NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Tritonbrunnen (Nysa)

Der Tritonbrunnen in Nysa (Neisse) ist ein barockes Standbild an den Straßen Bracka (Brüderstraße) und Celna (Zollstraße), in der Nähe des Rings. Er wurde in Anlehnung an den Tritonenbrunnen von Gian Lorenzo Bernini in Rom geschaffen. Geschichte und Beschreibung Der Neisser Tritonbrunnen wurde von 1700 bis 1701 errichtet. Der Brunnen wurde in hellem schlesischen Marmor aus Groß Kunzendorf von einem unbekannten Bildhauer ausgeführt. Es stellt heute eines der bedeutendsten Kunstwerke der Stadt dar. In Form und Gestaltung ist es nah an dem römischen Vorbild orientiert, stellt jedoch keine direkte Kopie dar. Aus dem unteren großen Wasserbecken erhebt sich in der Mitte eine Säule mit vier Delfinen, auf denen eine Schale in Form einer Muschel liegt. Auf dieser Schale befindet sich die Skulptur des knienden Tritons mit einer Muschel im Mund, die er wie eine Trompete bläst und aus der das Wasser sprudelt. Neben dem großen Becken befindet sich ein kleineres Becken, das das Wasser aufnimmt, das aus einem Wasseraustritt in Form eines Delfinkopfes läuft. An der Nordseite wurde zwischen den Delfinen das Wappen der Stadt Neisse mit den Inschriften SPQN und 1701 angebracht. Die Inschrift S.P.Q.N. (Senatus Populusque Nissiensis, Senat und Volk von Neisse) erinnert an den im alten Rom beliebten Schriftzug S.P.Q.R. (Senatus Populusque Romanus, Senat und Volk von Rom). Literatur J. Daniel, I. Zielonka: Nysa-przystanek wędrowca, Inserat 2004, ISBN 83-912169-1-8. Marek Sikorski: Nysa. Skarby sztuki i osobliwości, Silesiapress 1999, ISBN 83-909213-0-8. Katalog zabytków sztuki w Polsce, 1963 Weblinks
Fontanna Trytona w Nysie

Fontanna Trytona w Nysie – fontanna położona u zbiegu rynku oraz ulic Brackiej i Celnej, wzorowana na rzymskiej Fontannie Trytona Berniniego. Zbudowano ją w latach 1700-1701. Uznawana jest za jeden z najcenniejszych zabytków architektonicznych miasta. Wykuta przez nieznanego autora w sławniowickim marmurze, stanowi dzieło dojrzałego baroku. W swej formie artystycznej fontanna nyska przypomina swój włoski pierwowzór, lecz nie jest jego dokładna kopią. Duża sadzawka zbudowana na planie kwadratu, z zaokrąglonymi narożnikami, w obramieniu o wykroju sarkofagowym. Balustrada fontanny otacza dużych rozmiarów trzon, na którym wyrzeźbiono cztery delfiny z otwartymi paszczami, zwrócone w cztery strony świata. W górnej części po stronie południowej umieszczony został herb Nysy z inskrypcją SPQN 1701. Jest to data powstania fontanny. Starożytni Rzymianie na frontonach wielu budowli umieszczali napis S.P.Q.R. – "Senatus Populusque Romanus" czyli "senat i lud rzymski". Mieszkańcy Nysy, nawiązując do tej tradycji, wyryli inskrypcję S.P.Q.N. – "Senatus Populusque Nissiensis" - "senat i lud nyski”). Trzon wieńczy czara w kształcie muszli, na której umieszczona jest postać klęczącego Trytona, przedstawionego jako półczłowiek-półryba, z uniesionymi rękoma, grającego na muszli. Jest to barokowy symbol pokoju i harmonii. Mniejsza sadzawka o kształcie wydłużonego ośmioboku na zwężającej się podstawie łączy się z głównym zbiornikiem tworząc przejście w postaci dwóch płaskorzeźbionych delfinów oraz mosiężnego gargulca, również w kształcie delfina. Nysa to miasto o bardzo bogatej i zróżnicowanej architekturze sakralnej, przez wiele wieków będące siedzibą biskupów wrocławskich. Jednak to właśnie ta fontanna najbardziej uzasadnia nadaną niegdyś Nysie dewizę "Śląski Rzym". Bibliografia J.Daniel, I.Zielonka, Nysa-przystanek wędrowca, 2004, wyd. Inserat, ISBN 83-912169-1-8. Marek Sikorski, Nysa. Skarby sztuki i osobliwości, 1999, wyd. Silesiapress, ISBN 83-909213-0-8. Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963]]
Fort 48 „Batowice”

