Cmentarz wojenny nr 220 – Klecie

Cmentarz Wojenny nr 220 w Kleciach (niem. Kriegerfriedhof Nr. 220) – cmentarz wojenny z I wojny światowej, należący do grupy zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych. Znajduje się w miejscu średniowiecznego kościoła parafialnego i Sanktuarium św. Leonarda. Stanowi jedno z miejsc pochówku poległych podczas walk pod Brzostkiem 7 maja 1915 r. Położenie Cmentarz Wojenny nr 220 został założony na wzniesieniu wokół kapliczki w Kleciach, na terenie dawnego cmentarza parafialnego. Zlokalizowany jest tuż przy granicy Brzostku. Zachodnia część góruje nad przedłużeniem miejskiej ul. Węgierskiej, a od południa i północy oskarpowanie ziemi przy ogrodzeniu jest łagodniejsze, od wschodu przechodząc do wyrównania poziomu terenu. Do bramy wejściowej prowadzi stroma alejka i betonowe schody. Po obu stronach bramy rosły niegdyś dwie stare lipy. Historia Niewielkie wzgórze, na którym znajduje się cmentarz, było dawniej zajmowane przez Kościół św. Leonarda (i otaczający go cmentarz), w XIII-XVI w. będący ważnym sanktuarium i ośrodkiem pielgrzymkowym. Został on rozebrany w 1818 r., a w jego miejscu wzniesiono w 1890 r. kaplicę, którą również poświęcono św. opatowi. Koszt jej budowy pokryto przez konkurencję parafialną, a materiały dostarczyła właścicielka klecieńskiego dworu, Honorata Pawłowska. Cmentarz Wojenny nr 220 (niem. Kriegerfriedhof Nr. 220) powstał w 1916 r. – data ta jest wyryta na murze. Autorem projektu był Michael Matscheko Ritter von Glassner, twórca projektów cmentarzy w Bukowej i w Januszkowicach, a budową, w czasie której odnowiono także kaplicę, kierował Franz Nemec. Cmentarz nr 220 stanowił jeden z kilkunastu cmentarzy utworzonych w okolicy dla poległych w czasie walk pod Brzostkiem żołnierzy. Budował je w latach 1916–1917 Oddział Grobów Wojennych w Krakowie, do prac zatrudniano jeńców wojennych, których nadzorowało wojsko austriackie. Klecie znajdowały się w V Okręgu „Pilzno”, obejmującym cały powiat pilzneński. Kierownictwo artystyczne powierzono tu Gustavowi Rossmannowi. W dwudziestoleciu międzywojennym cmentarzami opiekował się Referat Grobownictwa Wojskowego Okręgowej Dyrekcji Robót Publicznych w Krakowie, a po II wojnie światowej większość z nich, pozbawiona opieki, została zdewastowana przez ludność, której niemieckie napisy kojarzyły się z okupacją hitlerowską. Cmentarz nr 220 był tu wyjątkiem. Społecznie opiekowali się nim Wiktoria i Piotr Nowiccy oraz Zofia Szynal, a później Zofia i Józef Serwińscy. Poza utrzymywaniem trawnika i kwiatów, Serwińscy wykonywali także własnym nakładem remonty. W 1987 r. naprawili uszkodzony mur i połamane krzyże, a w 1991 r. odnowili schody przed wejściem, częściowo przy użyciu materiałów dostarczonych przez Urząd Gminy w Brzostku (jedyna praca, za którą otrzymali wynagrodzenie). Za opiekę nad cmentarzami nr 220 i 222 zostali odznaczeni przez Austriacki Czarny Krzyż. W l. 1996–1997 przeprowadzono remont kaplicy – odnowiono elewacje, wymieniono drewnianą stolarkę okienną i drzwiową oraz pokrycie dachu. Renowacja objęła także ogrodzenie i nagrobki żołnierzy. Kolejny remont w 2002 r. dotyczył ogrodzenia. Zabytkiem zarządza Urząd Gminy Brzostek. Pochowani W mogiłach spoczęło tu 143 żołnierzy walczących