NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Friedhof in Kamionek

Der Friedhof in Kamionek ist ein historischer, aufgelassener Begräbnisplatz im Warschauer Stadtviertel Kamionek des Stadtbezirks Praga-Południe. Er liegt neben der Konkathedrale Maria vom Siege an der Ulica Grochowska (365) und ist – auch wenn auch nur in Teilen – der älteste noch existierende Friedhof der Stadt. Geschichte Der Friedhof wurde zur Wende des 13. und 14. Jahrhunderts an einer heute nicht mehr bestehenden Kirche im damaligen Dorf Kamion angelegt. Damals lag er außerhalb der Stadtgrenzen; es wurden Dorfbewohner und später auch Verstorbene aus Praga bestattet. Außerdem wurden hier die Gefallenen mehrerer kriegerischer Auseinandersetzungen beerdigt. Dazu gehörten Soldaten der 1656 stattgefundenen Schlacht bei Warschau gegen die Schweden, Gefallene des Kościuszko-Aufstands von 1794 unter Führung der hier ebenfalls bestatteten Generale Jakub Jasiński und Tadeusz Korsak, Soldaten des Novemberaufstands von 1831, die in der Schlacht bei Grochów gefallen waren, sowie später auch Opfer des Ersten und Zweiten Weltkriegs. Der Friedhof hatte eine Fläche von über einem Hektar und war damit der größte Friedhof auf der ostwärtigen Weichselseite. 1775 brannte die hölzerne Kirche ab, nur der getrennt stehende hölzerne Glockenturm blieb erhalten. Der Friedhof wurde bis 1887 genutzt, dann wurde er zu klein und auch aus hygienischen Gründen mussten Verstorbene der Gemeinde fortan auf dem neuen Friedhof in Bródno bestattet werden. Ausgenommen von der Schließung waren die Besitzer ausgemauerter Grüfte, die in diesen ihre Angehörigen weitere 20 Jahre bestatten durften. Kurz vor der Friedhofsschließung wurden 1886 bei einer Zählung 47 Familiengräber, 95 eingezäunte Grabstätten, 68 freistehende Grabsteine und 38 Denkmäler festgehalten. Nach der Schließung verfiel die Anlage langsam, Grabsteine wurden teilweise von russischen Besatzern auch mutwillig zerstört. Eine Bestandsaufnahme aus dem Jahr 1916 umfasste noch 145 Grabsteine. Aufgrund der symbolischen Bedeutung des Friedhofs wurde 1921 beschlossen, an seiner Stelle eine Konkathedrale zu errichten. Beim Bau dieses Gebäudes wurden erhaltene Grabsteine an die Friedhofsmauer verlegt, wo sie bis in die 1970er Jahre verblieben, bevor sie teilweise restauriert auf dem Gelände des ehemaligen Friedhof aufgestellt wurden. Sie befinden sich nicht an ihren ursprünglichen Standplätzen. Am 23. Juni 1979 wurde der Friedhof zusammen mit dem hölzernen Glockenturm in das Register der historischen Denkmäler aufgenommen. Am 8. Dezember 1981 wurde auf dem Platz vor der Kirche ein Obelisk zum Gedenken an den ehemaligen Friedhof enthüllt. Am 9. April 1995 wurde an der Stelle des ehemaligen Friedhofs ein symbolisches Denkmal für das Massaker von Katyn errichtet. Heute umgeben Reste des Friedhofs die Kirche. Etwa fünfzig Grabsteine aus der Mitte des 19. Jahrhunderts aus Sandstein sind erhalten. Das älteste erhaltene Grabmal stammt aus dem Jahr 1827. Der Friedhof nimmt nur einen kleinen Teil der einstigen Anlage ein, dennoch gilt er als einziger mittelalterlicher Friedhof, der bis heute in Warschau erhalten ist. Er ähnelt eher eine baumbestandenen Parkanlage als einem Friedhof. Einzelnachweise Weblinks
Cmentarz Kamionkowski

