NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Kościół ewangelicki w Ostródzie

Kościół ewangelicki w Ostródzie – budowla neogotycka przy ul. Sienkiewicza, obecnie własność Kościoła ewangelicko-metodystycznego, współużytkowany przez parafię ewangelicko-augsburską. Historia Po sekularyzacji państwa krzyżackiego i powstaniu Prus Książęcych w 1525 r. miejscowy gotycki kościół parafialny (obecnie rzymskokatolicki pw. św. Dominika Savio) stał się ewangelickim i pozostał nim aż do zniszczenia w 1945 r. Po pożarze miasta w 1788 r. został odbudowany i rozbudowany w latach 1798-1802. Od końca XVI w. służył nabożeństwom niemieckim, zaś za nim wzniesiono mniejszy i pozbawiony wieży kościół polski, w 1754 r. zastąpiony nowym, w którym w XIX w. duchownym był Gustaw Gizewiusz. Kościół Gizewiusza również został rozebrany i na jego miejscu w 1858 r. powstał kolejny, który przetrwał do początków XX w. Dynamiczny rozwój miasta spowodował wówczas konieczność budowy nowej świątyni ewangelickiej. Po jej zrealizowaniu, nabożeństwa polskie przeniesiono do kościoła średniowiecznego, a dotychczasową świątynię polską rozebrano w 1910 r. Nowy kościół wzniesiono na wysokiej skarpie, dominującej nad starą częścią miasta i jeziorem. Projektantem był Oskar Hossfeld z Berlina (1848-1915), autor szeregu budowli sakralnych - ewangelickich i katolickich - utrzymanych w formach historyzmu. W latach 1907–1909 wzniesiono okazałą ceglaną budowlę neogotycką, której znaczenie urbanistyczne podkreśla widoczna z daleka masywna wieża, zwieńczona podwójnym hełmem i wysoki dach. Wybrano formy wczesnogotyckie, mniej ozdobne i bardziej masywne, jednak w praktyce tylko poprzez materiał nawiązujące do średniowiecznej architektury państwa krzyżackiego. Jak kilka innych świątyń tego autorstwa (np. Chrystusa w Poznaniu, ewangelicki w Szczecinku), wzniesiono krótką trójnawową pseudohalę z transeptem i z płytkim wielobocznym prezbiterium. Wnętrze kryte jest sklepieniem krzyżowym. Przestrzeń naw bocznych wypełniają drewniane empory, wsparte na niskich okrągłych filarach. Kościół może pomieścić 1420 osób. Prezbiterium wypełnia ołtarz połączony z amboną. Prace snycerskie wykonała znana szkoła rzemiosł artystycznych w Cieplicach. Organy zbudowała firma Wittek z Elbląga, prace malarskie wykonał Blaue z Berlina Dahlem, okna wypełniły witraże. Koszty budowy wyniosły 203 000 marek. W wieży znajduje się zabytkowy mechanizm zegara wahadłowego z 1908, a piętro wyżej trzy dzwony z 1909 (największy 148 cm), podarowane przez miasto Bochum. W południe z wieży wygrywane są pieśni kościelne. Po II wojnie światowej, ponieważ Kościół Ewangelicko-Augsburski cierpiał na brak duchownych, opiekę nad wiernymi przejął Kościół Metodystyczny (obecnie parafia Łaski Bożej), który stał się właścicielem budowli. Po kilku latach odrodziła się parafia ewangelicko-augsburska, która współużytkuje świątynię. Na wieży zlokalizowano atrakcyjny punkt widokowy, na który wiedzie 105 stopni, i wystawę przedmiotów codziennego użytku. Przypisy Bibliografia Oskar Hossfeld, Stadt- und Landkirchen, 4. Aufl., Berlin 1915 Linki zewnętrzne Parafia ewangelicko-metodystyczna w Ostródzie. metodysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-03-31)].
Christuskirche (Nysa)

