NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół św. Barbary i Walentego w Siewierzu

Kościół świętych Barbary i Walentego – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Macieja Apostoła w Siewierzu. Historia i architektura Jest to świątynia wybudowana w 1618 roku dzięki staraniom i z funduszy mieszczan Siewierza dla istniejącego od 1515 roku szpitala. Budowla jest murowana i otynkowana zewnątrz i wymalowana na biały kolor. We wnętrzu jest umieszczony chór muzyczny podparty dwiema kolumnami. Ambona jest drewniana, w stylu barokowym z XVII wieku i ozdobiona malowidłami czterech Ewangelistów. Kropielnica przyścienna reprezentuje styl barokowy i została wykonana z kamienia. Ołtarz główny wchodzący w absydę, w stylu późnorenesansowym został wykonany w latach 1620-1640. Jest dekorowany ornamentem okuciowym ozdobionym rzeźbami świętych: Wojciecha, Stanisława, Marcina, Matki Bożej z Dzieciątkiem, dwóch świętych niewiast i dwóch aniołów. W ołtarzu jest umieszczony obraz świętego Walentego i świętej Barbary z 1639 roku. Tabernakulum powstało w tym samym czasie co ołtarz, ma wieloboczny kształt i jest ozdobione rzeźbami aniołów i Chrystusa Salwatora. Drugi ołtarz w stylu barokowym powstał na początku XVIII wieku i jest ozdobiony rzeźbami aniołów oraz obrazem Matki Bożej Anielskiej. Trzeci ołtarz w stylu barokowym posiada dekorację z XVIII wieku oraz malowane na deskach postacie świętych: Wawrzyńca i Andrzeja. W ołtarzu są umieszczone obrazy Św. Antoniego (przemalowano go w XIX wieku) oraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z XVIII wieku umieszczony w zwieńczeniu. Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bestwinie

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Wilamowice diecezji bielsko-żywieckiej) Jest to budowla murowana, wybudowana w 1577 roku, następnie została przebudowana w latach 1748-64. Świątynia posiada jedną nawę, nakrywa ją drewniany strop, od zachodu znajduje się wieża. Wyposażenie świątyni reprezentuje głównie style: barokowy i rokokowy, w prezbiterium jest umieszczony nagrobek Stanisława Myszkowskiego i jego małżonki, pochodzący z 4. ćwierci XVI wieku. Ponad sklepieniem nawy można zobaczyć ślady malowideł w kształcie belkowania. W 2014 przeprowadzono remont elewacji kościoła z przywróceniem okien późnogotyckich w prezbiterium. Konserwacji poddano wówczas kamienny krzyż na cmentarzu, rokokowy ołtarz główny oraz renesansowy nagrobek Stanisława Myszkowskiego i jego małżonki, Jadwigi z Tęczyńskich (koniec XVI wieku). Zobacz też Nagrobek Stanisława i Jadwigi Myszkowskich w Bestwinie Przypisy
Kościół św. Jerzego w Jasienicy

Kościół świętego Jerzego – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Jasienica diecezji bielsko-żywieckiej). Obecna murowana świątynia została wzniesiona dzięki staraniom ówczesnego proboszcza księdza Józefa Mojżyszki. Poświęcona została 19 sierpnia 1787 roku. Rozbudowywana była m.in. w latach międzywojennych, gdy otrzymała plan krzyża łacińskiego oraz została znacznie powiększona. W 1945 roku wkraczający żołnierze sowieccy urządzili w świątyni stajnię. W latach powojennych proboszcz Roman Sztajer odbudował kościół po zniszczeniach wojennych, mimo trudności ze strony władz komunistycznych. We wnętrzu znajduje się tryptyk Czterech Świętych Dziewic Wspomożycielek z Jasienicy, pochodzący z początku XVI wieku. Poza tym świątynia posiada wyposażenie późnobarokowe, pochodzące z przełomu XVIII i XIX wieku. Przypisy
Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Jasienicy