Cmentarz Kamionkowski – dawny cmentarz przykościelny znajdujący się przy ul. Grochowskiej, na Kamionku w Warszawie. Jedna z najstarszych nekropolii w Polsce. Historia Cmentarz powstał na przełomie XIII i XIV wieku przy nieistniejącym już dziś kościele św. Stanisława Biskupa w ówczesnej wsi Kamion. W XVII wieku stał się zbyt ciasny i zmarłych zaczęto grzebać na nowym cmentarzu parafialnym przy kościele w niedalekim Skaryszewie. Użytkowany od chwili powstania do 1887, kiedy to utworzono cmentarz Bródnowski. Na przestrzeni dziejów stał się miejscem pochówku dla uczestników bitwy ze Szwedami w 1656, powstańców kościuszkowskich, w tym między innymi generałów Tadeusza Korsaka i Jakuba Jasińskiego, uczestników Bitwy pod Grochowem w 1831 oraz żołnierzy obu wojen światowych. Mogiły z okresu powstania kościuszkowskiego po 1831 zostały zniszczone bez śladu i dopiero później zostały odtworzone. Obecnie na cmentarzu znajduje się około pięćdziesiąt wykonanych z piaskowca nagrobków z połowy XIX wieku. Najstarszy zachowany pochodzi z 1827. Cmentarz znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie konkatedry Matki Bożej Zwycięskiej. Galeria Zobacz też Cmentarz staroobrzędowców na Kamionku Przypisy
Cmentarz św. Wawrzyńca we Wrocławiu

Cmentarz św. Wawrzyńca we Wrocławiu – cmentarz we Wrocławiu, o powierzchni 4,3 ha, na terenie dawnej osady Rybaki. Historia Cmentarz katedralny św. Wawrzyńca został założony w 1866, w momencie gdy wyczerpane zostały miejsca pochówków na dawnym cmentarzu parafii katedralnej przy ulicy Miłej. Nekropolia początkowo miała kształt prostokątny i składała się z czterech kwater przedzielonych główną aleją biegnącą w kierunkach wschód-zachód oraz prostopadłą do niej aleją boczną. W latach 70. XIX w. cmentarz został ogrodzony, wybudowano także, od strony ulicy Bujwida, zachowaną do dzisiaj ceglaną bramę wejściową z napisem St. Laurentius. Nie zachowały się natomiast wybudowane w tym samym czasie budynki gospodarcze i pochodzący z 1912 dom mieszkalny nadzorcy. Pod koniec XIX w. cmentarz dwukrotnie powiększano, najpierw w kierunku południowym – do ulicy Sopockiej, później w kierunku północnym. W efekcie poszerzania cmentarz uzyskał zachowany do dziś kształt. Podzielony jest na dziewięć kwater o charakterze nierównych i nieregularnych czworoboków. Po 1945 większość niemieckich nagrobków została zlikwidowana, na tych samych miejscach dokonywano pochówków powojennych mieszkańców Wrocławia. W 1962 cmentarz został zamknięty. Odbywają się tu jedynie pochówki zmarłych w grobach wcześniej wykupionych. W latach 70. XX w., w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza, wzniesiono nowoczesny kościół pw. św. Wawrzyńca autorstwa Zenona Prętczyńskiego. Cmentarz do dziś należy do parafii archikatedralnej św. Jana, choć jest znacznie od niej oddalony. Na cmentarzu św. Wawrzyńca spoczywają zasłużeni dla Wrocławia ludzie – naukowcy i artyści – między innymi Ludwik Hirszfeld, Henryk Worcell, Barbara Piasecka Johnson, Alicja Surowiec oraz tragicznie zmarły Włodzimierz Szomański. Znajduje się tam symboliczny grób Wandy Rutkiewicz. Jest również miejscem pochówku wrocławskich biskupów pomocniczych oraz zakonnic z rozmaitych zgromadzeń zakonnych, m.in. siostra Leonilla CSSJ, autorka poradników kulinarnych. Pochowani Przypisy Linki zewnętrzne Fotografie cmentarza w serwisie dolny-slask.org.pl
Cmentarz w Gołąbkach

