Kościół św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu

Kościół św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu – kościół parafii rzymskokatolickiej w Kędzierzynie-Koźlu, w województwie opolskim, należący do dekanatu Koźle diecezji opolskiej, mający status obiektu zabytkowego, który został ufundowany przez barona Jana von Oppersdorffa, a następnie konsekrowany w 1570, będący jednym z najstarszych obiektów w mieście, zbudowany z cegły, w stylu neogotyckim. Fasada z wejściem głównym usytuowana jest od ulicy Pamięci Sybiraków. Architektura Kościół składa się z nawy głównej zakończonej prezbiterium z ołtarzem wykonanym przez firmę Ericha Adolfa z Wrocławia według proj. prof. Paula Plontke z Berlina oraz dwóch kaplic bocznych (naw) pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa i Najświętszej Maryi Panny, oraz dobudowanych dwóch wież i zakrystii. Ma następujące wymiary: długość × szerokość = (44,95 × 27,14) m oraz wysokość 34,69 m, a wraz ze szczytowym prętem na kulę i chorągiewkę nawet 37,35 m. Powierzchnia użytkowa kościoła wynosi 700 m², a kubatura 6500 m³. Budynek jest murowany (początkowo drewniany), pseudohalowy, w stylu neogotyckim, wielokrotnie przebudowywany. Mury otoczone przyporami. Prostokątna w rzucie poziomym wieża główna kościoła o wymiarach (7,10 × 6,65) m i wysokości 37,35 m wykonana została w stylu gotycko-renesansowym z czterema zainstalowanymi dzwonami, a druga wieża (kruchta) w rzucie poziomym koła o średnicy 3,19 m, jest niższa o wysokości 10,85 m – komunikacyjna, ze schodami kręconymi. Dach dwuspadowy z małą wieżyczką (murem) o wysokości 2,81 m, na sygnaturkę (obecnie zdemontowaną), w środku kalenicy, pokryty dachówką holenderką. Nawa główna Kościół jest przykryty sklepieniem krzyżowo-żebrowym, a prezbiterium sklepieniem sieciowym, wokół którego umieszczono pięć witraży według proj. Bernharda Latazky z Berlina, z centralnym przedstawiającym scenę ukrzyżowania oraz czterech bocznych poświęconych: Trójcy Świętej, narodzeniu Jezusa, Zmartwychwstaniu i Duchowi Świętemu. Retabulum ołtarzowe złożone jest z dwóch blach umieszczonych po obu stronach tabernakulum na których znajduje się osiem scen biblijnych: czterech ze Starego Testamentu (strona prawa) i czterech z Nowego Testamentu (strona lewa) oraz dodatkowymi przymocowanymi do nich drążkami zwieńczonymi figurami aniołów. Na szczycie ołtarza widoczny łaciński napis PANIS VITAE VITIS VERA, co można przetłumaczyć jako „Prawdziwy Chleb i Winorośl Życia”. Pod mensą ołtarzową (antepedium) umieszczono scenę Ostatniej Wieczerzy. Ołtarz od tyłu sygnowany: ALBERT SIEGERT BRESLAU SEPTEMBER 1936. Przy ołtarzu głównym, po lewej stronie znajduje się obraz Matki Bożej Szkaplerznej zwany również obrazem Matki Bożej Opawskiej, a po prawej w mensie umieszczono relikwiarze patronów kościoła wykonane przez artystę Pawła Bagińskiego oraz relikwiarz św. Jana Pawła II i św. Faustyny Kowalskiej. W nawie umieszczono na ścianie bocznej od zakrystii figurę św. Zygmunta, a na filarach figury: św. Jana Nepomucena, św. Jacka, św. Jadwigi Śląskiej, św. Melchiora Grodzieckiego i św. Franciszka z Asyżu. W centrum nawy od strony zakrystii znajduje się zabytkowa ambona z baldachimem, połączona ze ścianą kościoła. Sień przy wejściu głównym