NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kaplica cmentarna w Turośli

Kaplica cmentarna w Turośli – zabytkowa kaplica w Turośli, w powiecie kolneńskim, w województwie podlaskim. Historia Kaplicę wybudował w 1811 nadleśniczy i wójt Michał Szaniawski. W 1862 została wyremontowana, a później przeniesiona na obecne miejsce ze względu na budowę nowego kościoła. W 1989 wymieniono oszalowanie wnętrza i podmurówkę. Budynek konstrukcji zrębowej wzniesiono z drewna na podmurówce z cegły, na planie wydłużonego ośmioboku (kwadrat i dwa trapezy). W części prezbiterium drewniana podłoga jest podwyższona, a ściana udekorowana obrazem w stylu barokowym z 4 ćwierci XIX wieku. Obiekt jest kryty krokwiowo-płatwiowym, ośmiopołaciowym dachem. Dopływ światła zapewniają okna od zachodu i wschodu. 25 listopada 1994 kaplica została wpisana do rejestru zabytków (nr rej. A-522). W 2024 parafia Turośl otrzymała – z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków realizowanego w ramach Programu Inwestycji Strategicznych „POLSKI ŁAD” – dotację na gruntowny remont kaplicy. Przypisy
Mogiła zbiorowa w Pniewie

Mogiła zbiorowa w Pniewie – cmentarz (mogiła zbiorowa) w lesie, w pobliżu wsi Pniewo, przy drodze leśnej z Pniewa do Podgórza. Pochowano tu ok. 400 osób, w tym także osoby pochodzenia żydowskiego. Znajduje się tu tablica informacyjna o treści: „W tym lesie w mogile zbiorowej spoczywa około 400 osób narodowości polskiej i żydowskiej, żołnierzy Polskiego Państwa Podziemnego oraz więźniów z więzienia w Łomży rozstrzelanych przez niemieckiego okupanta w maju 1942 r., 18 września i 17 grudnia 1943 r.” W tym miejscu odbyły się co najmniej dwie zbiorowe egzekucje. Pierwsza w 1942 – zamordowano ok. 400 osób i druga w 1943 – zginęło 12 osób. Obecnie spoczywają tu ofiary pierwszej egzekucji. Ofiary z 18 września 1943 po wyzwoleniu zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz w Łomży. W 1943 zostali zamordowani: Witold Giejsztowt, lat 54 – inżynier Stanisław Gorzoch, lat 23 – handlowiec. Pracował w tartaku i tam został aresztowany. Tadeusz Jensz, lat 30 Janina Jenszówna, lat 28 Zofia Jenszówna, lat 34, nauczycielka Jadwiga Lichtańska, lat 43 Eulalia Lichtańska, lat 17 – córka Jadwigi Stanisław Nowakowski, lat 27 – elektryk z Łomży Helena Nowakowska, lat 21 Stanisław Popiel, lat 56 – inżynier Maria Popiel, lat 58 Alfreda Sadowska, lat 38 – nauczycielka Przypisy Linki zewnętrzne Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podlaskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 37 [dostęp 2020-04-12] . Pniewo - masowy grób na sztetl.org.pl
Kościół Matki Bożej Różańcowej w Miastkowie

Kościół Matki Bożej Różańcowej – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Łomża - św. Brunona diecezji łomżyńskiej. Historia Jest to świątynia murowana wybudowana według projektu Ka­rola Majewskiego dzięki staraniom księdza Stanisława Bagińskiego. Prace budowlane zakończyły się w 1863 roku. W dniu 6 sierpnia 1864 roku kościół został poświęcony przez księdza Pawła Andruszkiewicza proboszcza i dziekana łomżyńskiego z delegacji biskupa sejneńskiego. W latach 1990–1993 dzięki staraniom księdza proboszcza Mariana Filipkowskiego świątynia została generalnie wyremontowana. Budowla nie jest konsekrowana. Przypisy
Kościół św. Wincentego á Paulo w Zbójnej

