Biedrusko

Biedrusko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Suchy Las, leżąca nad Wartą, ok. 5 km na północ od granic Poznania i ok. 15 km od centrum. Nazwa Kiedyś miejscowość miała inną nazwę i nazywała się Biezdrowsko. Notowana była w ten sposób co najmniej od drugiej połowy XIV wieku. Wieś ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskich dokumentów z 1388 kiedy odnotowano ją pod nazwą „Besdrofsko”, 1398 po staropolsku „Byeszdzrowska dziedzina”, 1406 „Byesdrowsko”, 1414 „Beszdrowszko”, 1434 „Byesdrowo”, 1510 „Byesdrowko, Byeszdrowszko”, 1564/65 „Biezdrusko”. Dawniej po niemiecku wieś nosiła nazwę Weissenburg. Historia Początkowo wieś należała do opola chojnickiego z siedzibą w Chojnicy, które było reliktem opola - przedpaństwowej wspólnoty rodowo-terytorialnej, która w późniejszym okresie stała się administracyjnym podokręgiem kasztelanii. W 1388 Biedrusko jako Biezdrowsko zostało odnotowane w granicach tego opola. Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Gowarzewskich, później także do Bielawskich. Po 1518 wieś stała się własnością zakonu cysterek z Owińska. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1434 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Chojnica. Pierwsze wzmianki odnośnie Biedruska pojawiają się w XIII wieku. Według jednej z wersji książę poznański Przemysł I nadał w roku 1242 Owińska zakonowi Cysterek z Trzebnicy wraz z dwunastoma innymi wioskami. Siostry po sprzedaniu jednej z tych miejscowości, a dokładnie Dobiegniewa, za uzyskane środki kupiły Biedrusko. Pierwsze udokumentowane zapisy o wsi związane są z właścicielami wsi Gowarzewskimi przedstawicielami wielkopolskiej szlachty. W latach 1398-1407 odnotowano Adama i Wincentego Gowarzewskich, Jana i Mikołaja Wierzenickich i Stanisława Lubickiego, którzy byli w sporze sądowym o Biedrusko. W 1398 Gowarzewscy zeznali, że Jan Wierzenicki „jest próżen”, (ponieważ jest tylko posiadaczem zastawnym Biedruska) i ułożyli się ze Stanisławem Lubickim. W 1400 Gowarzewscy mieli okazać dokument poświadczający ich prawa do wsi Biedrusko. W 1401 Jan z Wierzenicy był w sporze sądowym z Jakuszem Stopirką z Pawłowic o zastaw Biedruska. W latach 1402-1405 Gowarzewscy toczyli spór sądowy ze Stanisławem Lubickim. 1406 Mikołaj Wierzenicki był w sporze z Stanisławem Lubickim o 100 grzywien, które jego ojciec dał na Biedrusko. Sąd orzekł, że jeżeli Lubicki nie odda mu tej sumy, będzie musiał odstąpić mu Biedrusko na tak długo, dopóki długu 100 grzywien całkowicie nie spłaci. Adam i Wincenty z Gowarzewa uzyskali na drodze sądowej tę wieś od Stan. Lubickiego pod warunkiem spłacenia mu 100 grzywien, którymi on wykupił Biedrusko z zastawu prawdopodobnie od Mikołaja Wierzenickiego. Źródła historyczne odnotowały również inne średniowieczne procesy majątkowe związane z miejscowością. W 1407 Febronia Laszczyna żona Piotra Laski z Łęgu w powiecie kaliskim była w sporze z Adamem Gowarzewskim, który dowodzi, że Biedrusko przypadło w podziale majątku jej babce. W 1408 Febronia był w sporze z opatką z Owińsk w sprawie budowy młyna we wsi. W 1409 Maciej z Biedruska toczył spór sądowy z cysterkami z Owińsk o jaz i prawo łowienia ryb w Nosilinie. W 1410 odnotowano folwark w Biedrusku. W 1412 Pakosz Łaskawski był w sporze z Gardziną z Brzozy o połowę Brzozy oraz o 1/4 Biedruska. W 1414 Jura z Bielaw i Chojnicy dowodził, że jego poręczyciele nie ręczyli Stanisławowi Lubickiemu za to, że on nie weźmie w zastaw ani nie kupi Biedruska bez woli Lubickiego. W XV wieku zakon Cysterek zostaje właścicielem Biedruska dopiero w roku 1491, kiedy to odkupił je od Jana Czuryło-Bielawskiego. Inne zaś źródło podaje, że ziemie biedruskie stały się własnością cysterek dopiero po roku 1518, kiedy to król polski Zygmunt I Stary zezwolił na ich zakup od Jana Bielawskiego. Tak więc okres, w jakim Biedrusko było pod władaniem zakonu cysterek, nie jest dokładnie znany. Pewne jest, że ziemie te należały do zakonu aż do trzeciego rozbioru Polski, kiedy to po utworzeniu Prus Południowych