Biblioteka Śląska

Biblioteka Śląska (właśc. Biblioteka Śląska w Katowicach) – wojewódzka biblioteka publiczna o statusie biblioteki naukowej z siedzibą w Katowicach przy placu Rady Europy 1. Założona została w 1922 roku jako Biblioteka Sejmu Śląskiego, w latach 1936–1945 działała jako Śląska Biblioteka Publiczna im. Józefa Piłsudskiego, a 1 stycznia 1952 roku przemianowano ją na Bibliotekę Śląską. Gromadzi, opracowuje i udostępnia różnorodne zbiory, ze szczególnym uwzględnieniem piśmiennictwa dotyczącego Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz nauk społecznych i humanistycznych. Jest jedną z piętnastu bibliotek w Polsce, które mają prawo do egzemplarza obowiązkowego wszystkich publikacji ukazujących się w Polsce. Dzięki temu jej księgozbiór jest na bieżąco uzupełniany o nowości wydawnicze i może służyć jako podstawa źródłowa do badań prowadzonych w ośrodkach akademickich. W 2013 roku zasób Biblioteki Śląskiej liczył 2,3 mln woluminów i jednostek oraz 60 tys. publikacji w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej. Na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 19 lipca 2017 roku Biblioteka Śląska jako ósma książnica w Polsce została włączona do grona bibliotek tworzących Narodowy Zasób Biblioteczny. Zaliczono do niego dwie najcenniejsze i unikatowe kolekcje Biblioteki Śląskiej, tj. polonica i silesiaca XVI wieku (721 druków z lat 1501–1600) oraz Biblioteka Teatru Lwowskiego (3827 rękopisów z lat 1799–1939). Historia Biblioteka Sejmu Śląskiego (do 1936) Powstanie obecnej Biblioteki Śląskiej jako ośrodka polskiej kultury na Górnym Śląsku było spełnieniem oczekiwań zawartych zarówno w deklaracji Polskiego Komisariatu Plebiscytowego, jak i dążeń działaczy Towarzystwa Czytelni Ludowych czy ks. Emila Szramka. Jej właściwe początki sięgają lat 20. XX wieku, kiedy to na mocy decyzji Sejmu Śląskiego w październiku 1922 roku powołano Bibliotekę Sejmu Śląskiego. Jej siedzibę ulokowano w gmachu Sejmu Śląskiego przy ulicy Wojewódzkiej w Katowicach (w obecnej siedzibie Akademii Muzycznej im. Karola Szymanowskiego w Katowicach), zajmując dwie sale na drugim piętrze, a pieczę nad nią objął dyrektor Biura Sejmu Śląskiego Pior Pampuch. Początkowo zbiory książnicy ograniczały się jedynie do niewielkiego księgozbioru prawniczego, jednak z czasem jej zasoby rozrosły się i zupełnie zmieniły swój charakter. W 1928 roku Biblioteka Sejmu Śląskiego zakupiła od Konstantego Prusa kolekcję XIX-wiecznych druków poświęconych historii Śląska. W 1929 roku instytucję przeniesiono do nowego gmachu Sejmu Śląskiego przy ulicy Jagiellońskiej. Biblioteka Sejmu Śląskiego od 1 stycznia 1930 roku miała swojego dyrektora – został nim dr Roman Lutman, absolwent Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. W 1934 roku Biblioteka Sejmu Śląskiego przeprowadziła się do zaprojektowanego przez Stanisława Tabeńskiego i Józefa Rybickiego Domu Oświatowego przy ulicy Francuskiej 12 w Katowicach, której budowę dofinansował Sejm Śląski. Zajęła ona pierwsze piętro oraz część drugiego i od początku gmach ten nie spełniał on potrzeb tak ogromnej książnicy. Brakowało miejsca na godne przechowywanie cennych zbiorów, a także nie istniały możliwości konserwacji szczególnie narażonych na zniszczenie wiekowych książek. W tym czasie zbiory biblioteki liczyły 79 tys. woluminów, a zatrudnionych było w niej 16 osób. Lata 30. XX wieku zaowocowały przekształceniem Biblioteki Sejmu Śląskiego w placówkę publiczną o profilu naukowym, co wynikało ze statutu. Dzięki staraniom