Kościół pw. Świętego Wincentego á Paulo – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Łomża - św. Brunona diecezji łomżyńskiej. Historia Jest to świątynia murowana wzniesiona w latach 1889–1892. Pobłogosławiona została w dniu 23 sierpnia 1992 przez ks. Wincentego Sienkiewicza, proboszcza nowogrodzkiego. W 1915 budowla została zniszczona, w 1923 odbudowana dzięki stara­niom ks. Aleksandra Witkowskiego. Konsekrował ją w dniu 27 czerwca 1926 bisku­p łomżyński Romuald Jałbrzykowski. W latach 1980–1992 dzięki staraniom ks. Jerzego Śleszyńskiego świątynia została gruntownie wyremontowana. Kościół jest wpisany do rejestru zabytków. Przypisy
Pałac Biskupi w Łomży

Pałac Biskupi – pałac biskupów łomżyńskich wybudowany w 1925 roku z inicjatywy biskupa Romualda Jałbrzykowskiego. Jest to budynek w stylu neoklasycystycznym, wybudowany według projektu architekta Zdzisława Świątkowskiego. Budynek znajduje się na południe od Katedry św. Michała Archanioła, przy ulicy Sadowej. Pałac jest budynkiem należącym do łomżyńskiej Kurii Biskupiej. Wewnątrz znajduje się wielce cennych zabytków, m.in.: obrazy barokowe z końca XIX w., grafiki, meble neobarokowe, portrety biskupów diecezji wigierskiej oraz krzyże ołtarzowe. Zobacz też Diecezja łomżyńska Biskupi łomżyńscy Przypisy
Kaplica św. Floriana w Goniądzu

Kaplica świętego Floriana w Goniądzu – jeden z rejestrowanych zabytków miasta Goniądz, w powiecie monieckim, w województwie podlaskim. Kaplica usytuowana jest na wzgórzu, około 200 metrów od zespołu zabudowań parafialnych. Została wzniesiona w 1864 roku. Budowla jest orientowana w stronę wschodnią. Wzniesiono ją na planie prostokąta. Kaplica zwieńczona jest półkolistą absydą. Zbudowana została z cegły i otynkowana jest na gładko bez dekoracji. Okna budowli są półkoliste z podziałem o układzie promienistym. Pod okapem jest umieszczony prosty gzyms. Przy elewacji frontowej znajdują się sterczynki zakończone żelaznymi, kowalskimi krzyżami. Do wyposażenia wnętrza należy rzeźba Chrystusa Ukrzyżowanego. Z lewej i prawej strony krucyfiksu namalowane są wizerunki świętych. Na stropie jest umieszczona postać św. Floriana. Przypisy
Kościół św. Izydora w Smolanach