po stronie Austro-Węgier i 95 członków armii Imperium Rosyjskiego, którzy polegli lub zmarli wskutek ran 7 i 8 maja 1915 r. Zidentyfikowani żołnierzy austriaccy należeli do pułków: 21., 36., 59., 62. i 98. Opis Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 9 arów. Jego teren, o rzucie prostokąta z dwoma ściętymi narożami, jest ograniczony piaskowcowym murem, z dwuspadowym daszkiem krytym ceramiczną dachówką karpiówką, wzmocnionym słupkami, które zostały nakryte dachówkami czterospadowo. Niecałe 250 żołnierzy zostało na nim pochowanych w 190 mogiłach: 188 pojedynczych i dwóch zbiorowych. Indywidualne groby mają formę betonowych steli z okrągłymi emaliowanymi tabliczkami nagrobnymi, zwieńczonych małymi żeliwnymi krzyżami, maltańskimi lub dwuramiennymi. Są rozmieszczone symetrycznie, w indywidualnie połączonych grupach, które tworzą dwa rzędy wzdłuż ogrodzenia. Wszystkie groby rosyjskie usytuowano bliżej muru. Dwa groby zbiorowe, o betonowych cokołach z dużymi żeliwnymi krzyżami jedno- i dwuramiennymi, zlokalizowane są po obu stronach dwuskrzydłowej, żelaznej bramy. Naprzeciw wejścia, w części centralnej, jest położona kapliczka, a przed nią znajduje się okazały grób oficerski z kutym krzyżem projektu Watzala. Pochowano w nim por. Albina Pfosera, walczącego w 59 Pułku Piechoty. Przed kaplicą znajdowały się także dwie okrągłe ławeczki. Jedną z nich zniszczyło rosnące w środku drzewo i nie została już odtworzona. Po prawej stronie budowli zlokalizowany jest, z nagrobkiem stylizowanym na żołnierski, grób Józefa Forysia, który pracował przy budowie zarówno kaplicy, jak i cmentarza. Kaplica Budowla została wzniesiona z cegły na rzucie prostokąta, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium. Nadano jej cechy neogotyku, z wyjątkiem charakterystycznego oszkarpowania. Otwory okienne są ostrołukowe, a elewacje są zdobione przez szeroki, profilowany gzyms wieńczący. Cokół budowli jest niski i gładki. Na narożach umieszczono pilastry. Fasadę zwieńczono szczytem o kształcie arkadowej dzwonnicy. W jego dolnej części znajdują się trzy smukłe, ostrołukowe blendy, a nad nimi umieszczono arkadę z sygnaturką. Szczyt jest flankowany przez dwa pinakle kryte dachówkowymi, czterospadowymi daszkami, które przechodzą w lizeny z ostrołukowymi blendami, ujmujące naroża kaplicy. Na osi frontowej elewacji znajduje się ostrołukowy otwór drzwiowy ujęty w profilowane obramienie. Główne drzwi są drewniane, dwuskrzydłowe, płycinowe. Budowla została przykryta dachem dachem dwuspadowym z dachówki ceramicznej. Jednoprzestrzenne wnętrze zostało nakryte spiętym zwornikiem sklepieniem krzyżowo-żebrowym. Posadzkę wyłożono płytkami ceramicznymi. W środku umieszczono drewniany ołtarz z olejnym obrazem św. Leonarda. Na odwrocie obrazu znajduje się napis: „Za staraniem Szanownego Franciszka Szynala malowałem ten obraz w r. 1890 w Brzostku w kaplicy za bytności ks. Kanonika Proboszcza tej Parafii Feliksa Potockiego – Bartta Kwiatkowski – malarz”. Poniżej umieszczono tekst: „Renowację obrazu zakończono 1998.03.02 Stanisław Samborski Brzostek 234. Obraz dublowany. Proces odwracalny poprzez zmoczenie podobrazia wodą”. Powierzchnia użytkowa obiektu wynosi 21,8 m², kubatura liczy 73,5 m³. Galeria Uwagi Przypisy