Kościół Zmartwychwstania Pańskiego w Jasienicy – kościół ewangelicko-augsburski w Jasienicy, w województwie śląskim w Polsce. Należy do parafii ewangelicko-augsburskiej w Jaworzu. Historia Cmentarz ewangelicki w Jasienicy został założony w 1857 r.. Do budowy kaplicy cmentarnej przystąpiono w 1890 r., a ukończona i poświęcona została 8 września 1891 r. W 1899 r. w kaplicy zawieszono dzwony, wstawiono również ołtarz, ambonę i organy, będące darem zboru w Opawie. W czasie I wojny światowej dzwony zostały zabrane i przetopione na cele wojskowe. Nowe dzwony zakupiono w 1921 r. Do rozbudowy kaplicy na kościół doszło w 1934 r. Przedłużono wtedy jej nawę oraz podwyższono wieżę. Podczas II wojny światowej świątynia została zdewastowana, zabrano dzwony oraz zniszczono organy. Do odbudowy kościoła doszło w 1959 r.. Przeprowadzono też remont wieży, fasady i dachu. Ponownego poświęcenia dokonał 6 września 1987 r. biskup Janusz Narzyński, wtedy też nadano mu imię Zmartwychwstania Pańskiego Przypisy
Kościół Trójcy Przenajświętszej w Chełmie Śląskim

Kościół Trójcy Przenajświętszej w Chełmie Śląskim – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Chełmie Śląskim (powiat bieruńsko-lędziński, województwo śląskie). 31 maja 1966 został wpisany do rejestru zabytków województwa katowickiego (nr 713/66), a jego opis znajduje się także w Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce. Historia i architektura Pierwotny kościół w Chełmie w XVII w. był drewniany i posiadał trzy ołtarze. W środku znajdował się obraz Ukrzyżowanego. Kościół miał jedną wieżę z dzwonem, a w 1619 r. miał dzwonnicę, w której znajdowały się dwa dzwony i sygnaturka. Pod koniec XVII w. istniejącą kaplicę zastąpiono kościołem murowanym, który powstał dzięki fundacji biskupa Jana Małachowskiego ustanowionej w 1686 (konsekrowany 23 kwietnia 1689). Obok barokowego kościoła, po jego południowej stronie, stała drewniana dzwonnica, istniejąca aż do lat 70. XIX w. Gruntowny remont kościoła przeprowadzono w latach 1766–1767. Na przełomie XVIII i XIX w., obok kościoła powstał cmentarz parafialny z kaplicą pw. św. Piotra. W 1883 r. proboszcz Franciszek Gach podjął się kolejnej rozbudowy kościoła. W zachodniej części kościoła do nawy dobudowano murowany transept, a do niego kruchtę, nad którą pomieszczono chór muzyczny, gdzie postawiono nowe organy. Prace przy pierwszej rozbudowie kościoła trwały aż do 1887. Prowadzono je na podstawie projektu budowniczego Lukasa. Rozbudowa z lat 1850-1890 zmieniła kościół z budowli na rzucie prostokąta w obiekt mający rzut krzyża podłużnego (łacińskiego). W latach 1904–1907 dobudowana została wieża, a w 1935 zbudowano dom parafialny (obecnie organistówkę). Ostatnia przebudowa, a właściwie gruntowny remont, został przeprowadzony w latach 1970–1980. Autorami obecnego kształtu kościoła byli architekci Koziczynski i Kotz z Pszczyny. Koziczynski prowadził nadzór budowlany z ramienia Rejencji w Opolu, a Kotz był jednym z wykonawców robót budowlanych. Przypisy
Kościół św. Jana Chrzciciela w Brennej

Kościół świętego Jana Chrzciciela – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Skoczów diecezji bielsko-żywieckiej). Pozwolenie na budowę świątyni zostało otrzymane w 1792 roku, podczas panowania cesarza Franciszka II Habsburga. Wybudowany kościół został poświęcony w dniu 21 sierpnia 1796 roku. Świątynia posiada ciekawy wystrój. W ołtarzu głównym znajduje się obraz chrztu Jezusa w Jordanie, pędzla Stanisława Jastrzembskiego z Cieszyna, powstały w XVIII wieku. We wnętrzu znajdują się również figury św. Józefa i św. Anny wykonane pod koniec XIX wieku. Wspomniany wyżej Stanisław Jastrzembski namalował również obrazy przedstawiające Świętą Rodzinę, Matkę Bożą Szkaplerzną i św. Jana Sarkandra oraz stacje Drogi Krzyżowej. Od 1897 roku w kościele znajdują się organy słynnej firmy Rieger z Karniowa. Wyposażenie powstało głównie w XIX wieku. Budowla była wielokrotnie remontowana. Przypisy
Mariä-Himmelfahrt-Kirche (Cieszyn)

