NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół św. Jana Chrzciciela w Nieżywięciu

Kościół świętego Jana Chrzciciela w Nieżywięciu – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Jabłonowo Pomorskie diecezji toruńskiej). Parafia w Nieżywięciu została erygowana na przełomie XIII i XIV wieku i wkrótce potem na początku XIV wieku rozpoczęła się budowa murowanej świątyni. W XVIII wieku kościół otrzymał nową polichromię, a jego wnętrze zostało zbarokizowane. Jest to świątynia wybudowana z cegły układanej w wątku gotyckim z użyciem mocno wypalanej zendrówki, na kamiennej podmurówce mającej chronić kościół przed wilgocią gruntu. Świątynia powstała jako prosta budowla jednonawowa na rzucie prostokąta bez wyodrębnionego zewnętrznie z bryły prezbiterium. Na osi fasady zachodniej dobudowana została czworokątna wieża, u góry przechodząca w ośmiokąt. Do nakrytego pierwotnie płaskim stropem wnętrza prowadzą trzy portale: zachodni znajdujący się w wieży, ostrołukowy, w górnej części uskokowy, południowy, również ostrołukowy oraz północny wykonany na przełomie XV i XVI wieku, prowadzący do zakrystii, zamknięty półkoliście, profilowany. Przypisy
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorczenicy

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorczenicy – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Górzno diecezji toruńskiej). Świątynia została wzniesiona zapewne w momencie erygowania parafii w 1317 roku. Podczas wielkiej wojny z Zakonem budowla została uszkodzona. Kościół wybudowany został w stylu gotyckim. Świątynia jest orientowana, murowana, wzniesiona z kamienia polnego i cegły (ceglane są górne kondygnacje wieży i szczyty, obramienia okienne i portale). Bryła kościoła powstała na planie wydłużonego prostokąta, bez prezbiterium wyodrębnionego w bryle. Świątynia posiada czterokondygnacyjną wieżę od strony wschodniej i zakrystię przylegającą do korpusu od strony północnej. Otwory okienne zamknięte są łukiem ostrym. Cokół oddzielony jest gzymsem. Wieża i szczyt zostały przebudowane w XIX stuleciu, kościół był odnawiany, natomiast ostatnie restauracje zostały wykonane w 1921 roku oraz w latach 60. XX wieku. Wyposażenie świątyni pochodzi z różnych okresów historycznych. Ołtarz główny, w stylu barokowym z około 1700 roku, jest ozdobiony obrazem Matki Bożej Chełmińskiej z połowy XIX wieku; ołtarz boczny, w stylu późnorenesansowym, z 1. połowy XVII wieku jest ozdobiony obrazem Chrystusa na Górze Oliwnej; ołtarz boczny, w stylu rokokowym, pochodzi z 2. połowy XVIII wieku; renesansowa ambona powstała w 1. połowie XVII wieku jest ozdobiona malowanymi postaciami ewangelistów; organy pozytywowe o zewnętrznej oprawie w stylu neoromańskim zbudowane zostały przez Wilhelma Sauera z Frankfurtu nad Odrą około 1876 roku. Przypisy
Kościół Świętych Fabiana i Sebastiana w Szczuce

Kościół Świętych Fabiana i Sebastiana w Szczuce – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Górzno diecezji toruńskiej). Świątynia została wzniesiona w 1 połowie XIV wieku. Pierwsza wzmianka o kościele pojawiła się w zestawieniu strat po wojnie polsko-krzyżackiej w 1414 roku. Przed 1618 rokiem świątynia nosiła wezwanie: świętych Wita, Fabiana, Sebastiana i Wszystkich Świętych. Budowla powstała w stylu gotyckim z kamienia polnego i cegły. Częściowo została otynkowana (wieża i prezbiterium). Wyposażenie kościoła pochodzi głównie z XVIII stulecia. W 1882 roku świątynia została rozbudowana, wówczas zostało dobudowane od strony wschodniej obecne prezbiterium w stylu neogotyckim oraz przylegająca do niego od strony południowej zakrystia. Wtedy również być może została odnowiona i przekształcona górna partia wieży. Przypisy
Kościół Wszystkich Świętych w Brzoziu

