Most Odrzański w Krośnie Odrzańskim

Most Króla Bolesława Chrobrego w Krośnie Odrzańskim (niem. Oderbrücke) – znajdujący się na 514 km rzeki Odry most kratownicowy. Przeprawa o konstrukcji trójprzęsłowej stalowej, nitowanej. Elementy nośne wsparte są na dwóch przyczółkach brzegowych oraz dwóch filarach usytuowanych w dnie rzeki. Betonowe filary oblicowane są granitem. Przeprawa łączy lewobrzeżną (dolną) i prawobrzeżną (górną) część miasta. Zaprojektowany przez Zieglera i wybudowany w latach 1903–1905 przez Firmę Beuchelt u. Co. z Zielonej Góry. Jest odcinkiem drogi krajowej nr 29. Zarządcą obiektu jest Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Obiekt wpisany jest do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubuskiego pod nr rej. L-600/A z 13.08.2013 r. W dniu 23 kwietnia 2026 r. podczas sesji Rady Miejskiej podjęto uchwałę w sprawie nadania nazwy mostowi na Odrze w Krośnie Odrzańskim nazwy Most Króla Bolesława Chrobrego. Charakterystyka techniczna Konstrukcję ustroju nośnego mostu stanowi trójprzęsłowa belka przegubowa w układzie gerberowskim. Jest to konstrukcja stalowa, nitowana. Most spoczywa na czterech podporach, z których każda wyposażona jest w łożyska stalowe (stałe i ruchome). Przyczółki posadowione na drewnianych palach, betonowe pokryte ciosami granitowymi. Długość mostu w osiach podparcia – 163,540 m Długość konstrukcji nośnej – 164,010 m Szerokość całkowita przęsła – 11,980 m Szerokość jezdni – 6,00 m Szerokość chodników – 2x2,0 m Waga – 580 ton Klasa obciążenia – PN-S-10030:1985 – do 30 ton Historia 1903-1945 /budowa/ Most powstał w miejsce konstrukcji wzniesionej w XIX w. typu holenderskiego, podnoszonej, składającej się z trzynastu jarzm mostowych. Największe zagrożenie dla wysłużonego mostu stworzyła zima roku 1876, kiedy to kry lodowe niemal nie zniosły go z nurtem. Stary most nastręczał także wielu problemów żeglarzom z uwagi na fakt, że nie był usytuowany prostopadle do nurtu. Wskutek tego jednostki pływające często narażone były na uszkodzenia w zetknięciu z elementami pełniącymi rolę lodołamaczy. Aby uniknąć utrudnień dla użytkowników drogi wodnej, nowy projekt został przesunięty w kierunku wschodnim, co z kolei wymuszało zmiany w układzie urbanistycznym ulic krośnieńskiej Starówki. Ostateczne uzgodnienia pomiędzy Zarządem Dróg Prowincjonalnych, Zarządem Regulacji Rzeki Odry i władzami miejskimi zapadły na spotkaniu 12 marca 1903 r. Przeprawa została wybudowana ze środków państwowych, przy wsparciu samorządu miejskiego. Koszt inwestycji wyniósł 356 000 marek. Głównym projektantem i jednocześnie nadzorującym prace był mistrz budowlany Ziegler, kierownikiem budowy inżynier Saalfeld. Prawdopodobnie projekt został zapożyczony od królewskiego inspektora budowlanego Rautenberga, twórcy Mostu Odrzańskiego w Brzegu. W trakcie realizacji projektu wyburzono kilka budynków, które w większości zlokalizowane były w ubogiej, nieprzynoszącej chluby dzielnicy, a także fragmenty średniowiecznych murów miejskich. Prace rozpoczęły się już w 1903 r. od wzniesienia jednego filara w nurcie rzeki i jednego brzegowego. Zgodnie z harmonogramem roboty związane z budową wszystkich czterech podpór zakończyły w sierpniu 1904 r. Uroczyste otwarcie przeprawy nastąpiło 10 czerwca 1905 r. Początkowo jako pierwszy miał przejechać przez niego wóz z obornikiem, ale ostatecznie odstąpiono od tego uznając, że