marszałka Sejmu Śląskiego Konstantego Wolnego decyzją Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 9 lutego 1934 roku biblioteka miała otrzymywać egzemplarz obowiązkowy ukazujący się w województwie śląskim, a także nadano jej status biblioteki okręgowej dla województwa śląskiego. Śląska Biblioteka Publiczna (1936–1951) Na mocy ustawy Sejmu Śląskiego z 11 marca 1936 roku bibliotekę przekształcono w samodzielną jednostkę – w Śląską Bibliotekę Publiczną im. Józefa Piłsudskiego, co było efektem rosnącego znaczenia instytucji jako ogólnodostępnej książnicy naukowej. W 1938 roku biblioteka rozpoczęła działalność wydawniczą. W przededniach wybuchu II wojny światowej, w sierpniu 1939 roku najcenniejszy księgozbiór biblioteki ewakuowano do Lwowa. Po zajęciu Katowic przez Niemców, biblioteka otrzymała nazwę Schlesische Landesbücherei, a jej dyrektorem został Viktor Kauder. Włączono ją do Oberschlesische Landesbibliothek (z niem. Górnośląska Biblioteka Krajowa) w Bytomiu. 31 stycznia 1945 roku biblioteka została przejęta przez polski zarząd, która została uprzednio znacznie zagrabiona. Biblioteka od stycznia 1946 roku podlegała Ministerstwu Oświaty. W 1950 roku utworzono Oddział Śląskiej Biblioteki Publicznej w Bytomiu i otwarto w nim czytelnię. Biblioteka Śląska (od 1952) 1 stycznia 1952 roku, na mocy rozporządzenia Ministra Kultury i Sztuki, placówka otrzymała nową nazwę – Biblioteka Śląska, przechodząc również w zarząd tegoż ministerstwa. Jeszcze w tym samym roku, 10 września Biblioteka Śląska zyskała status biblioteki naukowej, a także powołano Radę Biblioteczną. W 1956 roku wydano pierwszy numer „Biuletynu Informacyjnego Biblioteki Śląskiej”, który od 20 tomu zaczął ukazywać się pod tytułem „Książnica Śląska”. Rok później powstała Pracownia Śląska oraz Czytelnia Czasopism. W 1960 roku powołano Oddział Zabytkowy Biblioteki Śląskiej w Cieszynie – jego zasób tworzyły miejscowe historyczne zespoły biblioteczne. Został on w 1988 roku wyłączony z Biblioteki Śląskiej i przekazany Miejskiej Bibliotece Publicznej w Cieszynie. W 1969 roku Biblioteka Śląska jako jedyna książnica w województwie katowickim otrzymała prawo do krajowego egzemplarza obowiązkowego. Korzystać z niej mogli wówczas studenci i pracownicy naukowi, a za poręczeniem szkół także uczniowie przygotowujący się do matury. Starzenie się siedziby Biblioteki Śląskiej, obciążenie stropów oraz ujawniające się w latach 80. XX wieku szkody górnicze sprawiły, że pilnie potrzebował on remontu. Magazyny biblioteki obliczone były na 100 tys. woluminów, podczas gdy potrzeby ksiąznicy były pięć razy większe. Dyskomfort odczuwali również czytelnicy. Książki rozproszone były w czterech różnych miejscach, a jeden z magazynów znajdował się w Bytomiu. W czerwcu 1989 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny na projekt nowego gmachu Biblioteki Śląskiej, dwa lata później położono kamień węgielny pod fundamenty budynku. Został on zaprojektowany przez grupę ARAR (Marek Gierlotka, Jurand Jarecki i Stanisław Kwaśniewicz), a jego uroczyste otwarcie miało miejsce 24 października 1998 roku. W 1999 roku ustanowiono nagrodę Śląski Wawrzyn Literacki. 1 lipca 2000 roku Bibliotekę Śląską połączono z Wojewódzką Biblioteką Publiczną. W 2002 roku w budynku przy ulicy J. Ligonia w Katowicach otwarto Śląską Bibliotekę Terapeutyczną, a rok później odbyła się pierwsza edycja konkursu Śląska Fotografia Prasowa. 