Kościół św. Izydora w Smolanach – rzymskokatolicki kościół parafialny, pw. św. Izydora Oracza, zbudowany w latach 1834–1839 w miejscowości Smolany. Historia Na początku XIX w. Michał Haberman, właściciel ziemski, na miejscu zakupionego od Kotarskich folwarku Smolany założył dużą wieś Smolany. Sprowadził osadników z Mazur i Żydów. Dla katolików wybudował w latach 1834–1839 kościół jako filialny parafii Krasnopol. Dla jego obsługi w 1839 sprowadził ze Zaręb Kościelnych ojców Reformatów, dla których wybudował obok kościoła klasztor. Parafia w Smolanach została erygowana 4 listopada 1897 dekretem biskupa Pawła Krajewskiego. W 1937 remontowano fundamenty, dach i wieżę kościoła. W 1948 i 1952 pokryto dach blachą ocynkowaną. W 1964 wymieniono podłogę, a w 1974 założono ogrzewanie za pomocą pieców akumulacyjnych, które w 1982 zamieniono na centralne. W kwietniu 1989 rozpoczęto remont kościoła. Rozebrano starą wieżę i zbudowano nową, wymieniono uszkodzoną więźbę dachową i pokryto cały kościół blachą miedzianą. Wyremontowano także organy. W 1990 wymieniono okna i wykonano nowe tynki zewnętrzne. W 1994 wyburzono dawny chór i wykonano nowy żelbetowy. Zlikwidowano również dwa boczne ołtarze. 14 grudnia 2003 biskup ełcki Jerzy Mazur dokonał poświęcenia odrestaurowanej świątyni na przełomie XX i XXI w. Architektura i wyposażenie Jest to budowla bezstylowa, zbudowana z kamienia i otynkowana. Na planie prostokąta o wymiarach 26 na 12 m i wysokości do sklepienia 9 m, z jedną wieżą o wysokości 14 m. Filary o podstawie kwadratów ze ściętymi narożnikami dzielą wnętrze na trzy siedmioprzęsłowe nawy i jednoprzęsłowe prezbiterium. Nawa główna jest dwukrotnie szersza od naw bocznych. Przy wejściu kruchta, a nad nią chór muzyczny z piszczałkowymi organami. Dwuspadowy dach pokryty blachą miedzianą. Do kościoła przylega budynek klasztorny tworzący jedną całość w kształcie litery U. Wewnątrz w prezbiterium w ołtarzu głównym znajduje się figura Chrystusa Ukrzyżowanego. Na ścianie frontowej lewej nawy umieszczono obraz Matki Bożej Anielskiej, natomiast w prawej nawie obraz św. Izydora Oracza, głównego patrona parafii. Ponadto w świątyni są obrazy św. Antoniego Padewskiego, św. Michała Archanioła, Matki Boskiej Częstochowskiej, Matki Bożej Nieustającej Pomocy i Najświętszego Serca Pana Jezusa. Otoczenie Na cmentarzu przykościelnym wzniesiona została w 1846 kaplica – grobowiec pw. św. Michała Archanioła. W jej podziemiach znajdują się trumny z doczesnymi szczątkami rodziny Habermanów – fundatorów kościoła i parafii. Po ostatnim remoncie kaplica pełni rolę przedpogrzebowej kaplicy i dzwonnicy z trzema dzwonami sterowanymi elektronicznie. Przypisy
Szkoła hebrajska w Sejnach (Stara Poczta)

Szkoła hebrajska w Sejnach (Stara Poczta) – budynek dawnej szkoły żydowskiej znajdujący się w Sejnach, obecnie siedziba Ośrodka „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów”. Początki budynku sięgają połowy XIX wieku. Pierwotnie mieściła w nim świecka szkoła żydowska, której założycielem był Tuwie Pinkas Szapiro. Szkoła związana była z nurtem żydowskiego oświecenia określanego jako Haskala. Od końca XIX wieku do początku lat 90. XX wieku w budynku mieściła się poczta, stąd potoczne określenie budynku Stara Poczta. W latach 90. XX wieku miasto nabyło budynek od spadkobiercy dawnych właścicieli, zaś w 1997 przekazało nieodpłatnie Ośrodkowi „Pogranicze” na cele kulturalno-oświatowe. W kolejnych latach budynek został wyremontowany, zaś w 2002 otworzono go jako „Dom Pogranicza”. W 1994 obiekt został wpisany do rejestru zabytków (numer 1011). Obok znajduje się zabytkowy budynek dawnej synagogi w Sejnach. Przypisy
Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrożanach

Kościół Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Ostrożanach – rzymskokatolicki kościół parafialny znajdujący się w Ostrożanach, w województwie podlaskim, należący do diecezji drohiczyńskiej. Świątynia pełni funkcję sanktuarium maryjnego, znanego z kultu cudownego obrazu Matki Bożej Ostrożańskiej. Historia Pierwszy drewniany kościół w Ostrożanach został ufundowany w 1450 roku przez właścicieli wsi – braci Bartłomieja i Dadźboga. Rok później biskup łucki Andrzej Spławski erygował przy świątyni parafię. Pierwszy kościół funkcjonował około 250 lat i został ograbiony podczas najazdu wojsk Jerzego II Rakoczego w 1657 roku. W 1667 roku kasztelan podlaski Aleksander Radziszewski zapisał w testamencie fundusze na budowę nowej świątyni. Drugi kościół rozpoczęto wznosić w 1700 roku z inicjatywy Mikołaja Bykowskiego według projektu cieśli Jakuba Fausta z Węgrowa. Budowla posiadała plan krzyża z bocznymi kaplicami i bogatym barokowym wyposażeniem. Z powodu wad konstrukcyjnych świątynia szybko zaczęła popadać w ruinę. Obecny, trzeci kościół został zbudowany w latach 1756–1758 z fundacji Ignacego Ciecierskiego. Budowniczym świątyni był siemiatycki cieśla Piotr Prawda. Konsekracji kościoła dokonał w 1783 roku sufragan łucki Jan Szyjkowski. Pierwotnie świątynia posiadała dwie wieże od strony wschodniej, które usunięto podczas remontu pod koniec XIX wieku. Kościół był wielokrotnie remontowany, m.in. w latach 1806–1807, 1891–1892, 1937 oraz po II wojnie światowej. W 1946 roku gontowe pokrycie dachowe zastąpiono blachą. Kolejne prace konserwatorskie prowadzono przed koronacją obrazu Matki Bożej Ostrożańskiej oraz na przełomie XX i XXI wieku. Architektura Kościół położony jest na wschodnim krańcu wsi, na terenie dawnego cmentarza przykościelnego otoczonego kamiennym murem. Świątynia jest orientowana i reprezentuje styl późnobarokowy. Budowla została wzniesiona w konstrukcji zrębowej i oszalowana deskami. Korpus nawowy ma plan prostokąta, natomiast prezbiterium jest węższe i zamknięte prostą ścianą. Dach jest jednokalenicowy, trójspadowy, zwieńczony sygnaturką z hełmem namiotowym. Wnętrze ma układ trójnawowy typu pseudobazylikowego. Nawy oddzielone są dwiema parami słupów. Nad wejściem znajduje się chór muzyczny wsparty na kolumnach. Wyposażenie Najcenniejszym elementem wyposażenia jest barokowy ołtarz główny z 2. ćwierci XVIII wieku z cudownym obrazem Matki Bożej Ostrożańskiej. W kościele znajdują się także dwa barokowe ołtarze boczne z XVIII wieku oraz dwa ołtarze klasycystyczne z początku XIX wieku. Szczególną wartość artystyczną posiada barokowa ambona w kształcie łodzi rybackiej wykonana przed 1791 rokiem. W świątyni zachowała się również XVIII-wieczna chrzcielnica, klasycystyczny prospekt organowy z 1. połowy XIX wieku oraz zabytkowe feretrony procesyjne. Wśród obrazów znajdujących się w kościele wyróżniają się przedstawienia: Niepokalane Poczęcie Najświętszej Maryi Panny, Matka Boża Różańcowa, św. Jana Ewangelisty oraz Zwiastowanie. W świątyni przechowywane są także cenne relikwiarze oraz zabytkowe naczynia liturgiczne pochodzące jeszcze z pierwszego kościoła. Przypisy
Kościół Trójcy Przenajświętszej w Dziadkowicach

Kościół Trójcy Przenajświętszej – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Siemiatycze diecezji drohiczyńskiej. Obecna świątynia w stylu odrodzenia o długości 28 metrów, szerokości 14 metrów i wysokości 20 metrów została wzniesiona z cegły i kamienia w 1802 roku, dzięki funduszom miejscowej szlachty i byłego proboszcza w Dziadkowicach, księdza Wojciecha Jabłońskiego. Prace budowlane nadzorował ówczesny proboszcz, ksiądz Józef Krzyżanowski. W 1828 roku ksiądz Józef Michał Wąsowicz, proboszcz w Dziadkowicach, wybudował chór podparty czterema marmurowymi kolumnami. Nowe organy zostały ufundowane przez właściciela Kątów, ziemianina dziadkowickiego – Feliksa Uszyńskiego, sędziego powiatu drohickiego i jego małżonkę Mariannę z Pieńkowskich. Nowa świątynia w Dziadkowicach została konsekrowana w dniu 23 lipca 1850 roku przez księdza Wacława Żylińskiego, biskupa wileńskiego. Przypisy
Kościół św. Stanisława w Niemirowie