Fryderyk II przeprowadził szeroko zakrojoną konfiskatę majątków kościelnych i dóbr powstańców, przystępując jednocześnie do wynaradawiania ziem polskich. Wskutek I rozbioru Polski w 1772, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała ziemia chełmińska znalazła się w zaborze pruskim. Skonfiskowane dobra zakonne zostały nadane właścicielom ziemskim pochodzenia niemieckiego. Takim właścicielem ziemskim stał się mieszczanin berliński Zygmunt Otto Józef von Treskow, któremu w dniu 24 stycznia 1797 roku na własność nadano cały klucz owiński, w którego skład wchodziło Biedrusko. Przez ponad 100 lat Biedrusko pozostaje w rękach tej rodziny. Ostatnim właścicielem Biedruska jak i Budziszewia, Trzuskotowa i Tworkowa był Albrecht Otton von Treskow, który w wieku trzydziestu lat podejmuje budowę pałacu w Biedrusku, która trwa od 1877 do 1880 roku. W tej okazałej rezydencji otoczonej malowniczym parkiem powstałym w tym samym okresie zamieszkał w 1881 r. W latach osiemdziesiątych XIX wieku Biedrusko jako dominium dla pozostałych ziem Albrechta Ottona von Treskowa składało się z 14 domów i kilku zabudowań gospodarczych. Zamieszkiwane było wówczas przez 226 osób, z czego 126 byli to katolicy, a 88 ewangelicy, wśród których znajdowało się 103 analfabetów. Pod koniec XIX wieku armia niemiecka poszukiwała dogodnego miejsca na duży poligon wojskowy. Miejscem spełniającym wszystkie wymagane kryteria do ćwiczeń dużych zgrupowań wojska było Biedrusko i jego okolice. W wyniku kłopotów towarzysko-rodzinnych Albrecht von Treskow zdecydował się na sprzedaż swoich włości armii niemieckiej, a cena jaką z tego tytułu uzyskał skłoniła jego brata Gustawa Adolfa von Treskowa do odsprzedania również swoich gruntów. Transakcja sprzedaży majątku, która miała miejsce w 1904 roku, była dla Biedruska swego rodzaju nobilitacją społeczno-ekonomiczną. Nazwa miejscowości została zmieniona z Biedrusko na Weissenburg i dotyczyło to raczej pałacu i zabudowań dworskich po rodzinie von Treskow. Natomiast budowany w szybkim tempie obóz wojskowy znajdujący się na terenie niezalesionym w widłach dróg do Poznania i Chojnic przybiera nazwę Baraken Lager. W centralnym jego punkcie została wybudowana wieża ciśnień z czterostronnym zegarem na szczycie wybijającym godziny i kwadranse. Wraz z mniejszym zegarem znajdującym się na placu naprzeciw budynku poczty i aresztu garnizonowego uzupełniały brak indywidualnych zegarków u żołnierzy. Do 1910 roku na terenie Biedruska powstało: 1. po lewej stronie drogi do Poznania: 11 baraków murowanych dla oficerów; 11 baraków murowanych i blaszanych (koszar) dla żołnierzy i podoficerów (6 budynków piętrowych); kasyno oficerskie; klub dla podoficerów i klub dla żołnierzy; cztery kuchnie żołnierskie z dużymi stołówkami; 6 stajni dla koni oficerskich; 3 duże garaże;2. po prawej stronie drogi do Poznania wybudowano: 28 stajni; 2 garaże; 5 kuźni; 4 kuchnie żołnierskie ze stołówkami; 2 barako-stajnie dla lecznicy weterynaryjnej dla koni. W odległości około kilometra na zachód od obozu przy dzisiejszej ulicy Leśnej powstały składy amunicji, a w północnej części obozu powstał szpital wojskowy w kształcie dużej litery U. Po prawej stronie drogi do pałacu wybudowano baraki mieszkalne, magazyny i warsztaty dla tzw. komendy poligonu. Na końcu drogi poznańskiej postawiono małą elektrownię o napędzie parowym, z dużym kominem, dla potrzeb ćwiczących tutaj wojsk. Do rozbudowy ośrodka szkoleniowego Niemcy wykorzystali tartak mechaniczny, który został usytuowany u zbiegu dróg do Poznania i do Chludowa. Z okazji otwarcia zamku cesarskiego w Poznaniu latem 1910 roku Obóz Ćwiczebny Biedrusko odwiedził cesarz Wilhelm II, który bawił w pałacu i dokonał przeglądu wojsk ćwiczących na poligonie. Na pamiątkę tej wizyty został wykonany przez żołnierzy obelisk z głazu narzutowego o wadze 18 ton, który przywędrował nad Wartę z gór skandynawskich na czaszy lodowca przed wieloma tysiącami lat, z pamiątkową tablicą z brązu. Został on ustawiony w ogrodzie kasyna oficerskiego. Podczas