Gdańsk Główny

Gdańsk Główny im. Mieczysława Jałowieckiego – największa pasażerska stacja kolejowa w Gdańsku, położona na trasie Tczew – Gdynia. Mieści się w zabytkowym budynku przy ulicy Podwale Grodzkie, w Śródmieściu Gdańska. Obsługuje połączenia zarówno międzymiastowe, jak i międzynarodowe. Ze stacji Gdańsk Główny odprawianych jest najwięcej pociągów trójmiejskiej SKM. Na stacji zatrzymują się pociągi pasażerskie wszystkich kategorii. Dworzec na tej stacji wg klasyfikacji PKP ma najwyższą kategorię – Premium. Ruch pasażerski Położenie Stacja znajduje się w centrum Gdańska, w dzielnicy Śródmieście, przy ulicy Podwale Grodzkie 2. Gdańsk Główny jest częścią ważnego węzła kolejowo-tramwajowo-autobusowego. Budynek jest połączony przejściem podziemnym z dworcem autobusowym znajdującym się przy ulicy 3 Maja. Po drugiej stronie ulicy zlokalizowano hotel Scandic (wcześniejsze nazwy: Hotel Monopol, Hotel Holiday Inn). Do 1945 tego typu obiektów było w tym miejscu więcej – m.in. hotele Continental, Reichshof (Dwór Rzeszy) oraz Norddeutscher Hof (Dwór Północno-Niemiecki). Ze stacji jest ok. 600 metrów do urzędu miasta oraz ok. 1 300 metrów do głównego starego miasta. Historia Powstanie dworca Pierwsza linia kolejowa w Gdańsku została otwarta w 1852. Około 1867 w rejonie dzisiejszego Dworca Głównego zbudowano niewielki, prowizoryczny dworzec pasażerski Gdańsk Brama Wyżynna. Dostęp do niego był jedynie od zachodu, od strony położonej wyżej tzw. „Promenady” (ul. 3 Maja). Od wschodu dworzec od miasta oddzielała jeszcze fosa nowożytnych fortyfikacji Gdańska. Dworzec można było zacząć rozbudowywać dopiero po zasypaniu starej fosy i zlikwidowaniu zachodnich bastionów. Oficjalna nazwa inwestycji brzmiała „Rozbudowa dworca Gdańsk Brama Wyżynna”, a na jej realizację przeznaczono specjalną ustawą kwotę 5 milionów marek. Reprezentacyjny i przestronny Dworzec Główny został wybudowany w latach 1894–1900 w stylu tzw. „gdańskiego neorenesansu”. Projektantami kompleksu dworcowego byli Alexander Rüdell, Paul Thömer, mistrz budowlany Georg Cuny oraz kolejowy inspektor budowlany Glasewald. Jest zlepkiem eklektycznych form renesansu i baroku. Gmach dworca i wieżę zbudowano z cegły i bogato ozdobiono piaskowcem z Wartowic. 28 października 1900 oddano do użytku część główną, tzw. Empfangsgebäude (budynek powitalny); uroczyste otwarcie całości nastąpiło 30 października 1900. Wieża o wysokości 50 m (z zegarami), zbudowana w latach 1898–1899, nawiązywała do architektury staromiejskiego kościoła św. Katarzyny. Do czasu zelektryfikowania kolei spełniała ona również funkcję ukrytej, wkomponowanej w zabudowę wieży ciśnień. Tarcze zegarowe (o średnicy 3,25 m) umieszczone zostały na wysokości 25,6 m. Stary dworzec „Brama Wyżynna” zamknięto 30 października 1896 i rozebrano w czasie budowy nowego dworca. Układ dworca odpowiadał najnowszym ówcześnie osiągnięciom i wymogom. Wyposażony on został w dużą halę recepcyjną z kasami, przechowalnię bagażu, budki telefoniczne, urząd telegraficzny, komisariat policji, wspólną poczekalnię dla klas I i II oraz osobne dla III i IV klasy, umywalnię, toaletę męską i damską oraz bufet. Znajdowały się tu również pomieszczenia przeznaczone do użytku rodziny cesarskiej, w pierwszym rzędzie rezydującego we Wrzeszczu następcy tronu Fryderyka Wilhelma. Wybudowanie dworca spowodowało zmiany w tej części miasta. Okolice w pobliżu stały się terenami atrakcyjnymi dla inwestorów, przede wszystkim branży hotelarskiej. Już