Kościół Wszystkich Świętych – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do Parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Brodnica diecezji toruńskiej). Jest to świątynia wzniesiona w 1826 roku. Przebudowana została w 2 połowie XIX wieku. Remontowana była w 1980 roku – wówczas wymieniono dachówkę na blachę. Budowla jest drewniana, trzynawowa, posiada konstrukcję zrębową. Prezbiterium kościoła jest mniejsze w stosunku do nawy, zamknięte trójbocznie, na osi umieszczona jest z zakrystia. Od frontu znajduje się wieża i jest osadzona na nawie. Zwieńcza ją ostrosłupowy blaszany dach hełmowy z kulą, krzyżem i chorągiewką z datą „1980”. Od frontu i z boku nawy umieszczone są kruchty. Świątynię nakrywa dach dwukalenicowy, pokryty blachą miedzianą. Wnętrze dzielą na trzy części dwa rzędy słupów. Wnętrze nakryte jest płaskim stropem. Wystrój wnętrza reprezentuje styl neogotycki i pochodzi z 2 połowy XVIII wieku. Kropielnica została wykonana z granitu. Sanktuarium Matki Bożej Łaskawej Kościół jest miejscem kultu cudownego obrazu Maryi, czczonego od końca XVI wieku. Obraz, namalowany temperą na desce lipowej przez nieznanego artystę, przedstawia Matkę Bożą trzymającą różaniec oraz Dzieciątko Jezus z gałązką róży. Postacie ukazane są na złotym tle; błękit i biel szat symbolizują świętość, a purpura – królewskość Jezusa. Obraz był wielokrotnie konserwowany, przywracano mu pierwotne kolory i detale ikonograficzne. Wota z XVII wieku i świadectwa wiernych potwierdzają łaski otrzymywane za pośrednictwem Maryi. Pielgrzymi przybywają tu zwłaszcza w święto Narodzenia NMP. 13 września 2009 roku obraz został ukoronowany przez biskupa Andrzeja Suskiego. Sanktuarium, jako duchowe centrum parafii, jest miejscem modlitwy, zawierzenia i szczególnego kultu maryjnego. Przypisy
Kościół św. Marcina w Góralach

Kościół Świętego Marcina w Góralach – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Jabłonowo Pomorskie diecezji toruńskiej). Jest to świątynia wzniesiona w latach 1723–1724. Wybudowana została dzięki staraniom księdza Marcina Kozłowskiego. Odnawiana była w latach 1825 i 1877. W 1904 roku kościół był remontowany (dobudowano wówczas zakrystię). Druga zakrystia powstała w 1993 roku. W 1994 roku świątynia otrzymała nową kruchtę. Budowla jest drewniana, jednonawowa, wybudowana została w konstrukcji zrębowej. Świątynia jest orientowana, jej prezbiterium jest mniejsze w stosunku do nawy, zamknięte jest trójbocznie, z boku są umieszczone dwie wspomniane wyżej zakrystie. Od frontu nawy znajduje się kruchta. Budowlę nakrywa dach dwukalenicowy, pokryty dachówką, na dachu jest umieszczona kwadratowa wieżyczka we frontowej części nawy. Zwieńcza ją daszek namiotowy z chorągiewką z datą „1873”. Wnętrze nakrywa płaski strop. Chór muzyczny jest podparty dwoma słupami i charakteryzuje się trójboczną wystawką w części centralnej. Na chórze znajduje się prospekt organowy 3 głosowy z 2 połowy XIX wieku, reprezentujący styl neoromański. Posadzka jest murowana i wykonana z kafli. Ołtarz główny w stylu renesansowym powstał na początku XVII wieku. Kościół posiada dwa ołtarze boczne: w stylu renesansowym z początku XVII stulecia i barokowo-ludowym z 1 połowy XIX stulecia. Kropielnica powstała z granitu. Rzeźba Świętego Jerzego w stylu barokowym wykonana została w 2 połowie XVII wieku. Przypisy
Kościół Dobrego Pasterza w Konojadach

