Centralny Port Komunikacyjny

Centralny Port Komunikacyjny (CPK) – planowany węzeł transportowy integrujący lotnisko hubowe, węzeł kolejowy i układ drogowy, zlokalizowany w gminie Baranów około 37 km na zachód od Warszawy. W ramach pierwszego etapu Port Lotniczy Solidarność ma obsługiwać do 45 mln pasażerów rocznie, a towarzysząca mu sieć kolei dużych prędkości ma połączyć Warszawę z największymi polskimi miastami w czasie do 2,5 godziny. Otwarcie, pierwotnie planowane na 2027, przesunięto na 2032, a łączny koszt programu (komponent lotniczy, kolejowy i drogowy) oszacowano na 131,7 mld zł. Nazwa Przyjęta przez rząd Beaty Szydło uchwała z dnia 7 listopada 2017 opisuje koncepcję w której występuje nazwa Port Solidarność – Centralny Port Komunikacyjny dla Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazany w koncepcji patron został już wcześniej przyjęty dla Portu Lotniczego Szczecin-Goleniów im. NSZZ „Solidarność”. W grudniu 2025 ogłoszono nową nazwę marketingową Port Polska (zob. Zmiany po 2024). Lokalizacja Wybór lokalizacji centralnego lotniska dla Polski trwał od 2003, kiedy międzyresortowy zespół ekspertów rozpatrywał m.in. Mszczonów, Modlin, Sochaczew i Baranów. Studium wykonalności zlecone w 2005 konsorcjum Ineco-Sener wskazało Baranów jako optymalną lokalizację ze względu na położenie 38 km od Warszawy i 78 km od Łodzi, bliskość autostrady A2 i CMK oraz niską gęstość zaludnienia. W 2017 pełnomocnik rządu ds. CPK Mikołaj Wild formalnie zarekomendował Stanisławów w gminie Baranów. Koncepcja rządowa z 2017 przewiduje zabezpieczenie terenu o powierzchni co najmniej 3000 ha na terenie gmin Baranów, Teresin i Wiskitki, z obszarem ograniczonego użytkowania nie mniejszym niż 6000 ha. Grunty nabywano w Programie Dobrowolnych Nabyć; do kwietnia 2023 zgłosiło się ponad 1300 właścicieli z działkami o łącznej powierzchni ok. 3550 ha (80% potrzebnego terenu). W lipcu 2025 poinformowano o zakupie ponad 2000 ha, co stanowi 52% gruntów objętych decyzją lokalizacyjną. Historia Koncepcja centralnego lotniska dla Polski połączonego z siecią kolejową pojawiła się w 1971 roku w opracowaniach Bogusława Jankowskiego. Przez kolejne dekady temat powracał w planach kolejnych rządów: za Edwarda Gierka, Leszka Millera (2001–2004) i Donalda Tuska (2007–2014), który w 2011 rozważał budowę Centralnego Portu Lotniczego. W 2016 r. do koncepcji powrócił rząd Beaty Szydło, nadając projektowi nazwę Centralny Port Komunikacyjny. Formalną decyzję o budowie podjął rząd Mateusza Morawieckiego, który 28 października 2020 przyjął uchwałę ustanawiającą Program inwestycyjny Centralny Port Komunikacyjny. Etap I. 2020–2023. Wówczas ruszyły prace przygotowawcze i skup gruntów. Komponent lotniskowy Port lotniczy CPK (pod roboczą nazwą Solidarność) ma w pierwszym etapie obsługiwać do 45 mln pasażerów rocznie i pełnić funkcję lotniska bazowego dla PLL LOT. Koncepcja zakłada modułowy rozwój: w pierwszym etapie powstaną dwie równoległe drogi startowe o długości 4000 m, a dwie kolejne w następnych etapach. W połowie kwietnia 2019 spółka CPK rozpoczęła proces uzgodnień strategicznych z partnerami branżowymi w ramach Forum Interesariuszy CPK, w którym wzięło udział ponad 60 przedstawicieli firm i instytucji, m.in. Polskie Linie Lotnicze LOT, Polska Agencja Żeglugi Powietrznej, Orlen, FedEx i DHL. Projekt lotniska W 2019 sześć pracowni architektonicznych (m.in. Foster and Partners, Zaha Hadid Architects, Grimshaw) przygotowało wstępne koncepcje terminala. Jesienią 