Die Mariä-Himmelfahrt-Kirche und Kloster der Barmherzigen Brüder (polnisch Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i klasztor Bonifratrów) in Cieszyn, Polen, ist eine katholische Kirche am Rand der Altstadt, das Ensemble liegt am pl. Londzina. Geschichte Die Kirche wurde im 17. Jahrhundert im Stil des Barocks als Klosterkirche für die Barmherzigen Brüder vom hl. Johannes von Gott erbaut. Die Kirche entstand ursprünglich nördlich vor der Stadtmauer. Kirche und Kloster werden weiterhin von dem Orden genutzt. Weblinks Kloster Literatur Teresa Małkowska-Holcerowa i Jan Samek (red.): Katalog zabytków sztuki w Polsce. Miasto Cieszyn i powiat cieszyński. T. IV, z. 3: Województwo katowickie. Warszawa: Instytut Sztuki PAN, 1974.
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Cieszynie

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Cieszynie – kościół będący częścią zespołu klasztornego bonifratrów. Znajduje się na terenie parafii św. Marii Magdaleny (dekanat Cieszyn diecezji bielsko-żywieckiej). Budowa świątyni została rozpoczęta w 1697 roku. Kościół został zaprojektowany przez wrocławskiego architekta Michała Kleina, natomiast ufundowana została przez starostę książęcego Adama Borka. Prace budowlane zostały zakończone w 1718 roku. Świątynia od samego początku należy do bonifratrów. Zakonnicy ci założyli szpital a także pierwszą w Cieszynie aptekę. Kościół jest budowlą halową; składa się z trójprzęsłowej nawy nakrytej kolebkowym sklepieniem z lunetami. Prezbiterium ma szerokość jednego przęsła i rozdziela je od nawy łuk tęczowy. Podział samej nawy zaakcentowany został poprzez filary, które połączone są ze sobą arkadowymi łukami. Fasada świątyni reprezentuje styl neoklasycystyczny z ubogą ornamentyką. Fasada powstała w 1888 roku i jej projektantem był Antoni Jonkisz. Wieża kościoła zakończona jest hełmem, nakrytym dachem namiotowym. Wnętrze reprezentuje styl barokowy. W ołtarzu głównym, wykonanym w 1734 roku przez Jana Lehnerta z Opawy, znajduje się obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny pędzla Ernesta Bayera z 1743 roku. W ołtarzu są umieszczone również figury św. Elżbiety i św. Jadwigi w otoczeniu aniołów, wyrzeźbione przez Antoniego Stanettiego z Cieszyna w 1737 roku. Ambona z posągiem św. Michała Archanioła powstała na początku XVIII wieku. Polichromia świątyni pochodzi z lat 70. Ubiegłego stulecia Przypisy
Kościół św. Mateusza w Ogrodzonej