Kościół Dobrego Pasterza w Konojadach – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Lembargu (dekanat Jabłonowo Pomorskie diecezji toruńskiej). Jest to świątynia wzniesiona dzięki kredytom przez niemieckich kolonistów w latach 1896–1898. Kościół należał do gminy ewangelicko-augsburskiej aż do 1945 roku. Neogotycką budowlę Polska Ludowa wykorzystywała aż do 1971 roku jako magazyn do składowania zboża, nawozów sztucznych, materiałów budowlanych. Świątynia została przejęta przez Kościół katolicki 9 lutego 1981 roku. Po przeprowadzonym remoncie kapitalnym w 1982 roku, kościół został poświęcony przez biskupa chełmińskiego Mariana Przykuckiego i oddany wiernym jako świątynia filialna parafii w Lembargu. Prace adaptacyjno-remontowe były prowadzone jeszcze kilka lat po poświęceniu kościoła. Zrekonstruowane zostały witraże, naprawiony został dach, kupione zostały trzy nowe dzwony, ławki, konfesjonały, wyposażenie zakrystii, została założona instalacja elektryczna, wymienione zostały niemal wszystkie drzwi. Przypisy
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Lembargu

Kościół świętych Apostołów Piotra i Pawła w Lembargu – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Jabłonowo Pomorskie diecezji toruńskiej). Świątynia została wzniesiona zapewne w 2 ćwierci XIV wieku, natomiast pierwsze wzmianki o niej znajdziemy dopiero w latach 1402–1416. W roku 1445 parafia została wymieniona w planowanym synodzie laickim diecezji chełmińskiej. Od średniowiecza nosi to samo wezwanie. Świątynia została zniszczona podczas wielkiej wojny z Zakonem oraz być może powtórnie w czasie wojny trzynastoletniej. W 1507 roku kościół został ponownie konsekrowany przez biskupa Mikołaja Chrapickiego. Świątynia była remontowana w latach ok. 1700, 1845, 1888, 1891 i 1961, 1982–1996. Obecnie parafia należy do dekanatu jabłonowskiego w diecezji toruńskiej. Budowla jest orientowana, salowa, na planie prostokąta, bez wyraźnie wyodrębnionego prezbiterium, z prostokątną zakrystią na osi od strony wschodniej oraz kruchtą i kaplicą od strony północnej, od strony zachodniej z ośmiokątną wieżą ze szkarpami w narożnikach. Do wschodniej ściany prezbiterium zwieńczonego trójkątnym szczytem, rozczłonkowanym skośnie umieszczonymi filarkami i sterczynami, dobudowana jest zakrystia z kruchtą ze szczytem schodkowym (z ostrołukowymi blendami i sterczynami). Nad zakrystią jest umieszczony trzyspadowy dach. Ściana północna korpusu charakteryzuje się czterema otworami okiennymi, natomiast południowa pięcioma. Osiowość ścian podłużnych korpusu została zaburzona przez nieregularne usytuowanie okien. Od strony północno-wschodniej do korpusu jest dobudowana kaplica na planie prostokąta i niska kruchta. Do kruchty i korpusu prowadzą uskokowe ostrołuczne portale. Korpus i prezbiterium nakrywa wspólny dwuspadowy dach. Wieża charakteryzuje się wyraźnie wyodrębnionymi przez gzymsy kordonowe czterema kondygnacjami, ujęta jest w narożnikach w wielouskokowe przypory zwieńczone sterczynami i nakrywa ją dach namiotowy. W przyziemiu wieży jest umieszczona prostokątna kruchta, do której prowadzi ostrołukowy uskokowy portal z cegły profilowanej. Ostrołukowy portal prowadzi również do korpusu świątyni. Salowe wnętrze budowli zamykają malowane kolebki drewniane o zbliżonym promieniu. Kolebki oddzielone są od siebie łukiem tęczowym. Przypisy
St. Margaretha (Płowęż)

