Kościół św. Mikołaja w Kozłowie

Kościół św. Mikołaja w Kozłowie – późnogotycki kościół z około 1500 roku w Kozłowie w powiecie gliwickim, wielokrotnie przebudowywany, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego; kościół parafialny parafii św. Mikołaja w Kozłowie. wcześniej kościół filialny parafii św. Jadwigi w Gliwicach-Brzezince. Historia Pierwszy kościół stał być może już w 1279 roku, możliwe, że z pierwotnego romańskiego kościoła pozostała część stanowiąca obecnie prezbiterium. Przy kościele znajdowała się dzwonnica, na której znajdował się zachowany do dziś dzwon Urban, zapewne najstarszy dzwon na Śląsku. Dzisiejsza świątynia została zbudowana około 1500 roku. W latach 1540-1545 kościół powiększono. W 1. połowie XVII wieku był wykorzystywany przez ewangelików, zamieniono go na protestancki zbór zapewne około 1600 roku. Stanowił filię kościoła w Brzezince od połowy XVII wieku. Odnowiono go lub przebudowano w 1671 roku (informacja na podstawie inskrypcji na niezachowanej belce tęczowej). Krypta pod prezbiterium zawaliła się wraz ze sklepieniem prezbiterium w XVIII-XIX wieku. Świątynia powróciła do katolików pod koniec XIX wieku i była wówczas w bardzo złym stanie, rozważano nawet jej rozbiórkę. Przebudowa i rozbudowa nastąpiła w 1928 roku według projektu wrocławskiego architekta Hansa Schlichta, objęła m.in. wieżę oraz zachodnią część korpusu kościoła, wykonano także nowe otynkowanie. Wieża miała mierzyć 38 metrów wysokości, jednak zamysłu nie zrealizowano z uwagi na trudności finansowe. Po II wojnie światowej kościół należał do parafii w Brzezince. 10 marca 1960 roku kościół wpisano do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych (nr rej. A/1176/23). Kolejne remonty świątyni przeprowadzono w 1963 oraz w 1978 roku. W 1980 roku na nowo erygowano parafię w Kozłowie pod wezwaniem św. Mikołaja dekretem biskupa Alfonsa Nossola. Architektura Kościół znajduje się na wzniesieniu przy ul. Marcina 10. Świątynia późnogotycka, murowana z kamienia polnego i cegły, otynkowana z wyjątkiem wschodniej ściany prezbiterium, jednonawowa, orientowana. Prezbiterium węższe od nawy, zamknięte trójbocznie nieregularnie z zakrystią od północy, od zachodu znajduje się młodsza od pierwotnego kościoła wieża na miejscu poprzedniej z gotyckim spiżowym dzwonem o wadze około 600 kg, pochodzącym z 1417 lub 1414 roku z minuskułową inskrypcją; dzwon ufundował Koslowski, rycerz Jagiełły, pierwszy właściciel wsi Kozłów i założyciel gródka. Wieża u dołu murowana w obrębie korpusu, a wyżej drewniana. Kruchta w południowej części nawy oraz ostrołukowy portal, być może z początku XVI wieku. Prezbiterium nakryte dachem wielopołaciowym, natomiast korpus nakryty dachem siodłowym, znajduje się na nim sygnaturka. We wnętrzu drewniane płaskie stropy z 1928 roku (wcześniejsze były niższe), wyposażenie pochodzi z XVIII oraz XIX wieku; na ścianie późnorenesansowa całopostaciowa płyta nagrobna Piotra Kozłowskiego (Koslowskiego) (zmarł być może w 1618 roku) z dwoma herbami: Wieże (Kozłowskich) oraz być może herbem rodziny Hunter von Grandon, a także drewniana barokowa chrzcielnica z 3. ćwierci XVIII wieku oraz kamienne aspersorium być może z XVI wieku. We wnętrzu znajdowały się polichromie wykonane w latach 1952–1953. Na emporze nad wejściem głównym znajdują się dwumanuałowe organy z klawiaturą nożną. Instrument posiada 12 głosów, wykorzystuje trakturę pneumatyczną. Organy wybudowała firma Gebrüder Rieger z Krnova (niem. Jägerndorf) w 1929 roku. Świątynię otacza ogrodzenie z kamienia łamanego, które odnowiono w 1928 oraz 1963 roku. Galeria Przypisy