Cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie

Cmentarz ewangelicko-augsburski – zabytkowy cmentarz protestancki znajdujący się w dzielnicy Wola w Warszawie, przy ulicy Młynarskiej 54/58. Opis Nekropolia została założona 2 maja 1792. Projektantem był Szymon Bogumił Zug. W latach 1833−1835 zbudowano kaplicę rodziny Halpertów, która zaczęła służyć gminie luterańskiej jako kaplica przedpogrzebowa. W czasie powstania warszawskiego w 1944 roku przez kilka dni na jego terenie toczyły się ciężkie walki, które spowodowały duże zniszczenia. Powstańcy, żołnierze batalionu „Parasol”, w wyniku niemieckiego natarcia zostali wyparci z terenu nekropolii 9 sierpnia 1944. Przy wschodnim murze znajduje się lapidarium, w którym zgromadzono płyty i nagrobki, głównie z XIX wieku, które po zniszczeniach nekropolii (w tym ksiąg cmentarnych) trudno było umieścić na pierwotnym miejscu. Na cmentarzu spoczywa około 100 tys. zmarłych. W 1965 roku nekropolia została wpisana do rejestru zabytków. W 2014 roku cmentarz, razem z pięcioma innymi nekropoliami tworzącymi zespół zabytkowych cmentarzy wyznaniowych na Powązkach, został uznany za pomnik historii. Co roku organizowana jest kwesta na ochronę zabytków cmentarza. Pochowani na cmentarzu Henryk Leopold Bartsch (1832–1899) – duchowny, muzyk, superintendent ewangelicki w Warszawie Anna Białowolska (1938–2014) – geochemik, profesor Uniwersytetu Warszawskiego Franciszek Blechert (1862–1921) – generał major Stanisław Brun (1830–1912) – przedsiębiorca Józef Banek (1899–1989) – Sprawiedliwy wśród Narodów Świata Stefan Brzoza (1950–1985) – bard i pieśniarz uliczny, działacz opozycji antykomunistycznej, uczestnik demonstracji studenckich Witold Benedyktowicz (1921–1997) – duchowny i teolog, superintendent naczelny (zwierzchnik) Kościoła Metodystycznego w Polsce Małgorzata Braunek (1947–2014) – aktorka Irena Burke (1922–2000) – warszawska scenografka i kostiumografka teatralna Juliusz Bursche (1868–1942) – biskup ewangelicki, zamordowany przez hitlerowców (grób symboliczny) Adolf Daab (1872–1924) – warszawski przemysłowiec i radny miasta Warszawy oraz radny parafii Ewangelicko-Augsburskiej Św. Trójcy. Ryszard Danielczyk (1904–1943) – duszpasterz ewangelicki na Pomorzu i Górnym Śląsku Maria Drewniakówna (1908–2014) – śpiewaczka operowa Alfred Figaszewski (1924–2020) – duchowny luterański, uczestnik walk II wojny światowej, nestor duchowieństwa luterańskiego w Polsce Zygmunt Figurzyński (1911–1974) – inżynier elektrotechnik, pionier elektryfikacji kolei w Polsce Władysław Findeisen (1926−2023) − rektor Politechniki Warszawskiej Dawid Flamm (1793–1876) – ginekolog Joanna Flatau (1928–1999) – lekarka Antoni Freyer (1845–1917) – farmaceuta Jan Bogumił Freyer (1778–1828) – lekarz, profesor medycyny Jan Karol Freyer (1808–1867) – lekarz Karol August Freyer (1801–1883) – kompozytor Zbigniew Frieman (1927–2019) – altowiolista i dyrygent, pedagog Akademii Muzycznej im. Grażyny i Kiejstuta Bacewiczów w Łodzi Andrzej Garlicki (1935–2013) – historyk Woldemar Gastpary (1908–1984) – teolog, rektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie Jakub Gay (1801–1849) – architekt Gustaw Adolf Gebethner (1831–1901) – współzałożyciel firmy księgarskiej Gebethner i Wolff Zygmunt Gebethner (1923−2020) − uczestnik powstania warszawskiego, członek Kapituły Orderu Virtuti Militari Stanisław Gebethner (1935−2021) – prawnik, politolog, nauczyciel akademicki Wojciech Gerson (1831–1901) – malarz, pejzażysta, przedstawiciel realizmu Jan Henryk Geysmer (1780-1835) – przemysłowiec pochodzenia niemieckiego, ziemianin Antoni Goerne (1890-1957) – polski ekonomista i narodowiec Kazimierz Granzow (1832–1912) – przedsiębiorca Wanda Grodzieńska (1906–1966) – poetka i pisarka Michał Gröll (1722–1798) – księgarz i wydawca warszawski pochodzenia niemieckiego Błażej Haberbusch (1806–1878) – piwowar, współwłaściciel browaru Haberbusch i Schiele Franciszek Habdas (1906–1977) – architekt, rzeźbiarz, medalier Borys Halpert (1805–1861) – urzędnik, dyrektor Warszawskich Teatrów Rządowych Salomon Halpert (1773–1832) – bankier, dzierżawca monopolu tytoniowego Andrzej Hausbrandt (1923–2004) – teatrolog, krytyk teatralny, prozaik Teodor Hertz (1822–1884) – kompozytor Jan Heurich (1834–1887) – architekt i budowniczy Michał Jan Hube (1737-1807) – nauczyciel, pedagog, fizyk i matematyk, dyrektor Szkoły Rycerskiej Maciej Iłowiecki (1935−2023) – dziennikarz, publicysta, zastępca przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji Aleksander Jałosiński (1931–2014) – fotografik i fotoreporter Tadeusz Stefan Jaroszewski (1931–2000) – historyk sztuki Herman Jung (1818–1890) – polski piwowar Edward Jürgens (1827–1863) – działacz patriotyczny Jerzy Kahané (1901–1941) – duchowny ewangelicki (mogiła symboliczna) Jan Chrystian Kamsetzer (1753–1795) – architekt na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego Karol Karski (1940–2025) – teolog ewangelicki, profesor nauk teologicznych Emil Kipa (1886–1958) – historyk Henryk Klawe (1832–1926) – farmaceuta, prezes Warszawskiego Towarzystwa Farmaceutycznego, założyciel przedsiębiorstwa „Magister Klawe” Edward Kłosiński (1943–2008) – operator filmowy Herman Knothe (1879–1961) – Wielki Łowczy II Rzeczypospolitej, Generalny Łowczy Lasów Państwowych Jan Koelichen (1872–1952) – neurolog Gabriela Kownacka (1952–2010) – aktorka Piotr Königsfels (zm. 1799) – komendant Korpusu Paziów Królewskich Tadeusz Kotula (1923–2007) – historyk Zygmunt Kuźwa (1904–1944) – duchowny, kapelan i żołnierz AK Henryk Liefeldt (1894–1937) – polski kierowca wyścigowy, inżynier mechanik, konstruktor, pierwszy automobilowy mistrz Polski (1927) Samuel Bogumił Linde (1771–1847) – polski leksykograf, językoznawca i bibliotekarz Marek Leykam-Lewiński (1908–1983) – architekt Ewa Machut-Mendecka (1946−2021) − arabistka i islamistka Janusz Tadeusz Maciuszko (1957–2020) – historyk Kościoła, profesor nauk teologicznych Lech Ludwik Madaliński (1900–1973) – polski aktor teatralny Jan Fryderyk Wilhelm Malcz (1795–1852) – lekarz Karol Henryk Martens (1868–1948) – inżynier, filantrop, doktor honoris causa Politechniki Warszawskiej Henryk Messing (1893–1977) – rolnik, działacz społeczny, poseł na Sejm IV kadencji (1935–1938) w II Rzeczypospolitej Janusz Messing (1919–2010) – Cichociemny, uczestnik Powstania Warszawskiego Zygmunt Michelis (1890–1977) – duchowny, biskup-adiunkt Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w Polsce Mieczysław Milecki – aktor Zofia Mingardi – śpiewaczka, sopranistka Włodzimierz Missol (1904–1986) – polski duchowny luterański Barbara Modelska (1935–2014) – aktorka filmowa Franciszek Modl (1831-1893) – generał armii rosyjskiej Janusz Narzyński (1928–2020) – biskup luterański, zwierzchnik Kościoła ewangelicko-augsburskiego w RP, prezes Polskiej Rady Ekumenicznej Juliusz Narzyński (1934–2020) – malarz Włodzimierz Nast (1942–2020) – duchowny luterański, doktor teologii, wykładowca Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej, działacz ekumeniczny Ryszard Nawrocki (1940−2011) − polski aktor Franciszek Ludwik Neugebauer (1856–1914) – ginekolog Ludwik Adolf Neugebauer (1821–1890) – ginekolog Joanna Neybaur (1802–1885) – filantropka, „Matka sierot” Jan Bogusław Niemczyk (1926–1990) – teolog, rektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie Stefan Nowak (1924–1989) – socjolog Waldemar Nowakowski (1933–2023) – działacz niepodległościowy, powstaniec Warszawski, młodociany więzień polityczny Wiktor Niemczyk (1898–1980) – teolog, biblista, rektor Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie Jan Oderfeld (1908–2010) – prof. dr inż. Politechniki Warszawskiej Waldemar Osterloff (1858–1925) – pedagog i językoznawca Leopold Otto (1819–1882) – duchowny, działacz narodowy Zofia Palowa (1923–2020) – artystka sztuk plastycznych Ryszard Paszko (1878–1940) – duchowny, senior (biskup) Wojska Polskiego II RP (grób symboliczny) Adam Pilch (1965–2010) – ks. ewangelicki, zm. w katastrofie pod Smoleńskiem Karol Plage (1857–1927) – numizmatyk Jerzy Fryderyk Poths (1750–1806) – bankier, dyrektor Dyrekcji Biletów Skarbowych Waldemar Preiss (1936-2024) – duchowny luterański, wykładowca ChAT Miłogost Reczek (1961−2021) – aktor teatralny i dubbingowy Ryszard Reiff (1923–2007) – polityk, prawnik, publicysta, przewodniczący Stowarzyszenia PAX, poseł na Sejm PRL IV i VIII kadencji, senator I kadencji Genowefa Rejman (1925-2011) – profesor nauk prawnych, nauczycielka akademicka, polityk ZSL, posłanka na Sejm PRL VIII kadencji Tadeusz Rolke (1929-2025) - fotograf, powstaniec warszawski Jan Rosen (1854–1936) – malarz batalista (w rodzinnym grobowcu) Wilhelm Rotkiewicz (1906–1983) – inżynier, konstruktor radiowego sprzętu odbiorczego, prof. Politechniki Warszawskiej Stanisław Rotwand (1839–1916) – prawnik, przemysłowiec, finansista, filantrop, działacz społeczny i gospodarczy Jarosław Rudniański (1921–2008) – filozof, psycholog, prakseolog, prof. Instytutu Filozofii i Socjologii PAN Andrzej Ruszkarski (1934–2025) – mgr inż. mechanik, wiceminister hutnictwa i przemysłu maszynowego (1983-1987) Bronisław Rydzewski (1884–1945) – geolog, senator Jakub Salinger (1807–1881) – uczestnik powstania styczniowego, sybirak Konstanty Schiele (1817–1866) – współwłaściciel browaru Haberbusch i Schiele Adolf Schimmelpfennig (1834–1896) – architekt