nie będzie to godne tej schludnej i nowej budowli. Oficjalnie pierwszą osobą, która przeszła przez most był kapitan armii von Götzen, a pierwszym pojazdem – powóz konny radcy podatkowego Kadego. W konstrukcji zachowało się wiele pierwotnych zdobników, m.in.: wsporniki pod lampy oświetleniowe i ażurowe portale przy filarach. W okresie Republiki Weimarskiej most zdobiły podwieszone w górnej części dwa czarne, heraldyczne (jak wynika z projektów technicznych) orły o wymiarach 1,8m x 2,5m. Ich wygląd nawiązywał do symboliki pruskiej (królewskiej), ale był także prawdopodobnie elementem wiążącym się z dawnym symbolem księstwa krośnieńskiego, którego to herb znajdował się w wielkim herbie Królestwa Prus. Taki wniosek można wysnuć analizując most w Brzegu, który zdobił herb miasta podtrzymywany przez anioła. Pierwszy duży pochód, który przeszedł nowym mostem odbył się w lipcu 1905 r. i był związany z hucznymi obchodami rocznicy 900- lecia miasta. W roku 1933, wbrew traktatowi wersalskiemu rozpoczęto w Krośnie formowanie pułku piechoty (początkowo pod nazwą Infanterie Regiment Crossen), przekształconego następnie w jednostkę zmotoryzowaną. Zapewne było to jedną z przyczyn poszerzenia jezdni i wzmocnienia konstrukcji już w roku 1936. 1945-2020 /odbudowa i eksploatacja/ W 1945 r. niemiecka obrona skupiła się na przyczółku mostowym (miejscowość – punkt oporu). Głównym zadaniem nielicznej grupy obrońców, składających się z resztek wycofujących się oddziałów niemieckich było opóźnianie nacierających od prawobrzeżnej części miasta (Kamień, Łochowice) wojsk radzieckich. Most został zaminowany i ostatecznie wysadzony przez oddział Wehrmachtu. Miało to miejsce o poranku 15 lutego 1945 r. W pierwszym okresie zastępował go most pontonowy, a następnie drewniany, oba wybudowane przez Rosjan. Most drewniany służył do przeprawy dla pojazdów, a pomiędzy zniszczonymi przęsłami mostu stalowego przeprowadzono stalowe liny, na których wyłożono drewnianą, dębową kładkę. Ta prowizoryczna przeprawa miała ok. 10 metrów długości i 3 metry szerokości, i co zrozumiałe wzbudzała strach wśród mieszkańców, którzy mieli przeprawić się na drugi brzeg Odry. Głównym zagrożeniem dla obu konstrukcji były w pierwszych latach potężne zatory lodowe. Mimo ofiarności oddziałów saperskich w walce z krą lodową już w 1947 r. most został uszkodzony i na krótki czas wyłączony z ruchu kołowego. Uznanie dla poświęcenia żołnierzy znalazło swój wyraz w Uchwale nr 16 z 1947 r. MRN w Krośnie Odrzańskim: „Miejska Rada Narodowa w dowód wdzięczności za ofiarną pracę przy ochronie mostu na Odrze w Krośnie – Odrzańskim składa tą drogą pierwszemu batalionowi 4 pułku saperów Łużyckich stacjonowanych w Poznaniu jak największe uznanie za położony trud i bohaterskie przeciw stawienie się napierającemu żywiołowi jakim była powódź i pochód lodów w czasie od dnia 10.III. do 24.III.1947 r. Praca Bohaterskiego Plutonu została uwieńczona uratowaniem mostu od zagłady”. Niemal wszystkie dotychczasowe prace remontowe i modernizacyjne związane były z dynamicznie rozwijającą się motoryzacją, a co za tym idzie wzrastającym natężeniem ruchu. W roku 1953 wykonano zabieg poszerzenia jezdni i wzmocnienia konstrukcji, pokrywając jezdnię masą bitumiczną. Wreszcie w 1960 roku zastąpiono ją asfaltem. W roku 1999 dokonano kapitalnego remontu przeprawy (piaskowanie elementów metalowych, zmiana nawierzchni jezdni i ciągów pieszych, malowanie w tym pokrywanie środkami przeciwkorozyjnymi), a na okres prac wzniesiono równolegle most tymczasowy. 