Fort 48 „Batowice” (Fort Artyleryjski 48 „Batowice”) – jeden z fortów Twierdzy Kraków. Powstał w latach 1883–1885, w czasie budowy trzeciego pierścienia twierdzy, jako standardowy fort artyleryjski. Budynek jednokondygnacyjny, jego ściany zbudowane są z cegły, a strop z betonu. Na wale ustawione były działa. W latach 1910–1911 dokonano przeróbek, między innymi wzmocniono schron główny. Zadaniem fortu było pilnowanie gościńca warszawskiego, w czasie I wojny światowej prowadził pojedynek artyleryjski z Rosjanami w listopadzie 1914. Do 1974 roku był wykorzystywany przez wojsko. Po utracie funkcji obronnej został przekształcony na magazyn, między innymi podzielono pomieszczenia oraz wybudowano budynek zarządzania magazynem. Fort, łącznie z elementami pancernymi zachowany jest w dobrym stanie, jedynie nasypy ziemne uległy zatarciu. W niektórych oknach znajdują się nadal prowadnice na karabiny. Fort jest zarośnięty robiniami akacjowymi, krzewami tarniny oraz głogu. Niezagospodarowany obiekt znajduje się przy ul. Wawelskiej w Krakowie. Otoczenie Fortu stanowi rolę parku rekreacyjnego z alejkami i ławkami. Galeria Przypisy Linki zewnętrzne Więcej opisów fortu oraz ponad 100 zdjęć tego obiektu Opis fortu oraz ponad 100 zdjęć obiektu z serwisu kaponiera.pl
Fort GW IX „Brunner”

Fort GW IX „Brunner" – dwuwałowy ześrodkowany fort pancerny główny Twierdzy Przemyśl, o konstrukcji betonowo-ziemnej, znajdujący się obok miejscowości Ujkowice. Był jednym z czterech największych fortów pancernych w Galicji i jednym z największych w całych Austro-Węgrzech. Zbudowany w latach 1892–1894 według projektu płk inż. Maurycego von Brunnera, marszałka polnego C.K. Armii., na miejscu starszego szańca z 1854 r. Następnie do roku 1900 nadal modernizowany na fort ześrodkowany opancerzony główny. 20 marca 1915 w trakcie II oblężenia Twierdzy Przemyśl zatrzymał na przedpolu ogniem artyleryjskim próbę szturmu podjętą przez wojska rosyjskie. Wysadzony w powietrze pod koniec marca 1915 roku. Po kolejnych zniszczeniach został w znacznej części rozebrany w latach 1920-1930. Stosunkowo dobrze zachował się schron główny i galeria przeciwstoku w fosie z ruinami kaponiery. Całość obecnie mocno zarośnięta drzewami i krzewami, słabo dostępna. Przypisy Literatura „Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Nr 33. Województwo przemyskie", Warszawa 1998, ISBN 83-86334-57-6 Fort IX "Brunner" zdjęcia archiwalne na stronie Fotopolska Karta ewidencyjna wpisu na listę zabytków
Fort GW IV „Optyń”