Kościół świętego Stanisława – zabytkowy rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Siemiatycze diecezji drohiczyńskiej. Obecna, murowana świątynia została wzniesiona w latach 1780-1791, dzięki staraniom Fryderyka Michała księcia Czartoryskiego (1696-1775), kanclerza Wielkiego Księstwa Litewskiego (1752-1775), zapewne według projektu architekta Jana Samuela Beckera. Po śmierci księcia Fryderyka Michała prace budowlane kontynuowała jego małżonka Eleonora Monika z Waldsteinów Czartoryska (1712-1795) i bratanek Adam Kazimierz książę Czartoryski (1734-1823), generał ziem podolskich (od 1758) marszałek sejmu konwokacyjnego (1764). W ramach represji po powstaniu styczniowym – z rozkazu (nr 12420/1866) Konstantego von Kaufmana (1818-1882), generał-gubernatora grodzieńskiego i wileńskiego (1865-1866) – w dniu 17 września 1866 roku świątynia została zamknięta na okres czterdziestu lat. Dobra kościelne zostały przejęte przez cerkiew prawosławną, natomiast wierni zostali zmuszeni do uczęszczania na nabożeństwa do Wysokiego Litewskiego. Dopiero po wydaniu carskiego ukazu tolerancyjnego z dnia 30 kwietnia 1905 roku, na rozkaz cara z dnia 11 listopada 1905 roku świątynia została zwrócona wiernym w dniu 13 grudnia 1905 roku. Jego restauracją zajął się z wielkim zaangażowaniem ks. Bolesław Teżyk (1880-ok. 1928), ówczesny proboszcz w Niemirowie (1907-1911). Po wstępnym odnowieniu kościoła pierwsza msza została odprawiona w dniu 27 grudnia 1905 roku przez księdza Antoniego Kaczyńskiego (1871-1947), proboszcza z Wysokiego Litewskiego i dziekana brzeskiego (od 1904). Późniejsze prace budowlane były prowadzone w latach 1907-1911 pod kierownictwem wspomnianego wyżej księdza Bolesława Teżyka. Podczas przechodzenia frontu w czasie I wojny światowej świątynia została zamieniona na prowizoryczny lazaret. Z kolei podczas II wojny światowej, po utworzeniu przez władze sowieckie strefy nadgranicznej („połosy”) świątynia została zamknięta dla wiernych od 10 kwietnia 1940 roku do 22 czerwca 1941 roku i mocno zdewastowana. Podczas cofania się frontu niemieckiego w dniu 28 lipca 1944 roku świątynia została zaminowana. Od wysadzenia została uratowana przez, zatrudnionego przy zaminowywaniu, Stanisława Szymańskiego, który w dniu 30 lipca poprzecinał kable. W dniu 8 października 2009 roku ksiądz biskup Antoni Dydycz – w obecności księdza biskupa Stanisława Padewskiego z diecezji Charkowa-Zaporoża na Ukrainie – dokonał uroczystego poświęcenia, czyli konsekracji nowego ołtarza soborowego, umieszczając w nim relikwie: św. Ojca Pio, bł. o. Honorata Koźmińskiego, bł. o. Marka z Aviano, bł. ks. Antoniego Beszty-Borowskiego, bł. br. Bernarda z Offidy oraz bł. Florydy Cevoli. Marmurowy ołtarz został wykonany w 2009 roku według projektu białostockiej architekt Krystyny Zawadzkiej – dzięki staraniom księdza mgr. Zbigniewa Domirskiego, proboszcza w Niemirowie w latach 2003-2010. Przypisy
Cmentarz muzułmański w Kruszynianach

Cmentarz muzułmański w Kruszynianach – cmentarz znajdujący się w Kruszynianach założony w II połowie XVII wieku przez społeczność tatarską. Położenie Cmentarz ma powierzchnię 0,6 ha. Teren mizaru jest otoczony kamiennym murem. Najstarszy nagrobek o czytelnej inskrypcji pochodzi z 1699 roku, napisy na starszych są zatarte. Znajdują się tu również bogato zdobione kamienne nagrobki z XIX wieku mające formy ostrosłupów, kolumn lub szlifowanych płyt. Przypisy Linki zewnętrzne Opis mizaru
Татарское кладбище (Крушиняны)