Die römisch-katholische Kirche St. Margaretha in Płowęż in der Gmina Jabłonowo Pomorskie (deutsch Groß Plewenz), Woiwodschaft Kujawien-Pommern in Polen stammt aus der Zeit des Deutschen Ordens. Geschichte Die Kirche ist ein frühes Beispiel für einen schlichten, ungewölbten Saalbau mit Strebepfeilern und gilt als eine der ältesten Landkirchen der Region. Die erste urkundliche Erwähnung der Kirche erfolgte im Jahr 1222 im Vertrag von Lonyz, wo auch eine Burg in der Nähe erwähnt wurde. Im Jahr 1257 wird erstmals ein Pfarrer, Jacobus, erwähnt. Die Kirche wurde wohl um das Ende des 13. Jahrhunderts erbaut. Während des Kriegs 1414 erlitt die Kirche Schäden in Höhe von 100 Mark, und die sogenannten „Zirage“ wurden besonders schwer getroffen. Im Jahr 1820 fand eine umfassende Restaurierung statt, bei der die Kirche verputzt wurde. Heute zeigt lediglich ein freigelegter Abschnitt der Westmauer das mittelalterliche Feldsteinmauerwerk. Bauwerk Die Pfarrkirche St. Margaretha ist ein einfacher, ungewölbter Saalbau, der durch lange Proportionen und die massiven Strebepfeiler an den Kanten geprägt ist. Die Bauweise und das Material, hauptsächlich Feldstein, verleihen dem Bauwerk eine schlichte und robuste Erscheinung. Der Saalbau ist in Feldstein ausgeführt, wobei die Außenmauern durch massive und niedrige Strebepfeiler verstärkt werden, die an den Kanten schräg verlaufen. Die schlichte Sakristei befindet sich an der Nordostseite der Kirche. Literatur Christofer Herrmann: Mittelalterliche Architektur im Preußenland (= Studien zur internationalen Architektur- und Kulturgeschichte. Band 56). Petersberg 2007, S. 466–467. Weblinks
Kościół św. Małgorzaty w Płowężu

Kościół świętej Małgorzaty w Płowężu – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Jabłonowo Pomorskie diecezji toruńskiej). Historia i architektura Jest to murowana świątynia wzniesiona pod koniec XIII wieku. Zapewne od początku kościół nosił wezwanie świętej Małgorzaty. W 1649 roku budowla spłonęła. Gruntownie została przebudowana w latach 1817–1820, po czym ponownie została konsekrowana. Do zabytków znajdujących się w kościele należą m.in.: barokowy ołtarz główny z 1673 roku pochodzący z kościoła bernardynów w Lubawie, dwa rokokowe ołtarze boczne w formie obelisków, krucyfiks na belce tęczowej wykonany około połowy XVI wieku, organy umieszczone w neogotyckiej oprawie, zbudowane przez Juliusa Witta z Gdańska w 1896 roku. Galeria Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Dąbrowie Chełmińskiej

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Dąbrowie Chełmińskiej – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Wojciecha i św. Katarzyny w Boluminku (dekanat Unisław diecezji toruńskiej). Historia Obecny kościół został zbudowany na przełomie XIX i XX wieku jako zbór protestancki. Po zakończeniu II wojny światowej i wysiedleniu ludności niemieckiej budowla została poświęcona jako kościół rzymskokatolicki. Od 1948 roku pełni funkcję kościoła filialnego parafii w Boluminku. Architektura i wystrój Jest to świątynia, reprezentująca styl neogotycki, murowana wzniesiona z cegły, posiadająca otynkowane blendy oraz pasy gzymsów wieńczące ściany korpusu i wieży. W ścianę frontową jest wtopiona prostokątna, czterokondygnacyjna wieża, posiadająca wysoki, namiotowy dach hełmowy zwieńczony krzyżem. Wnętrze jest nakryte sklepieniem kolebkowym z bogato malowanymi ornamentami. W centralnej części prosto zamkniętego prezbiterium jest umieszczony neogotycki ołtarz, posiadający z ozdobną nastawę, której główny elementem jest obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Poniżej znajduje się proste tabernakulum z chrystogramem. Nieco dalej, w części nawowej, są umieszczone dwa małe ołtarze ozdobione wizerunkami Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy. W emporze chóru stoją z kolei organy wybudowane około 1910 roku przez firmę organmistrzowską Paula Voelknera. Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Osieku

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat rypiński diecezji płockiej). Jest to świątynia wzniesiona w stylu gotyckim na przełomie XIV i XV wieku. W 1618 roku w kościele został umieszczony obraz Świętej Rodziny, który później został uznany za cudowny. Potwierdzone to zostało dekretem z dnia 11 listopada 1691 roku biskupa płockiego Stanisława Kazimierza Dąmbskiego. W 1796 roku do świątyni zostało dostawione prezbiterium. Z kolei w pierwszej połowie XIX wieku, dzięki staraniom Kajetana Onufrego Sierakowskiego, senatora Królestwa Polskiego, kościół został gruntownie odnowiony i przebudowany. Zostały wtedy wzniesione zakrystia i chór muzyczny. Dalsze prace restauracyjne zostały wykonane w 1893 roku. Po zakończeniu drugiej wojny światowej, w latach 1951−1955 została położona polichromia, której autorem był B. Marschall. W ołtarzu głównym znajduje się obecnie obraz Świętej Rodziny z I połowy XVII wieku, czczony jako wizerunek Matki Bożej Osieckiej. W dniu 25 czerwca 1995 roku odbyła się uroczysta koronacja cudownego obrazu Matki Bożej Osieckiej koronami biskupimi, której przewodniczył Prymas Polski kard. Józef Glemp. 12 czerwca 1995 r biskup płocki Zygmunt Kamiński erygował w kościele Diecezjalne Sanktuarium Wniebowzięcia NMP. Do zabytków sztuki sakralnej znajdujących się w świątyni należą także: ołtarz w stylu barokowym, wykonany w 1693 roku, ambona w stylu barokowym, pochodząca z XVII wieku, monstrancja, wykonana w XVII wieku, pacyfikał, pochodzący z końca XVII wieku i kielich w stylu barokowym, wykonany w XVII wieku. Przypisy
Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Strzygach