Fort GW IV „Optyń” – fort pancerny Twierdzy Przemyśl, o konstrukcji betonowo-murowano-ziemnej, znajdujący się obok miejscowości Pikulice. Historia Fort został zbudowany na miejscu szańca obozu warownego zbudowanego w latach 1854–1857 i zmodernizowanego w latach 1873–1878. Fort powstał w latach 1897–1900 jako fort pancerny z elementami upodobniającymi go do fortu artyleryjskiego. Był on ostatnim tak dużym fortem powstałym w twierdzy i jednocześnie jednym z najdroższych. Został częściowo wysadzony w powietrze w 1915, po II oblężeniu Twierdzy Przemyśl. Został częściowo rozebrany w latach 1920–1930. Przypisy Bibliografia Zabytki architektury i budownictwa w Polsce. Nr 33. Województwo przemyskie, Warszawa 1998, ISBN 83-86334-57-6. T. Idzikowski: Forty Twierdzy Przemyśl, Przemyśl 2001, ISBN 83-912416-8-8.
Fort IIIa w Poznaniu

Fort IIIa (Prittwitz, Józefa Sułkowskiego) (oryg. Zwischenwerk IIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Miłostowie przy ulicy Wrzesińskiej. Historia Zbudowany został w latach 1887–1890, w drugim etapie budowy twierdzy fortowej. Fort otrzymał nazwę Prittwitz na cześć Moritza von Prittwitza (podobną nazwę nosił też Fort Prittwitz-Gaffron). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort IIIa otrzymał imię Józefa Sułkowskiego. W czasie II wojny światowej pełnił rolę magazynu wojskowego. Podczas bitwy o Poznań został zdobyty 29 stycznia 1945. W walce zginął m.in. kpt. Paweł Straszko, dowódca 2 batalionu 446 pułku gwardii. Opór Niemców utrzymywał się później u rozwidlenia linii kolejowej oraz przy os. Warszawskim, powstrzymując natarcie w kierunku Śródki. Po wojnie przejęty przez „Centralę Rybną” na magazyn solonych śledzi (sól szkodliwie oddziaływała na mury i posadzki), a następnie przez Ludowe Wojsko Polskie na inne cele magazynowe. Od 1993 w forcie działa krematorium. Adaptacji na potrzeby tej działalności dokonano kosztem 20 miliardów ówczesnych złotych. Był to pierwszy w Polsce zakład krematoryjny oddany do użytku po 1989. Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”). Lokalizacja i konstrukcja Położony jest na terenie cmentarza komunalnego (otwarty w 1943), pomiędzy linią kolejową Poznań Wschód – Žielieznodorožnyj (na północy) a linią kolejową Warszawa Zachodnia – Frankfurt nad Odrą (na zachodzie i południu), w dawnym wojskowym lesie Koeniglicher Forst Streitort. Dojazd drogą forteczną (ul. Wrzesińska) i drogą rokadową (ul. Wileńska / ul. Krańcowa). Kaponiery były połączone poterną biegnącą pod fosą. W strzelnicach kaponier zamontowano stalowe okiennice (rozwiązanie unikatowe – w pozostałych obiektach montowano zasuwy gilotynowe). Fort był wyposażony w dwa stanowiska obserwacyjne piechoty W.T.90. Nad prawą kaponierą umieszczono schron dla drużyny przeciwszturmowej (jedyny taki wśród fortów pośrednich). Przebudowy W latach 1913–1914 na przeciwskarpie zbudowano mały schron betonowy. Na początku lat 90. XX wieku na potrzeby krematorium przebudowano bramę główną dodając nowoczesny portal, dno lewej części fosy zostało wybrukowane, a w części czołowej koszar przekopano dodatkowy przejazd do fosy. Przypisy Bibliografia Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 290, 355., ryc. Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.
Fort IXa w Poznaniu