20 lipca 2006 roku Biblioteka Śląska i Uniwersytet Śląski zawarły porozumienie o wspólnym utworzeniu Śląskiej Biblioteki Cyfrowej. W 2009 roku książnica uczestniczyła w przygotowaniu Ogólnopolskiego Dyktanda. 4 lipca 2011 roku Zarząd Województwa Śląskiego uchwalił nowy statut Biblioteki Śląskiej, powołując Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej, a pierwsze spotkanie Rady Naukowej instytutu odbyło się 12 grudnia tego samego roku. Dyrektorzy Dyrektorzy Biblioteki Sejmu Śląskiego: Roman Lutman (1930–1931) Kazimierz Hartleb (1931–1932) Jacek Koraszewski (kierownik 1933) Paweł Rybicki (1934–1936) Dyrektorzy Śląskiej Biblioteki Publicznej im. Józefa Piłsudskiego: Paweł Rybicki (kierownik 1936; dyrektor 1937–1939) Dyrektorzy Schlesische Landesbücherei: Viktor Kauder (1939–1944/1945) Dyrektorzy Śląskiej Biblioteki Publicznej: Paweł Rybicki (1945–1951) Dyrektorzy Biblioteki Śląskiej: Paweł Rybicki (1952–1957) Jacek Koraszewski (1957–1969) Jan Kantyka (1969–1972) Andrzej Szefer (1972–1982) Mirosław Strzoda (1982–1990) Jan Malicki (1991–2018; czasowa rezygnacja w 2013) Zbigniew Kadłubek (2018–2023) Artur Madaliński (od 2023) Siedziby Biblioteka Śląska mieści się w trzech budynkach na terenie Katowic i w każdym z nich prowadzi odmienną działalność. W głównym gmachu Biblioteki Śląskiej przy placu Rady Europy 1 znajduje się większość zbiorów oraz działów i czytelń oraz reprezentacyjne sale konferencyjne i wystawiennicze. Działa tu Instytut Mediów Cyfrowych „Digitarium” (utworzony w 2018 roku) wraz ze Społeczną Pracownią Digitalizacji, Instytut Kultury Intermedialnej (powstały w 2018 roku) oraz Wydawnictwo Biblioteki Śląskiej. Gmach został otwarty 24 października 1998 roku, a inwestycja ta została wyróżniona przez Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa nagrodą III stopnia w konkursie Budowa Roku 1998. Modernistyczny budynek przy ulicy Francuskiej 12 (Dom Oświatowy) to poprzednia siedziba Biblioteki Śląskiej, w którym działa m.in. Dom Oświatowy Biblioteki Śląskiej (filia powołana w 2012 roku), Instytut Dokumentacji Architektury Biblioteki Śląskiej oraz Dział Starego Zasobu. Organizowane są tam warsztaty oraz działania łączące różnorodne obszary kultury. Trzeci budynek Biblioteki Śląskiej położony jest przy ulicy J. Ligonia 7. Funkcjonuje w nim powstały w 2012 roku Instytut Badań Regionalnych Biblioteki Śląskiej, prowadzący prace naukowo-badawcze w zakresie nauk humanistycznych i społecznych związanych z regionem oraz działający od 2002 roku Dział Biblioterapeutyczny. Zbiory Zbiory specjalne Stanowią one ważną i cenną część zasobów Biblioteki Śląskiej, o jej wartości decyduje nie tylko obecność unikatowych lub rzadkich obiektów zabytkowych, ale również regionalny charakter. Wybrane obiekty zostały zdigitalizowane w ramach projektu Śląskiej Internetowej Biblioteki Zbiorów Zabytkowych. Do najstarszych i najcenniejszych zabytków rękopiśmiennych należy manuskrypt z XV wieku, zawierający traktaty wykładowców Akademii Krakowskiej, m.in. Jana z Głogowa (Miscellanea astrologia et alchymica). W kolekcji rękopisów znajduje się wiele cennych źródeł do dziejów Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, np.: pergaminowy testament Georga von Schönaich, właściciela dóbr Siedlisko-Bytom Odrzański (1610), księgi cechowe miasta Woźniki, księga miasta Będzina, a także monografie miejscowości, dokumenty z okresu powstań śląskich i plebiscytu oraz archiwa organizacji (np. Towarzystwa Górnośląskiego we Wrocławiu). Unikatową kolekcją jest Biblioteka Teatru Lwowskiego, zbiór ponad 5 tys. egzemplarzy teatralnych, które trafiły do Katowic