Zamek Książąt Mazowieckich w Sochaczewie

Zamek Książąt Mazowieckich – zamek usytuowany w Sochaczewie, nad rzeką Bzurą. Wybudowany w drugiej połowie XIV wieku, siedziba wzmiankowanej w 1221 r. kasztelanii sochaczewskiej. Miejsce zjazdu wielmożów i książąt w 1377 roku, gdzie uchwalono pierwszy pisany zbiór praw dla całego Mazowsza, tak zwane Statuty Sochaczewskie. Zniszczony podczas insurekcji kościuszkowskiej, częściowo rozebrany w XIX wieku. Historia Osadnictwo na Wzgórzu Zamkowym w Sochaczewie przypada na XII stulecie, kiedy funkcjonowała tu osada. W XIII w. wzniesiono drewniano-ziemną warownię Piastów Mazowieckich z polecenia księcia Konrada I mazowieckiego. Warownia pełniła także funkcje siedziby wzmiankowanej w 1221 r. dla kasztelanii sochaczewskiej. Przebudowa warowni w murowany zamek została przeprowadzona w 2 połowie XIV w., na polecenie księcia Siemowita III Starszego (zm. 1381), a budowę kontynuował jego następca, książę rawski Siemowit IV (zm. 1425/1426). Zamek miał dużą wartość polityczną i militarną w okresie panowania książąt mazowieckich. Wjazd na zamek prowadził przez murowaną czworokątą basztę od strony północnej. Przez 20 lat zamek był rezydencją Anny oleśnickiej, wdowy po księciu Włodzisławie I płockim. Po włączeniu Sochaczewa do Królestwa Polskiego przez Kazimierza Jagiellończyka w 1476 roku zamek stał się siedzibą starosty grodowego oraz stacją królewską. Na przełomie XV/XVI wieku doszło do osunięcia się północnego stoku wzniesienia, co doprowadziło do zawalenia północnej części kurtyny zamku. Być może z powodu tego osunięcia się wzgórza nowa brama wjazdowa została umieszczona od wschodu. Pod koniec XVI wieku na zamku pięć razy przebywał król Stefan Batory. Po 1608 roku na polecenie króla Zygmunta III Wazy starosta sochaczewski Stanisław Radziejowski rozpoczął przebudowę zamku w stylu wczesnego baroku. Mimo, że zamek nie był ukończony, król przebywał na zamku sześciokrotnie podróżując trasą do Torunia. Zapiski z 1638 roku wskazują, że zamek nadal jeszcze nie był ukończony. Około 1657 roku zamek został spalony podczas Potopu szwedzkiego, co potwierdza opis z 1658 r. Dopiero po 1786 roku zamek doczekał się odbudowy dzięki staroście sochaczewskiemu Kazimierzowi Walickiemu. Zamek został uszkodzony podczas Insurekcji kościuszkowskiej w 1794 r., jednak nie musiały to być duże zniszczenia, gdyż Prusacy planowali umieścić w nim koszary wojskowe. Zamek popadł w ruinę na początku XIX wieku i w 1820 roku planowano jego rozbiórkę, do której jednak nie doszło. Do dziś zachowana jest ruina trójskrzydłowego zamku z czasów wazowskich z wjazdem od wschodu oraz kaplicą umieszczoną w przybramnej wielokątnej wieży. Architektura Zamek gotycki (XIV wiek) Warownia gotycka została wybudowana w 2. połowie XIV wieku na planie nieregularnego pięciokąta, co było związane z rzutem wcześniejszego grodu. Od północy wznosił się masyw ceglanej baszty bramnej o wymiarach 7,5 x 11,5 m z przyporami od strony zewnętrznej. Baszta była otwarta od strony dziedzińca. Wysokość baszty bramnej sięgała ok. 5–8 metrów. Mury obwodowe o grubości 1,8 metra były wykonane z cegły na kamiennym fundamencie, ale reszta zabudowy wewnątrz murów była drewniana. Wewnątrz obwodu murów w części zachodniej dziedzińca zbudowano budynek mieszkalny przypuszczalnie w konstrukcji szachulcowej. Miał on wymiary 10,40 x 22 metra i w XVI wieku nazywano go domem starym. Wjazd na dziedziniec warowni był poprowadzony na początku przez gotycką basztę północną. Zamek w XVI wieku Po osunięciu się części wzgórza od strony północnej, w XVI wieku zbudowano nową bramę od strony wschodniej, a stara gotycka brama została zamurowana i zaczęła pełnić rolę archiwum, w którym przechowywano księgi ziemskie. W tym okresie do starszego domu zachodniego w południowej i północnej części dziedzińca dobudowano nowe drewniane budynki. W południowej części mieścił się drewniany budynek zwany Domem królewskim, mieszczący piwnice, magazyn i główne sale mieszkalne. Od strony północnej zbudowano drewniany gmach zwany Domem Szydłowieckiego, w którym było miejsce dla załogi oraz pomieszczenia mieszkalne, a sam obiekt był połączony ze starą gotycką basztą pełniącą już funkcję archiwum. Zamek poniżej wzgórza został otoczony z trzech stron wałami ziemnymi, które być może miały stanowiska do obrony z użyciem broni palnej. Zamek barokowy (XVII wiek) Po 1608 roku rozpoczęto budowę niewielkiej rezydencji barokowej. Wykorzystując częściowo istniejące gotyckie mury zbudowano trzy prostokątne skrzydła na planie podkowy, zmieniając plan z nieregularnego pięcioboku na trapez. Wjazd prowadził nadal od strony wschodniej przez bramę, po której lewej stronie wznosił się nowy barokowy wieloboczny aneks mieszczący kaplicę. Budowa prowadzona przez starostę Radziejowskiego przypuszczalnie nie została ukończona i wykończono jedynie jej parter. W starej gotyckiej baszcie z dawną bramą mieściło się archiwum. Najwyższe piętro gotyckiej baszty w późniejszym okresie podwyższone o część drewnianą. Zamek został spalony w czasach Potopu szwedzkiego i przez ponad wiek nie został odbudowany. Kancelaria starościńska (XVIII wiek) Po 1786 roku starosta Kazimierz Walicki przy wykorzystaniu starych murów odbudował zamek z przeznaczeniem na kancelarię starościńską i archiwum ksiąg grodzkich. Władcy mazowieccy w Sochaczewie Leszek Mazowiecki (ok. 1162–1186) Kazimierz II Sprawiedliwy (1138–1194) Konrad Mazowiecki (1187–1247) Siemowit I Mazowiecki (1215–1262) Konrad II Czerski (ok. 1250–1294) Bolesław II Mazowiecki (ok. 1251–1313) Siemowit II Rawski (1283–1345) Bolesław III Płocki (przed 1330–1351) Kazimierz I Warszawski (przed 1331–1355) Siemowit III (ok. 1320–1381) Siemowit IV Płocki (ok. 1352–1426) Siemowit V Rawski (ok. 1389–1442) Władysław I Płocki (przed 1411–1455) Przypisy