Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej

Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej – instytucja kultury województwa podkarpackiego, wpisana do Państwowego Rejestru Muzeów. Obiekt zlokalizowany jest głównie na obszarze miejscowości Brzezówka (Domatków), a także na terenie Kolbuszowej i Kolbuszowej Górnej. Historia Muzeum zostało otwarte dla zwiedzających w 1959. Na początku było placówką prowadzoną społecznie przez kolbuszowskie Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przyrody i Kultury, jako Muzeum Regionalne Lasowiaków. Po upaństwowieniu w 1971 statutowy obszar działania został określony zasięgiem zamieszkania dwóch grup etnograficznych – Lasowiaków i Rzeszowiaków; wkrótce też zmieniono nazwę na Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej. W 1978 otwarto najważniejszą ekspozycję Muzeum – Park Etnograficzny, który zlokalizowano głównie na obszarze miejscowości Brzezówka (Domatków). Charakterystyka Park Etnograficzny, skansen budownictwa ludowego, zlokalizowany jest na terenie trzech sąsiadujących ze sobą miejscowości: Brzezówki (Domatków), Kolbuszowej oraz Kolbuszowej Górnej, położony nad rzeką Nil, wśród lasów, stawów i pól uprawnych – zajmuje powierzchnię niemal 30 hektarów z czego większość tego obszaru przynależy do miejscowości Brzezówka (Domatków). Zgromadzono w nim ponad 80 mniejszych i większych obiektów architektury drewnianej oraz liczne sprzęty, narzędzia oraz inne przedmioty obrazujące życie codzienne wsi Lasowiaków i Rzeszowiaków z przełomu XIX i XX w. Do ciekawych obiektów należy okazały kościół pw. św. Marka Ewangelisty z Rzochowa wraz założeniem kościelnym (plebania, dom parafialny), dwór z Brzezin (pochodzący z 1753 r.) zespół wiatraków, młyn wodny, założenie leśne, olejarnia, remiza strażacka z wystawą dawnego sprzętu pożarniczego, budynek szkoły i karczmy wiejskiej. Kulturę materialną i duchową Lasowiaków i Rzeszowiaków obrazują także urządzone w niektórych wnętrzach wystawy: wyrobów rękodzielniczych, o pracach gospodarskich, o zwyczajach i obrzędach. Eksponaty Sektor wejściowy dwór z Sędziszowa Małopolskiego (połowa XIX w.) – recepcja, sklep, kawiarnia, dom z Żołyni Dolnej (1815) – wystawa wstępna „A chłopska dusza niech w muzeum odpocznie…”, krucyfiks z Kolbuszowej Dolnej (1. połowa XIX w.) – rzeźba polichromowana. Sektor lasowiacki kapliczka ze Staniszewskiego (przełom XIX i XX w.), młyn wodny z Żołyni Dolnej (1897), drewniany wiatrak paltrak z Rudy (1934), drewniany spichlerz dworski z Bidzin (1784), późnobarokowy drewniany dwór z Brzezin (1735), ul pawilonowy z Lubaczowa zbudowany przez Józefa Petrusa (początek XX w.), kapliczka z Kolbuszowej Górnej (XIX w.), północnolasowiacka zagroda z Jeziórka: chałupa (koniec XIX w.), stajnia (początek XX w.), spichlerz (przełom XVIII i XIX w.), stodoła z Woli Zarczyckiej-Kołaczni (koniec XVIII w.), gruba (ziemna piwniczka wolnostojąca), zagroda z Wrzaw: chałupa (1866), stajnia (około 1925), stodoła z Cyganów (2. połowa XIX w.), zrekonstruowana kapliczka z Jeżowego (pierwotna z 1824 wzniesiona przez chłopa Sagana), zagroda puszczańska z Kopci: chałupa z Cierpisza (1859), stodoła z Kopci (2. połowa XVIII w.), spichlerz z Kopci-Żarkowiny (koniec XVIII w.), stajnia z Nowej Wsi (2. połowa XIX w.), pasieka z Puszczy Sandomierskiej, zagroda józefińska z Bożej Woli: chałupa z Bożej Woli (1. połowa XIX w.), budynek gospodarczy z Bożej Woli (rekonstrukcja), stodoła z Glin Małych (lata 20. XX w.), drewniana kuźnia ze Staniszewskiego (początek XX w.), małomiasteczkowa zagroda rzemieślnicza z Żołyni Dolnej: chałupa (1810), stodoła połączona ze stajnią (1. połowa XIX w.), kapliczka z Domatkowa (2. połowa XIX w.), zagroda z Woli Zarczyckiej: chałupa Marcina Turczyna (1914), stodoła Bronisława Piechowskiego (2. połowa XIX w.), stajnia Katarzyny Turczyn (1926), chlew Józefa Sarzyńskiego (lata 20. XX w.), spichlerz Czesława Białasa z Mazurów (1929), kapliczka słupowa z Widełki (2. połowa XIX w.), kościół św. Marka z Rzochowa (1843), w skansenie od 2008, plebania z Ostrowów Tuszowskich, zbudowana z belek pozyskanych z rozbiórki poprzedniego kościoła parafialnego; dom parafialny (organistówka) z Książnic; zagroda z Huty Przedborskiej: chałupa (pierwotnie dymna, 1862), stajnia (2. połowa XIX w.), stodoła z Kopci-Górali (połowa XVIII w.), drewniana