w 1945 roku wraz z polskim zespołem teatru lwowskiego. W dużym zasobie starych druków (ok. 28 tys.) najcenniejsze są inkunabuły, a wśród nich Opus restitutionum wydany w Krakowie w 1475 roku (jeden z czterech pierwszych druków wytłoczonych na ziemiach polskich), polonika XVI wieku, a także unikatowe edycje (np. holenderskie wydanie dzieła Denisa Diderota Kubuś fatalista i jego pan (Haga, 1793). Biblioteka Śląska posiada również bogatą kolekcję kartografii (ponad 22 tys. planów, map i atlasów), m.in. XVI-wieczne wydania mapy Śląska Martina Helwiga oraz Atlas Silesiae Johanna Wolfganga Wielanda i Matthäusa Schubarta (Norymberga, 1752). W zbiorach ikonograficznych znajdują się m.in.: grafiki takich artystów jak: Daniel Chodowiecki, Alexander Duncker, Friedrich August Tittel, Carl Mattis czy Ernest Wilhelm Knippel, fotografie, m.in. dawne zdjęcia Katowic (Album von Kattowitz, ok. 1872) oraz album wkroczenia wojsk polskich na Górny Śląsk w 1922 roku, a także prace nadsyłane na konkurs Śląskiej Fotografii Prasowej, pocztówki dawne i współczesne, głównie z widokami Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego, ekslibrisy (w tym pokłosie Międzynarodowego Przeglądu Ekslibrisu Drzeworytniczego i Linorytniczego im. Pawła Stellera), a także kolekcja Jana Sakwerdy. Bogaty jest także zbiór druków ulotnych, z czego najwięcej jest materiałów propagandowych z czasów powstań i plebiscytu na Górnym Śląsku oraz z lat I wojny światowej, a w kolekcji muzykaliów znajdują się rękopisy, druki muzyczne (m.in. spuścizna Śląskiego Związku Chórów i Orkiestr) oraz dokumenty dźwiękowe. W 1999 roku Biblioteka Śląska zakupiła od spadkobierców Benicjusza Nycza, miłośnika kina, jedną z największych w Polsce kolekcji wydawnictw filmowych. Obejmuje ona ponad 10 tys. publikacji (głównie obcojęzycznych) zarówno o charakterze popularyzatorskim, jak i naukowym. Dopełnieniem księgozbioru są katalogi festiwalowe, foldery oraz kilka tysięcy afiszów filmowych, wśród których znajdują się m.in. dzieła twórców polskiej szkoły plakatu. Biblioteka Śląska ma także w swoich zasobach materiały podarowane przez Janusza Kidawę, reżysera filmów dokumentalnych i fabularnych, związane z jego działalnością twórczą. Zbiory śląskie Od pierwszych lat działalności Biblioteki Śląskiej jej najważniejszym zadaniem jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie materiałów dotyczących historii i współczesności regionu. Dzięki konsekwentnej realizacji tego zamierzenia powstała kolekcja regionaliów, obejmująca publikacje związane z Górnym Śląskiem wydawane od 1800 roku do czasów obecnych, zarówno polskie, jak i opracowane w innych językach (starsze druki wchodzą w skład zbiorów specjalnych). Początek zbiorom śląskim dała kolekcja zakupiona w 1928 roku od Konstantego Prusa. Później zasób regionalny powiększał się nie tylko dzięki zakupom i wymianom, ale również za sprawą licznych darów, przekazywanych przez instytucje oraz osoby prywatne. Na wzbogacenie księgozbioru wpłynęło także przyznanie Bibliotece Sejmu Śląskiego w 1934 roku prawa do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego publikacji wydanych w województwie śląskim. Materiały regionalne są stale uzupełniane zarówno o bieżącą literaturę, jak i o wydawnictwa dawne. Zbiory te służą jako podstawa źródłowa do badań naukowych nad historią i szeroko pojętą kulturą regionu, prowadzonych w wielu ośrodkach w Polsce i za granicą. W bibliotece przechowywane są kopie (mikrofilmy) dokumentów dotyczących powstań śląskich i plebiscytu (839 jednostek archiwalnych, 11,95 m dokumentów z lat 1919–1921). Wywiozła je z Górnego Śląska przed wybuchem II wojny światowej Florentyna Pojdowa. Oryginały przechowywane są w Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku (zespół archiwalny nr 008). Przechowywanie zbiorów Materiały biblioteczne podlegają szczególnej ochronie i wymagają zapewnienia optymalnych warunków gromadzenia. Stąd wiele cennych pozycji znajdujących się w zbiorach Biblioteki Śląskiej jest udostępnianych na zasadach prezencyjnych (na miejscu, w czytelni) lub w postaci zmikrofilmowanej (czasopisma, niektóre starodruki); optymalne warunki przechowywania zapewnia nowoczesny system magazynowania zbiorów zastosowany w gmachu biblioteki. Dążenie do usprawnienia pracy biblioteki – przez skrócenie czasu dostarczenia zamówionej pozycji – zadecydowało o zastosowaniu niekonwencjonalnego rozwiązania, jakim jest przechowywanie woluminów w zautomatyzowanym magazynie wysokiego składowania. Zajmuje on dwie ostatnie kondygnacje głównego budynku Biblioteki Śląskiej. Pomieszczenie podzielone zostało na pięć sekcji, a pomiędzy półkami przemieszcza się pięcioma robotów, które podają pojemniki. Przekazaniu woluminów bezpośrednio do wypożyczalni lub czytelni służy sterowany elektronicznie system transportu wewnętrznego Telelift UniCar, złożony z wózków, sieci torów i stacji odbiorczych. Śląska Biblioteka Cyfrowa Z inicjatywy Biblioteki Śląskiej w 2006 roku została utworzona Śląska Biblioteka Cyfrowa, wówczas największa regionalna biblioteka cyfrowa w Polsce. Powstanie zasobu zainaugurowało zawarcie umowy o współpracy z Uniwersytetem Śląskim w Katowicach. Porozumienie o jej współtworzeniu ma charakter otwarty – nadal mogą do niego przystępować instytucje i organizacje zainteresowane prezentowaniem w Internecie kulturowego dziedzictwa regionu historycznego Górnego Śląska i dzisiejszego województwa śląskiego. Śląska Biblioteka Cyfrowa należy do Federacji Bibliotek Cyfrowych (ogólnopolskiej sieci bibliotek i repozytoriów internetowych), a opisy jej publikacji są indeksowane przez globalne wyszukiwarki internetowe. Od grudnia 2009 roku do publikacji Śląskiej Biblioteki Cyfrowej można dotrzeć za pośrednictwem portalu Europeana, przedstawiającego cyfrowe zbiory europejskich bibliotek, archiwów i muzeów. W październiku 2007 roku rozpoczęła działalność Społeczna Pracownia Digitalizacji, której wyposażenie zostało ufundowane ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu Mecenat 2007. Do głównych celów pracowni należą: publikacja w formie cyfrowej zbiorów Biblioteki Śląskiej i instytucji współtworzących Śląskiej Biblioteki Cyfrowej, prowadzenie szkoleń, a także podnoszenie kompetencji w dziedzinie digitalizacji i mediów elektronicznych. Trzon zespołu skanującego stanowią wolontariusze, głównie seniorzy – słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Biblioteka Śląska stała się liderem projektu „Śląskie Digitarium. Digitalizacja i udostępnianie zasobów instytucji kultury województwa śląskiego”, współfinansowanego przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego. Partnerami projektu były: Instytucja Filmowa „Silesia Film” w Katowicach, Instytut Myśli Polskiej im. Wojciecha Korfantego w Katowicach i Opera Śląska w Bytomiu. Działalność naukowa Spotkania naukowe Biblioteka Śląska organizuje (samodzielnie bądź we współpracy z ośrodkami badawczymi) konferencje o zasięgu lokalnym, wojewódzkim, ogólnopolskim i międzynarodowym. Przedmiotem spotkań naukowych są często problemy