Cmentarz w Gołąbkach – rzymskokatolicki cmentarz w Gołąbkach, w warszawskiej dzielnicy Ursus. Cmentarz znajduje się przy ulicach Elżbiety Rakuszanki i Orłów Piastowskich. Zarządza nim piastowska Parafia Matki Bożej Częstochowskiej. Nekropolia miała pierwotnie kształt zbliżony do kwadratu, lecz z czasem zaczęła rozciągać się na wschód. Ma główną bramę od strony ul. Rakuszanki i dwie furtki. Historia Cmentarz został założony w 1928 z inicjatywy piastowskiego proboszcza Antoniego Montaka. Posiadał kilkanaście alejek (rzędów). Dopiero po II wojnie światowej teren cmentarza został znacznie powiększony. Od 2001 do 2009 cmentarz był remontowany: ścieżki został wybrukowane kostką, a cmentarz został ogrodzony nowym, żeliwnym parkanem; wprowadzone zostały kwatery. Pochowani na cmentarzu Konstanty Biergiel (1855–1939) – wiceadmirał Stanisław Bodych (1901–1944) – ps. Rawicz, dowódca kompanii w 7. pułku AK Garłuch, zamordowany przez hitlerowców w lasach pod Magdalenką Elżbieta Jagielska (1931–2003) – aktorka Mieczysław Łubiński (1921–2004) − inżynier budownictwa, członek PAN, rektor PW Jan Turnau (1933-2025) – publicysta katolicki grób rodziny Falborskich, rozstrzelanych 12 grudnia 1944 roku za udzielanie pomocy w ramach akcji Peron grób rodziny Krygierów - Władysława "Ciocia", komendantka WKS w Piastowie, Hieronim "Walski", kapitan AK zbiorowa mogiła ofiar z września 1939 zbiorowa mogiła członków ZWM poległych w walce z okupantem hitlerowskim w dniu 9 stycznia 1945 dwie zbiorowe mogiły 110 żołnierzy i cywilów poległych w sierpniu i wrześniu 1944 w powstaniu warszawskim Galeria Przypisy Bibliografia Karol Mórawski: Warszawskie cmentarze. Przewodnik historyczny. Warszawa: PTTK "Kraj", 1991, s. 61-63. ISBN 83-7005-333-5.
Służew New Cemetery

The Służew New Cemetery (Polish: Nowy cmentarz na Służewie) is a Roman Catholic cemetery in Warsaw's Mokotów district, Poland. The cemetery is located at Wałbrzyska Street. The cemetery was established in 1900. From 30 June to 10 July 2014, the Institute of National Remembrance, the Council for the Protection of Struggle and Martyrdom and the Ministry of Justice carried out work as part of the research project "Searching for unknown burial places of victims of communist terror from 1944–1956". The exhumations were conducted under the supervision of Krzysztof Szwagrzyk. Notable burials Josepha Kodis Jerzy Kolendo Janusz Wójcik References
Jüdischer Friedhof (Bodzentyn)

Der Jüdische Friedhof in Bodzentyn, einer polnischen Stadt im Powiat Kielecki in der Woiwodschaft Heiligkreuz, wurde in den 1860er Jahren angelegt. Der jüdische Friedhof ist ein geschütztes Kulturdenkmal. Auf dem circa zwei Hektar großen Friedhof sind heute noch 55 Grabsteine aus der Zeit von 1870 bis 1934 erhalten. Weblinks Jüdischer Friedhof in Bodzentyn bei Virtuelles Schtetl
Cmentarz żydowski w Bodzentynie

