krzyżanowski, Tadeusz Sinko, Roman Dyboski oraz Władysław Konopczyński. II wojna światowa Wybuch wojny był najtrudniejszym momentem historii uniwersytetu. 6 listopada 1939, pod pretekstem wykładu, okupanci zaprosili profesorów i asystentów uniwersytetu, których aresztowano w liczbie 144 i zesłano do obozu koncentracyjnego. Łącznie aresztowano w ramach Sonderaktion Krakau 183 osoby, w tym także profesorów i pracowników AGH. Wielu z nich udało się przeżyć, łącznie jednak w latach 1939–1945 zginęło 34 profesorów uniwersytetu, w tym także zamordowanych w Katyniu przez Rosjan. W czasie trwania wojny uniwersytet był zamknięty, a jego wyposażenie niszczone. Mimo to zorganizowano nauczanie na Tajnym Uniwersytecie Jagiellońskim, w którym udział brało około 900 studentów. Rektorem tajnego uniwersytetu został profesor Władysław Szafer. Zajęcia prowadziło 140 naukowców. W tym okresie zniszczeniu uległy przechowywane w schowku Collegium Novum dwa dokumenty erekcyjne uczelni z 1364 i 1400 oraz zginęła część akt fundacyjnych i stypendialnych, uczelnia straciła również wiele materiałów z lat trzydziestych XX w. Okres PRL Zajęcia uniwersyteckie udało się uruchomić w miesiąc po zakończeniu okupacji Krakowa. Do Krakowa przyjechali zmuszeni przez Rosjan do repatriacji uczeni ze Lwowa i Wilna. Powojenna radość skończył się, gdy nadeszły czasy stalinizmu. Kontrolę nad uniwersytetem przejęła PZPR, która usunęła niektórych niepokornych profesorów. Wydzielonych zostało kilka wydziałów, z których stworzono nowe szkoły wyższe (Akademię Rolniczą, Akademię Wychowania Fizycznego, Akademię Medyczną), uległ też likwidacji Wydział Teologiczny. Niektórzy profesorowie, m.in.: Roman Ingarden, zostali wyrugowani z uczelni. Władze komunistyczne zlikwidowały także autonomię uczelni. Mimo poważnego zahamowania badań w owym czasie działali naukowcy: Stanisław Pigoń, Juliusz Kleiner, Henryk Niewodniczański, Jan Dąbrowski, Władysław Szafer, Władysław Wolter, Jan Gwiazdomorski, Stefan Szuman. Na uczelni, na odłączonym później Wydziale Teologicznym, studiował Karol Wojtyła, późniejszy papież. Przełom 1956 wpłynął na poprawę sytuacji uniwersytetu. Przy okazji jubileuszu 600-lecia założenia Uniwersytetu Jagiellońskiego powstało wiele nowych budynków uniwersyteckich (m.in. Collegium Paderevianum). W 1968 roku, po strajkach studenckich, Kraków opuściło kilku profesorów pochodzenia żydowskiego. W tym okresie na uniwersytecie pracowali znani naukowcy: Adam Vetulani, Stanisław Nahlik, Jerzy Kuryłowicz, Karol Estreicher (młodszy), Tadeusz Dobrowolski, Kazimierz Wyka, Kazimierz Kordylewski, Jan Zurzycki, Kazimierz Gumiński, Tadeusz Ważewski, Franciszek Leja, Stanisław Gołąb czy Jacek Szarski. Po 1989 Po przemianach ustrojowych uniwersytet działa w warunkach, w których przywrócono mu szerszą autonomię. W 1993 włączono na powrót Collegium Medicum, do 2004 UJ był jedynym uniwersytetem w Polsce posiadającym wydziały medyczne. Uniwersytet współpracuje międzynarodowo – jest m.in. członkiem Grupy Coimbra zrzeszającej najstarsze uniwersytety kontynentu europejskiego, a także Europejskiego Stowarzyszenia Uniwersytetów, Sieci Utrechckiej, sieci IRUN i stowarzyszenia Europaeum. Wysoka jakość nauczania i prowadzonych badań potwierdzana jest przez niezależne rankingi uczelni. Od kilkunastu lat na Ruczaju powstaje nowe miasteczko uniwersyteckie, tak zwany Trzeci Kampus, w którym ma się znaleźć najnowsza infrastruktura naukowo-technologiczna i gdzie lokowane są nowe budynki wydziałów ścisłych oraz przyrodniczych, a także Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej, gdzie mieści się między innymi siedziba radia akademickiego UJOT FM. W 2014 r. otwarto tam Małopolskie Centrum Biotechnologii. Uchwałą