Kościół świętego Stanisława Biskupa i Męczennika w Strzygach – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat rypiński diecezji płockiej). Pierwsza wzmianka o świątyni pochodzi z 1448 roku. Na początku XVII wieku murowany, konsekrowany kościół posiadał trzy ołtarze. W głównym był umieszczony obraz Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, z kolei w bocznych znajdowały się obrazy Ukrzyżowania i św. Mikołaja. Z lewej strony ołtarza głównego była umieszczona boczna kaplica. W 1694 roku zakrystia i przedsionek po obu stronach kościoła były nakryte sklepieniem i posiadały formę bocznych kaplic. Na frontonie znajdowała się wysoka wieża z dwoma dzwonami. Chór powstał w 1773 roku. Obecny ołtarz główny został zbudowany w XVIII wieku, znajdują się w nim obrazy przedstawiające koronację Matki Boskiej (na zasłonie) i Przemienienia Pańskiego z XVIII wieku. W drugiej połowie XVIII wieku powstały dwa ołtarze boczne, chrzcielnica, krucyfiks, feretron, monstrancja i kadzielnica. Przypisy
Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Księtem

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – rzymskokatolicki kościół filialny należący do parafii św. Bartłomieja w Świedziebni (dekanat rypiński diecezji płockiej). Świątynia była wzmiankowana w 1520 roku i ufundowana przez Mikołaja Romockiego, właściciela wsi. Obecna została wzniesiona w XVIII wieku i była remontowana w 1865 i 1903 roku, wówczas również została przedłużona w stronę zachodnią. Zbudowana została z drewna w konstrukcji zrębowej na kamiennej podmurówce. Założona została na planie wydłużonego prostokąta z prezbiterium wydzielonym wewnątrz. Od strony północnej do bryły świątyni jest dostawiona prostokątna zakrystia. We wnętrzu znajduje się chór muzyczny podparty dwoma kolumnami będącymi równocześnie podporą wieży wyrastającej z zachodniej części korpusu. Ołtarz główny reprezentuje styl barokowy i w jego polu centralnym jest umieszczony obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. Na zasuwie znajduje się obraz św. Michała Archanioła. Oprócz tego kościół posiada dwa ołtarze boczne z XVIII stulecia ze współczesnymi obrazami, ambonę w stylu barokowym, organy wykonane w 1865 roku, fotel w stylu rokokowym oraz zespół feretronów ludowych. Przypisy
Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Świedziebni