Татарское кладбище (Крушиняны) (пол. Cmentarz muzułmański w Kruszynianach тат. Кружиняна татар зираты) — татарское кладбище, расположенное в селе Крушиняны Сокульского повета в Польше. Оно было основано местной татарской общиной во второй половине XVII века. История Село Крушиняны основано полковником Самуилом Мурзой Криховским, татарским мурзой, спасшим царя в битве при Паркане, и вместе с ним сюда пришли еще 45 семей. Во второй половине XVII века было основано татарское кладбище, а в XVIII веке его обнесли каменной стеной. В таком виде кладбище сохранялось до 1983 года, когда территорию расширили с южной стороны и с западной стороны построили новые ворота. Так же сохранились первичные фрагменты главного ограждения, говорящие о прежних границах. Кладбище занимает площадь 0,6 га. Самое старое читаемое надгробие датируется 1699 годом, а надписи на старых могилах неразборчивы. Есть также богато украшенные каменные гробницы XIX века в виде пирамид, колонн или полированных плит. Самая многочисленная группа могил относится к XIX веку, известно более 300 могил этого периода. Расположение могил неравномерное. Надписи на самых старых из них на польском и арабском языках, на грубых надгробных камнях. Более поздние могилы, поставленные после 1863 года, представляют собой каменную стелу, украшенную полумесяцами и кириллическими буквами. Могилы конца XIX века и первой половины XX века построены по образцу христианских памятников. Расположение Кладбище расположено в восточной части села, на холме, в 250 метрах от дороги, проходящей через село. Объект открыт для посетителей. Источники Andrzej Michałowski, Alicja Sulimierska, Elżbieta Baniukiewicz: Studia i Materiały. Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Białostockie. Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu. Narodowa Instytucja Kultury, 1996, s. 34-35. Górska I., Meczety i mizary w Bohonikach i Kruszynianach pomnikami historii, «Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego», z. 19, 2013, s. 263—286. Kalisz A., Oleksicki A., Kruszyniany. Studium historyczno-przestrzenne do planu zagospodarowania przestrzennego wsi Kruszyniany, Białystok 1980, s. 40-41. Kołodziejczyk A., Cmentarze muzułmańskie w Polsce, Warszawa 1998, s. 52-55. Литература Rąkowski Grzegorz: Polska egzotyczna I. Oficyna Wydawnicza «Rewasz», Pruszków 2005. ISBN 83-89188-37-6 Darmochwał Tomasz: Północne Podlasie, wschodnie Mazowsze. Agencja «TD», Białystok 2000. ISBN 83-911266-3-3 Podlaski Szlak Tatarski — Bohoniki. Muzułmańska Gmina Wyznaniowa w Bohonikach przy pomocy finansowej Starosty Sokólskiego, Bohoniki 2006. ISBN 83-922665-2-8
Kościół św. Wincentego Ferreriusza i św. Bartłomieja Apostoła w Szudziałowie

Kościół pw. Świętego Wincentego Ferreriusza i św. Bartłomieja Apostoła w Szudziałowie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do dekanatu Krynki archidiecezji białostockiej. Historia Obecna murowana świątynia została wzniesiona w latach 1935–1937, dzięki staraniom proboszcza, księdza Ignacego Troski. Do budowy kościoła zakupiono cegłę pochodzą z ruin cerkwi św. Jerzego Zwycięzcy w Szudziałowie. Projekt świątyni został opracowany przez architektów: C. Ostachiewicza i Jan Szyllera. Kościół został poświęcony w 1938 roku przez dziekana z Sokółki, księdza Alfonsa Zienkiewicza. Przypisy
Kościół św. Jakuba Apostoła w Bakałarzewie

Kościół świętego Jakuba Apostoła w Bakałarzewie – rzymskokatolicki kościół parafialny we wsi Bakałarzewo, w województwie podlaskim. Należy do dekanatu Filipów diecezji ełckiej. Świątynia została wybudowana w 1936 roku. W dniu 6 czerwca 1937 roku została konsekrowana przez biskupa łomżyńskiego Stanisława Kostkę Łukomskiego. W czasie działań wojennych w 1944 roku, budowla została zniszczona. Odbudowano ją w 1951 roku. W kościele zachował się barokowy ołtarz główny z XVII stulecia, który jest najstarszym tego rodzaju zabytkiem na Suwalszczyźnie, ufundowany zapewne przez Mikołaja Wolskiego Przypisy
Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Żylinach