Kościół św. Mateusza – zabytkowy parafialny kościół rzymskokatolicki znajdujący się w Ogrodzonej przy ul. Kościelnej. Kościół należy do dekanatu goleszowskiego diecezji bielsko-żywieckiej. Kościół św. Mateusza został wpisany do rejestru zabytków pod numerem 724/96 decyzją z dnia 22 lipca 1996 roku (w 2020 roku przepisany do rejestru zabytków województwa śląskiego pod numerem 642/2020). Historia Kościół wybudowany został w 1855 roku, zastąpił wcześniejszy kościół z 1529 roku, który został rozebrany w 1856 roku. W 1899 roku w kościele zamontowano organy, w 1924 roku dwa dzwony (zarekwirowane podczas II wojny światowej). W roku 1935 do budynku doprowadzono prąd elektryczny. Nowy ołtarz główny wykonany został w 1936 roku przy okazji gruntownego remontu wnętrza świątyni. W czasie remontu prowadzonego w latach 1961–1965 przerobiono okna kościoła z półkolistych na okrągłe. Architektura Kościół jest jednonawowy, wybudowany na planie zbliżonym do wydłużonego prostokąta. Wymurowany z kamienia i cegły, otynkowany. Od strony fasady wieża wtopiona w bryłę budynku nakryta jest wysokim dachem wieżowym. Fasada jednoosiowa z portalem zwieńczonym frontonem. Nad nim znajduje się okrągłe okno. Narożniki fasady, oraz pozostałych elewacji, akcentują pilastry dźwigające belkowanie. W elewacjach bocznych nawy znajdują się duże okrągłe okna z wypełnieniem witrażowym. Nawa i prezbiterium nakryte sklepieniami żaglastymi na gurtach. W części tylnej nawy chór muzyczny wsparty na filarach. Przypisy
Kamienica Banku Polskiego w Częstochowie

Kamienica Banku Polskiego – zabytkowa, renesansowo-secesyjna kamienica w Częstochowie, w II Alei, zbudowana w latach 1903–1904. Historia Kamienica została wzniesiona w stylu renesansowo-secesyjnym w obecnej II Alei dla Rosyjskiego Banku Państwa według projektu Tadeusza Fijałkowskiego. Gmach był dwukondygnacyjny, z obszernym holem kasowym na parterze. Od 1927 roku w kamienicy była zlokalizowana siedziba Banku Polskiego SA. W 1930 roku do Banku Polskiego w Częstochowie usiłował włamać się Stanisław Cichocki ps. „Szpicbródka”, ale próbę udaremniono. Kolejna próba napadu na bank, nadal zlokalizowany w tym budynku, miała miejsce w dzień urodzin Adolfa Hitlera, 20 kwietnia 1943 roku, i ta była udana. Wówczas oddział Narodowych Sił Zbrojnych z Radomia, w godzinach urzędowania, sterroryzował obsługę i zrabował 3 mln zł w gotówce. Akcją dowodził ksiądz por. Feliks Kowalik ps. „Zagłoba”. Po II wojnie światowej budynek stał się siedzibą NBP. Na początku lat 1990. budowla przypadła Bankowi Śląskiemu, później przemianowanemu na ING Bank Śląski. W 2011 roku ING sprzedał swą siedzibę nieznanemu nabywcy. Przypisy
Kościół św. Jakuba Apostoła w Dąbrowie Zielonej

Kościół świętego Jakuba Apostoła – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Olsztyn archidiecezji częstochowskiej). Opis Zabytkowy kościół został wzniesiony w dwóch etapach: w XVI i XX wieku. Pierwotna renesansowa świątynia została zbudowana w II połowie XVI wieku i ufundowana przez kanonika krakowskiego Stanisława Dąbrowskiego. Kościół ten był budowlą orientowaną, z pojedynczą, masywną wieżą od strony zachodniej (wieża na rzucie kwadratu, w najwyższej kondygnacji ośmiokątna) oraz półkolistą apsydą, zamykającą prezbiterium od strony wschodniej. Przed 1787 rokiem została odrestaurowana. Nowy korpus świątyni został wzniesiony w latach 1908–1911 i został on umieszczony prostopadle do korpusu starszego kościoła renesansowego. Dawna świątynia została w ten sposób przebudowana na nawę poprzeczną (transept) i część prezbiterium rozbudowanego kościoła. Nowszy korpus świątyni ma dwuwieżową fasadę od strony północnej. Nad skrzyżowaniem starszego i nowszego korpusu kościoła jest umieszczona kopuła z latarnią, podparta wysokim bębnem. Wnętrze starszej części kościoła nakrywają sklepieniami krzyżowo-żebrowe. Na sklepieniach oraz wewnątrz kopuły na wysokim bębnie z latarnią umieszczonej na skrzyżowaniu nawy i transeptu znajduje się polichromia wykonana w XVIII wieku. Świątynia posiada również renesansowe portale i nagrobki z około 1600 roku oraz kamienną ambonę. Wewnątrz są umieszczone dwa rokokowe ołtarze wykonane w 1776 roku, chrzcielnica powstała w 1778 roku, a nad nią relief Chrztu Chrystusa wyrzeźbiony w II połowie XVIII wieku. Nad dawnym wejściem do kościoła jest umieszczona tarcza z herbami Poraj, Pobóg i Nowina oraz literami S.D. Przypisy
Kościół św. Bartłomieja w Żurawiu

