Zamek w Kruszwicy

Zamek w Kruszwicy – zamek królewski w Kruszwicy jest jednym z wielu budynków ufundowanych przez króla Kazimierza Wielkiego. Obecnie w stanie trwałej ruiny, w II połowie XVI wieku należał do starostwa kruszwickiego. Historia Pierwszą murowaną budowlą powstałą na zamku była kamienna wieża na planie koła zbudowana w połowie XIII wieku. Jej dolna część znajduje się pod powstałą około 100 lat później wieżą ceglaną. Zamek królewski został wybudowany w latach 1343–1365 z fundacji Kazimierza Wielkiego. Władca ten przebywał w Kruszwicy w latach 1358, 1359, 1365 i 1368. Do dziś z zamku przetrwała jedynie wieża, obecnie zwana potocznie Mysią Wieżą, wiązana z podaniem o Popielu, legendarnym władcy Polan lub Goplan. Zamek był siedzibą starostwa, władz sądowych i mieściło się w nim więzienie. Zamek został wzniesiony na nieregularnym planie z dwoma basztami po zachodniej stronie i bramą od strony wschodniej, i obwiedziony murem obronnym o wysokości 11 metrów. Warownia otoczona była fosą i częstokołem, a w północno-zachodnim narożniku wzniesiono wspomnianą ośmiokątną wieżę (zwaną później Mysią), pełniącą funkcję punktu obserwacyjnego i ostatniego punktu oporu. W ścianach wieży i pozostałościach murów obronnych zachowały się kule armatnie wystrzelone podczas oblężenia. Po raz pierwszy zamek spłonął w 1519 roku. Ponownie warownia spłonęła około 1588 roku za czasów kasztelana Wojciecha Niemojewskiego herbu Szeliga. Odbudowę warowni prowadzono około 1591 roku. Data remontu wyryta jest na ścianie piwnicy budynku południowego. Zamek został zajęty przez Szwedów w 1655 roku. Twierdza została spalona z rozkazu dowódcy szwedzkiego Jacoba de la Gardie, w czasie wycofywania się ich wojska z Kruszwicy 18 czerwca 1657 roku. Zniszczenie zamku kończy jego dzieje militarne. Lustracje dóbr królewskich, spisywanych w latach 1616-1620, wymieniają obiekty tj. kamienica, budowle stare i nowe oraz wieżę. Główny budynek znajdował się w południowej części zamku. Posiadał obszerną piwnicę. Na parterze znajdowały się pomieszczenia reprezentacyjno-mieszkalne. Nad budynkiem bramnym znajdowała się izba. Lustracje wymieniają także łaźnie i browar. Wyposażenie zamku w tym okresie było skromne i zużyte. Dawny widok kruszwickiego zamku narysowany został przez Willema Swiddego i Erika Dahlbergha. Ten pierwszy został namalowany tuż po potopie szwedzkim. Rysunek był malowany we Lwowie z pamięci; autor pomylił Gopło z Wisłą. Drugi autor panoramy zamku opublikował rysunek w dziele Pufendorfa o czynach króla Karola Gustawa, które wydano w 1696 roku. W 1861 roku trwała konserwacja wieży, w czasie której dobudowano schody na wieżę. W 1867 roku wzgórze zamkowe splantowano i przygotowano teren pod ogrody, które zamierzono urządzić pod Mysią Wieżą.Dalsze prace prowadzono w latach 1892-1896, przygotowując wejście na wieżę i prowadząc prace konserwatorskie. Do dzisiejszych czasów nie zachowały się mury, zabudowania, jedynie Kazimierzowska Wieża z przylegającymi fragmentami murów obronnych. Współcześnie teren został uporządkowany, zagospodarowany, odnowiono mury, odsłonięto część piwnic zamkowych i zaadaptowano je na cele ekspozycyjne, nadbudowano fragmenty murów i odbudowano dolne partie bramy oraz zrekonstruowano most zwodzony. Wygląd Budynek posiadał mur obronny o wysokości 4 metrów, zbudowany w dolnej części z bloków kamiennych połączonych zaprawą, a w górnej z cegły, do której przylegała gotycka, dwutraktowa budowla mieszkalna. Składała się ona w późniejszej fazie z kilku pomieszczeń połączonych korytarzem. Dobrze zachowały się partie piwniczne budynku, które kryją sklepienia kolebkowe. Na jednej ze ścian odkryto napis A.D. 1591 oraz inicjały. Prawdopodobnie data ta wiąże się z przebudową zamku. W pomieszczeniach zamkowych odkryto szereg cennych zabytków z okresu świetności budowli. Przypisy