z 18 grudnia 2013 Senat RP zdecydował o ustanowieniu roku 2014 Rokiem Wielkiego Jubileuszu Uniwersytetu Jagiellońskiego. Wiosną 2024 roku na uczelni miały miejsce studenckie okupacje gmachu Collegium Broscianum, przeciwko współpracy uczelni z Izraelem, oraz Domu Studenckiego Kamionka, przeciwko jego prywatyzacji. Podstawowe statystyki W Rankingu Szkół Wyższych 2012, 2013 i 2015 „Perspektyw” i „Rzeczpospolitej” Uniwersytet Jagielloński został uznany za najlepszą uczelnię w Polsce. Uczelnia zajęła 41. miejsce w rankingu brytyjskiego tygodnika „Times Higher Education” stu najlepszych placówek naukowych dwudziestu rynków wschodzących. W ogólnoświatowym rankingu szanghajskim jest klasyfikowany na miejscach 401–500. Według ogólnoświatowego rankingu publikowanego przez The Times Higher Education Supplement (QS World University Rankings) Uniwersytet Jagielloński plasuje się pomiędzy miejscem 401 a 450 (Uniwersytet Warszawski sklasyfikowany jest na 344. pozycji), zaś w rankingu Center for World University Rankings zajął 429. miejsce. Według webometrycznego rankingu uniwersytetów świata ze stycznia 2015, pokazującego zaangażowanie instytucji akademickich w Internecie, uczelnia zajmuje 1. miejsce w Polsce wśród uniwersytetów, a na świecie 287. pośród wszystkich uczelni. Historyczne statystyki dotyczące liczby studentów uczelni: Współczesne statystyki liczba wydziałów: 16 liczba kierunków: 166 liczba specjalności: 149 liczba studentów: ogółem: 33794 (w tym Collegium Medicum) studia stacjonarne i niestacjonarne: 33 014 studia podyplomowe: 2052 studia doktoranckie: 1687 studenci obcokrajowcy(dane na rok 2013): 1615 liczba pracowników (stan na 27 grudnia 2023 r.): ogółem: 8838 nauczycieli akademickich: 4821 pracownicy nie będący nauczycielami akademickimi: 4017 Wydziały i kierunki kształcenia Uczelnia daje możliwość podjęcia studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych magisterskich, w trybie stacjonarnym i niestacjonarnym na 16 wydziałach. Wydział Biochemii, Biofizyki i Biotechnologii Biochemia Biofizyka molekularna i komórkowa Bioinformatyka Biotechnologia Biotechnologia molekularna (również w j. angielskim) Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Wydział Biologii Biologia Neurobiologia Environmental Protection and Management (studia w j. angielskim) Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Zarządzanie zasobami przyrody Wydział Chemii Chemia Chemia medyczna Chemia sądowa Chemia zrównoważonego rozwoju Monitoring i Zarządzanie środowiskiem Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Wydział Farmaceutyczny (część Collegium Medicum) Analityka medyczna Drug Discovery and Development (studia w j. angielskim) Farmacja Kosmetologia Wydział Filologiczny East European Studies: Languages and Discourses (studia w j. angielskim) European Joint Master’s Programme in English and American Studies (studia w j. angielskim) Filologia angielska Filologia francuska Filologia germańska Filologia hiszpańska Filologia klasyczna Filologia orientalna (arabistyka, indologia, iranistyka, japonistyka, sinologia, turkologia) Filologia portugalska Filologia rosyjska Filologia rumuńska Filologia słowiańska Filologia szwedzka Filologia ukraińska Filologia węgierska Filologia włoska Humanistyka cyfrowa Język i Kultura Rosji Język i Literatura Rosji Język rosyjski w tłumaczeniach specjalistycznych Język ukraiński w biznesie i turystyce (z językiem rosyjskim) Kultura Rosji i narodów sąsiednich. Studia filologiczne Lingwistyka Lingwistyka i Technologie językowe Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Przekład literacki Przekładoznawstwo Region karpacki: etnolingwistyka i studia kulturowe Środkowoeuropejskie studia