niedługo po uruchomieniu wskazywano jednak na jego niefortunną lokalizację między miastem a Górą Gradową, w wyniku której niemożliwa była jego rozbudowa w miarę zwiększających się potrzeb miasta. Katastrofa kolejowa w Gdańsku 18 maja 1939 w północnej głowicy rozjazdowej stacji wykoleił się pociąg pospieszny Warszawa – Gdynia. W wyniku wypadku 2 członków załogi parowozu doznało ciężkich obrażeń i w rezultacie zmarło. Polska Rzeczpospolita Ludowa W 1945 został podpalony, a po II wojnie światowej odrestaurowany. Wieża uniknęła spalenia. 14 lutego 1963 godz. 5 na północ od stacji, pomiędzy wiaduktem Błędnik i przystankiem Stocznia, zderzyły się dwa pociągi towarowe zmierzające w kierunku południowym z Gdyni (z ładunkiem cementu) i z Nowego Portu (z rudą żelaza). Winnym starcia był maszynista pociągu z Nowego Portu, który nie zauważył semafora z sygnałem „stój”. 14 grudnia 1970, w czasie wydarzeń grudniowych, budynek został spalony. W styczniu 1971 przeprowadzono remont budynku, który wykonała brygada z Gdańskiego Przedsiębiorstwa Robót Elewacyjnych. Informację o tym fakcie odnotowano na blankiecie telegramu, zamurowanym w 1971 i odkrytym w czasie remontu dworca 40 lat później. Współczesność Na początku lat 90., podczas generalnego remontu, hala dworca została zabudowana dwupoziomową antresolą handlową, która jednak nie cieszyła się popularnością podróżnych i w 2013 została wyburzona. 9 lipca 2001 miała miejsce powódź w Gdańsku, na której skutek stacja Gdańsk Główny została zalana. 9 sierpnia 2013 rozpoczęła się przebudowa peronu 3 na wyspowy, z przeznaczeniem dla pociągów SKM do przystanku Gdańsk Śródmieście, w wyniku której nadano mu historyczny wygląd ze stylizowanymi lampami oświetleniowymi. Przebudowa ta wymusiła konieczność rozbiórki znajdującego się pod peronami 3 i 4 schronu przeciwlotniczego z II wojny światowej o pow. 413 m² i mieszczącego 428 osób. Przebudowa budynku dworcowego W 2014 rozpoczęto przygotowania do kolejnej przebudowy budynku dworca przez PKP S.A., która miała być skoordynowana z projektem rewitalizacji stacji przez PKP Polskie Linie Kolejowe. Rozpoczęcie prac budowlanych miało nastąpić w III kwartale 2017. W toku prac usunięte zostały zmiany dokonane w l. 90. w północnej części obiektu, wymieniona stolarka okienna i drzwiowa (na zbliżone do pierwotnych), system informacji pasażerskiej, monitoring, odtworzone zostały strome, dwuspadowe dachy nad dawnymi poczekalniami (obecnym barem McDonald’s), odnowiona elewacja i wykonane przedłużenie tunelu znajdującego się w osi dworca na wschodnią stronę ul. Podwale Grodzkie (powierzchnia przedłużonej części – ok. 1300 m kw.), a ponadto pojawiły się ruchome schody. W holu głównym, któremu przywrócony został historyczny wygląd, kolorystyka i oświetlenie – w tym malowidła i herby na ścianach, boazerie, sufity i posadzki, a także secesyjne witraże (zniszczone w większości w 1945; Polacy w ich miejsce w półrozecie frontowej nad wejściem głównym zainstalowali grafikę przedstawiającą okręt z godłem Polski na żaglu, a podczas modernizacji w latach 60. wstawili zwykłe szyby). Zrekonstruowane zostały również drewniane witryny kas i punktów usługowych wraz z gzymsami i detalami. Sam budynek został dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ujednolicona została również nawierzchnia przed placem dworcowym; zrezygnowano przy tym z koncepcji realizacji odkrytego pasażu handlowego pomiędzy budynkiem dworca a ulicą. Zamiast niego równolegle