niemieckiego pochodzenia Adolf Scholtze (1833–1914) – przemysłowiec Jan Adolf Schroeder (1789–1860) – lekarz, kawaler Orderu Virtuti Militari Fryderyk Adolf Schütz (1782–1854) – warszawski architekt i budowniczy Gustaw Adolf Sennewald (1804–1860) – warszawski wydawca Jacek Skubikowski (1954–2007) – piosenkarz, gitarzysta, kompozytor i autor tekstów, prezenter telewizyjny i sceniczny, prawnik Iwan Skwarcow (1788–1850) – kupiec rosyjski, inwestor przebudowy pałacu Saskiego Emil Sokal (1851–1928) – specjalista w zakresie budowy kanalizacji i wodociągów Franciszek Sokal (1881–1932) – inżynier, polityk, minister, dyplomata Ryszard Sosnowski (1932−2023) − fizyk doświadczalny Ludwik Spiess (1820–1896) – farmaceuta, przemysłowiec Stefan Starczewski (1935–2014) – pedagog, socjolog, działacz Komitetu Obrony Robotników, wiceminister kultury w rządzie Tadeusza Mazowieckiego Mirosław Starost (1910–1961) – krytyk literacki, publicysta Edward Strasburger (1882–1923) – ekonomista, profesor nauki skarbowości Jan Sunderland (1891–1979) – prawnik, artysta fotografik, krytyk sztuki Bronisław Syzdek (1922–2001) – historyk, pisarz, działacz PZPR Wiktor Szeliński (1921–1984) – harcmistrz Jan Szeruda (1889–1962) – duchowny, pełniący obowiązki biskupa (zwierzchnika) Kościoła w latach 1945–1951 Michał Szubert (1787–1860) – profesor, twórca Ogrodu Botanicznego w Warszawie Jan Chrystian Schuch (1752–1813) – architekt, ogrodnik Jan Maciej Hipolit Szwarce (1811–1884) – powstaniec listopadowy Ryszard Trenkler (1912–1993) – duchowny, proboszcz parafii Św. Trójcy i senior diecezji warszawskiej Wilhelm Troschel (1823–1887) – artysta operowy i kompozytor Jan Krystian Ulrich (1809–1881) – założyciel ogrodów Ulrichów Zygmunt Vogel (1764–1826) – polski malarz akwarelista, rysownik i architekt Karol Wajs (1924–1997) – profesor, inżynier Jan Walter (1934–1995) – duchowny luterański, senior diecezji warszawskiej i małżonka Ewa Walter (1938–2006), działaczka kobiecych organizacji religijnych Emil Wedel (1839–1919) – przemysłowiec warszawski Edward Wende (1830–1914) – wydawca Edward Wende (1874–1949) – duchowny ewangelicki Edward Wende (1936–2002) – adwokat, opozycjonista z czasów PRL, polityk Unii Wolności Karol Wendt (1882–1934) – senator II RP, piekarz, działacz społeczny Wiesław Wernic (1906–1986) – pisarz, autor popularnego cyklu „Saga traperska” Władysława Weychert-Szymanowska (1874-1951) – pedagog oraz działaczka socjalistyczna i feministyczna. Michalina Wisłocka (1921–2005) – lekarka-seksuolożka. Bogdan Wnętrzewski (1919–2007) – architekt, jeden z pierwszych więźniów obozu koncentracyjnego Auschwitz Romuald Zerych (1888–1964) – rzeźbiarz Szymon Bogumił Zug (1733–1807) – architekt wielu klasycystycznych obiektów w Polsce Eugenia Podborówna (1897-1975) – aktorka teatralna Zobacz też Cmentarz ewangelicko-reformowany w Warszawie Przypisy Bibliografia Karol Mórawski: Warszawskie cmentarze. Przewodnik historyczny. Warszawa: PTTK „Kraj”, 1991. ISBN 83-7005-333-5. Linki zewnętrzne Strona internetowa Cmentarz Ewangelicko-Augsburski w Warszawie (zdjęcia) Strona cmentarza w serwisie Grobonet