Die Christuskirche ist ein evangelisch-lutherisches Gotteshaus in Neisse (polnisch Nysa). Geschichte Die Kirche wurde ursprünglich als katholische Sankt-Barbara-Kirche mit einer Stiftung des Breslauer Bischofs Johann III. Romka errichtet. Die an die Stadtmauer angebaute Kirche wurde erstmals 1341 erwähnt und diente zunächst als Kapelle des St.-Barbara-Hospitals. Nach dem Brand 1542 wurde sie 1544 im Stil der Frührenaissance wiederaufgebaut, 1550 durch Bischof Balthasar von Promnitz erweitert und nach der Übernahme durch den Franziskanerorden 1732 im Barockstil umgestaltet. Nach der Säkularisation in Preußen übernahm 1812 die evangelische Gemeinde das Christus gewidmete Gotteshaus. Nachfolgend wurden alle Elemente des katholischen Heiligenkults entfernt. 1818 wurde die evangelische Gemeinde Neisse gegründet, zu deren Mitgliedern u. a. Soldaten der Festung Neisse und deren Familien gehörten. Nach den Kriegsschäden 1945 wurde die Kirche wiederaufgebaut. Sie ist Filialkirche der Evangelisch-Augsburgischen Pfarrei in Brieg (poln. Brzeg) und wird auch von der Pfingstgemeinde und den Siebenten-Tags-Adventisten genutzt. Die Kirche wurde am 3. Juni 1964 unter der Nummer 937/64 in das Verzeichnis der Baudenkmäler der Woiwodschaft Oppeln eingetragen. Weblinks Baudenkmäler von Neisse Bildergalerie Literatur Marek Sikorski: Nysa. Skarby sztuki i osobliwości (Neisse – Kunstschätze und Sehenswürdigkeiten). Silesiapress, 1999, ISBN 83-909213-0-8. J. Daniel, I. Zielonka: Nysa-przystanek wędrowca (Neisse – Einkehr eines Wanderers). Inserat, 2004, ISBN 83-912169-1-8. Katalog zabytków sztuki w Polsce (Katalog der Kunstschätze in Polen), t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963. Einzelnachweise
Kościół ewangelicki w Nysie

Kościół ewangelicki Jezusa Chrystusa w Nysie – kościół luterański należący do Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Brzegu. Historia Kościół sięga swoimi początkami czasów średniowiecza. Powstał z fundacji biskupa Jana Romki. Został dobudowany do murów miejskich. Pierwotnie stanowił kaplicę szpitala św. Barbary, najstarszego i jednego z największych szpitali w Nysie. Po raz pierwszy wzmiankowany w 1341 roku. Zniszczony przez pożar w 1542 roku, odbudowany w roku 1544, a w 1550 rozbudowany przez biskupa Baltazara. Od tego czasu na dachu znajduje się żelazna chorągiewka z herbem fundatora. W latach 1732–1810 w posiadaniu zakonu franciszkanów. W wyniku sekularyzacji dokonanej przez rząd pruski, kościół został w 1812 roku przekazany nyskim ewangelikom. Od tamtej pory nazywany kościołem Jezusa Chrystusa. Przy kościele utworzono w 1818 roku odrębną parafię ewangelicką z pastorem mianowanym przez króla pruskiego. Członkami parafii byli głównie żołnierze pełniący służbę w twierdzy nyskiej oraz ich rodziny. Kościół został spalony w 1945 roku przez Armię Czerwoną. Odbudowany pięć lat później. Obecnie kościół współużytkowany jest przez luteran i zielonoświątkowców. Architektura Kościół pierwotnie wzniesiony jako gotycki, z późniejszymi przekształceniami architektonicznymi i częściowym zatarciem cech stylowych. Orientowany, z odchyleniem osi prezbiterium ku południu. W 1544 roku otrzymał wystrój wczesnorenesansowy nad południową ścianą prezbiterium, a w 1732 roku zmieniono obudowę przedsionka, okna i wyposażenie wnętrza na barokowe. Po przejęciu przez ewangelików usunięte zostały wszelkie elementy związane z kultem świętych. Bibliografia Marek Sikorski, Nysa. Skarby sztuki i osobliwości, 1999, wyd. Silesiapress ISBN 83-909213-0-8 J. Daniel, I. Zielonka, Nysa-przystanek wędrowca, 2004, wyd. Inserat ISBN 83-912169-1-8 Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. VII, Województwo opolskie, z. 9, Powiat nyski, Warszawa 1963 Linki zewnętrzne Galeria zdjęć kościoła
Kościół ewangelicki w Połajewie