Fort IXa (Witzleben, Wincentego Aksamitowskiego) (oryg. Zwischenwerk IXa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Dębcu przy ulicy 28 Czerwca 1956 r.. Historia Zbudowany został w latach 1877–1881, w pierwszym etapie budowy twierdzy fortowej. Jest to jedyny zachowany fort pośredni starego typu. Fort otrzymał nazwę Witzleben (do 1902 r. nazwę tę nosił Nadszaniec II Witzleben). W 1931 r. zmieniono patronów na polskich, Fort IXa otrzymał imię pułkownika Wincentego Aksamitowskiego. 15 kwietnia 1919 r. fort IXa (wraz z IX) został przeznaczony dla podoficerskiej szkoły piechoty. Podczas bitwy o Poznań, 26 stycznia 1945 r. po godzinie 18, fort i Lasek Dębiecki został ostrzelany ogniem artyleryjskim. Dzięki temu Niemcy broniący linii kolejowej uciekli, a bataliony 226 i 240 pułku wdarły się na tereny wokół fortu; 240 pułk oskrzydlił fort i późnym wieczorem próbował się dostać do wnętrza. Nie udała się próba wejścia do fortu przez wysadzenie pancernych włazów. Saperzy wrzucili do kominów wentylacyjnych łatwopalną mieszankę i zapalili ją granatami ręcznymi. Załoga fortu ewakuowała się w panice. Część żołnierzy niemieckich uciekła, do niewoli zabrano 200. Od 2007 r. fort wynajmuje firma organizująca w nim gry paintballowe. Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005). Lokalizacja i konstrukcja Obiekt znajduje się w sąsiedztwie Zespołu Szkół Licealno-Technicznych oraz osiedli mieszkaniowych. Przy forcie, na zachodzie, linia kolejowa Poznań – Wrocław, w pobliżu przystanek Poznań Dębiec. Dojazd do fortu drogą forteczną (ul. 28 Czerwca 1956 r.) i drogą rokadową (ul. Czechosłowacka); układ dróg wskazuje na planowaną przeprawę promową lub most pontonowy przez Wartę jako alternatywę dla mostu kolejowego na Starołęce. Fort jest zbliżony układem do zbudowanego w podobnym okresie Fortu IVa, różnicę stanowią dwie kaponiery czołowe, które zostały zamienione stronami. Wewnątrz fortu znajduje się jedyna zachowana forteczna ręczna pompa wodna. Przebudowy Po 1892 r. zainstalowano dwa stanowiska obserwacyjne W.T.90. Obiekt został przebudowany na początku lat czterdziestych XX wieku, spowodowane to było modernizacją trasy kolejowej Poznań–Wrocław. Rozebrano wtedy prawy bark fortu wraz z kaponierą, a zamiast oryginalnej fosy postawiono prowizoryczne ogrodzenie. Uwagi Przypisy Bibliografia Zbigniew Szumowski: Boje o Poznań 1945. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1985, s. 232-243. Bogusław Polak: Poznańskie Fortyfikacje. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1988. Jacek Biesiadka, Andrzej Gawlak, Szymon Kucharski, Mariusz Wojciechowski: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006. Linki zewnętrzne Zdjęcia fortu. twierdzapoznan.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
Fort IV Twierdzy Modlin

Fort IV – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony przez carat w ramach budowy pierwszego pierścienia fortów w latach osiemdziesiątych XIX wieku. Fort znajduje się we wsi Janówek. Wzniesiono go dla zamknięcia odcinka twierdzy pomiędzy Narwią a Wisłą, tj. od wschodu. Podstawą dla jego projektu był wzorcowy fort „F1879”. Było to umocnienie ceglano-ziemne z dwoma wałami: dla artylerii i piechoty. W okresie modernizacji fortu (1894–1900) wzmocniono stropy obiektów betonem, a ponadto przystąpiono do budowy nowych, betonowych kaponier i półkaponier w fosie. Do ich powstania jednak nie doszło, prawdopodobnie wobec braku funduszy jak i zmiany planów dotyczących fortu. W czasie modernizacji twierdzy w latach 1912–1915 fort został włączony w skład Grupy Fortowej „Janówek” jako obiekt zaplecza. Z tego względu ograniczono jego funkcje bojowe. Do dzisiaj zachowały się ceglane koszary, liczne schrony i ceglana kaponiera szyjowa. Bibliografia Gminne Centrum Informacji w Wieliszewie: Fortyfikacje w pobliżu wsi Janówek. Gmina Wieliszew. [dostęp 2009-07-13]. Linki zewnętrzne Fort IV Janówek
Fort I Twierdzy Toruń