Kościół św. Bartłomieja w Żurawiu – rzymskokatolicki kościół parafialny z XV wieku w Żurawiu w powiecie częstochowskim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego, służył w XVI wieku oraz na początku XVII wieku jako zbór ariański. Historia Kościół został zbudowany zapewne w 1440 roku. Był wzmiankowany jako obiekt murowany z kamienia około 1470 roku. Wykorzystywali go bracia polscy w 1560 roku, wrócił do katolików z początkiem XVII wieku. Kilka razy został uszkodzony przez pożary, był znacznie przebudowywany. Wnętrze świątyni zostało odrestaurowane przed 1769 rokiem. Wydłużono nawę oraz dobudowano wieżę w latach 1885–1886. 21 maja 1895 roku kościół został konsekrowany przez biskupa Aleksandra Kazimierza Bereśniewicza. Dach i hełm wieży zostały zniszczone podczas I wojny światowej w latach 1914–1915. Kaplica św. Antoniego została dobudowana w 1951 roku. W 1953 roku dobudowano kruchtę. Do boków nawy zostały dobudowane dwie kaplice, kaplica Matki Bożej powstała w 1953 roku. Po 2000 roku m.in. wymieniono pokrycie dachowe, osuszono fundamenty, położono nowy tynk na elewacjach zewnętrznych, pomalowano prezbiterium i kaplice. 7 marca 1960 roku i 10 marca 1978 roku kościół oraz jego najbliższe otoczenie zostały wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków (nr rej. A/1286/23). Odpust przypada na 24 sierpnia, w święto św. Bartłomieja Apostoła. Architektura Kościół bez znaczących cech stylowych, na planie krzyża, orientowany, murowany z cegły, jednonawowy, prezbiterium zamknięte prostą ścianą. Od zachodu przylega dwukondygnacyjna wieża zwieńczona dachem hełmowym. Elewacje z lizenami i profilowanymi gzymsami w zwieńczeniu ścian. Dachy dwuspadowe, a nad kaplicami trójspadowe. W części północnej przylega zakrystia z emporą na piętrze, prowadzą do niej drewniane kręcone schody, empora z wysoką arkadą. Prezbiterium nakryte sklepieniem kolebkowym. Tęcza z półkolistym łukiem, z barokowym krucyfiksem. Nawa nakryta pozornym sklepieniem o łuku segmentowym. Główny ołtarz w stylu manierystycznym, pochodzi z około 1620–1630 roku, został znacznie przekształcony w XIX wieku, z posągami niezidentyfikowanych biskupów, papieża i aniołów, w glorii wizerunek Ducha Świętego w postaci gołębicy oraz obraz św. Bartłomieja. Tron eucharystyczny oraz tabernakulum neobarokowe, pochodzą przypuszczalnie z końca XIX wieku. Dwa ołtarze boczne z XIX wieku, neobarokowe i neogotyckie, umieszczono w nich późnobarokowe rzeźby czterech ewangelistów, pochodzące prawdopodobnie sprzed 1769 roku. Ołtarz w południowej kaplicy pochodzi z kaplicy cmentarnej św. Barbary, prawdopodobnie z 3. ćwierci XVII wieku, barokowy, z ornamentami chrząstkowo-małżowinowymi, przerobiony. Ambona w stylu neobarokowym, prawdopodobnie zbudowana po 1886 roku. Chrzcielnica barokowa, XVIII-wieczna, wykonana z czarnego marmuru. Dwa epitafia: jedno kamienne z 1764 roku, drugie marmurowe, Ignacego Ludwika Fortuny Jabłkowskiego, zmarłego w 1820 roku. Przy kościele znajduje się klasycystyczny nagrobek zmarłego w 1829 roku Teodora Gumkowskiego w formie obelisku na postumencie; wokół kościoła starodrzew, w tym dwa pomnikowe drzewa: lipa i wiąz. Przypisy
Kościół św. Trójcy w Koniecpolu