Kościół ewangelicki w Połajewie – zabytkowy kościół we wsi Połajewo, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, w województwie wielkopolskim. Kościół wzniesiono w 1859 z czerwonej cegły, w stylu neogotyckim. Został zbudowany dla potrzeb parafii ewangelicko-augsburskiej, powstałej w 1851 roku. W okresie II Rzeczypospolitej kościół był we władaniu parafii należącej do superintendentury Oborniki-Chodzież Ewangelickiego Kościoła Unijnego. Świątynia służyła wiernym do 1945, kiedy to ludność niemiecka została przesiedlona do Niemiec, a obiekt przejęła Gminna Spółdzielnia „Samopomoc Chłopska”. Budynek służył kolejno jako magazyn zboża, magazyn nawozów sztucznych oraz punkt wymiany butli gazowych. W latach dziewięćdziesiątych stał się własnością gminy Połajewo, która wystawiła go na sprzedaż. W 2013 kupiony przez osobę prywatną, która zamierza w nim organizować imprezy kulturalne. Przypisy Bibliografia Kościół ewangelicko-augsburski. Gmina Połajewo. [dostęp 2012-10-05]. Linki zewnętrzne Zdjęcia kościoła ewangelickiego w Połajewie
Kościół ewangelicki w Pszczynie

Kościół ewangelicki w Pszczynie – kościół parafialny Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie. Historia Starania o budowę kościoła ewangelickiego w Pszczynie trwały już od 1709 r. Pierwotny kościół dla pszczyńskiej gminy ewangelickiej został wybudowany w latach 1743–1746 z fundacji Erdmanna Promnitza według projektu nadwornego architekta Promnitzów – Christiana Jahne przy udziale cieśli Jerzego Prischa. W 1746 r. konsekrowany. Przy kościele pomieszczono szkołę wraz z mieszkaniem dla nauczyciela. W 1860 r. nadbudowano wieżę, wprowadzając jednocześnie drobne zmiany architektoniczne. W 1896 r. ufundowano nowe organy. W 1905 r. kościół spłonął. Trwającą do 1907 r. odbudową kierował architekt Scheinnert (który zaraz po tym zajął się przebudową zamku Książ). W ten sposób powstał neobarokowy gmach kościelny, który jest największą salą w mieście. Fasada kościoła od strony Rynku ma okazały portal z dwiema kolumnami jońskimi, wielkie okna pierwszego piętra oraz zupełnie małe na parterze; flankują ją dwa ryzality narożne, przykryte blaszanymi, miedzianymi hełmami. Dach mansardowy, a po północno-zachodniej stronie wznosi się wieża, którą również przykrywa znacznie okazalszy hełm miedziany. Na zewnętrznej ścianie widać kamienną płytę nagrobną szlachcica Zawadzkiego z Polanki, zmarłego w 1716 r.. Od wewnątrz kościół obiegają charakterystyczne dla ewangelickich świątyń drewniane empory z dodatkowymi miejscami siedzącymi dla wiernych; zwraca także uwagę ołtarz z obrazem Wniebowstąpienie Pana Jezusa – dar księżnej Augustyny Anhalt-Köthen. Na loży książęcej, vis-à-vis ambony, znajduje się herb książęcego rodu Hochberg. Z tyłu, ponad ołtarzem usytuowany jest niewielki chór muzyczny z organami. Przypisy Linki zewnętrzne strona Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Pszczynie
St. John Evangelical Church (Sosnowiec)