Fort I Twierdzy Toruń – fort pancerny zbudowany w latach 1888–1894 znany jako Fort Ia König Wilhelm I, a od 1920 noszący imię Jana III Sobieskiego. Znajduje się przy ul. Winnej 19. Historia Fort został zbudowany na planie zbliżonym do trapezu w latach 1888–1894. W momencie budowy fort nosił numer Ia i nazwę Buchta Fort. Budowa fortu kosztowała 3 697 710 marek. W 1907 roku zmieniony na Wilhelma I. W 1920 roku otrzymał nowy numer I oraz obecnego patrona Jana III Sobieskiego. Cały obiekt był przeznaczony dla załogi złożonej z 200 żołnierzy piechoty, 152 artylerzystów oraz 6 saperów, natomiast dowództwo tworzyło 13 oficerów. Jednopoziomowy blok koszar szyjowych stanowił podstawę trapezu. Brama wjazdowa została ulokowana w prawym skrzydle. Dostępu do zabudowań fortecznych broniły dwa kojce przeciwskarpowe, położone w narożach czołowych. Kaponiera szyjowa broniła nasadę fortu oraz drogę dojazdową. Całość fortu otacza wał przeciwskarpy z suchą fosą. Kojce i kaponiera były zabezpieczone rowami o głębokości 2,2 m. Ponadto fort był zabezpieczony za pomocą pasa zasieków o szerokości 15 m. Fort I był jedyny fortem Twierdzy Toruń, który brał czynny udział w walkach podczas I wojny światowej. 2 sierpnia 1914 roku, na skutek nieprawdziwej informacji o ataku kawalerii rosyjskiej, fort otworzył ogień w kierunku Złotorii. Ostrzał wywołał panikę wśród mieszkańców. Podczas ostrzału zniszczono parę budynków oraz zabito kilka zwierząt gospodarczych. W styczniu 1920 roku Fort I przeszedł na własność Wojska Polskiego. Niemcy oddali fort pozbawiony uzbrojenia i wyposażenia. Podczas wojny polsko-bolszewickiej fort przystosowano do doraźnej obrony. Po 1923 roku Fort I został przeznaczony na magazyn. Pod koniec II wojny światowej wojska niemieckie przygotowały fort do obrony miasta przed Armią Czerwoną. Po 1945 roku fort ponownie wrócił na własność Wojska Polskiego. W 1956 roku Wojsko Polskie oddało obiekt do administracji cywilnej. Przed oddaniem obiektu Wojsko wysadziło jedną z wież pancernych. Po 1956 roku rozebrano część elementów: obmurowania fosy, częściowo kaponiery przeciwskarpowe, stajnię, prawy schron amunicyjny lewej baterii dołączonej. W latach 1960–1991 mieścił się tu zakład Centralnych Piwnic Win Importowanych, na potrzeby którego dokonano zasypania rowu kaponiery szyjowej, przebudowano odcinek poterny głównej oraz rozebrano prawy skraj poterny bloku blokowego. Po 1991 roku porzucony obiekt był dewastowany i okradany. W 2017 roku opiekę nad fortem objęło Stowarzyszenie Grupa Rekonstrukcji Historycznej „REX”. Przypisy Bibliografia MirosławM. Giętkowski MirosławM., ZbigniewZ. Karpus ZbigniewZ., WaldemarW. Rezmer WaldemarW., Twierdza Toruń, Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004, ISBN 83-89706-12-1 . MirosławM. Giętkowski MirosławM., AdamA. Kowalkowski AdamA., Fortyfikacje pancerne Twierdzy Toruń, Toruń: Muzeum Okręgowe w Toruniu, 2024, ISBN 978-83-66208-43-8 .
Fort Kolejowy w Toruniu

Fort Kolejowy w Toruniu (zwany również jako Fort XVI, nm. Eisenbahnfort) – fort artyleryjski wchodzący w skład Twierdzy Toruń. Znajduje się przy ul. Rudackiej 15-27. Budowa obiektu trwała w latach 1863–1866. Jest to jedyny sześcioboczny fort na obszarze miasta. Zbudowano go dla bezpośredniej obrony mostu kolejowego oraz linii kolejowej Toruń–Warszawa. Ogień artyleryjski sięgał do Kaszczorka, Czerniewic i Brzozy Toruńskiej. W 1912 roku w celu wzmocnienia fortu wybudowano trzy stanowiska betonowe. Po 1920 roku wyposażenie fortu zabrały wojska niemieckie. W latach 1920–1925 nie przeprowadzono prac budowlanych, dokonano tylko drobnego remontu konserwacyjnego. W latach 1922–1925 fort zajmowała Flotylla Wiślana, następnie obiekt oddano 63 Toruńskiemu Pułkowi Piechoty. Przypisy Bibliografia Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1.
Fort VIII Twierdzy Modlin