do budynku dworca zrealizowany został tunel łączący obydwa istniejące wcześniej tunele dworcowe. Szacowane koszty przebudowy części należącej do PKP S.A. wynosiły pierwotnie około 50 mln zł, a czas realizacji – około 18 miesięcy. Szacunkowy koszt prac w ogłoszonym w lipcu 2018 przetargu wzrósł jednak do 70,6 mln zł, a jedyna złożona oferta Budimexu opiewała na 120 mln zł, co spowodowało unieważnienie postępowania i przystąpienie do prac nad kolejnym przetargiem, który rozstrzygnięto 4 czerwca 2019. Wykonawcą remontu dworca za 99,6 mln zł (wobec założonych w kosztorysie 83,4 mln zł) został Mostostal Warszawa, z którym PKP S.A. podpisało umowę 27 sierpnia 2019. Remont rozpoczęto w połowie września 2019. 21 marca 2020 wieczorem budynek dworcowy został zamknięty dla pasażerów, a obsługę pasażerów na około 1,5 roku przejął tymczasowy obiekt kontenerowy. Remont zakończono 31 lipca 2023. W 2023 roku zdobył nagrodę publiczności w konkursie Dworzec Roku. Przebudowa peronów i przejść podziemnych W zakresie przebudowy infrastruktury kolejowej dworca przez PKP PLK przeprowadzono remont peronów dalekobieżnych nr 1 i 2 (połączony z ich podwyższeniem i wymianą nawierzchni z asfaltowej na granitową kostkę z płytami antypoślizgowymi na obrzeżach) oraz tuneli, wymianę poszycia wiat (z zachowaniem ich historycznych żeliwnych konstrukcji nośnych) i elementów małej architektury (ławki, kosze, oświetlenie i zegary) oraz instalację systemu informacji pasażerskiej, 4 wind oraz 4 par schodów ruchomych. Restauracji poddano również pochodzące z XX w. kamienne schody i barierki. Kosztujący 64 mln zł remont rozpoczął się we wrześniu 2017. 25 września 2018 oddano do użytku wyremontowany i podwyższony peron 2, remont peronu 1 zakończono częściowo w czerwcu 2019 (kiedy udostępniono jedną z krawędzi peronowych), a ostatecznie na przełomie sierpnia i września 2019. W związku z tym od 4 lutego do 14 kwietnia 2019 zamknięto część tunelu umożliwiającą przejście między dworcem kolejowym i dworcem autobusowym. 24 grudnia 2019 oddano do użytku windy i schody ruchome prowadzące na perony z tunelu położonego w osi budynku dworcowego; drugi tunel został oddany do użytku na przełomie stycznia i lutego 2020. Nadanie patrona 5 grudnia 2023 r. patronem dworca został Mieczysław Jałowiecki – polski arystokrata i dyplomata, w latach 1919–1920 najwyższy rangą przedstawiciel Rządu RP w Gdańsku, którego działania doprowadziły m.in. do przejęcia przez Polskę terenu Westerplatte, autor obszernych wspomnień obejmujących także epizod gdański ("Na skraju imperium"). Linie kolejowe Na stacji Gdańsk Główny spotyka się 5 linii kolejowych: Linia kolejowa nr 9 [Warszawa Wschodnia – Gdańsk Główny] – ważna magistrala dla ruchu pasażerskiego oraz towarowego, przebiegająca przez Tczew, Malbork, Iławę. Wyposażona jest w ETCS na całej swojej długości. Linia kolejowa nr 202 [Gdańsk Główny – Stargard] – magistralna linia prowadząca przez północ kraju, przez Sopot, Gdynię, Rumię, Redę, Wejherowo, Lębork, Słupsk itd. Na odcinku do Gdyni wyposażona jest w ETCS. Linia kolejowa nr 250 [Gdańsk Śródmieście – Rumia] – wydzielona linia SKM, istotna dla całej aglomeracji trójmiejskiej. Linia kolejowa nr 227 [Gdańsk Główny – Gdańsk Zaspa Towarowa] (głównie ruch towarowy). Linia kolejowa nr 249 [Gdańsk Główny – Gdańsk Brzeźno] (biegnąca dawniej do stacji Gdańsk Nowy Port) używana okazjonalnie w czasie imprez sportowych i targowych na odcinku do przystanku Gdańsk Stadion