Powstania Wielkopolskiego owa płyta została zdjęta i zaginęła. W roku 1911 w czterdziestą rocznicę zwycięstwa Prus nad Francją pod Sedanem przy ulicy Ogrodowej z kamienia polnego został wybudowany pomnik o wysokiej kwadratowej podstawie i trapezowo ściętym ku górze sześcianem na którego szczycie znajdował się niemiecki orzeł. W czasie I wojny światowej w związku z dużym zapotrzebowaniem na młode kadry dowódcze na terenie OC Biedrusko zorganizowana została 5 Szkoła Podchorążych Piechoty. Pełna nazwa tej szkoły brzmiała w języku niemieckim następująco: „10 Inspektion, Lehrgrupe 1, Schule V für Fahnenjunker der Infanterie”, a w dowolnym przekładzie można przetłumaczyć: „10 Inspektorat, 1 Grupa Szkolna, V Szkoła Podchorążych Piechoty”. Nad Wartą w tym okresie funkcjonował prom, który swym wyglądem przypominał coś w rodzaju wielkiego czółna z pomostem na wierzchu. Po obu stronach rzeki był on przymocowany do kołowrotów, którymi przewoźnicy przeciągali prom pomiędzy brzegami. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego. Obecnie Obecnie garnizon w Biedrusku jest największym w pobliżu Poznania, jednak od kilku lat ilość wojska jest redukowana. Stacjonują tutaj między innymi jednostki pancerne (również czołgi PT-91 Twardy), rakietowe obrony powietrznej (w Radojewie), Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu i inne. Na północ, południe i zachód od wsi rozciąga się duży poligon wojskowy. Na skraju wsi istnieje także zaniedbany cmentarz wojskowy. Most w Biedrusku jest jedyną przeprawą przez Wartę na odcinku pomiędzy Poznaniem a Obornikami, co rzutuje na komunikacyjne znaczenie wsi. Przez Biedrusko przebiega szlak rowerowy Pierścień Poznański. Demografia Według danych Ministerstwa Cyfryzacji z dnia 30 czerwca 2018 roku, wieś liczyła 2479 mieszkańców (1264 kobiet i 1215 mężczyzn) zameldowanych na pobyt stały. Pałac w Biedrusku Pochodzący z lat 1877–1880 neoklasycystyczny pałac wzniesiony został przez Ludwika Hunha dla Albrechta Ottona von Treskowa. Przez szereg lat mieścił się w nim klub garnizonowy (kasyno). Nietypowe jest umieszczenie jednego z głównych wejść do pałacu w elewacji bocznej (podobnie jak w pałacu biezdrowskim). Pałac stoi w ciekawym parku krajobrazowym, na wzgórzu, w pobliżu rzeki Warty. W roku 2009 budynek został sprzedany i jest w prywatnych rękach. Obecnie (2014) pałac jest wyremontowany i odbywają się tam imprezy okolicznościowe. Cały czas prowadzone są prace w parku otaczającym pałac. Przyroda Długotrwałe wyłączenie terenu poligonu otaczającego Biedrusko spowodowało wykształcenie się tu specyficznego środowiska, korzystnego dla wielu gatunków fauny i flory. Ostoja została włączona do europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000 jako specjalny obszar ochrony siedlisk „Biedrusko”. Znaczna część ostoi znajduje się w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu „Biedrusko”. Demografia Dane dotyczące ludności zamieszczono w tabeli poniżej. Dane za lata 2007–2014 pozyskano z Urzędu Gminy, natomiast za rok 2018 z Ministerstwa Cyfryzacji: Plener filmowy Poligon w Biedrusku służył za plenery dla filmów „Ogniem i mieczem” (1998, 2000) w reżyserii Jerzego Hoffmana, serialu „Czterej pancerni i pies” (1969), historycznego filmu „Kazimierz Wielki” (1975, reż. Czesław i Ewa Petelscy), jak również amerykańskiego filmu „Dowód życia” (2000, reż. Taylor Hackford) - podczas kręcenia scen Biedrusko odwiedził wówczas Russell Crowe. Przypisy Bibliografia Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Biezdrowsko”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 53-54. ISBN 83-04-00938-2. Linki zewnętrzne Biedrusko jako Biezdrowsko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 . Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona Mój Poznań, moja Wielkopolska - Muzeum na skraju poligonu w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa Mój Poznań, moja Wielkopolska - Narodowy Panteon Powstania wielkopolskiego w Biedrusku w serwisie YouTube, Ratajska Telewizja Kablowa