Kolegiata św. Jana Chrzciciela w Myśliborzu

Kolegiata św. Jana Chrzciciela w Myśliborzu – kościół farny z początku XV wieku, z fragmentami granitowymi z drugiej połowy XIII wieku. W wieży portal renesansowy 1585. Ołtarz główny z 1697, ambona z około połowy XVII wieku, resztki chrzcielnicy z XIII wieku. Historia W latach sześćdziesiątych XIII w. wybudowano pierwszy kościół, murowany z granitowych bloków. Został on wkrótce zniszczony (najprawdopodobniej stało to się w 1271 podczas najazdu księcia Bolesława Pobożnego). W 1298 na mocy decyzji margrabiego Albrechta III powołana została kapituła kolegiacka, sprawująca nadzór nad kościołami w Nowej Marchii. W XIV i XV w. kościół wzbogacił się o wiele nowych ołtarzy. W 1433 kolegiata została spalona przez husytów. W 1538, w związku z wprowadzeniem na Pomorzu luteranizmu, świątynia stała się zborem protestanckim. W 1539 wielki pożar miasta uszkodził kolegiatę. Zniszczenia były na tyle poważne, że przez ok. 50 lat funkcję kościoła parafialnego pełnił kościół klasztorny dominikanów. Kolegiata została odbudowana w latach 1582-93. W 1630 świątynia ucierpiała z powodu splądrowania przez wojska cesarskie, a w 1655 - z powodu pożaru. Odbudowę przeprowadzono w latach siedemdziesiątych XVII w. Z tego okresu pochodzi zachowana do dziś ambona oraz sklepienia. W 1697 został ufundowany obecny ołtarz. W 1843 powstały organy wykonane przez C.A. Buchholza z Berlina, zachowane do dziś. Na początku XX w. wykonano gruntowny remont kościoła. Po drugiej wojnie światowej, 7 października 1945, kościół został pobłogosławiony przez księdza proboszcza Jana Wojtysiaka, stając się ponownie świątynią katolicką. Do 3 lipca 1976, kiedy to powołano parafię p.w. św. Jana Chrzciciela, kościół był świątynią proparafialną parafii pw. Świętego Krzyża. Od 1992 siedziba Myśliborskiej Kapituły Kolegiackiej. Na początku XXI w. wykonano renowację ołtarza (2001), naprawę zegarów wieżowych (2003) oraz iluminację kolegiaty (2004). 24 czerwca 2009 r. nastąpiło nagłe uszkodzenie wieży kolegiaty (katastrofa budowlana) w wyniku którego runęło laskowanie okna wieży od strony południowej, a na murach wieży pojawiły się głębokie pęknięcia. Poczynając od 2010 r. rozpoczęto generalny remont kolegiaty. W pierwszym etapie prac odremontowano uszkodzoną wieże. Etap ten zakończył się osadzeniem nowego krzyża na szczycie wieży w dniu 29.09.2010. Podczas II etapu prac przeprowadzonego w 2011 r. dokonano odwodnienia fundamentów wieży, wykonano nowe schody na wieży i uporządkowano jej wnętrze. III etap prac, wykonany w 2012 r., polegał na remoncie murów kolegiaty od strony południowej i wschodniej. Podczas IV etapu prac, w 2014 r., przeprowadzono renowację północnej elewacji kolegiaty. Łączny koszt przeprowadzonej w latach 2010-2015 kompleksowej renowacji kolegiaty wyniósł: 770 000 PLN (I etap) + 400 000 PLN (II etap) + 667 000 PLN (III etap) + 333 000 PLN (IV etap) = 2 170 000 PLN. Opis budowli Kościół jest orientowaną, halową, gotycką budowlą kamienno-ceglaną z trzynawowym i trzyprzęsłowym korpusem, prosto zamkniętym od wschodu prezbiterium i dostawioną od zachodu wieżą. Od północy rozbudowany o pomieszczenia zakrystii i kaplicy. Kamienne partie muru zachowały się w południowej ścianie prezbiterium oraz we wszystkich ścianach wieży (do wysokości trzeciej kondygnacji). Nawa główna i prezbiterium przykryte sklepieniem kolebkowym z lunetami, nawy boczne - sklepieniami krzyżowymi. Korpus nawowy i prezbiterium wzmocnione przyporami i przykryte dachami dwuspadowymi. Wieża zwieńczona