rumunistyczne Wydział Filozoficzny Analiza danych społecznych Filozofia Kognitywistyka Kulturoznawstwo Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Religioznawstwo Pedagogika Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna Pedagogika resocjalizacyjna z profilaktyką społeczną Pedagogika specjalna Pedagogika szkolna z terapią pedagogiczną Porównawcze studia cywilizacji Praca socjalna Psychologia Socjologia Studia nad buddyzmem Studia nad buddyzmem współczesnym Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Astronomia Biofizyka Fizyka Fizyka dla firm Informatyka gier komputerowych Informatyka stosowana Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Zaawansowane materiały i Nanotechnologia Wydział Geografii i Geologii Geografia i Gospodarka przestrzenna Geografia E-gospodarka przestrzenna Geologia Earth Sciences in a changing world Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Wydział Historyczny Archeologia Etnologia i Antropologia kulturowa Historia Historia sztuki Judaistyka Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Muzykologia Ochrona dóbr kultury Wydział Lekarski (część Collegium Medicum) kierunek Lekarski (również w j. angielskim) kierunek Lekarsko-dentystyczny (również w j. angielskim) Dietetyka kliniczna Wydział Matematyki i Informatyki Informatyka Informatyka analityczna Matematyka Matematyka komputerowa Mathematics and Computer Science Advanced Track (studia w j. angielskim) Studia matematyczno-przyrodnicze (studia międzywydziałowe) Sztuczna Inteligencja Wydział Nauk o Zdrowiu (część Collegium Medicum) Elektroradiologia Fizjoterapia Pielęgniarstwo Położnictwo Ratownictwo Medyczne Zarządzanie w ochronie zdrowia Zdrowie Publiczne Wydział Polonistyki Comparative Heritage Studies (studia w j. angielskim, rekrutacja nie jest prowadzona od roku akademickiego 2024/25) Edytorstwo Filologia polska Język polski w komunikacji społecznej Krytyka literacka Krytyka współczesna Kulturoznawstwo – teksty kultury Logopedia Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Nauczanie języka polskiego jako obcego i drugiego Performatyka Polonistyka antropologiczno-kulturowa Polonistyka-komparatystyka Przekładoznawstwo literacko-kulturowe Studia polskie - język, kultura, społeczeństwo Studia polskie dla cudzoziemców Teatrologia Twórcze pisanie Wiedza o teatrze Wydział Prawa i Administracji Administracja Intellectual Property and New Technologies (studia w j. angielskim) Prawo Prawo własności intelektualnej i nowych mediów Una Europa Joint Bachelor in Sustainability (studia w j. angielskim) Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Amerykanistyka Bezpieczeństwo narodowe European Studies (studia w j. angielskim) Global and Development Studies (GLAD) (studia w j. angielskim) Indie współczesne w perspektywie regionalnej i globalnej International Relations (studia w j. angielskim) International Relations and Area Studies (IRAS) (studia w j. angielskim) International Relations and Public Diplomacy (studia w j. angielskim) International Security and Development (studia w j. angielskim) Kulturoznawstwo międzynarodowe Korean Studies (studia w j. angielskim) Latynoamerykanistyka Lider współpracy międzynarodowej na rzecz zielonej transformacji Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Migracje międzynarodowe Politologia Relacje międzykulturowe Rosjoznawstwo Stosunki międzynarodowe Studia afrykańskie Studia azjatyckie Studia bliskowschodnie Studia euroazjatyckie Studia europejskie Studia nad Chinami Studia nad Japonią Studia nad Koreą Studia polsko-ukraińskie Studia strategiczne: Azja i Afryka Studia wschodnine Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej Business and Finance Management (studia