Evangelical church St. John in Sosnowiec, Poland – parish church of the Evangelical-Augsburg parish in Sosnowiec, located at ul. Stefan Żeromski 1. History Built on the initiative of Heinrich Dietel, based on the factory hall of cotton spinning factory in 1880, adapted for worship services in 1886, then expanded according to Ignatz Grünfeld's design of the tower in 1888, which was raised from 1909 to 1910. The building took on an eclectic form with elements of neobarok. There are two commemorative plaques on the church dated 8 November 1880, which refers to the construction of a factory hall (or the first Lutheran service in the Lutheran church service), and an informant, mistakenly saying that the church was built in the mid-nineteenth century. References
Kościół ewangelicki w Szprotawie

Kościół ewangelicki w Szprotawie – został wzniesiony na fundamentach zamku książęcego. Prace budowlane zaczęły się w roku 1744. Gruz po starym zamku został wykorzystany do zasypania starej fosy. Fragmenty średniowiecznych murów zamkowych zostały wykorzystane do budowy nowych ścian świątyni. Zamkową basteję wykorzystano urządzając w niej kryptę, natomiast w wyższej kondygnacji zakrystię. Ściany północne oraz wieżę wzniesiono od podstaw. 27 sierpnia 1747 roku odbyło się uroczyste otwarcie świątyni. W 1821–1822 wieża kościelna została przebudowana, co upamiętniają napisy nad wejściem głównym. Pod koniec XIX wieku wieża została odnowiona. Naprzeciw kościoła wznosi się gmach szkoły ewangelickiej z zegarem słonecznym. Kościół funkcjonował do 1945 roku. Po wysiedleniu ludności niemieckiej po II wojnie światowej systematycznie popada w ruinę. W latach 60. XX wieku zawalił się dach oraz miedziana kopuła wieży. Obecnie kościół jest odbudowywany przez parafię polskokatolicką. W 2000 roku wewnątrz kościoła miały miejsce prace archeologiczne w celu zbadania osadnictwa pradziejowego i historycznego. Literatura Felix Matuszkiewicz, Geschichte der Stadt Sprottau, 1908. Gerhard Kossert, Geschichte der Kirche Zur Burg Gottes in Sprottau, 1997. Maciej Boryna, Sensacje Ziemi Szprotawskiej, 2000. Maciej Boryna, Tajemnice Szprotawy i okolic, 2001. Krzysztof Wachowiak, Zamek i fortyfikacje miejskie w Szprotawie, 2007, praca niepublikowana. Przypisy
Kościół ewangelicki w Wieluniu

Kościół ewangelicki w Wieluniu – dawny kościół parafii ewangelickiej w Wieluniu, należącej do Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Historia Pierwotnie był to kościół przyklasztorny sióstr bernardynek. Został zbudowany wraz z klasztorem w latach 1612-15 z fundacji Anny Koniecpolskiej. Konsekracja kościoła odbyła się 14 grudnia 1616 roku, w jej przeddzień w podziemiach pochowano fundatorkę. W okresie potopu szwedzkiego kościół został spalony, jego odbudowy dokonano w 1656. W 1819 bernardynki przeniesiono do kościoła i klasztoru popaulińskiego, a ich dotychczasowy kościół przekazano 29 lipca 1820 nowo powstałej parafii ewangelicko-augsburskiej w Wieluniu. Po 1850 został on przebudowany, podniesiona została wówczas podłoga i zamurowano dolne okna. W okresie międzywojnia obiekt był odnawiany, uległ częściowemu spaleniu w 1939. W 1943 Niemcy rozpoczęli jego przebudowę na kino. Staraniem ks. Henryka Wendta kościół odrestaurowano w 1950. W czasie prac powojennych wymieniono pokrycie dachowe, rozebrano przybudówki z 1943 roku, odbudowano sygnaturkę, odtworzono sgraffito. Z powodu potrzeby remontu kościoła i braku możliwości jego przeprowadzenia nieliczną parafię ewangelicką, 19 grudnia 2022 kościół wraz z plebanią został sprzedany miastu z przeznaczeniem na prowadzenie w nim działalności wystawienniczej i edukacyjnej przez Muzeum Ziemi Wieluńskiej. 21 maja 2023 miało w nim miejsce ostatnie regularne nabożeństwo ewangelickie, podczas którego kazanie wygłosił Biskup Kościoła ks. Jerzy Samiec. Budynek w dalszym ciągu posiada charakter sakralny, parafia ewangelicka posiada prawo do prowadzenia w nim okazjonalnych nabożeństw. W 2025 roku rozpoczęto prace archeologiczne na terenie kościoła. Do września odkopano gruz z czasów II wojny światowej, w którym znaleziono przedmioty codziennego użytku. Odsłonięto również pilastry z XVII wieku. 1 grudnia 2025 roku ogłoszono odsłonięcie wejścia do krypty grobowej pod prezbiterium, w której składano szczątki sióstr Bernardynek. W podziemiach prawdopodobnie spoczywa Anna Koniecpolska, jednak identyfikacja szczątków wymaga badań genetycznych . 17 grudnia 2025 roku ogłoszono odkrycie płyty nagrobnej fundatorki . Przypisy
Kościół ewangelicki w Ścinawce Średniej