szkoła z Trzebosi (1881) z ogrodem kwiatowym i budynkiem gospodarczym z Wólki Sokołowskiej (1. połowa XX w.), pracownia garncarska z Łążka Garncarskiego (lata 30. XX w.), zagroda z Lipnicy: chałupa (lata 60. XIX w.), stajnia z Weryni (połowa XX w.), krzyż z Kolbuszowej Dolnej ufundowany przez Jana Rzepkę (około 1910), wiatrak holenderski z Zarównia (1936), karczma żydowska z Hadli Kańczuckich ze studnią w komorze (koniec XIX w.), drewniana kuźnia z Białobrzegów (1881), wiatrak holenderski z Padwi Narodowej zbudowany przez Stanisława Skrzypka (1939, funkcjonował do 1975), wiatrak koźlak z Trzęsówki (około 1910, pracował do lat 60. XX w.), wiatrak koźlak z Zarębek (pierwotnie z Woli Domatkowskiej, koniec XIX w., działał do lat 60. XX w.), wiatrak koźlak z Trzęsówki-Kłodzin (pierwotnie stał w Siedlance, lata 20. XX w., pracował do 1950). Sektor rzeszowiacki leśnictwo: leśniczówka z Zerwanki (lata 30. XIX w.), suszarnia (wyłuszczarnia) szyszek z Dąbrówek (1869 r.), suszarnia runa leśnego z Pateraków (lata 30. XX w.), stodoła z Leżajska (I poł. XX w.), stajnia z Przecławia (lata 30. XX w.), spichlerzyk z Zerwanki (lata 30. XX w.), piwniczka z Zerwanki (ok. 1931 r.), wychodek z Zerwanki (lata 30. XX w.), trak z Brzózy Stadnickiej (lata 60.–70. XX w.), zagroda z Brzózy Stadnickiej: chałupa (2. połowa XIX w.), budynek gospodarczy (2. połowa XIX w.), stodoła z Rzeszowa (2. połowa XIX w.), olejarnia z Brzyskiej Woli (przełom XIX i XX wieku), remiza (późniejsza kancelaria gminna i areszt) ze Słociny wystawiona staraniem księdza prałata Daniela Solikowskiego (1877) – wystawa poświęcona Ochotniczym Strażom Pożarnym, kapliczka z Rakszawy (koniec XIX w.), w skansenie od 1983, zagrody okólne z Markowej: Szylarów (XVIII–XIX w.) i Kielarów (1804, XIX w.), zagroda z Budziwoja: chałupa (1867), stodoła (2. połowa XIX w.), piwnica (rekonstrukcja z 1986), spichlerz z Ropczyc (przełom XVIII i XIX w.), wiatrak koźlak z Markowej wzniesiony przez Stanisława Galę (1935). Imprezy Corocznie Muzeum organizuje imprezy plenerowe w skansenie: Prezentacje Twórczości Ludowej Lasowiaków i Rzeszowiaków – pierwsza niedziela czerwca Noc Muzeów – maj; Otwarcie Festiwalu Kultury Lasowiackiej – pierwsza sobota lub niedziela lipca; Co niedzielę w zagrodzie – każda niedziela lipca i sierpnia; Koń w gospodarstwie – pokaz pracy na roli i w zaprzęgu, obecnie pod nazwą Koń, jaki jest... – pierwsza niedziela sierpnia Park etnograficzny w filmie W dniach 5-18 maja 2015 r. oraz 8-18 sierpnia 2015 r. w kolbuszowskim skansenie Wojciech Smarzowski wraz z blisko 200 osobową ekipą filmową nagrywał sceny do filmu pt. Wołyń. W czerwcu 2022 r. odbywały się na terenie Parku Etnograficznego zdjęcia do filmu Kos w reżyserii Pawła Maślony. W 2023 r. kręcono tu większość scen serialu 1670 w reżyserii Macieja Buchwalda i Kordiana Kądzieli. Nagrody Muzeum Kultury Ludowej otrzymało wiele nagród. Najważniejszą jest Grand Prix podczas 44. edycji Konkursu na Wydarzenie Muzealne Roku Sybilla organizowanego przez Narodowy Instytut Muzeów. Oprócz tego w poprzednich edycjach konkursu: Nagroda w kategorii Projekty naukowo-badawcze za projekt Las w życiu i kulturze mieszkańców Rzeszowszczyzny (2024); Wyróżnienie w kategorii Inwestycje za projekt Leśnictwo – zespół zabytkowych budynków dawnych osad leśnych w Parku Etnograficznym Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej (2023); Nagroda w kategorii Projekty naukowo-badawcze za projekt Kolędowanie na Rzeszowszczyźnie (2020); Nagroda w kategorii Projekty naukowo-badawcze za projekt Dziedzictwo kulinarne Puszczy Sandomierskiej (2018); Nagroda za konserwację i wyposażenie kościoła pw. św. Marka Ewangelisty (2012); Ponadto Muzeum otrzymało I nagrodę podczas konkursu Muzeum Widzialne organizowanego przez Narodowy Instytut Muzeów w kategorii Identyfikacja Muzeum za projekt Zakorzenienie w tradycji i nowoczesna forma (Identyfikacja wizualna wg projektu graficznego Izabelli Kędzierskiej). Galeria Przypisy Bibliografia Przewodnik – Skansen w Kolbuszowej, Kolbuszowa 2003, wyd. uzupełnione Muzeum Kultury Ludowej w Kolbuszowej – Biuletyn Jubileuszowy, red. J. Bardan, K. Dypa, Kolbuszowa 2009 Linki zewnętrzne Strona Muzeum Podkarpacki Szlak Rzemiosła. podkarpacie.szlakrzemiosla.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-04)]. Wirtualne Muzea Podkarpacia – Kolbuszowa