2022 przetarg na generalnego projektanta wygrało konsorcjum Foster + Partners i Buro Happold (z polskim partnerem Kuryłowicz & Associates), które zadeklarowało opracowanie dokumentacji za 856 mln zł. Pełną koncepcję architektoniczną przedstawiono 6 lipca 2023. Terminal pasażerski o powierzchni ok. 400 tys. m² ma mieć promienisty układ na dwóch poziomach (strefa Schengen na górnym, non-Schengen na dolnym) i cztery modułowe pirsy. Zintegrowany dworzec kolejowy (6 podziemnych peronów, 12 torów) i dworzec autobusowy połączy z terminalem wspólne atrium pod dachem w kształcie „diamentu”, dostępne dla wszystkich podróżnych niezależnie od środka transportu. Komponent kolejowy Komponent kolejowy CPK obejmuje budowę sieci kolei dużych prędkości o łącznej długości ok. 1981 km nowych linii. W pierwotnej koncepcji zaprojektowano 12 ciągów transportowych, w tym 10 „szprych” prowadzących do CPK i Warszawy z różnych części kraju. Zadania inwestycyjne podzielono między spółkę CPK (budowa nowych linii) i PKP Polskie Linie Kolejowe (modernizacja istniejącej infrastruktury). Założony standard prędkości początkowej to 250 km/h z możliwością podniesienia do 350 km/h. Według założeń spółki CPK planowane czasy przejazdu wynoszą: z Warszawy do CPK ok. 15 min, z Łodzi ok. 30 min, z Krakowa ok. 75 min, z Gdańska ok. 105 min. Program kolejowy, podzielony na etapy do 2040, ma objąć zasięgiem największe polskie miasta i przygraniczne obszary Czech, Słowacji, Ukrainy i Litwy. Priorytetowym odcinkiem jest linia Warszawa–CPK–Łódź (ok. 140 km), nawiązująca do zarzuconego w 2012 projektu KDP „Y”. W grudniu 2023 uzyskano decyzję środowiskową dla fragmentu warszawskiego, a w styczniu 2024 pozwolenie na budowę tunelu dalekobieżnego w Łodzi. Na grudzień 2023 dla ponad 1500 km planowanych linii były gotowe lub opracowywane studia wykonalności. Od lat 90. w Polsce rozebrano ponad 5 tys. km linii kolejowych, a budowa nowych szlaków na dużą skalę nie odbywała się od lat 80. (zakończenie Linii Hutniczo-Siarkowej i CMK). W koncepcji z 2017 wskazano kluczowe przedsięwzięcia kolejowe, w tym budowę węzła CPK z łącznikami do linii nr 1, nr 3 i nr 4 oraz przedłużenie linii nr 447. Komponent drogowy Komponent drogowy obejmuje przebudowę autostrady A2 na odcinku przy CPK oraz dokończenie Autostradowej Obwodnicy Warszawy. W wariancie minimalnym planowany jest odcinek ok. 65 km łączący węzły Sochaczew, CPK i Grójec; wariant optymalny zakłada 248 km obwodnic przekierowujących ruch ciężarowy wokół Warszawy. Zmiany po 2024 Po wyborach parlamentarnych w 2023 pełnomocnikiem rządu ds. CPK został Maciej Lasek, wcześniej krytycznie oceniający projekt. W kwietniu 2024 spółka ogłosiła rezygnację z koncepcji kolejowych szprych zbiegających się w porcie lotniczym na rzecz sieci łączącej duże miasta bezpośrednio ze sobą. W grudniu 2024 rząd zaktualizował harmonogram i budżet programu: termin otwarcia portu przesunięto z 2027 na 2032, a łączny koszt oszacowano na 131,7 mld zł (42,7 mld zł na komponent lotniskowy, 76,8 mld zł na kolejowy). Jednocześnie zrezygnowano ze współpracy z konsorcjum Vinci Airports i IFM Global Infrastructure Fund, powierzając rolę partnera inwestycyjnego Polskim Portom Lotniczym. 