otoczona ornamentową kratą z zamontowanymi na niej wrotami. W kluczu głównego portalu wejściowego z drzwiami drewnianymi, dwuskrzydłowymi zrekonstruowano datę: 1511, gmerk i krzyż joannitów. Dzwony na wieży kościoła Na przestrzeni wieków wielokrotnie na wieży kościoła wymieniano w znajdującej się tam dzwonnicy zamontowane dzwony. Poprzednio w roku 1929, a następnie w 1958. Obecnie w dzwonnicy zamontowano cztery dzwony o napędzie elektrycznym, odlane z brązu w 1953, w Stuttgarcie przez ludwisarza Heinricha Kurtza. Zostały one zakupione przez parafię z ewangelickiego kościoła Zbawiciela w Tailfingen (Niemcy) i zainstalowane we wrześniu 2025 po uprzedniej renowacji przez firmę Rduch Bells & Clocks z Rydułtów. Kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa Ołtarz boczny w kaplicy Najświętszego Serca Pana Jezusa w formie pentaptyku z centralnym obrazem triumfującego Serca Jezusa oraz czterech bocznych obrazów ze scenami męki Pańskiej pędzla prof. Paula Plontke (modlitwy Jezusa w Ogrójcu, biczowania, cierniem ukoronowania i dźwigania krzyża), usytuowanych na skrzydłach. Po złożeniu skrzydeł wyłania się scena umycia nóg św. Piotrowi przez Jezusa w Wieczerniku. Na szczycie ołtarza umieszczono złoty krzyż, a poniżej niego symbol Ducha Świętego w postaci Gołębicy. Pod mensą ołtarzową (antepedium) umieszczono trzy sceny w postaci reliefów: przemienienia Pańskiego, chrztu Jezusa i objawienia Jezusa św. Marii Magdalenie po Zmartwychwstaniu. Ponadto w kaplicy zawieszono trzy obrazy: obraz Jezusa Miłosiernego, w przejściu do nawy głównej oraz św. Jadwigi Śląskiej i św. Notburgi, na ścianie północno-zachodniej. Na końcu kaplicy pod chórem umieszczono figurę św. Antoniego trzymającego na swym ręku małego Jezusa. Kaplica Najświętszej Maryi Panny W drugiej bocznej kaplicy poświęconej Najświętszej Maryi Pannie umieszczony został obraz Matki Boskiej z Koźla, z lat 1420–1430. Ołtarz wykonany wg projektu Ewy Budniewskiej-Bartek, wykonany w firmie Halupczok w Opolu. Pod posadzką kaplicy znajduje się krypta grobowa trójki krewnych fundatora kościoła z rodu Oppersdorffów. Ponadto w kaplicy umieszczono na filarze figurę św. Anny ze swoją córką Maryją, a na bocznej ścianie św. Józefa trzymającego na swym ręku małego Jezusa. W przedłużeniu tej nawy, idąc dalej, na ścianie południowo-wschodniej wisi gotycki krucyfiks z XVI wieku, a blisko niego znajduje się renesansowa, inskrypcyjna tablica żeliwna z monogramem i kartuszem herbowym zmarłej w 1570 Agnes Wittich. Pod chórem umieszczono figurę Niepokalanego Serca Maryi. Blisko tej figury zawieszono na ścianie końcowej obraz z wizerunkiem św. Jana Pawła II. W kościele zainstalowano w 1929 organy firmy Rieger (na tabliczce napis: Opus 2406 Rieger), wyposażone w 43 głosy o trzech manuałach, wolnostojące piszczałki prospektowe, pneumatyczne traktury, wiatrownice stożkowe i rezerwuar: 3 miechy pływakowe (główny zasobnik powietrza wraz z podawaczem oraz dwa miechy kompensacyjne). Plac wokół kościoła (dawniej cmentarz) otoczony jest murem oporowym. Za prezbiterium na postumencie stoi figura Chrystusa, a koło głównego wejścia krzyż misyjny z 1930. Przy bocznym wejściu (zachodnim) znajduje się grobowiec zmarłych ostatnich proboszczów parafii. Historia Pochowani w kryptach i przy kościele