współczesnego bibliotekarstwa, jak również inne zagadnienia dotyczące wiedzy o książce, edytorstwa i redakcji tekstu oraz inne przedsięwzięcia z zakresu dyscyplin humanistycznych. Odrębną grupę tworzą sympozja poświęcone działalności instytucji kultury. Biblioteka Śląska brała m.in. udział w organizacji Kongresu Kultury Województwa Śląskiego. Współrealizowała przedsięwzięcia służące propagowaniu wzorów poprawnego języka (m.in. Ogólnopolskie Dyktando – 2009; Dyktando Mistrzów – 2010; Ambasador Polszczyzny – 2008 i 2011). Do najważniejszych z nich należał Kongres Języka Polskiego, obradujący od 4 do 6 maja 2011 roku w Katowicach, który był pierwszym spotkaniem z międzynarodowego cyklu „Języki narodowe w zjednoczonej Europie”. Biblioteka Śląska jest także partnerem merytorycznym Targów Książki w Katowicach (a wcześniej Śląskich Targów Książki) oraz uczestnikiem m.in. Śląskiego Festiwalu Nauki. Spotkania edukacyjne Biblioteka Śląska współuczestniczy w organizacji i realizacji wielu imprez edukacyjnych adresowanych do szerokiego grona odbiorców, m.in.: Ogólnopolskiego Festiwalu Ekspresji (rozwijającego aktywności artystyczne zwłaszcza dzieci, będącego przedsięwzięciem realizowanym od 2003 roku przez Instytut Pedagogiki Uniwersytetu Śląskiego we współpracy z uczelniami wyższymi i instytucjami kultury), koncertu finałowego Wojewódzkiego Festiwalu Muzycznego „Młody Amadeusz” (promującego młodych muzyków, organizowanego od 2007 roku przez Stowarzyszenie Ognisk Edukacyjno-Artystycznych Amadeusz) czy Colloquium – przyszłość śląskich miast (wspierającego transdyscyplinarne myślenie i podejście do miast nowej generacji, organizowanego od 2017 roku przez Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach). Wydawnictwa Biblioteki Śląskiej Biblioteka Śląska specjalizuje się w publikowaniu poezji, regionaliów oraz przekładów kanonu światowej literatury. Charakter publikacji instytucji wyznaczany jest w dużej mierze przez jej zadania statutowe – jako biblioteki naukowej i regionalnej. Do najważniejszych wydawnictw należą bibliografie rejestrujące materiały dotyczące regionu oraz katalogi i inwentarze prezentujące jej bogate i różnorodne zbiory. Istotne miejsce w planie wydawniczym książnicy zajmują publikacje naukowe. W serii Folia Scientica Bibliothecae Silesianae ukazują się opracowania, których przedmiotem są zagadnienia mało znane szerokiemu gronu odbiorców. Ponadto publikowane są m.in. reprinty i edycje tekstów dawnych, biografie i wspomnienia, opracowania naukowe, wydawnictwa albumowe, a także tomy i serie poetyckie, m.in. Ut Pictura Bibliotheca oraz Bibliotheca Translata. W Bibliotece Śląskiej mieści się redakcja „Książnicy Śląskiej” – czasopisma naukowego o szerokim profilu humanistycznym, ukazującego się nieregularnie od 1983 roku oraz „Zarania Śląskiego” (seria druga) – periodyku naukowego, ukazującego się od 1908 roku Od 2010 roku biblioteka jest współwydawcą miesięcznika społeczno-kulturalnego „Śląsk”. Ośrodek kultury Biblioteka Śląska była pomysłodawcznią następujących konkursów bądź wydarzeń: Międzynarodowy konkurs Śląska Fotografia Prasowa – biorą w nim udział fotoreporterzy z województw śląskiego, dolnośląskiego i opolskiego, a także z kraju morawsko-śląskiego Republiki Czeskiej). Celem konkursu jest nie tylko wybór fotografii doskonałych pod względem artystycznym i warsztatowym, ale także integracja środowiska twórczego oraz ukazanie otaczającego nas świata. Wśród zwycięzców kolejnych edycji konkursu znajdują się regionalni fotoreporterzy