w j. angielskim) Dziennikarstwo i Komunikacja społeczna Ekonomia Elektroniczne przetwarzanie informacji Filmoznawstwo i Wiedza o nowych mediach Finanse, Bankowość, Ubezpieczenia Finanse i Controlling Laboratoria kultury współczesnej Media społecznościowe w zarządzaniu Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Psychologia Rachunkowość i Zarządzanie finansami Zarządzanie – firmą, personelem, międzynarodowe Zarządzanie informacją Zarządzanie kulturą i mediami Zarządzanie mediami i reklamą Zarządzanie międzynarodowe Zarządzanie polityką społeczną Zarządzanie – psychologia w zarządzaniu Zarządzanie publiczne Zarządzanie w turystyce i w sporcie Zarządzanie zasobami ludzkimi Zarządzanie zmianą społeczną Jednostki poza- i międzywydziałowe oraz wspólne Archiwum UJ Biblioteka Jagiellońska Biblioteka Medyczna UJ CM Biblioteka Nauk Przyrodniczych UJ Centrum Badań Ilościowych nad Polityką (CBIP) Centrum Doskonalenia Dydaktyki Akademickiej – Ars Docendi UJ Centrum Edukacji Przyrodniczej UJ Centrum Językowe UJ CM Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Centrum Rozwoju Systemów Zintegrowanych Centrum Transferu Technologii (CITTRU) Centrum Zdalnego Nauczania Jagiellońskie Centrum Badań Afrykanistycznych Jagiellońskie Centrum Interdyscyplinarnych Badań nad Kulturą Jagiellońskie Centrum Językowe (JCJ) Jagiellońskie Centrum Rozwoju Leków Jagiellońskie Centrum Studiów Migracyjnych Jagielloński Uniwersytet Trzeciego Wieku Małopolskie Centrum Biotechnologii Medyczne Centrum Kształcenia Podyplomowego UJ Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego „Solaris” Polski Ośrodek Naukowy UJ w Londynie Studia Matematyczno-Przyrodnicze Studium Pedagogiczne Studium Wychowania Fizycznego i Sportu UJ Studium Wychowania Fizycznego i Sportu UJ CM Ponadto działają: Krakowski Chór Akademicki Uniwersytetu Jagiellońskiego Wszechnica Uniwersytetu Jagiellońskiego Muzea Uniwersytet Jagielloński prowadzi 10 muzeów, które prezentują zbiory dotyczące historii uniwersytetu i niektórych jego wydziałów, oraz zbiory eksponatów z wybranych dziedzin gromadzonych przez stulecia przez krakowskich naukowców. Najcenniejsze zbiory znajdują się w Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, które mieści się w historycznym budynku Collegium Maius. Znajdują się tam m.in. Globus Jagielloński, jeden z pierwszych globusów, na którym oznaczono nowy kontynent – Amerykę, przyrządy używane przez Mikołaja Kopernika, drewnianą rzeźbę króla Kazimierza Wielkiego z XIV wieku oraz wiele innych cennych eksponatów. Pozostałe muzea to Muzeum Historii Uniwersytetu i Nauki w Collegium Maius Muzeum Farmacji CMUJ Muzeum Anatomii CMUJ Muzeum Anatomopatologiczne CMUJ Muzeum Wydziału Lekarskiego CMUJ Centrum Edukacji Przyrodniczej (początkowo Muzeum Historii Naturalnej; w organizacji) – powstaje na nowym kampusie, W skład CEP docelowo wchodzić ma 5 początkowo odrębnych muzeów funkcjonujących w ramach Wydziałów Biologii oraz Geografii i Geologii: Muzeum Historii Ogrodu i Botaniki UJ w Ogrodzie Botanicznym Muzeum Paleobotaniczne UJ przy Ogrodzie Botanicznym Muzeum Geologiczne UJ Muzeum Zoologiczne UJ Muzeum Antropologiczne UJ Kampusy i budynki uczelniane Uniwersytet Jagielloński posiada cztery odrębne kampusy oraz budynki rozproszone po różnych częściach Krakowa, poza kampusami. I Kampus Uniwersytet Jagielloński użytkuje ponad 100 budynków na terenie całego miasta. Najstarsze budynki uniwersyteckie znajdują się na Starym Mieście, w jego zachodniej części skupionej wzdłuż ulic: Gołębiej, św. Anny i Jagiellońskiej. Tutaj też znajduje się wybudowane w 1887 Collegium Novum, które jest siedzibą władz Uniwersytetu: rektora i dziekanów. Powstało ono niedaleko najstarszego budynku