Expo. Wszystkie są normalnotorowe, zelektryfikowane. Infrastruktura Dworzec Kompleks dworcowy, oprócz kas biletowych i stanowiska informacji kolejowej, mieści różnego rodzaju sklepy i kilka punktów małej gastronomii. Główną halę dworca z wyjściem w kierunku peronów SKM łączy korytarz z restauracją McDonald’s. W bezpośrednim sąsiedztwie dworca znajdował się Urząd Pocztowy Gdańsk 2, obecnie przeniesiony do tunelu. W budynku dawnych kas (i przedwojennego polskiego Urzędu Pocztowego Gdańsk 2) mieści się restauracja KFC, a w przyległym do dworca od strony południowej budynku – posterunek SOK. Po zachodniej stronie stacji zlokalizowany jest dworzec autobusowy, połączony z dworcem przejściem podziemnym. Według tego samego projektu gdański dworzec wybudowany został w 1907 Gare de Colmar w Colmar w również kontrolowanej wówczas przez Niemcy Alzacji. Ponadto pałac ślubów w japońskim mieście Imari został zbudowany na podobieństwo dworca w Gdańsku. Położony na południe od dworca budynek przy ul. Podwale Grodzkie powstał w latach 1898–1900 i mieścił wówczas siedzibę naczelnika stacji (względnie inspekcji kolei żelaznych). Po 1945 w budynku mieściła się przychodnia kolejowa. W 2017 zakończono adaptację budynku na czterogwiazdkowy Hotel Central Gdańsk z 39 pokojami, salą balową i salą konferencyjną oraz browar restauracyjny serwujący m.in. piwo jopejskie. Od strony torów kolejowych powstało szklane foyer mieszczące wejście do browaru, które zajmuje piwnicę i parter. Położony nieopodal budynek dawnej poczty dworcowej pochodzi z 1902 roku. W 2013 został wykupiony z rąk PKP i poddany rekonstrukcji według stanu z początku istnienia. Trwa jego adaptacja na restaurację i hotel z 25 pokojami. W 1983 roku w japońskim mieście Saga wzniesiono wierną od strony zewnętrznej replikę gdańskiego dworca, która służy jako pałac ślubów Przejścia podziemne Na stacji znajdują się dwa przejścia podziemne. Krótsze łączy główną halę dworca z peronami 1 i 2. Dłuższe przejście, wykorzystywane w części miejskiej w celach handlowych, łączy wszystkich pięć peronów, biegnąc od dworca autobusowego poprzez schody ruchome, pod peronami, i dalej pod ulicą Podwale Grodzkie. Przejście to umożliwia także dostęp do przystanków tramwajowych, zarówno od strony Podwala Grodzkiego, jak i ulicy 3 Maja (przy dworcu autobusowym). Na stacji znajduje się również nieczynny tunel bagażowy z nieużywanymi windami towarowymi. Poprzednia stacja kolejowa, Dworzec Brama Wyżynna, której tory znajdowały się w tym samym miejscu, posiadała jedynie przejście naziemne, obecnie nieistniejące, zwane od swego kształtu trąbą słonia. Perony Stacja posiada w sumie pięć peronów, ponumerowanych kolejno od 1 do 5 od dworca PKS: dwa wyspowe, zarządzane przez PKP PLK – mają wysokość 0,76 metra i długość 425 metrów; trzy perony, w tym jeden wyspowy obsługujące pociągi Szybkiej Kolei Miejskiej. Wszystkie perony są w większości zadaszone. Pozostała infrastruktura Ruchem kolejowym na stacji oraz również na stacjach Pruszcz Gdański, Gdańsk Południowy oraz Gdańsk Wrzeszcz steruje nastawnia lokalnego centrum sterowania – LCS Gdańsk. Na linii SKM natomiast znajduje się nastawnia „G–SKM” sterująca również ruchem na stacji Gdańsk Wrzeszcz i posterunku odgałęźnym Gdańsk Oliwa. Zobacz też Dyrekcja Kolei w Gdańsku Transport kolejowy w Gdańsku Tramwaje w Gdańsku Przypisy Linki zewnętrzne Rafał Borowski: Gdański dworzec otwarto 120 lat temu Bronisław Poźniak: Jak wędrował główny dworzec kolejowy w Gdańsku