Fort VIII – jeden z fortów Twierdzy Modlin, wzniesiony w ramach budowy pierwszego pierścienia fortów w latach osiemdziesiątych XIX wieku, później zmodernizowany. Fort znajduje się we wsi Kępa Grochalska. Podstawę do jego budowy stanowił wzorcowy fort „F1879”. Obecnie znajduje się na nim strzelnica wojskowa.
Fort VIII Twierdzy Toruń

Fort VIII Twierdzy Toruń (Fort VIII Kazimierz Wielki) – fort piechoty, zbudowany w latach 1888–1890, znajdujący się przy ul. Bielańskiej 66. Historia Fort powstał w latach 1888–1890, w 1893 roku był modernizowany. Pierwotna nazwa fortu to Fort IVb Herzog Albrecht. Był uzbrojony w sześć dział i trzy pancerne wieżyczki obserwacyjne. Był przeznaczony dla 300-osobowej załogi. W skład Fortu wchodziło również pięć schronów dla piechoty. Po powrocie Torunia do Polski w 1920 roku w Forcie mieściły się koszary. W 1925 roku fort zajął na stałe 4. punkt lotniczy. We wrześniu 1939 roku fort stanowił punkt oporu w systemie obrony Torunia. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do miasta zaczął pełnić funkcję więzienia śledczego przeznaczonego dla ludności polskiej. Trafiło do niego wielu aresztowanych członków Batalionu Śmierci za Wolność. Część z nich została zamordowana na terenie fortu, inni zostali wywiezieni do obozów koncentracyjnych (Ravensbrück, Sachsenhausen, Auschwitz-Birkenau), rozstrzelani w Barbarce, Olku lub Palmirach. Więźniami Fortu VIII byli m.in. nauczyciel muzyki Zygmunt Moczyński, artysta Alojzy Liegmann. Więźniowie byli przetrzymywani w celach znajdujących się w dolnej części masywu fortu. Fort został zbombardowany przez Armię Czerwoną w styczniu 1945 roku. Pod koniec lat 50. doszło do próby wysadzenia obiektu. Obecnie fort nie ma właściciela, jest systematycznie dewastowany, zaśmiecany i rabowany. Po 2000 roku pojawił się pomysł stworzenia w forcie domu akademickiego dla ok. 400 osób. Upamiętnienia Przed fortem stoją trzy nieme krzyże, upamiętniające Polaków uwięzionych i maltretowanych przez Niemców podczas II wojny światowej. Dwa tylne są opisywane również jako dwa miecze z pustymi tarczami. Krzyże nie mają oficjalnej nazwy. Stanowią one część większej instalacji artystycznej, wykonanej przez Alojzego Liegmanna w 1989 roku. Ponadto krótko po zakończeniu wojny powstała tzw. Ściana Śmierci, gdzie mieszkańcy Torunia i okolic zostawiali znicze, upamiętniające Polaków zamordowanych przez Niemców. Przypisy Bibliografia Waldemar Cudny, Rafał Rouba. Hotelarstwo jako sposób na rewitalizację zabytkowych obiektów militarnych pochodzących z XIX i XX wieku. „Ochrona Zabytków”. 3-4, 2012. Krzysztof Komorowski: Konspiracja pomorska 1939–1947. Leksykon. Gdańsk: Novus orbis, 1993. ISBN 83-85560-06-08. Paweł Nastrożny. Operat szacunkowy gruntów zewnętrznego pierścienia obronnego Twierdzy Toruń z początku lat dwudziestych XX wieku. „Rocznik Toruński”. 41, 2014. Lidia Smentek: Batalion Śmierci za Wolność : spadająca co sekundę kropla wody odświeża pamięć. Toruń: Polskie Wydawnictwo Reklamowe, 2021. ISBN 978-83-66256-08-8.
Fort VIIa w Poznaniu