uniwersyteckiego w Polsce Collegium Maius, który od 1400 był kolegium profesorów, a obecnie znajduje się tu muzeum Uniwersytetu. Kilka budynków znajduje się w innych częściach Starego Miasta, zwłaszcza przy ulicy Grodzkiej w Krakowie i Rynku Głównym. Ważniejsze budynki uniwersyteckie: II Kampus Budynki powstałe przy ulicach w okolicy Biblioteki Jagiellońskiej, niedaleko kompleksu budynków Akademii Rolniczej i Akademii Górniczo-Hutniczej. Przy ulicy Krupniczej zbudowano Auditorium Maximum z aulą wykładową na ponad 1000 osób. III Kampus Budynki Kampusu 600-lecia Odnowienia Uniwersytetu Jagiellońskiego znajduje się w dzielnicy VIII przy ulicach: Łojasiewicza i Gronostajowej. Rozproszone budynki Collegium Medicum Szpital Uniwersytecki znajdował się na terenie Wesołej przy ulicach: Kopernika, Botanicznej, Grzegórzeckiej i Śniadeckich. Część klinik działa tam nadal. Przy ul. Kopernika znajduje się Theatrum Anatomicum. W roku 2019 przeniesiono większość klinik do nowego szpitala przy ul. Macieja Jakubowskiego 2 w Prokocimiu, znajdującego się obok Dziecięcego Szpitala Uniwersyteckiego. Szpital stanowi bazę dydaktyczną i naukową Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obiekty poza kampusami Uniwersytet dysponuje rozrzuconymi po mieście obiektami, do których należą: Zamek w Przegorzałach, gdzie mieści się Instytut Europeistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego Obserwatorium Astronomiczne Pałac Pusłowskich w Krakowie Domy gościnne UJ w Przegorzałach, przy ulicach Floriańskiej i Piłsudskiego Domy profesorów UJ przy: al. Mickiewicza, al. Słowackiego, pl. Inwalidów, ul. Łokietka. Publikacje Prace naukowe badaczy Uniwersytetu Jagiellońskiego publikowane są w kilkudziesięciu czasopismach i zeszytach naukowych: Czasopisma Seria Zeszyty Naukowe UJ Studenci i absolwenci Ludzie nauki i kultury Jan Długosz (brak dyplomu) Mikołaj Kopernik Jan Kochanowski Hugo Kołłątaj Karol Olszewski Tadeusz Boy-Żeleński Bronisław Malinowski Stanisław Lem Stanisław Wyspiański (wolny słuchacz – brak dyplomu) Wisława Szymborska (brak dyplomu) Królowie Polski Jan III Sobieski Papieże Karol Wojtyła Prezydenci Rzeczypospolitej Polskiej Andrzej Duda Premierzy Polski Józef Cyrankiewicz Beata Szydło Premierzy innych krajów Kazimierz Badeni (Austria) Wykładowcy Wśród wybitnych profesorów byli prawnik Paweł Włodkowic, medyk i historyk Maciej Miechowita, historycy Józef Szujski, Michał Bobrzyński i Władysław Konopczyński oraz filozof Roman Ingarden. Władze Władze Uniwersytetu Jagiellońskiego w kadencji 2024–2028: rektor: prof. dr hab. Piotr Jedynak prorektor ds. dydaktyki: prof. dr hab. Paweł Laidler prorektor ds. Collegium Medicum: prof. dr hab. Maciej Tadeusz Małecki prorektor ds. rozwoju: prof. dr hab. Bartosz Brożek prorektor ds. polityki kadrowej i finansowej: prof. dr hab. Joanna Zalewska-Gałosz prorektor ds. nauki: prof. dr hab. Wojciech Macyk prorektor ds. współpracy międzynarodowej: prof. dr hab. Jarosław Górniak Wyróżnienia Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1964) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1936) Zobacz też czasopismo „Alma Mater” doktorzy honoris causa Uniwersytetu Jagiellońskiego 10 złotych 1964 Kazimierz Wielki Uwagi Przypisy Bibliografia Źródła Historia Uniwersytetu Jagiellońskiego w dokumentach archiwalnych. dziedzictwo.polska.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-06-15)]. Rejestr Zabytków. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2015-08-02]. Monografie i rozprawy Julian Dybiec, Uniwersytet Jagielloński 1918–1939, Kraków 2000. Julian Dybiec, Krzysztof Stopka, Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2000. Antoni Karbowiak: O książkach elementarnych na szkoły wojewódzkie z czasów Komisyi edukacyi narodowej. Lwów: Muzeum, 1893. Kazimierz Morawski: Historyja Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kraków: 1900. Stanisław Załęski: Jezuici w Polsce. Kraków: 1908. Henryk Barycz: Alma Mater Jagiellonica. Kraków: 1958. Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1364–1764. Kazimierz Lepszy (red.). Kraków: 1964. Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765–1850. Kazimierz Opałek (red.). Kraków: 1965. Mirosława Chamcówna: Epoka wielkiej reformy. W: Dzieje Uniwersytetu Jagiellońskiego w latach 1765–1850. T. II, cz. I. Kraków: 1965. Adam Vetulani: Początki najstarszych wszechnic środkowoeuropejskich. Wrocław – Warszawa – Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1970. Bogdan Suchodolski (wstęp i red.): Historia nauki polskiej. T. 1. Wrocław: 1970. Ne cedat Academia. Kartki z dziejów tajnego nauczania w Uniwersytecie Jagiellońskim 1941–1945. M. i A. Zarębowie (red.). Kraków: 1975. Stanisław Gawęda: Uniwersytet Jagielloński w okresie okupacji hitlerowskiej 1939–1945. Kraków: 1979. Andrzej Kazimierz Banach: Młodzież chłopska na Uniwersytecie Jagiellońskim w latach 1860/61–1917/18. Kraków: Księgarnia Akademicka, 1997. ISBN 83-7188-188-6. JuliuszJ. Domański JuliuszJ., ZbigniewZ. Ogonowski ZbigniewZ., LechL. Szczucki LechL., Zarys dziejów filozofii w Polsce. Wieki XIII–XVII, Warszawa: PWN, 1989 . Kazimierz Baran: Uniwersytet Jagielloński od fundacji Kazimierzowskiej od schyłku XVIII wieku. W: Urbs Celeberrima. Księga pamiątkowa na 750-lecie lokacji Krakowa. A. Grzybkowski, Z. Żygulski, T. Grzybkowska (red.). Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2008, s. 433–479. Stanisław Waltoś: Uniwersytet w porozbiorowym Krakowie. Od 1795 roku do współczesności. W: Urbs Celeberrima. Księga pamiątkowa na 750-lecie lokacji Krakowa. A. Grzybkowski, Z. Żygulski, T. Grzybkowska (red.). Kraków: Muzeum Narodowe w Krakowie, 2008, s. 481–519. Irena Paczyńska: Aktion gegen Universitäts-Professoren (Kraków, 6 listopada 1939 roku) i okupacyjne losy aresztowanych. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2019. ISBN 978-83-233-4632-6. Pamiętniki i dzienniki Michał Bobrzyński: Z moich pamiętników.Wyd. 1: Adam Galos (oprac.): Z moich pamiętników. Wrocław; Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1957.Wyd. 2: Adam Galos (oprac.): Z moich pamiętników. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, 2006. Karol Estreicher: Dziennik wypadków. Pałac Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych.Za lata 1939–1945 (t. I, 2001), 1946–1960 (t. II, 2002), 1961–1966 (t. III, 2003), 1967–1972 (t. IV, 2004), 1973–1977 (t. V, 2006), 1978–1980 (t. VI, 2013), 1981–1984 (t. VII, cz. I–II, 2014). Stefan Grzybowski: Wspomnienia. Kraków: Zakamycze, 1999. Stanisław Grodziski: Klio, córka Mnemosyne, kelnerka z „Kopciuszka”. Kraków 1968–1982. Kraków: 2014. Wydanie drugie uzupełnione: 2018. Stanisław Waltoś: Wędrowanie po wyspach pamięci. Warszawa: Wolters Kluwer, 2019. Zbiory pamiętnikarskie Jerzy Michalewicz (oprac.): Relacje pracowników Uniwersytetu Jagiellońskiego o ich losach osobistych i dziejach uczelni w czasie drugiej wojny światowej. Kraków: Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego – Wydawnictwo i Drukarnia Secesja, 2005. Pamięć Uniwersytetu. Filmowy projekt zbierania i utrwalania wspomnień profesorów UJ. Uniwersytet Jagielloński. [dostęp 2020-06-05]. Linki zewnętrzne Oficjalna strona UJ Inauguracja roku akademickiego 1926/27 w PKF na stronie Repozytorium Filmoteki Narodowej Inauguracja roku akademickiego 1946/47 w PKF na stronie Repozytorium Filmoteki Narodowej Inauguracja roku akademickiego 1963/64 w PKF na stronie Repozytorium Filmoteki Narodowej