12 grudnia 2025 premier Donald Tusk ogłosił nową nazwę marketingową przedsięwzięcia: Port Polska. Nazwa formalna nie uległa zmianie, ponieważ wynikała z ustawy o CPK. Koszty i finansowanie Szacunkowy koszt inwestycji rósł wraz z poszerzaniem zakresu projektu. W 2011, gdy rozważano wyłącznie port lotniczy, szacunek wynosił ok. 12 mld zł (3,1 mld euro). Koncepcja rządowa z 2017 objęła trzy komponenty (lotniczy, kolejowy, drogowy) i wyceniła całość na 30,9–34,9 mld zł. Pierwszy etap (prace przygotowawcze, skup gruntów, dokumentacja na lata 2020–2023) sfinansowano kwotą 12,8 mld zł, głównie z papierów skarbowych i środków UE. W przyjętym na koniec 2023 programie wieloletnim na lata 2024–2030 łączny koszt wszystkich komponentów oszacowano na 155 mld zł, w tym 46,3 mld zł na komponent lotniskowy i 70 mld zł na kolejowy. Program zakładał udział mniejszościowego inwestora prywatnego (konsorcjum Vinci Airports i IFM Global Infrastructure Fund), z którego zrezygnowano w grudniu 2024 (zob. Zmiany po 2024). Zaktualizowany w grudniu 2024 harmonogram obniżył szacunek do 131,7 mld zł (42,7 mld zł na komponent lotniskowy, 76,8 mld zł na kolejowy), m.in. w wyniku rezygnacji z części zadań drogowych. Zarządzanie 12 września 2018 powołano spółkę celową Centralny Port Komunikacyjny (CPK) Sp. z o.o. (w 100% własność Skarbu Państwa). W 2023 spółka przejęła 100% akcji Polskich Portów Lotniczych i na koniec 2024 zarządzała grupą kilkunastu spółek zależnych, głównie operatorów lotnisk regionalnych. Kontrola NIK przeprowadzona w latach 2024–2025 negatywnie oceniła nadzór pełnomocnika rządu ds. CPK w okresie 2021–2023: w programie wieloletnim przedłożonym Radzie Ministrów w 2023 przyjęto nieaktualne i nierealistyczne terminy budowy (2027) i oddania do użytku (2028). NIK stwierdziła również, że spółka CPK nierzetelnie planowała i rozliczała wydatki inwestycyjne, a do końca 2023 zrealizowała jedynie 4 z 6 zadań przewidzianych w programie. Wyniki finansowe grupy Uzasadnienie inwestycji Głównym argumentem za budową CPK jest ograniczona przepustowość Lotniska Chopina, którego maksymalna zdolność obsługi szacowana jest na 20–24 mln pasażerów rocznie; jeszcze przed pandemią COVID-19 ruch lotniczy w Europie Środkowo-Wschodniej wzrósł o jedną trzecią w latach 2010–2015. Lotnisko Chopina obsługuje mniej niż 1% europejskiego cargo lotniczego; według przedpandemicznych prognoz IATA CPK mogłoby obsłużyć 0,5 mln ton towarów w 2030 i 1,75 mln ton w 2060. Raport firmy Kearney z 2020 (przed weryfikacją postpandemiczną) prognozował, że do 2040 inwestycje CPK przełożą się na ok. 300 tys. miejsc pracy i 780 mld zł wartości dodanej brutto. Port lotniczy CPK oraz powiązane linie kolejowe (w tym linia dużych prędkości Warszawa–Łódź–Poznań/Wrocław) zostały uwzględnione w znowelizowanym rozporządzeniu TEN-T (rozporządzenie (UE) 2024/1679). Komponent kolejowy ma też znaczenie dla ok. 100 polskich miast powyżej 10 tys. mieszkańców pozbawionych obsługi kolejowej. Wskazywano również na znaczenie CPK dla szybkiego przerzutu wojsk NATO na wschodniej flance. CPK wpisuje się w globalny trend budowy nowych hubów: w zbliżonym horyzoncie czasowym realizowane są m.in. rozbudowa Dubai World Central (docelowo 150 mln pasażerów rocznie) i port lotniczy Biszoftu w Etiopii (60–110 mln). Argumenty przeciw Krytycy inwestycji podnoszą przede wszystkim argumenty ekonomiczne. Adrian Furgalski z Zespołu Doradców Gospodarczych TOR wskazywał, że CPK nie ma wystarczającego uzasadnienia ekonomicznego i zagrozi rentowności istniejących portów lotniczych, w tym Okęcia, Łodzi, Radomia i Poznania. Część komentatorów określała projekt jako megalomański. Problemem społecznym jest konieczność wysiedlenia kilku tysięcy mieszkańców z 19 miejscowości objętych inwestycją. Podnoszono również