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii św. Bartłomieja w Świedziebni (dekanat rypiński diecezji płockiej). Obecna murowana świątynia została zbudowana w latach 1876–1879 zapewne według projektu architekta L. Gosławskiego z Płocka. Uroczyście została konsekrowana w 1879 roku przez biskupa sufragana płockiego Aleksandra Gintowta-Dziewałtowskiego. W 2015 roku została odnowiona malatura na suficie wykonana przez Drapiewskich i freski wokół ołtarza głównego. Zostało wymienione pokrycie dachowe, natomiast w oknach kościoła zostały wstawione witraże. Świątynia znajduje się na niewielkim wzniesieniu, w centralnej części wsi. Przy południowej elewacji kościoła jest umieszczony grób Józefa Niemojewskiego (1769-1839) – starosty śremskiego, generała insurekcji kościuszkowskiej i Księstwa Warszawskiego. Kościół reprezentuje styl neoklasycystyczny, jest orientowany, wybudowany został na planie krzyża łacińskiego z kwadratową wieżą od strony zachodniej, transeptem oraz półkoliście zamkniętym prezbiterium od strony wschodniej. Bryła świątyni składa się z trzech elementów: prezbiterium, masywnego korpusu nawowego z transeptem, a z przodu dominującej, czterokondygnacyjnej wieży. Kościół jest murowany, wzniesiony z cegły, otynkowany, artykulacja elewacji jest wyznaczona przez pilastry między którymi znajdują się otwory okienne i drzwiowe, elewacja jest zwieńczona płaskim fryzem i czterouskokowym gzymsem koronującym. Elewacja frontowa (czyli zachodnia) jest trzyosiowa, posiada wieżę w osi środkowej. W przyziemiu znajduje się centralnie umieszczony portal główny, nad którym znajduje się okulus. Strefa środkowa, z otworem okiennym umieszczonym na osi i ze spływami wolutowymi ujmującymi wieżę, jest zwieńczona gzymsem z półkolistym zagierowaniem. Strefa górna z otworami dzwonnymi, jest zwieńczona baniastym dachem hełmowym. Do wyposażenia świątyni należą ołtarz główny i dwa ołtarze boczne powstałe około 1879 roku, feretrony ludowe: ozdobiony rzeźbą św. Barbary (XIX wiek); ozdobiony obrazami świętych Katarzyny i Walentego (ok. połowa XIX wieku), krucyfiks w stylu barokowym (XVIII wiek); barokowo-ludowe anioły (XVIII wiek); krucyfiksy ludowe (wykonane w XVIII i XIX wieku), kielichy: w stylu późnorenesansowym (1. połowa XVII wieku); w stylu regencyjnym (około 1730 rok), relikwiarz wykonany w 1877 roku i oznaczony cechą Norblina, złotnika z Warszawy, monstrancja w stylu eklektycznym (około połowy XIX wieku), oznaczona cechą miejską Poznania oraz monogramem J B i nazwiskiem Brygier (zapewne złotnika). W apsydzie prezbiterium jest umieszczona polichromia z 1960 roku wykonana przez Zbigniewa Łoskota. Przypisy
Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Pokrzydowie

Kościół Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Pokrzydowie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Brodnica diecezji toruńskiej). Obecna świątynia w stylu neoromańskim, została wzniesiona w 1866 roku. Do wyposażenia kościoła należą: XVIII-wieczny konfesjonał i ławy, pochodzące z kościoła reformatów w Brodnicy, feretron w stylu rokokowym z rzeźbą Najświętszej Maryi Panny Niepokalanego Poczęcia, granitowa kropielnica, być może z okresu średniowiecza. Przypisy
Kościół św. Jakuba Apostoła w Żmijewie

Kościół świętego Jakuba Apostoła w Żmijewie – rzymskokatolicki kościół parafialny należący do parafii pod tym samym wezwaniem (dekanat Brodnica diecezji toruńskiej). Jest to świątynia wzniesiona około 1330 roku. Kościół ucierpiał podczas wojny polsko-krzyżackiej w 1414 roku. Patronat nad kościołem w średniowieczu sprawował zakon krzyżacki. W drugiej połowie XVI wieku świątynia przez pewien czas należała do protestantów. Jeszcze w tym samym wieku katolicy ją odzyskali. W XVII wieku przyłączona została jako kościół filialny do parafii w Brodnicy. Samodzielny ośrodek duszpasterski w Żmijewie został erygowany dopiero w 1921 roku. Budowla jest gotycka, murowana, wybudowana z cegły, na planie wydłużonego prostokąta z kwadratową niską wieżą. Kościół charakteryzuje się polichromią ścienną z drugiej połowy XIV wieku zachowaną na obu ścianach szczytowych, ponad obecnym stropem. Na ścianie wschodniej jest umieszczona postać Chrystusa na majestacie, na zachodniej – postać na koniu. Do zabytkowych elementów wyposażenia należą: późnorenesansowy ołtarz główny z pierwszej połowy XVII wieku, ozdobiony gotyckimi rzeźbami Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Barbary, Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz niezidentyfikowanego świętego, ambona z XVII wieku, konfesjonał wykonany z fragmentów późnogotyckich stalli, zapewne z pierwszej połowy XVI wieku, późnobarokowy krucyfiks, rzeźba Chrystusa Zmartwychwstałego reprezentująca tradycje barokowe z około 1800 roku. Przypisy