Kościół Matki Bożej Częstochowskiej w Żylinach – drewniany rzymskokatolicki kościół parafialny, pw. Matki Bożej Częstochowskiej, zbudowany w latach 1924–26 w miejscowości Żyliny. Historia W 1927 powstała nowa parafia w Żylinach. Inicjatorem budowy i fundatorem nowego kościoła pw. Matki Bożej Częstochowskiej był ksiądz prałat Stanisław Szczęsnowicz, proboszcz parafii pod wezwaniem świętego Aleksandra w Suwałkach i dziekan suwalski. Budowę rozpoczęto 14 września 1924 a zostały zakończone 26 sierpnia 1926 i wtedy kościół został poświęcony. Materiał do budowy uzyskano z koszar wojskowych w Suwałkach. Kościół gruntownie remontowany w latach 1999–2002. Architektura i wyposażenie Jest to budowla drewniana konstrukcji zrębowej, nieorientowana, trójnawowa. Prezbiterium węższe od nawy, zamknięte prostokątnie z dwiema piętrowymi zakrystiami po bokach. Przy wejściu dwie wieże zbudowane na planie kwadratów kryte dachami namiotowymi, zwieńczone krzyżami. Nad nawą i prezbiterium dach jednokalenicowy kryty blachą. Wnętrze podzielone na trzy części dwoma rzędami słupów z arkadami. W nawie głównej strop kolebkowy spłaszczony, w nawach bocznych stropy płaskie. Ołtarz główny z obrazem Matki Bożej Częstochowskiej; dwa boczne ołtarze z obrazami św. Teresy i św. Franciszka.. Otoczenie Obok kościoła drewniana dzwonnica. Zbudowana na planie kwadratu i zwieńczona dachem namiotowym. Przypisy
Kościół św. Doroty w Rosochatem Kościelnem

Kościół św. Doroty w Rosochatem Kościelnem – zabytkowy późnogotycki murowany kościół, znajdujący się w Rosochatem Kościelnem w gminie Czyżew, przy ul. Kościelnej 4, główna siedziba parafii św. Doroty w Rosochatem Kościelnem. Kościół charakteryzuje się masywną bryłą, szeroką nawą głową, fasadą pozbawioną wieży, nietynkowanymi elewacjami i schodkowymi szczytami. Pomimo przebudów i remontów zachowano gotycki wygląd świątyni. W północnej ścianie prezbiterium, nad wejściem do zakrystii znajduje się marmurowa tabliczka upamiętniająca ks. Stefana Świerżowskiego, który wzniósł świątynię. Przy kościele znajduje się drewniana dzwonnica z 1825 roku. Jest to najstarszy tego typu obiekt w województwie podlaskim. Historia Pierwotnie w Rosochatem Kościelnem znajdował się drewniany kościół ufundowany przez założycieli wsi Rosochate Jakuba i Jana z Kleczkowa, poświęcony ok. 1420 roku. Nowy, murowany kościół zbudowano z funduszy księżnej mazowieckiej prawdopodobnie w latach 1527–1546. Koordynatorem prac budowy był ks. prob. Serafin Świerżowski. Budowa przebiegała dwufazowo. Na początku wystawiono prezbiterium i zakrystię, następnie korpus nawowy. W latach 1690 i 1775 przeprowadzono ważniejsze remonty. W 1781 roku w wyniku pożaru uległy zniszczeniu dach, stropy i wystrój wnętrza. Prawdopodobnie zniszczeniu uległy także szczyty elewacji wschodniej i zachodniej. Szczyt wschodni przemurowano i otynkowano w 1807 lub 1853 roku. Podczas I wojny światowej pociski artyleryjskie uszkodziły sklepienia naw bocznych. Po I wojnie światowej kościół wyremontowano i przebudowano według projektu Oskara Sosnowskiego. Wewnątrz kościoła wydzielono kruchtę. W 1944 roku kościół uległ zniszczeniu w wyniku pożaru. Odbudowa miała miejsce w latach 1946–1949 (według innego źródła w 1950 roku), dzięki staraniom ks. prob. Rocha Modzelewskiego. 19 marca 1956 roku kościół wpisano do gminnego rejestru zabytków, jako część zespołu kościelnego parafii p.w. św. Doroty. W latach 1962–1963 wykonano polichromię figuralną wnętrza. Przypisy