Cmentarz żydowski w Bodzentynie – kirkut znajdujący się w zagajniku pośród pól na północnym zboczu Miejskiej Góry, przy drodze do Świętej Katarzyny na wysokości granicy miasta Bodzentyn. Na obszarze 2 ha zachowało się około 55 macew postawionych w latach 1870–1934. Większość płyt posiada czytelne inskrypcje hebrajskie oraz bogate zdobienia, na niektórych zachowały się ślady polichromii. Historia W połowie XIX wieku bodzentyńscy Żydzi podlegali dozorowi bożniczemu w Szydłowcu. Tam też chowali swoich zmarłych. W 1866 zwrócili się do władz powiatowych o przydzielenie terenu pod budowę własnego kirkutu. Wyznaczony plac pod cmentarz, tzw. Krakowiec, stanowił zsekularyzowaną własność kościoła katolickiego i już od kilkunastu lat był wykorzystywany przez społeczność starozakonnych dla celów grzebalnych. Został nieodpłatnie przekazany przez władze gminie żydowskiej. 18 sierpnia 1867 inżynier budowniczy powiatowy Alfons Welke sporządził plan cmentarza i wyznaczył jego granice. Na początku XX wieku kirkut był ogrodzony. W 1933 dokupiono pole w celu powiększenia cmentarza. Ostatni pochówek odbył się w 1942. Po likwidacji bodzentyńskiego getta Niemcy częściowo zdewastowali kirkut. Cmentarz zamknięto dla celów grzebalnych w 1964. W pierwszej dekadzie XXI wieku cmentarz został uporządkowany i odrestaurowany. Na cmentarzu spoczywa Dorota z Bryczkowskich Herling-Grudzińska – matka pisarza Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 135. Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992 Wołczyk A., Cmentarze Bodzentyna 1801-1980, Kielce 1983 Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Bodzentynie na portalu Wirtualny Sztetl Cmentarz żydowski w Bodzentynie. bodzentyn.net. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-01-17)]. na portalu Bodzentyn.net Bodzentyn, ul. Kielecka, cmentarz żydowski fotopolska.eu
Cmentarz Parafii Matki Bożej Pocieszenia w Poznaniu

Cmentarz parafii pw. Matki Bożej Pocieszenia w Poznaniu – nekropolia przynależąca do parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Matki Bożej Pocieszenia w Poznaniu. Dojazd do cmentarza znajduje się przy ul. Borówkowej w Suchym Lesie. Historia i położenie Jeden z najmłodszych i najmniejszych cmentarzy Poznania, założony w latach 90. XX w. dla parafii Matki Bożej Pocieszenia na Podolanach. Znajduje się przy ul. Borówkowej w Suchym Lesie, na parceli formalnie wchodzącej w skład terytorium miasta, lecz praktycznie odciętej od niego (Strzeszyn) torami linii kolejowej Poznań – Piła. Na terenie cmentarza wznosi się kaplica Archaniołów Michała, Gabriela i Rafała, służąca również potrzebom duszpasterskim, z witrażami z przedstawieniem Chrystusa Miłosiernego i archaniołów. Cmentarz wyróżnia się młodą zielenią. Pochowani Na cmentarzu spoczywają między innymi: Józef Baranowski (1929-2004), architekt i urbanista. Kazimierz Flotyński (1924-2006), prezbiter katolicki, proboszcz podpoznańskich parafii. Kazimierz Gregorkiewicz (1925-1988), architekt, urbanista i działacz społeczny. Henryk Teodor Hudzik (1945-2019), profesor nauk matematycznych związany z UAM, laureat Nagrody im. Stefana Banacha (1986). Jan Władysław Kopydłowski (1929-2004), architekt budowli sakralnych. Henryk Telesfor Rogacki (1942-2010), profesor nauk geograficznych związany z UAM i US. Andrzej Wincenty Szczytko (1955-2021), aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, laureat Nagrody Witkacego (2016). Jerzy Kazimierz Tyranowski (1942-2020), profesor nauk prawnych związany z UAM i SWPS, specjalista prawa międzynarodowego. Hanna Waligóra (1935-2012), działaczka oświatowa związana z TPD. Galeria Przypisy Linki zewnętrzne Strona Parafii
Jüdischer Friedhof (Chęciny)

Der Jüdische Friedhof in Chęciny, einer polnischen Stadt im Powiat Kielecki der Woiwodschaft Heiligkreuz, wurde vermutlich im 17. Jahrhundert angelegt. Der jüdische Friedhof, südöstlich außerhalb der Stadt gelegen, ist seit 1991 ein geschütztes Kulturdenkmal. Heute sind auf dem circa vier Hektar großen Friedhof noch 228 Grabsteine erhalten. Weblinks Jüdischer Friedhof in Chęciny bei Virtuelles Schtetl (englisch)
Cmentarz żydowski w Chęcinach