Kościół ewangelicki w Ścinawce Średniej – świątynia wzniesiona w latach 1925-1926 w Ścinawce Średniej. Został poświęcony 15 kwietnia 1926 roku. Początkowo mieściła się w nim siedziba parafii ewangelicko-augsburskiej, a po zakończeniu II wojny światowej pełnił funkcję budynku mieszkalnego. W 1950 roku obiekt został przejęty przez polski Kościół Metodystyczny. Przeszedł gruntowny remont i zorganizowano w nim parafię tej wspólnoty religijnej. Kościół to budynek o konstrukcji drewniano-murowanej, wzniesiony na planie prostokąta, z sygnaturką na dachu. Przypisy Bibliografia Słownik geografii turystycznej Sudetów. Marek Staffa (redakcja). T. 11: Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 1995, ISBN 83-85773-12-6. Popularna Encyklopedia Ziemi Kłodzkiej, pod red. J. Laski i M. Kowalcze, t. 2, Kłodzko 2009. Linki zewnętrzne Zdjęcia kościoła na stronie „Vratislavia Amici” [on-line] [dostęp: 18.11.2011]
Kościół św. Jana w Kętrzynie

Kościół świętego Jana w Kętrzynie – kościół parafialny należący do diecezji mazurskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego w RP. Mieści się w Kętrzynie, w województwie warmińsko-mazurskim. Historia Świątynia została wzniesiona w połowie XVI stulecia po przebudowie istniejącej wcześniej kaplicy z końca XV stulecia. Nazywana była "kościołem polskim", ponieważ odbywały się w niej nabożeństwa w języku polskim. W 1565 roku kościół został przedłużony w stronę południową. W 1630 roku po najeździe szwedzkim świątynia została odnowiona na zlecenie kuratora Jerzego Wilhelma. Ponownie kościół został odremontowany w 1691 roku przez ochmistrza Christopha Alexandra von Rauschke. W latach 1750–1770 ponownie były przy nim wykonywane prace. W 1817 zostało zlikwidowane piętro i zostało zainstalowane beczkowe sklepienie. Od 1946 roku jest to jedyna w mieście świątynia ewangelicka. Wyposażenie W ołtarzu głównym z 1717 roku są umieszczone namalowane na drewnie obrazy oraz rzeźby przedstawiające m.in. św. Piotra i św Jana. Ambona w stylu barokowym z 1730 roku jest ozdobiona 11 scenami biblijnymi namalowanymi na drewnie. Przypisy
Kościół Zbawiciela w Tomaszowie Mazowieckim

Świątynia wybudowana w latach 1897–1902 w stylu neogotyckim pod nadzorem architekta W. Sroki i kierunkiem budowniczego J. Wendego. Zaprojektowali ją tejże Johannes Wende i Paweł Hofer. Wewnątrz znajduje się obraz Wojciecha Gersona Spotkanie Zmartwychwstałego z Marią Magdaleną z 1900 roku, ołtarz ufundowany przez rodzinę pastora, ambona ufundowana przez panie Kessler, Melchier, Müller, Rolland, Simon, marmurowa chrzcielnica w prezbiterium wykonana przez budowniczego J. Wende oraz 31-głosowe organy wykonane przez firmę braci Walter. Kościół został poświęcony 15 sierpnia 1902 roku przez księdza proboszcza Eugeniusza Biedermanna. Galeria Przypisy
Kościół św. Michała Archanioła w Gierałcicach

