Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Klępsku

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny – drewniano-murowany kościół z XIV–XVI wieku w Klępsku w powiecie zielonogórskim, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa lubuskiego; w 2017 roku uznany za pomnik historii. Pierwotnie katolicki kościół parafialny w diecezji poznańskiej, od 1576 do końca II wojny światowej kościół ewangelicki, następnie ponownie katolicki kościół filialny parafii św. Stanisława w Łęgowie. We wnętrzu dobrze zachowane wyjątkowo bogate polichromie w duchu luterańskim oraz gotycki ołtarz–tryptyk. Historia Pierwszy kościół był całkowicie drewniany, wzniesiony na planie prostokąta i powstał według badań dendrochronologicznych w latach 1367–1377. Pierwsza pisana wzmianka o nim pochodzi z 1421 roku. Dzisiejszy kościół, pierwotnie katolicki, wzniesiono w XIV–XV wieku, według innych źródeł kościół powstał w XVI wieku. Drewniane fragmenty prezbiterium pochodzą z tego XIV–XV wieku; wschodnia drewniana ściana prezbiterium z wąskim oknem to najstarsza część świątyni, pozostałość pierwszego kościoła, jedna z najstarszych zachowanych ścian w konstrukcji zrębowej w Polsce. Do budowy wykorzystano drewno modrzewiowe. Do czasów reformacji był to kościół parafialny w diecezji poznańskiej. Lokalni ewangelicy przejęli kościół w 1576 roku, pozostawili jednak katolicki gotycki ołtarz z rzeźbą Madonny pomimo braku kultu maryjnego u luteran. Pierwszy pastor Baltazar Nevius pochodzący z Lubska rozpoczął adaptację kościoła na potrzeby kultu luterańskiego. Około 1581 roku kościół został rozbudowany z zastosowaniem konstrukcji szkieletowej na rzecz wcześniejszej zrębowej w technice szachulcowej, dostawiono wówczas przybudówkę. Do 1593 roku zamontowano empory, postawiono przedsionek ze schodami na empory oraz wymurowano w 1588 roku zakrystię z emporą (lożą) w drugiej kondygnacji. Malowidła i nowe wyposażenie powstawały głównie za czasów drugiego pastora, Stefana Holsteina z Sulechowa. Wieża kościelna została spalona podczas wojny trzydziestoletniej, a nowa, stojąca do dziś wieża powstała w 1657 roku. W latach 20. XX wieku rodzina von Philipsborn ufundowała lożę z modernistycznymi malowidłami przedstawiającymi Adama i Ewę w Edenie. Po II wojnie światowej świątynia przeszła w posiadanie katolików, którzy zachowali oryginalny wystrój, w tym elementy typowo luterańskie, jak figura Marcina Lutra na ambonie. Dziś jest to kościół filialny parafii św. Stanisława w Łęgowie, zamontowano w nim system przeciwpożarowy z wykorzystaniem rozpylania mgły wodnej. Kościół oraz kaplica grobowa rodziny Philipsborn, dawny cmentarz z aleją lipową z XVI–XX wieku, murowane ogrodzenie z bramami, z XVI wieku i pocz. XX wieku zostały wpisane do wojewódzkiego rejestru zabytków nieruchomych w 1953, 1961 i 2010 roku. Kościół został uznany za pomnik historii rozporządzeniem z 17 marca 2017 roku. Zwiedzanie jest odpłatne. Architektura Kościół znajduje się przy drodze na wzniesieniu, jest orientowany, z zewnątrz skromny. Świątynia drewniano-murowana, zbudowana techniką szachulcową (dłuższe ściany w konstrukcji szkieletowej/ryglowej, wypełnione cegłą, natomiast krótsze – w konstrukcji wieńcowej pokryte gliną), nakryta dachem dwuspadowym krytym gontem, z dwoma kalenicami. Od zachodu wieża drewniana wkonstrukcji słupowej, na planie kwadratu; na jej szczycie znajduje się iglica. Bryła w stylu gotyckim, po przebudowie zachował się kształt średniowiecznego kościoła. Prezbiterium prostokątne, niższe od nazwy, zamknięte prostokątnie, od północy znajduje się murowana zakrystia, a pod nią krypta ze sklepieniem kolebkowym. Główne wejście znajduje się od południa. Wnętrze w stylu gotycko-renesansowym z motywami ludowymi. Najstarszy element wyposażenia to późnogotycki ołtarz–tryptyk pochodzący z około 1400 roku, wcześniejszy od dzisiejszego kościoła, być może dzieło mistrza ołtarza z Gościszowic, rozbudowany w XVII wieku), oraz umieszczona w nim figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem pochodząca z 1. ćwierci XIV wieku, którą otaczają polscy święci. Do ołtarza została dodana predella z 1610 roku z przedstawieniem Ostatniej Wieczerzy i grupą Ukrzyżowania z 1667 roku, manierystyczna chrzcielnica z 1581 roku, ambona z 1614 roku, empory z końca XVI wieku z dekoracyjnymi parapetami, chór muzyczny z około 1600 roku. Przy ambonie znajduje się rzeźba przedstawiająca Marcina Lutra i Filipa Melanchtona. Stropy bogato polichromowane w latach 1610–1613, przedstawienia obejmują sceny ze Starego i Nowego Testamentu o charakterze ludowym w duchu protestanckim. Malowidła wykonało kilku artystów, są jednakże jednorodne stylistycznie i spójne w przekazie. W obrębie prezbiterium przedstawiono scenę Sąd Ostatecznego. Dekoracje malarskie i snycerskie są w pełni zachowane (doszło jedynie do drobnych ingerencji i modyfikacji po I wojnie światowej), w obrębie całego kościoła znajduje się 117 malowideł z 90 inskrypcjami. Napisy to m.in. cytaty z Biblii czy opisy przedstawionych scen. Na empory prowadzi kilka wejść. Przy jednym z wejść na emporę w ścianie znajduje się nagrobek z płaskorzeźbionym wizerunkiem fundatora w zbroi. Odrestaurowane organy z przełomu XIX i XX wieku zostały zbudowane przez Wilhelma Sauera, w kościele odbywają się okazjonalnie koncerty. Kościół otacza kamienne ogrodzenie. Przy kościele kaplica grobowa rodziny von Philipsborn z 1915 roku oraz nieużytkowany od 1945 roku cmentarz. Galeria Przypisy Bibliografia WojciechW. Olejniczak WojciechW., EugeniuszE. Kurzawa EugeniuszE. (red.), Szlakiem drewnianych kościółków Regionu Kozła, Wydanie I, Kargowa: Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Regionu Kozła, 2019, ISBN 978-83-935810-3-0 .