Pod posadzką kościoła znajduje się kilka nieudostępnionych (zamurowanych) krypt grobowych. Największa z nich – krypta Świętego Krzyża, znajdująca się pod nawą główną kościoła, rozciągnięta – mniej więcej – od prezbiterium do chóru została utworzona na początku XVII wieku. Najstarsza krypta z 1596 o wymiarach poziomych (5 × 3) m i wysokości 2,5 m położona jest pod posadzką w podziemiach kaplicy Najświętszej Marii Panny. Ostatni raz krypta ta była otwarta w 1997 podczas remontu po powodzi, po czym została zamknięta. Jak wykazały prowadzone w latach 90. XX wieku badania, pod kościołem zachowało się więcej pochówków, m.in. matki z noworodkiem. Herbert Probe podaje, że w 1323 pod kaplicą została zbudowana krypta książęca kozielskich Piastów. Uwagi Przypisy Bibliografia AleksandraA. Gałka AleksandraA., Dzieje kościoła pw. św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu. Historia i legendy. (PDF), „Z Zamkowego Wzgórza”, Nr 1/2022, Kędzierzyn-Koźle: Muzeum Ziemi Kozielskiej, kwiecień 2022, s. 17–21, ISSN 2657-3717 [zarchiwizowane z adresu 2022-04-19] . JosefJ. Gröger JosefJ., GrzegorzG. Jureczko GrzegorzG., Kościoły, klasztory i kaplice miasta i dawnej twierdzy Koźle, Heilbad Heiligenstadt 2004, ISBN 3-935330-15-4, OCLC 749650067 . PrzemysławP. Padoł PrzemysławP., MarekM. Partyka MarekM., Remont zabytkowego kościoła parafialnego pw. św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej w Kędzierzynie-Koźlu w celu ochrony obiektu dziedzictwa kulturowego. Projekt budowlany [online], drive.google.com, 30 grudnia 2019 [dostęp 2021-12-05] . GrzegorzG. Poźniak GrzegorzG., Katalog organów diecezji opolskiej. Cz. 1. (PDF), Opole: Redakcja Wydawnictw Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego, 2014 (Z Dziejów Kultury Chrześcijańskiej na Śląsku, 80), ISBN 978-83-63950-30-9, OCLC 890397214 [zarchiwizowane z adresu 2022-02-20] . JanuszJ. Prusiewicz JanuszJ., JózefJ. Kowalewski JózefJ., Dokumentacja zabytku. Kościół parafialny p.w. św. Zygmunta. (PDF), [w:] Ośrodek Dokumentacji Zabytków w Warszawie [online], zabytek.pl, 1998 [zarchiwizowane z adresu 2022-05-08] . AlfonsA. Schubert AlfonsA., Zarys historii parafii św. Zygmunta i św. Jadwigi Śl. w Kędzierzynie-Koźlu, wyd. 1, Kędzierzyn-Koźle: Arkom, 2000, OCLC 644544616 . AlfonsA. Schubert AlfonsA., Tryptyk relikwiarzy świętych w Koźlu, Koźle: Wyd. Świętego Krzyża w Opolu, 2005, ISBN 83-7342-072-X, OCLC 749794884 . AugustinA. Weltzel AugustinA., Geschichte der Stadt, Herrschaft und Festung Cosel, Berlin 1866, OCLC 162401797 (niem.). Linki zewnętrzne Kościół pw. św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej. Kędzierzyn-Koźle [online], zabytek.pl [dostęp 2018-12-27] . Kościół św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej (Kędzierzyn-Koźle) w bazie Online Computer Library Center Adam Studio Koźle: Kościół w Kędzierzynie-Koźlu pod wezwaniem św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej. (film). youtube.com, 2012-06-22. [dostęp 2018-12-27]. Kędzierzyn-Koźle, ul. Pamięci Sybiraków. Kościół św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej [online], fotopolska.eu [dostęp 2019-03-09] . Kościół parafialny św. Zygmunta i św. Jadwigi Śląskiej. Katholische Pfarrkirche [online], polska-org.pl [dostęp 2019-03-09] .