Kościół pw. Świętej Trójcy – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu koniecpolskiego diecezji kieleckiej. Historia Świątynia została zbudowana według projektu włoskiego architekta Macieja Trapoli. Ukończony kościół w obecności fundatora hetmana wielkiego koronnego Stanisława Koniecpolskiego został poświęcony w 1644 roku przez prymasa Macieja Łubieńskiego. Przez następne stulecia do świątyni było dodawane bogate wyposażenie. Nowa fundacja hetmana została starannie zaplanowana i powiązana z miastem, w którego stronę świątynia jest zwrócona. Została umieszczona pośrodku prostokątnego cmentarza otoczonego murem przerywanym bramkami, z okazałą bramą od strony zachodniej, dzwonnicą i wieżą zegarową w narożnikach od strony frontowej. Sama świątynia wzorowana jest na wielu podobnych rzymskich budowlach z tego okresu. Sylwetka świątyni oglądana głównie od strony rzeki Pilicy nie zmieniła się prawie w ogóle od okresu hetmana Koniecpolskiego. Wyposażenie Wyposażenie kościoła jest bardzo bogate. Należą do niego m.in. monumentalny ołtarz główny z wielkim obrazem nawiązującym do wezwania świątyni, przedstawiającym Adorację Trójcy Świętej, namalowanym przez wybitnego włoskiego malarza Tomasza Dolabelli, kilka ołtarzy i obrazów (między innymi cenne Ukrzyżowanie wykonane na początku XVII wieku), ambona, chór muzyczny z organami, konfesjonały i ławki. Kościół posiada dwie cenne pamiątki związane z fundatorem budowli: jego symboliczny grób w kształcie postaci leżącego rycerza i wielki portret na koniu. Galeria Przypisy
Kościół św. Michała Archanioła w Koniecpolu (stary)

Kościół świętego Michała Archanioła – dawny rzymskokatolicki kościół parafialny Chrząstowa należący do dekanatu koniecpolskiego diecezji kieleckiej. Jest to świątynia wzniesiona w stylu późnobarokowym, wybudowana w 1767 roku przez Michała Czapskiego, wojewodę malborskiego. Otacza ją stary mur z bramą z przodu i dzwonnicą umieszczoną za prezbiterium. Budowla posiada krótkie, prostokątne prezbiterium. Za prezbiterium umieszczona jest zakrystia ze skarbczykiem na pistule. Nawa wewnątrz świątyni została wzniesiona na planie prostokąta i przedzielona pilastrami na dwa przęsła. Prezbiterium i nawa nakryte są płaskimi sklepieniami, z kolei zakrystia – kolebkowymi z lunetami. Okna świątyni znajdujące się szczycie posiadają formę półkolistą i otoczone są profilowanymi obramieniami. Pozostałe okna mają formę prostokątną i również otoczone są profilowanymi obramieniami. Dach kościoła posiada formę dwuspadową, i nakryty jest dachówką. Na szczycie jest umieszczona wieżyczka na sygnaturkę. We wnętrzu świątyni znajdują się takie zabytki jak: umieszczony w prawym bocznym ołtarzu obraz Matki Boskiej Bolesnej w stylu barokowym, powstały na przełomie XVII i XVIII wieku, kropielnica powstała z dawnej głowicy jońskiej, wykonana z kieleckiego marmuru, pochodząca z pałacu, powstała w pierwszej połowie XVII wieku, ławki w stylu późnobarokowym, powstałe w drugiej połowie XVIII wieku. Świątynia posiada również tablice pamiątkowe rodziny Potockich. Przypisy
Kościół św. Macieja Apostoła w Kruszynie