Kościół im. św. Michała Archanioła – drewniany, zabytkowy kościół filialny, należący do parafii ewangelicko-augsburskiej w Wołczynie, położony we wsi Gierałcice. Historia kościoła Pierwszym obiektem sakralnym we wsi była kaplica grobowa rodziny Gierałtowskich wybudowana na przełomie XV i XVI wieku. W 1560 roku kaplica została przejęta przez ewangelików, którzy w 1617 roku przebudowali ją na kościół. Obecna świątynia została zbudowana w 1694 roku, choć istnieją też podejrzenia, że jest przebudowaną starszą konstrukcją. W latach 1822–1823 i w 1889 roku miały miejsce dwie kolejne przebudowy. Architektura i wnętrze Kościół jest konstrukcji zrębowej i sumikowo-łątkowej (ściany składające się z pionowych słupów, wykonanych z krawędziaków, umieszczonych pionowo, a między nimi osadzone są deski, w zależności od grubości ścian; zamiast desek, mogą być bale, także o różnej grubości ), orientowany, na ceglanym podmurowaniu. Kwadratowa wieża nad głównym wejściem jest konstrukcji słupowej. Nakryta jest dachem namiotowym i kryje w sobie dzwon z 1694 roku. Dach kościoła jest dwupołaciowy, pokryty gontem. W przeciwieństwie do większości kościołów w województwie opolskim, świątynia jest tzw. kościołem salowym - nawa i prezbiterium są tej samej szerokości i wysokości, mają także to samo przekrycie. Strop jest płaski, tylko w zakrystii, belkowany. Nad zakrystią, znajduje się piętro ze składzikiem, posiadającym strop, z późnorenesansową polichromią. Przy bocznych ścianach nawy, stoją empory, oparte na 8 słupach, dźwigających strop. Między emporami, od wschodu jest nadwieszony chór muzyczny, z parapetem dekorowanym, malowanymi kartuszami herbowymi, z XVII wieku. Okna umieszczone są w dwóch kondygnacjach; w niektórych zachowały się kraty z zadziorami. Ołtarz główny w formie ambony, znajdujący się w wydzielonej tzw. ścianie ołtarzowej, pochodzi z okresu baroku z XVII wieku, podobnie jak barokową ambonę. Zdobią go postacie ewangelistów. Organy w stylu klasycystyczno-ludowym, polichromowano w 1831 roku. Na parapecie ambony umieszczono rzeźby Chrystusa Króla i czterech ewangelistów, z około połowy XVII wieku; w zwieńczeniu, rzeźbiona grupa Trójcy św. z XVIII wieku. Konfesjonał reprezentuje styl barokowo-ludowy. W kościele znajduje się tablica, poświęca mieszkańcom Gierałcic i okolic, poległym podczas I wojny światowej; przy świątyni znajduje się także kilka kamieni nagrobnych oraz cmentarz. Przypisy Bibliografia Opolskie kościoły drewniane, DanutaD. Emmerling (red.) i inni, Opole: Śląskie Wydawnictwo Adan, 2006, ISBN 83-915371-9-6, ISBN 978-83-915371-9-0, OCLC 749504946 . Linki zewnętrzne Strona parafii ewangelickiej w Wołczynie Kościół drewniany w Gierałcicach. opolskie.regiopedia.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-12)]. Kościół ewangelicki w Gierałcicach. ewangelicy.dgk.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-06-16)].
Kościół Jezusa Żyjącego w Lidzbarku

