Separator (budynek)

Separator (dawniej nazywany również budynkiem „Polmagu”) – biurowiec położony w pobliżu Rynku w Katowicach, przy alei W. Korfantego 2, wzniesiony w latach 60. XX wieku według projektu Stanisława Kwaśniewicza dla Biura Projektów Zakładów Przeróbki Mechanicznej Węgla „Separator”. Historia W miejscu dzisiejszego Separatora od około 1380 roku do końca XIX wieku nad rzeką Roździanką (obecnie Rawa) istniała kuźnica w ówczesnej Kuźnicy Boguckiej (dzisiejsze Śródmieście Katowic). Gmach zaprojektowany w latach 1961–1962 przez Stanisława Kwaśniewicza i konstruktora Franciszka Klimka, jako pierwszy budynek zrealizowany w ramach koncepcji przebudowy Katowic „Śródmieście-Zachód”. Stanął w miejscu zlikwidowanego w 1962 roku drewnianego dworca autobusowego zaprojektowanego po II wojnie światowej przez Leona Dietz d’Arma, a decyzję o lokalizacji biurowca wydało 10 stycznia 1961 roku Prezydium Planowania przy Radzie Ministrów. Separator wzniesiono go w latach 1962–1965 bądź ukończono go w 1968 roku. Projekty wnętrz opracowali Stanisław Kwaśniewicz i artysta plastyk Bogdan Bąbski, a zrealizowano je w 1966 roku. Pierwotnie gmach miał składać się z dwóch budynków. Drugi z nich miał znajdować się na północ od pierwszego. Miał to być 16-kondygnacyjny biurowiec połączony w pierwszym pawilonem z dużą salą konferencyjną. W nim miały się znajdować pomieszczenia Biura Projektów Przemysłu Węglowego, Biura Studiów i Projektów oraz Zarząd Biur Projektów Przemysłu Węglowego. Nazwa budynku pochodzi od nazwy przedsiębiorstwa dla którego obiekt został wybudowany – Biura Projektów Zakładów Przeróbki Mechanicznej Węgla „Separator”. Pierwotnie w niemal całkowicie przeszklonym pawilonie usługowym na parterze mieścił się salon „Motozbytu”, wyposażony w niespotykane w Polsce obrotowe platformy ekspozycyjne. Budynki pasażu usługowo-handlowego początkowo mieściły salę ekspozycyjną „Polmagu” z wystawą maszyn górniczych, salę konferencyjną Separatora, następnie Klub Górnika oraz garaże i zaplecze „Motozbytu”. W 1968 roku zmieniono funkcję pawilonów na handlową. Otwarto m.in. Składnicę Harcerską i Dom Rzemiosła. Architektura Separator to budynek biurowy położony przy alei W. Korfantego 2 w Katowicach, na terenie dzielnicy Śródmieście. Wzniesiony został w żelbetowej konstrukcji z zastosowaniem prefabrykatów. Składa się z dwóch połączonych ze sobą części: dwukondygnacyjnego pasażu, w którym w części centralnej mieści się przejście dla pieszych i dla dostawców oraz znajdującego się nad nim biurowca. Łącznie budynek ma 10 kondygnacji nadziemnych i jedną podziemną. Powierzchnia użytkowa Separatora wynosi 12 455 m², powierzchnia zabudowy 2 775 m², a kubatura 53 tys. m³. Bryłę budynku Separatora jako przykład architektury modernizmu ulokowano nad ziemią na antropomorficznych żelazobetonowych słupach (fr. pilotis), które zostały ozdobione namalowanym na nich oryginalnym czarno-białym wzorem w stylu op-art . Strefa wejścia zaprojektowano w formie całkowicie przeszklonego pawilonu o ośmiobocznym rzucie. Ściany części biurowej przykryto białą ceramiczną mozaiką, a pola między oknami jasną, emaliowaną blachą falistą. Na dachu płaskim była umieszczona stalowa pergola nadająca bryle lekkości . Na biurowcu zamontowano pierwsze w ówczesnym województwie katowickim urządzenie do mycia elewacji, zaprojektowane przez Stanisława Kwaśniewicza na wzór podobnego rozwiązania zastosowanego w gmachu ONZ w Nowym Jorku (instalacja ta nie jest używana). Elewacje od strony wschodniej i południowej jest miejscem eksponowania reklam wielkoformatowych. Pierwotny projekt zakładał umieszczenie na pierwszym piętrze biurowca pomieszczeń administracji z holem wystawowym i salą konferencyjną, a na pozostałych znajdowały się cztery pracownie obsługiwane dwoma pionami komunikacyjnymi z klatką schodową i windami. W 2013 roku właścicielem Separatora był katowicki biznesmen Maciej Jaglarz. Galeria Przypisy Bibliografia AnetaA. Borowik AnetaA., Nowe Katowice. Forma i ideologia polskiej architektury powojennej na przykładzie Katowic (1945–1980), wyd. 1, Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2019, ISBN 978-83-66018-17-4 (pol.). EwaE. Chojecka EwaE., JerzyJ. Gorzelik JerzyJ., IrmaI. Kozina IrmaI., BarbaraB. Szczypka-Gwiazda BarbaraB., Sztuka Górnego Śląska od średniowiecza do końca XX wieku, Katowice: Muzeum Śląskie w Katowicach, 2004, ISBN 83-87455-77-6 (pol.). IrenaI. Kontny IrenaI., EwaE. Caban EwaE., Dobra kultury współczesnej w województwie śląskim, [w:] Urbanistyka i architektura, t. 1, Katowice: Regionalny Instytut Kultury im. Wojciecha Korfantego, 2023, ISBN 978-83-67490-28-3 (pol.). JerzyJ. Moskal JerzyJ., WilhelmW. Szewczyk WilhelmW., StanisławS. Gadomski StanisławS. (red.), Bogucice, Załęże et nova villa Katowice: rozwój w czasie i przestrzeni, wyd. pierwsze, Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”, 1993, ISBN 978-83-85831-35-8 (pol.). AndrzejA. Plewako AndrzejA., Działalność Kuźnicy Boguckiej w Katowicach, Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1985 (pol.). Tadeusz PrzemysławT.P. Szafer Tadeusz PrzemysławT.P., Nowa architektura polska: Diariusz lat 1966–1970, Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1972 (pol.). JózefJ. Szaflarski JózefJ. (red.), Katowice 1865–1945: zarys rozwoju miasta, Katowice: Śląski Instytut Naukowy. Wydawnictwo „Śląsk”, 1978 (pol.). BarbaraB. Szczypka-Gwiazda BarbaraB., Czas II wojny światowej. Architektura i sztuka po 1945 roku, [w:] AntoniA. Barciak, EwaE. Chojecka, SylwesterS. Fertacz (red.), Katowice. Środowisko, dzieje, kultura, język i społeczeństwo, t. 2, Katowice: Muzeum Historii Katowic, 2012, s. 62–94, ISBN 978-83-87727-29-1 (pol.).