Cmentarz żydowski w Chęcinach – kirkut położony jest poza zwartą zabudową przy ul. Radkowskiej, na północno-wschodnim zboczu Góry Zamkowej. Na terenie nekropolii znajduje się około 150 lub 228 nagrobków w różnym stanie zachowania. Macewy wykonano głównie z piaskowca i marmuru chęcińskiego. Najstarsze z nich pochodzą z drugiej połowy XVII wieku. Zachowały się również grobowce w formie sarkofagu. Całość otoczona jest dość wyraźnymi pozostałościami kamiennego muru. Kirkut jest zaniedbany. Jedynie w południowej, najstarszej części nekropolii widoczne są ślady prac porządkowych. Cmentarz ma powierzchnię 4 hektarów. Historia O zezwoleniu królewskim na kierchow wspominają dokumenty lustracji królewskiej z 1660. Kolejną wzmiankę o nekropolii można znaleźć w przywileju starościńskim z 21 marca 1668, w którym starosta chęciński Stefan Bidziński pozwolił Żydom na odbudowę cmentarza zniszczonego podczas potopu szwedzkiego. Sam kirkut istniał prawdopodobnie już na początku XVII wieku. Do połowy XIX wieku cmentarz służył także kieleckim Żydom. W okresie międzywojennym teren kirkutu ogrodzono oraz wybudowano dom przedpogrzebowy. Podczas II wojny światowej Niemcy niszczyli cmentarz. Po wojnie część cmentarza uległa dalszej dewastacji przez okoliczną ludność polską nieżydowskiego pochodzenia. Obiekt został zamknięty dla celów grzebalnych w 1964. Galeria zdjęć Zobacz też Synagoga w Chęcinach Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 136. Rafał Jurkowski, Zapomniane miejsca. Świętokrzyskie, Wydawnictwo CM, Warszawa 2016 Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992 Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Chęcinach na portalu Wirtualny Sztetl Cmentarz żydowski w Chęcinach na portalu Cmentarze Żydowskie
Солацкое кладбище

Солацкое кладбище или Кладбище святого Иоанна Вианнея (пол. Cmentarz sołacki, Cmentarz Parafialny św. Jana Vianneya) — кладбище, находящееся в городе Познани (район Солач), Великопольское воеводство, Польша. Кладбище является приходским и принадлежит приходу церкви святого Иоанна Вианнея. Некрополь располагается на пересечении улиц Лютыцкой и Щавницкой в познанском историческом районе Подоляны. История Кладбище было основано в 1937 году по инициативе настоятеля церкви святого Иоанна Вианнея священника Генрика Левандовского. Некрополь был разработан архитектором Марианом Спыхальским. Известные личности, похороненные на кладбище Войцеховский, Зыгмунт (1900—1955) — польский историк, геополитик; Крыговский, Богумил (1905—1977) — польский геолог, географ; Мейкснер, Ян (1926—1997) — польский биолог; Станевич, Витольд (1887—1966) — польский экономист и государственный деятель Литература Helena Szafran, Miasto Poznań i okolica, Poznań, PTPN, 1959 (seria «Wielkopolska w Oczach Przyrodnika», nr 3) Wielkopolski słownik biograficzny, red. Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski, wyd. 2, Warszawa; Poznań, PWN, 1983, ISBN 83-01-02722-3 Władysław Czarnecki, To był też mój Poznań. Wspomnienia architekta miejskiego z lat 1925—1939, w wyb. i oprac. Janusza Dembskiego, Poznań, Wydaw. Poznańskie, 1987, ISBN 83-210-0665-5 Poznań od A do Z. Leksykon krajoznawczy, pod red. Włodzimierza Łęckiego i Piotra Maluśkiewicza, Poznań, Wydaw. Kurpisz, 1998, ISBN 83-87621-39-0 Jarosław Mulczyński, Ulice i zaułki dawnego Poznania. Sołacz. Październik 1999 — luty 2000, Muzeum Historii Poznania, Ссылки Информация (пол.)
Cmentarz żydowski w Małogoszczu