lub współpracujący na co dzień z prasą regionalną i ogólnopolską, m.in.: Józef Wolny, Marta Błażejowska, Tomasz Jodłowski, Arkadiusz Gola, Radosław Kaźmierczak, Jacenty Dędek, Roman Koszowski, Ireneusz Dorożański, Marcin Urbanowicz, Grzegorz Celejewski, Maciej Jarzębiński, Artur Pławski, Krzysztof Gołuch, Daniel Dmitriew, Dominik Gajda oraz Bartłomiej Bodzek. Plebiscyt Śląski Wawrzyn Literacki, który był realizowany w latach 1999–2017. Laureatami nagrody zostali: Tadeusz Różewicz, Czesław Miłosz, Ewa Lipska, Walery Pisarek, Maciej Maleńczuk, Janusz Głowacki, Jan Paweł II, Ryszard Kapuściński, Henryk Waniek, Jacek Dehnel, Olga Tokarczuk, Aleksander Nawarecki, Zbigniew Białas, Szczepan Twardoch, Marek Krajewski, Magdalena Grzebałkowska, Filip Springer, Ryszard Koziołek i Ignacy Karpowicz oraz w głosowaniu internetowym (2009) Beata Nowacka i Zygmunt Ziątek, a w 18-lecie Śląskiego Wawrzynu Literackiego (2017) – Wawrzyn Wawrzynów Olga Tokarczuk. Biblioteka Śląska przyznaje również ustanowioną w 1995 roku nagrodę Amicus Librorum, której laureatką została m.in. senator Krystyna Bochenek. Międzynarodowy Przegląd Ekslibrisu Drzeworytniczego i Linorytniczego im. Pawła Stellera (od 1992). Organizatorem dwóch pierwszych edycji (1992, 1996) Przeglądu Ekslibrisu była Wojewódzka Biblioteka Publiczna, a następnych (od 2001) – Biblioteka Śląska. Wnętrza trzech budynków Biblioteki Śląskiej stale służą jako miejsca ekspozycji o zróżnicowanym charakterze i dużej rozpiętości tematycznej. Znaczącą część propozycji wystawowej stanowią pokazy przygotowywane na podstawie zbiorów książnicy. Często organizowane są wystawy okolicznościowe związane z istotnymi wydarzeniami kulturalnymi i rocznicami. Ekspozycje stwarzają możliwość zobaczenia wybranych kolekcji bibliotecznych. Przedstawiane są przede wszystkim zbiory, które mają nie tylko wartość poznawczą, ale są również atrakcyjne pod względem wizualnym, takie jak chociażby plakaty filmowe, grafika czy dawne widokówki. Odbywają się też pokazy cymeliów Biblioteki Śląskiej. Częstymi tematami wystaw są: historia książki, typografia i sztuka edytorska. Szczególną wagę przywiązuje się do popularyzowania osiągnięć w dziedzinie projektowania książek dla dzieci. Współpraca z innymi ośrodkami kultury, stowarzyszeniami oraz placówkami badawczymi pozwala na przygotowanie wystaw interdyscyplinarnych o zróżnicowanej tematyce. Wielokrotnie doceniano rolę Biblioteki Śląskiej jako instytucji kultury inicjującej działania o znaczeniu ponadregionalnym. Jednym z nich było przedsięwzięcie artystyczno-edukacyjne „Czesław Miłosz for People!” (uznane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego za najlepszy projekt zgłoszony do programu Czesław Miłosz 2011 – Promesa). Znani pracownicy Halina Balaszczuk – kustosz (1978–1984) Ludwik Brożek – adiunkt biblioteczny (1935–1939), kustosz i kierownik Oddziału w Cieszynie (1960–1976) Wojciech Janota – kustosz, kierownik Działu Zbiorów Śląskich (1995–?) Jadwiga Kucianka – bibliotekarz (1952–1966) Remigiusz Lis – zastępca dyrektora ds. tech­nicznych, pełnomocnik dyrektora ds. Instytutu Mediów Cyfrowych „Digitarium”, kierownik Społecznej Pracowni Digitalizacji (od 1996) Danuta Musioł – kustosz, kierownik Działu Zbiorów Specjalnych (1954–1997) Zdzisław Obrzud – bibliotekarz naukowy (1950–1954) Małgorzata Sznicer – bibliotekarz (1998–2001) Alojzy Targ – kustosz, kierownik Pracowni Ślą­skiej (1954–1970) Barbara Zgryzek – kustosz, kierownik Działu Gromadzenia i Opra­cowania Zbiorów (1976–?) Nagrody