Fort VIIa (Strotha, Zygmunta Zielińskiego) (oryg. Zwischenwerk VIIa) – jeden z 18 fortów wchodzących w skład Twierdzy Poznań. Znajduje się na Marcelinie przy ul. Marcelińskiej. Historia Zbudowany został w latach 1887–1890 w drugim etapie budowy twierdzy fortowej. Fort otrzymał nazwę Strotha na cześć Karla von Strotha (do 1902 nazwę tę nosił Nadszaniec IV Strotha). W 1931 zmieniono patronów na polskich, Fort VIIa otrzymał imię generała Zygmunta Zielińskiego. Po II wojnie światowej fort był użytkowany przez wojska lotnicze. Mieścił się w nim tajny Zapasowy Węzeł Łączności. Następnie obiekt został sprzedany prywatnej firmie. Teren fortu wchodzi w skład obszaru Natura 2000 (obszar specjalnej ochrony SOO „Fortyfikacje w Poznaniu”, symbol PLH300005). Lokalizacja i konstrukcja Dojazd do fortu drogą forteczną (ul. Marcelińska) i drogą rokadową (ul. Bułgarska). W okolicy osiedle domków jednorodzinnych, Lasek Marceliński, hale i budynki biurowe (m.in. wieżowiec PGK Centrum II, d. zakłady WZT Teletra). Kaponiery były połączone poterną biegnącą pod fosą. Przebudowy W latach 1913–1914 na przeciwskarpie zbudowano dwa betonowe schrony oraz przemurowano niektóre wejścia. We wrześniu 1939 roku wybudowano dwa betonowe schrony oraz dwa pancerne stanowiska obserwacyjne ze stalowo-betonową kopułą. Przypisy Bibliografia Jacek Biesiadka: Twierdza Poznań. O fortyfikacjach miasta Poznania w XIX i XX wieku.. Poznań: 2006.Sprawdź autora:1. Jarosław Hutyra. Fort VIIa w Poznaniu i jego wykorzystanie - Geneza i działalność Biura Meteorologicznego Dowództwa Wojsk Lotniczych w Poznaniu w latach 1967-1990. „Wojskowość – bezpieczeństwo – wychowanie. Księga jubileuszowa profesora Lecha Wyszczelskiego w 70. rocznicę urodzin”. t. II, s. 197-201, 2012. (pol.). Sprawdź autora:1. Linki zewnętrzne Zdjęcia fortu. fort7a.ovh.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)].
Fort V Twierdzy Toruń

Fort V Twierdzy Toruń (dawniej III Scharnhorst, obecnie Jan Karol Chodkiewicz) – główny fort artyleryjski przy ulicy Polnej. Powierzchnia fortu wynosi 4,26 ha. Historia Został wzniesiony w latach 1879–1884 do obrony linii kolejowej do Grudziądza. Jego ogień mógł docierać do Łysomic. Koszt budowy fortu wyniósł 2 434 202 marek niemieckich. Fort przechodził modernizacje w latach 1889–1893, ok. 1905 i w 1914. W 1914 roku zamurowano część okien, pozostałe uzupełniając okiennicami pancernymi, wzniesiono trawersy w głównych przejściach wewnętrznych. Obiekt stale pełnił funkcje koszarowe. W latach 1920–1922 stał pusty, od 1922 roku do 1923 roku kwaterowała w nim 1 kompania wartownicza warsztatów amunicyjnych, następnie kompania 63 toruńskiego pułku piechoty. Fort należy do osoby prywatnej. Przypisy Bibliografia Mirosław Giętkowski, Zbigniew Karpus, Waldemar Rezmer: Twierdza Toruń. Toruń: Dom Wydawniczy Duet, 2004. ISBN 83-89706-12-1. Mirosław Giętkowski, Adam Kowalkowski: Forty artyleryjskie Twierdzy Toruń. Toruń: Muzeum Twierdzy Toruń, 2023. ISBN 978-83-66208-29-2.