Cmentarz żydowski w Małogoszczu – znajduje się z dala od centrum miejscowości, w terenie niezabudowanym, po prawej stronie drogi prowadzącej do Jędrzejowa, na wysokości kamieniołomu Głuchowiec. Na terenie kirkutu zachowało się około 70 nagrobków wykonanych z chęcińskiego wapienia. Większość macew pochodzi z przełomu XIX i XX wieku. Na niektórych zachowały się ślady polichromii. Całość otoczona jest resztkami kamiennego muru. Cmentarz powstał przypuszczalnie w latach 80. XIX wieku. W 1925 r. dokupiono plac w celu powiększenia nekropolii. Kirkut zdewastowano po II wojnie światowej. Cmentarz ma powierzchnię 0,19 ha. Od 2020 roku cmentarz jest systematycznie porządkowany przez stowarzyszenie Lokalni Patrioci z Kozłowa. Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 140–141. Penkalla A., Żydowskie ślady w województwie kieleckim i radomskim, Radom 1992 Mapa WIG Włoszczowa Pas 45 Słup 30 Warszawa 1936 Linki zewnętrzne Cmentarz żydowski w Małogoszczu na portalu Wirtualny Sztetl
Jüdischer Friedhof (Zabrze)

Der Jüdische Friedhof in Zabrze (deutsch Hindenburg), einer Stadt in der Woiwodschaft Schlesien in Polen, wurde 1872 angelegt. Geschichte Zuvor wurden die Verstorbenen der jüdischen Gemeinde Zabrze auf den jüdischen Friedhöfen in Beuthen oder Gleiwitz bestattet. Gleichzeitig mit dem Friedhof errichtete man auch ein Taharahaus, das mit einer Wohnung für den Friedhofswärter ausgestattet war. In den Jahren 1894/95 und mehrmals danach vergrößerte man das Friedhofsareal. Die letzte Bestattung fand 1954 statt. Auf dem eineinhalb Hektar großen Friedhof sind heute noch circa 300 Grabsteine erhalten. Auf dem Gelände befindet sich auch ein Massengrab von Häftlingen des Außenlagers Zabrze des Konzentrationslagers Auschwitz-Birkenau. Literatur Klaus-Dieter Alicke: Lexikon der jüdischen Gemeinden im deutschen Sprachraum. Band 2: Großbock – Ochtendung. Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2008, ISBN 978-3-579-08078-9 (Online-Ausgabe). Weblinks Jüdischer Friedhof in Zabrze (Hindenburg)
Cmentarz żydowski w Zabrzu