i wyróżnienia Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1984) Medal Bibliotheca Magna – Perennisque (1998), przyznany przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich Medal Jana Masaryka (2007), nadany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej za długoletnią współpracę z czeskimi instytucjami kulturalnymi Śląska Nagroda im. Juliusza Ligonia (2007) Honorowa Nagroda im. Wojciecha Korfantego (2008) Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2010) Złota Odznaka Honorowa za Zasługi dla Województwa Śląskiego (2010), nadana przez Sejmik Województwa Śląskiego Platynowy Laur Umiejętności i Kompetencji w kategorii „Kultura i Media” (2013) Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2013), za skuteczne wykorzystanie środków z Unii Europejskiej na kulturę w ramach POIiŚ 2007–2013 Nagroda i Tytuł Strażnika Dziedzictwa Rzeczypospolitej Custos Monumentorum Rei Publicae w kategorii „Nagroda Krajowa dla instytucji” (2015) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2023) Przypisy Bibliografia MichałM. Bulsa MichałM., GrzegorzG. Grzegorek GrzegorzG., BeataB. Witaszczyk BeataB., Domy i gmachy Katowic, Katowice: Wydawnictwo Prasa i Książka, 2013, ISBN 978-83-63780-00-5 (pol.). IrenaI. Kontny IrenaI., EwaE. Caban EwaE., Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim, [w:] Urbanistyka i architektura, t. 1, Katowice: Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego, 2023, ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.). Maria WeronikaM.W. Kmoch Maria WeronikaM.W., Florentyno Pojdowa, gdzie jesteś?, „Miesięcznik Ślask”, 26 (11 (314)), 2021, s. 26–27 (pol.). JadwigaJ. Lipońska-Sajdak JadwigaJ., Biblioteki publiczne, [w:] AntoniA. Barciak, EwaE. Chojecka, SylwesterS. Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 158-161, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.). BarbaraB. Maresz BarbaraB., Kolekcje Biblioteki Śląskiej w Narodowym Zasobie Bibliotecznym, „Bibliotheca Nostra” (2 (60)), Katowice: Akademia Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach, 2020, s. 43-51, ISSN 2084-5464 (pol.). BarbaraB. Maresz BarbaraB., JanJ. Baron JanJ., WisławaW. Bertman WisławaW., PrzemysławP. Janikowski PrzemysławP., Biblioteka Śląska w Katowicach = The Silesian Library in Katowice, Katowice: Biblioteka Śląska, 2012, ISBN 978-83-60209-79-0 (pol.). BarbaraB. Maresz BarbaraB., TeresaT. Roszkowska TeresaT., LucynaL. Solarz LucynaL., 90 lat Biblioteki Śląskiej. Dziewiąta dekada 2002-2012. Katalog wystawy jubileuszowej, Katowice: Biblioteka Śląska, 2012, ISBN 978-83-60209-84-4 (pol.). WeronikaW. Pawłowicz WeronikaW., Od biblioteki sejmowej do biblioteki naukowej. Z kart historii Biblioteki Śląskiej, „Książnica Śląska”, 36, Katowice: Biblioteka Śląska, 2023, s. 161-194, ISSN 0208-5798 (pol.). TeresaT. Roszkowska TeresaT., 80 lat Biblioteki Śląskiej. Katalog wystawy jubileuszowej, Katowice: Biblioteka Śląska, 2003, ISBN 83-87849-57-X (pol.). UrszulaU. Rzewiczok UrszulaU., Zarys dziejów Katowic 1299–1990, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2006, ISBN 978-83-87727-42-0 (pol.). MagdalenaM. Skóra MagdalenaM., Biblioteka Polska w Rumunii, „Z Badań nad Książką i Księgozbiorami Historycznymi”, 16, 1995, s. 133–139, ISSN 2544-8730 (pol.). Linki zewnętrzne Strona internetowa Biblioteki Śląskiej w Katowicach (pol. • ang. • niem.) Katalog elektroniczny Biblioteki Śląskiej (pol. • ang. • niem. • ukr.) Strona internetowa Śląskiej Biblioteki Cyfrowej (pol. • ang. • niem.)