argumenty środowiskowe, kwestionując zasadność rozbudowy infrastruktury lotniczej w kontekście kryzysu klimatycznego i unijnych wymogów stopniowego przechodzenia na paliwa zrównoważone (SAF). Jako przykład ryzyka realizacyjnego wskazywano budowę lotniska Berlin Brandenburg, która trwała 14 lat i kosztowała ok. 7,3 mld euro (trzykrotność pierwotnego budżetu). NIK w kontroli z 2022 wskazywała na ryzyko niezabezpieczenia finansowania kolejnych etapów CPK oraz nieuzasadnionego wzrostu kosztów zarządzania projektem. Alternatywy Duoport Główną alternatywą wobec CPK jest koncepcja tzw. duoportu, czyli wspólnej obsługi ruchu lotniczego przez rozbudowane Lotnisko Chopina i lotnisko w Modlinie, połączone szybkim transportem kolejowym. Zwolennicy tego rozwiązania, m.in. Adrian Furgalski z Zespołu Doradców Gospodarczych TOR, wskazują na niższe koszty i możliwość stopniowej rozbudowy istniejącej infrastruktury. Przeciwnicy duoportu (w tym zarząd PLL LOT) argumentują, że podział operacji między dwa lotniska obniżyłby konkurencyjność hubu, a obu portom brakuje rezerw infrastruktury drogowej i kolejowej. Przed objęciem funkcji pełnomocnika rządu ds. CPK Maciej Lasek twierdził, że Lotnisko Chopina może obsługiwać 30 mln pasażerów rocznie, i opowiadał się za rozwojem duoportu. Dane Airport Coordination Limited z 2024 wskazywały jednak, że Lotnisko Chopina w godzinach szczytu wykorzystuje 100% limitu środowiskowego (560 operacji dziennie), a linie lotnicze otrzymały zaledwie 45,6% wnioskowanych nowych slotów. Odbiór społeczny W sondażach z lat 2021–2023 poparcie dla budowy CPK wahało się od ok. 50% do 68%. Sondaż z listopada 2023 dla Dziennika Gazety Prawnej wskazywał na 51% poparcia; w ankiecie Rzeczpospolitej z tego samego okresu ponad połowa z 34 ankietowanych ekonomistów opowiedziała się za kontynuacją projektu. Niejednoznaczne stanowisko rządu Tuska w pierwszych miesiącach 2024 wywołało szeroką debatę publiczną, w tym petycje zarówno zwolenników, jak i przeciwników inwestycji. W debacie na Kanale Zero 7 lutego 2024 za kontynuacją projektu opowiedziało się 90% z ponad 100 tys. głosujących. Referendum w sprawie lokalizacji CPK w gminie Baranów 17 czerwca 2018 odbyło się referendum gminne w Baranowie w sprawie lokalizacji CPK i warunków rozliczeń z mieszkańcami. Przy frekwencji 47% (powyżej progu 30% wymaganego ustawą) wynik był wiążący. Na pytanie o lokalizację 82,8% głosujących odpowiedziało „Nie”, a warunki finansowe zaproponowane przez rząd odrzuciło 93,9%. Mimo sprzeciwu wyrażonego w referendum, w wyborach parlamentarnych 2023 i samorządowych 2024 w gminie Baranów przewagę uzyskało Prawo i Sprawiedliwość, kojarzone z projektem CPK. Do 2025 ok. 80% mieszkańców objętych inwestycją sprzedało swoje grunty dobrowolnie w ramach Programu Dobrowolnych Nabyć. Przypisy Linki zewnętrzne Oficjalna strona internetowa Centralnego Portu Komunikacyjnego (pol. • ang.) Koncepcja przygotowania i realizacji inwestycji Port Solidarność – Centralny Port Komunikacyjny dla Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Ministerstwo Rozwoju, 2017-11. (Załącznik nr 1 do Uchwały nr 173/2017 Rady Ministrów z dnia 7 listopada 2017 r.) Projekt Centralnego Portu Lotniczego Polski Przedsiębiorstwa Churchill-Jankowski Sp. z o.o. [online], airport-on-rails.org [dostęp 2017-11-09] [zarchiwizowane z adresu 2017-11-23] . strona główna serwisu Centralny Port Lotniczy (Lotnisko Centralne dla Polski) + dokumenty SISKOM Mapa inwestycji kolejowych związanych z CPK CPK Story