Kościół Świętego Macieja Apostoła – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Kłomnice archidiecezji częstochowskiej). Historia Budowę świątyni rozpoczęła w 1661 roku ówczesna właścicielka Kruszyny – Anna Eufemia z Radziwiłłów Denhoffowa, wdowa po Stanisławie, starocie wieluńskim i radomszczańskim. Prezbiterium zostało dokończone przez brata Stanisława Aleksandra Denhoffa, opata jędrzejowskiego, natomiast nawa świątyni została zbudowana przed 1683 rokiem przez Zygmunta Wiktora Denhoffa, syna Stanisława i Anny. On także zakończył całą budowę w 1694 roku. Kościół został konsekrowany w 1696 roku przez biskupa przemyskiego i kanclerza wielkiego koronnego – Jerzego Denhoffa. Pierwszy poważny remont, połączony z przebudową górnych kondygnacji wież, kościół przeszedł w latach 1874–1877. Prace te zostały przeprowadzone dzięki staraniom książąt Lubomirskich. W 1914 roku świątynia została otynkowana na zewnątrz dzięki staraniom księdza Piotra Dąbrowskiego. Kolejni proboszczowie także dbali o zachowanie kościoła w dobrym stanie technicznym. Architektura Budowla charakteryzuje się okazałą, ozdobioną bogatym portalem, barokową fasadą. Jej wnętrze nosi cechy stylów: późnego baroku i rokoko, co sprawia, że jest wyjątkowo okazałe. We wnętrzu są XVIII-wieczne, późnobarokowe ołtarze (główny i dwa boczne), a także kolejne dwa ołtarze boczne, ambona i chrzcielnica w stylu rokoko. Rokokowy jest także konfesjonał, pełniący również funkcję ołtarza. Późnorenesansowa płyta nagrobna Krystyny Rzeszowskiej zmarłej w 1622 roku z płaskorzeźbą jej postaci jest kolejnym cennym zabytkiem kościoła, tak samo jak ornaty z XVII wieku. Przypisy
Kościół św. Mikołaja w Nakle

Kościół Świętego Mikołaja – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu lelowskiego diecezji kieleckiej. Historia Budowa obecnej świątyni została zakończona przed 1712, dzięki staraniom proboszcza Andrzeja Szychowskiego. Kościół został konsekrowany w 1726 przez biskupa Adama Augustyna Wessla, opata cystersów w Jędrzejowie. W 1764 proboszczem parafii został ksiądz Marcin Hadziewicz, kanonik katedralny kijowski. Zastał kościół „zaniedbaney reparacyi w fundamentach do upadku nachylony”. Świątynia była wielokrotnie remontowana, m.in. w XVIII i w XIX wieku. Budowla była remontowana również w 1936 oraz w latach 1954–1956. Ostatnie poważne renowacje zostały wykonane na początku XXI wieku. Osuszone zostały wówczas mury kościoła i gruntownie została wyremontowana kopuła kaplicy, pokryto ją miedzianą blachą. Wnętrze świątyni zostało wymalowane. Biskupi kieleccy – Kazimierz Gurda i Marian Florczyk – 8 marca 2009 ukoronowali XVII-wieczny obraz Matki Bożej Przedziwnej Nakielskiej. Podania ustne przekazywane z pokolenia na pokolenie podtrzymują opinię, iż słynący łaskami obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem był koronowany w poprzednich latach, jakkolwiek korony zostały skradzione, a obecne są tylko ich imitacją. Architektura Nawa świątyni posiada trzy przęsła, prezbiterium jest węższe, posiada jedno przęsło i jest zamknięte półkoliście. Przy nawie od strony północnej jest umieszczona kaplica Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny wzniesiona w XVII wieku. Ołtarz główny i dwa boczne oraz ołtarz w kaplicy reprezentują styl barokowy. Epitafia powstały w XVIII i XIX wieku. W nawie głównej i prezbiterium ściany podzielone są pilastrami. Sklepienie kolebkowe, z lunetami, posiada dekorację w postaci gipsowej sztukaterii ramowej z profilowanymi wałkami oraz motywami dużych dwugłowych orłów, drzewek i wici (w nawie głównej), festonów i puttów (w prezbiterium), orłów jednogłowych i psów na arkadzie). W latach 2010–2015 wymieniono pokrycie dachowe świątyni, wyremontowano więźbę dachową, a także wykonano prace przy elewacjach i tynkach zewnętrznych. Kościół także wymalowano. Przypisy