2021-2025 /przebudowa i podwyższenie mostu/ Cele i przebieg inwestycji Najważniejszymi celami związanymi z realizacją inwestycji były: zwiększenie klasy obciążenia mostu, podwyższenie światła mostu o 1,84 m dla jednostek pływających uczestniczących w akcjach lodołamania, zapobiegających powodziom zatorowym oraz podniesienie klasy żeglowności drogi wodnej Odry do klasy Va.12 stycznia 2021 roku Wody Polskie podpisały ze spółką Strabag umowę na przebudowę oraz podwyższenie mostu. W czasie prowadzenia inwestycji ruch samochodowy odbywał się po moście tymczasowym. Pierwotnie prace miały zakończyć się jesienią 2023 roku, jednak problemy techniczne spowodowały półtoraroczne opóźnienie. W październiku 2024 roku zapewniono przejezdność zabytkowego mostu w jednym kierunku. Przywrócenie ruchu dwukierunkowego nastąpiło 31 marca 2025 roku. Oficjalne otwarcie całej inwestycji miało miejsce 12 maja 2025 roku. Projekt o wartości prawie 117 mln zł finansowany był m.in.: z pożyczki Banku Światowego w ramach Projektu Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły, kredytu Banku Rozwoju Rady Europy oraz budżetu państwa. W wyniku przeprowadzonych prac odległość pomiędzy dolną częścią mostu Odrzańskiego, a lustrem wody wynosi minimum 5,25 m. Zakres prac Zakres robót obejmował: podniesienie i nadbudowę podpór konstrukcji nośnej istniejącej przeprawy, rozbudowę drogi krajowej nr 29 na odcinku objętym przebudową, wykonanie murów oporowych na dojazdach do obiektu mostowego, odcinkowe umocnienie skarp rzeki Odry, przebudowę chodników oraz ciągów pieszych, przebudowę zjazdów indywidualnych, wykonanie elementów bezpieczeństwa ruchu drogowego oraz pieszego, przebudowę istniejącej sieci energetycznej, oświetlenia drogowego sieci telekomunikacyjnej, sieci wodociągowej, kanalizacji grawitacyjnej i sanitarnej oraz gazociągu. Galeria zdjęć Przypisy Bibliografia Cieciński W., Krosno Odrzańskie, ludzie i wydarzenia (z przymrużeniem oka), Zielona Góra 2001. Halicka B., Krosno Odrzańskie 1005-2005. Wspólne dziedzictwo kultury, Skórzyn 2005. Karta ewidencyjna, Most drogowy. Krosno Odrzańskie, oprac. Budych L., 1993 r. Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Zielonej Górze. Kłaczkowska M., Most drogowy Krosno Odrzańskie, Zielona Góra 2017. Lüddecke G., Eine Stunde auf der Oderbrücke, [w:] Bilder aus dem Crossener Odergau, Crossen a.O. 1913. Obstfelder C. von, Chronik der Stadt Crossen a. O., Crossen a. O. 1925. Schaede – Testament im Zeitzer Archiv erhalten, Crossener Heimatgrüße” nr 2, 1993. Toczewski A., Bitwa o Odrę w 1945 roku, Zielona Góra 2010. Zeidler R., Ich habe mein Crossen sterben sehen!, [w:] Karl Wein, „Wo die Zeit mündet in die Ewigkeit...”. Ein Heimatbuch der Stadt Crossen/Oder, Kiel, 1962. Linki zewnętrzne Przedwojenne kartki pocztowe z mostem Przedwojenne kartki pocztowe z mostem oraz niemiecki projekt powykonawczy sporządzony przez Zieglera /wrzesień 1905/ Podstawowe informacje o moście zawarte na stronie zabytki.pl Rejestr zabytków województwa lubuskiego Plan Zarządzania Środowiskiem. Projekt Ochrony Przeciwpowodziowej w Dorzeczu Odry i Wisły – Projekt dokumentu Specyfikacja zamówienia publicznego projektu „Przebudowa mostu drogowego w Krośnie Odrzańskim wraz z dojazdami”