stożkowym hełmem. W elewacji korpusu i prezbiterium wysokie, trójdzielne, ostrołukowe okna. Elewacja wieży zdobiona dodatkowo ostrołukowymi blendami. Wyposażenie Ołtarz główny – barokowy, drewniany, bogato polichromowany. Ufundowany w 1697 z inicjatywy dwóch burmistrzów Myśliborza: Andreasa Rothe i Georga Dalacka. Wykonany przez snycerza Heinricha Bernharda Hattenkerela z Morynia (według niektórych źródeł Hattenkerel był wykonawcą tylko niewielkiej części ołtarza). Na przestrzeni dziejów, ołtarz był kilkukrotnie remontowany. Miało to miejsce w XVIII w., 1837 r., 1901 r., około 1955 r., 1982 r, 1997-2001 r. Ołtarz jest wysoką na 13,5 m konstrukcją przyścienną, składającą się z predelli, dwukondygnacyjnego retabulum i zwieńczenia. Podstawa ołtarza (stipes) ma formę sarkofagu o zaokrąglonych narożach i ozdobiona jest złoconym monogramem Chrystusa. predella ma kształt prostokąta o znacznej wysokości (wysokość predelli jest tylko nieznacznie mniejsza od jej szerokości). W centrum predelli znajduje się owalna nisza wypełniona reliefową sceną Ostatniej Wieczerzy z Chrystusem i dwunastoma apostołami. Po obu stronach niszy umieszczone zostały na tle zdwojonych pilastrów o jońskich kapitelach dwie kariatydy symbolizujące Synagogę (po lewej) i Eklezję (po prawej). Synagoga przedstawiona została jako starsza kobieta z chustą na głowie, trzymająca w prawej dłoni sześcioramienną gwiazdę, a w lewej kadzielnicę. Eklezja - młoda kobieta z różą w prawej dłoni. Dekorację predelli stanowią ozdobne uszaki oraz uskrzydlone główki putt i ornament z motywem girland i liści akantu. niższa kondygnacja retabulum zawiera w części centralnej niszę z płaskorzeźbioną sceną Ukrzyżowania Chrystusa. U stóp krzyża, po prawej stronie, przedstawiona została (ze złożonymi dłońmi) Maria podtrzymywana przez Jana Ewangelistę i Marię Kleofasową, Obok klęczy, obejmując krzyż, Maria Magdalena. Po lewej stronie krzyża, u dołu, widać trzech żołnierzy rzymskich rzucających kości o szaty Chrystusa, za nimi widoczni są trzej Żydzi przygotowujący gąbkę nasączoną octem dla Jezusa. Tło sceny stanowi skalisty pejzaż z zabudowaniami Jerozolimy na szczycie. Po bokach sceny centralnej umieszczone zostały, rozdzielone kolumnami o korynckich kapitelach, cztery duże figury Ewangelistów, poczynając od lewej: św. Mateusza (z aniołem), św. Marka (z lwem), św Łukasza (z wołem), św. Jana (z orłem). Po obu stronach retabulum znajdują się ażurowe, akantowe uszaki z aniołami trzymającymi Narzędzia Męki Pańskiej. wyższa kondygnacja retabulum - węższa od poprzedniej - zawiera w części centralnej wizerunek Chrystusa Zmartwychwstałego. Obok widoczne są figury czterech rzymskich żołnierzy (dwóch z nich przedstawionych zostało w pozycji półleżącej, a pozostałych dwóch w pozycji stojącej). Na uszakach widoczne anioły z symbolami Arma Christi. w zwieńczeniu, w części niższej, przedstawiony został tetragram otoczony promieniującym obłokiem. Nad nim anioł trzymający szarfę. Całość wieńczy figura Chrystusa Zmartwychwstałego z dwoma aniołami dzierżącymi trąby. Galeria ambona – zbudowana w latach siedemdziesiątych XVII w. Ozdobiona malowanymi wizerunkami czterech ewangelistów oraz dwoma obrazami przedstawiającymi drabinę Jakubową i wyplucie Jonasza na brzeg przez wielką rybę. Baldachim ambony zwieńczony wizerunkiem pelikana karmiącego własną krwią swe młode. organy – wykonane w latach 1843-48 przez Carla Augusta Buchholza z Berlina. Pierwotnie posiadały 2 manuały i 12 registrów. Były remontowane w latach: 1904-1905 oraz w 1976 r. Przypisy