Cmentarz żydowski w Zabrzu – cmentarz żydowski w Zabrzu w dzielnicy Zandka położony przy ul. Cmentarnej. Kirkut ten został założony w 1871 roku. Powodem jego założenia było powstanie gminy żydowskiej w Zabrzu oraz utrudnienia w grzebaniu zmarłych, gdyż najbliższe kirkuty znajdowały się wówczas w Bytomiu i Gliwicach. Działka na cmentarz została podarowana gminie żydowskiej przez księcia Guidona Henckla von Donnersmarcka. Większością spraw związanych z uroczystościami pogrzebowymi zajmowało się Święte Bractwo Chewra Kadisza. Wyjątkowość tego kirkutu wynika z zestawienia w jednym miejscu skromnych macew z monumentalnymi grobowcami rodzinnymi, które należy uznać za symbol częściowej asymilacji społeczności żydowskiej z pruską. Cmentarz zajmuje powierzchnię ok. 2,2 ha. Pogrzeby odbywały się tutaj od roku 1871 do 1954, w którym to zaprzestano grzebania zmarłych na tym cmentarzu. W 14 kwaterach pochowanych zostało ponad 678 osób. Na cmentarzu zachowało się około 500 nagrobków. Najstarszymi nagrobkami są nagrobki Helene Schüller z 1871 r. oraz Moritza Adlera i Johanny Friedmann, obojga zmarłych w 1872 r. W przeszłości cmentarz był pozbawiony opieki, co przyśpieszyło jego dewastację, a wiele marmurowych i granitowych nagrobków zostało skradzionych. W latach 1991–1992 dwukrotnie zniszczono cmentarz. Od 1989 r. opiekę nad cmentarzem sprawuje Społeczny Komitet Opieki nad Cmentarzem Żydowskim w Zabrzu. Na terenie cmentarza rośnie 266 drzew 13 gatunków. Uwagi Przypisy Bibliografia Przemysław Burchard: Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce. Warszawa: 1990, s. 193-194. Linki zewnętrzne Artykuł "Zabrzański Dom Życia". gornoslaskie-dziedzictwo.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-18)]. Artykuł o cmentarzu. zabrze.aplus.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-10-17)]. Wywiad z Dariuszem Walerjańskim na temat kirkutu Cmentarz żydowski w Zabrzu w portalu kirkuty.xip.pl Cmentarz żydowski w Zabrzu na portalu Wirtualny Sztetl
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu, Góra Luterska – cmentarz protestancki w Kaliszu, na Rogatce, założony przed 1689; jeden z najstarszych polskich cmentarzy, najstarszy zachowany cmentarz w Kaliszu, pomnik sztuki sepulkralnej wpisany do rejestru zabytków w 1998; spoczywają na nim prochy wielu zasłużonych kaliszan i Wielkopolan. Powstanie cmentarza protestanckiego położonego za Wrocławskim Przedmieściem należy wiązać z osiedleniem się po 1550 w Kaliszu i okolicy (np. w Koźminku) protestantów różnych wyznań m.in. braci czeskich, braci polskich, kalwinów, luteran, a nawet szkockich purytan, którzy pomimo różnic wyznaniowych posiadali wspólny cmentarz. Najstarszym zachowanym nagrobkiem jest pomnik Wojciecha Greffena (zm. 1817), podpułkownika Wojska Polskiego, powstańca kościuszkowskiego, odznaczonego orderem Virtuti Militari. Przy głównej alei na osi wschód-zachód znajdują się grobowce rodzinne prawie wszystkich przemysłowców i zamożniejszych rzemieślników kaliskich z rodzin ewangelickich oraz wysokich carskich urzędników i wojskowych pochodzenia niemieckiego i religii luterańskiej. Grobowce przy murze południowym graniczącym z cmentarzem katolickim mają odpowiedniki po stronie katolickiej: są to w rzeczywistości miejsca pochówku tych samych rodzin, których członkowie wyznawali częściowo wiarę katolicką, częściowo ewangelicką i byli chowani na odpowiednim cmentarzu – krypty nie są w środku przedzielone murem, a więc zmarli spoczywali razem, i jednocześnie, zgodnie z wyznaniem, na „swym” cmentarzu. Obecnie większość grobowców po stronie katolickiej jest wykupiona przez nowych użytkowników i nosi inne nazwiska. Na cmentarzu pochowani są m.in. Jan Bernhard, Gustaw Arnold Fibiger I, Gustaw Arnold Fibiger III, Emil Ordon, Konrad Wünsche, matka Ludwika Adolfa Neugebauera; symboliczny grób posiada Aleksander Emil Ulrych, więzień Buchenwaldu. W nowszej, południowej części cmentarza znajdują się groby osadników niemieckich przesiedlonych w Kaliskie z krajów bałtyckich w czasie okupacji niemieckiej (1939–1945). Zobacz też cmentarz ewangelicko-augsburski w Warszawie Przypisy Linki zewnętrzne Andrzej Drewicz, Cmentarz ewangelicki na Rogatce, wkaliszu.pl Lista osób, których nagrobki zachowały się na cmentarzu ewangelickim w Kaliszu.. galeriawielkopolska.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-17)]. Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu, przewodnik multimedialny. galeriawielkopolska.info. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-01-29)].