Kościół ewangelicko-augsburski Jezusa Żyjącego w Lidzbarku - jeden z kościołów lidzbarskich, usytuowany na wzgórzu zwanym Górką, gdzie we wczesnym średniowieczu znajdowało się grodzisko słowiańskie. Obecnie jest to kościół filialny parafii ewangelicko-augsburskiej w Działdowie. Został on wzniesiony w latach 1828-1829 równocześnie z domem kancelaryjnym. Jest to budynek z cegły, otynkowany, na rzucie prostokąta, z dachem dwuspadowym, krytym dachówką. Przy jego południowej elewacji wznosi się dwukondygnacyjna, czworoboczna wieża zakończona ostrosłupowym dachem krytym blachą. W elewacji wschodniej i zachodniej znajdują się półkoliście zamknięte otwory okienne. Elewacja południowa zamknięta jest trójkątnym szczytem z trzema półkoliście zakończonymi oknami. Nad wejściem znajduje się napis: "Dom Boży". W 1967 r. kościół został wpisany do rejestru zabytków. Przypisy
Kościół ewangelicko-augsburski w Bytomiu-Miechowicach

Kościół ewangelicko-augsburski w Bytomiu-Miechowicach – kościół parafii ewangelicko-augsburskiej w Bytomiu-Miechowicach. Mieści się przy ulicy Matki Ewy, w bytomskiej dzielnicy Miechowice. Historia Świątynia została wybudowana z inicjatywy Evy von Tiele-Winckler (Matki Ewy) w latach 1896–1898 dla potrzeb Zakładów Diakonackich „Ostoi Pokoju” oraz mieszkańców Miechowic wyznania luterańskiego. Budowla poświęcona 2 lutego 1898. 28 marca 2012 świątynia została zamknięta przez Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego z powodu szkód górniczych wyrządzonych przez oddziaływanie eksploatacji KWK Bobrek. Remont kościoła rozpoczęto w lipcu 2014 roku. Kościół był narażony na szkody górnicze od około połowy lat 70. XX wieku. Wielokrotnie przeprowadzano w tym czasie różne zabiegi wzmacniające i zabezpieczające obiekt. W latach 2000–2012 w budynku zaszły deformacje murów, sklepień, posadzek, rozległe spękania, uszkodzenia więźby dachowej, jak również doszło do przechylenia całej bryły kościoła. Przyczyną zamknięcia kościoła były znaczne uszkodzenia ceramicznych sklepień krzyżowo-żebrowych. Wychylenie obiektu w kierunku południowym wyniosło 18,7 mm/m, a w zachodnim 3,6 mm/m, co narzuciło konieczność rektyfikacji. W 2015 w ścianach fundamentowych (2,5 metra niżej niż posadzka) wbudowano odpowiednie siłowniki, rozerwano ściany fundamentowe i doprowadzono do pionowego położenia części obiektu, która znalazła się nad płaszczyzną rozerwania. Projekt techniczny zadania opracował dr inż. Krzysztof Gromysz, dr inż. Zbigniew Pająk oraz dr inż. Mirosław Wieczorek. W 2015 prace te zostały przerwane z przyczyn formalnych. Architektura i wyposażenie Kościół reprezentuje styl neogotycki. Orientowany, murowany z cegły, wybudowany na planie prostokąta z wieżą w północno - zachodnim narożniku. Wnętrze jest dwunawowe, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Wejście do kościoła prowadzi przez domek portalowy, nad nim znajduje się duża rozeta i szczyt ozdobiony gzymsem arkadkowym. Wyposażenie We wnętrzu świątyni znajdują się m.in.: Ołtarz główny w stylu neogotyckim, który został wyrzeźbiony w drewnie i przedstawia krzyż na Golgocie i adorujących go dwóch mieszkańców Górnego Śląska: górnika i hutnika; ambona drewniana z baldachimem; kosz ambony ozdobiony jest płycinami i kolumienkami; chrzcielnica kamienna w kształcie kielicha, ozdobiona płaskorzeźbionym ornamentem z motywem krzyża; żyrandol metalowy, neogotycki (jeden oryginalny, drugi jest rekonstrukcją); organy zbudowane w 1898 roku przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy; witraże o motywach geometrycznych, w prezbiterium dodatkowo posiadają przedstawienia baranka eucharystycznego, otwartą księgę z krzyżem i monogram Chrystusa, nad wejściem, w centrum rozety umieszczony jest krzyż w płomieniach. Przypisy