Kościół św. Marii Magdaleny w Bełku

Kościół pw. św. Marii Magdaleny w Bełku – zabytkowy kościół katolicki znajdujący się w Bełku w powiecie rybnickim w województwie śląskim. Jest kościołem należącym do parafii św. Jana Sarkandra w Bełku w dekanacie dębieńskim w archidiecezji katowickiej. Kościół znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego w pętli rybnickiej. Świątynia została wpisana do rejestru zabytków 5 lutego 1966 pod numerem A/558/66 oraz 16 czerwca 2020 pod numerem A/665/2020. Historia Najstarsze zachowane wzmianki o istnieniu kościoła we wsi Bełk pochodzą ze spisu świętopietrza z 1447, jednakże świątynia istniała już wcześniej. Prawdopodobnie pierwszy kościół w Bełku powstał między 1305 a 1320. Według opisów zawartych w XVII-wiecznych protokołach wizytacyjnych była to niewielka, drewniana świątynia (o wymiarach ok. 8 m x 15,5 m) z dostawioną wieżą i z zakrystią. W dachu znajdowała się sygnaturka z dzwonem. Wewnątrz ustawiono trzy ołtarze (w tym główny złocony), ambonę i chrzcielnicę. Kościół nosił wezwanie Wszystkich Świętych. Świątynia ta została zniszczona przez pożar, ocalono część wyposażenia, w tym główny ołtarz i ambonę. Obecny kościół wybudowany został w połowie XVIII wieku. Data na belce stropowej zakrystii wskazuje na rok 1753, co potwierdzają badania dendrochronologiczne przeprowadzone w 2013 roku. Na podstawie pobranych próbek autor badań Aleksander Konieczny stwierdził, że kościół w Bełku wybudowany został w latach 1753-1756 i przetrwał do naszych czasów bez późniejszych istotnych przeróbek, co czyni go „zabytkiem wyjątkowo jednorodnym”. Kościół uzyskał nowe wezwanie - św. Marii Magdaleny. Kościół św. Marii Magdaleny był kościołem parafialnym do 2007, kiedy to oddano do użytku nowo wybudowany kościół św. Jana Sarkandra. Wówczas świątynia została wyłączona z użytkowania. W 2008 rozważano przeniesienie kościoła do Wodzisławia Śląskiego (do dzielnicy Wilchwy), ale zaprotestowała część mieszkańców Bełku. Ostatecznie w 2009 Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków wydał decyzję o pozostawieniu kościoła w Bełku. W latach 2012-2016 przeprowadzono kompleksowy remont konstrukcji kościoła w tym wykonano m.in: remont konstrukcji wieży, wymianę części podwalin, naprawę fundamentów, remont więźby dachowej, wymianę gontów i oszalowania, remont konstrukcji przydaszków, konserwację stolarki drzwiowej, wykonanie nowych instalacji. W trakcie prac częściowo odsłonięto dekorację malarską wnętrza. Architektura Kościół jest orientowany, wybudowany z drewna jodłowego i dębowego (podwaliny) w konstrukcji zrębowej, wieża w konstrukcji słupowej. Nawa posiada rzut zbliżony do kwadratu, prezbiterium jest węższe, zamknięte trójbocznie. Do prezbiterium od północy przylega zakrystia. Po stronie zachodniej nawy znajduje się wieża - dzwonnica, przez którą prowadzi główne wejście do kościoła. Drugie wejście, poprzedzone niewielkim przedsionkiem, wykonane jest w ścianie południowej nawy. Nawa i prezbiterium przykryte są dachami dwuspadowymi o różnej wysokości, krytymi gontem, zakrystia dachem pulpitowym. Wieża zwieńczona jest izbicą i baniastym hełmem. Świątynię otaczają daszki okapowe. Wnętrze jest jednonawowe. Prezbiterium podwyższone, zaakcentowane łukiem tęczowym o wykroju elipsy. W części zachodniej umieszczono chór muzyczny. Nawa i prezbiterium przykryte są pozornymi, spłaszczonymi, sklepieniami kolebkowymi, zakrystia drewnianym stropem belkowym. Wystrój i wyposażenie wczesnobarokowy ołtarz główny z 1670 , w którym znajduje się obraz patronki kościoła (dzieło Josepha Fahnortha prawdopodobnie namalowany w 1870) oraz dwie wkomponowane późnogotyckie rzeźby św. Katarzyny i św. Barbary datowane na ok. 1500. Tabernakulum umieszczone w ołtarzu pochodzi z XIX wieku. ołtarze boczne pochodzące z 1870 r. wykonane są w stylu eklektycznym, obrazy znajdujące się w nich przedstawiają NMP Niepokalanie Poczętą (ołtarz lewy) oraz św. Antoniego Pustelnika (ołtarz prawy). barokowa ambona z figurami Ewangelistów z II poł. XVII w. chrzcielnica neogotycka z XIX w. kamienna kropielnica na wodę święconą ufundowana w 1657 r. przez ówczesnego właściciela miejscowości Wojciecha (Adalberta) Holly, z wyrytymi inicjałami fundatora (A.H.). organy opus 31 z 1847 – dzieło organmistrza Johanna Havla z Pyskowic. Polichromia W 2008 wykonano badania na obecność polichromii, które potwierdziły występowanie dekoracji malarskiej we wnętrzu. W 2015 odsłonięto malowidła w prezbiterium. Na ścianach dekoracja, wykonana prawdopodobnie w 3 ćwierci XVIII wieku, ma postać ozdobnych płycin. Strop pokryty jest dekoracją roślinną, w której znajdują się symbole religijne (Oko Opatrzności, Veraikon, Hierogram Chrystusa, Hierogram Maryi, gołębica Ducha Świętego). Otoczenie Wokół kościoła położony jest stary cmentarz parafialny z nagrobkami w większości z końca XIX i początku XX wieku. Cmentarz otacza zabytkowy, kamienny mur z kuną. Na cmentarzu znajduje się krzyż Męki Pańskiej z 1878, drugi z 1874 usytuowany jest przy zachodnim wejściu na teren kościelny. Na cmentarzu pochowane są m.in. dzieci Johna Baildona – Wilhelm i Maria, a także proboszczowie parafii w Bełku: Ludwig Blaszczyk (zm. 1868) oraz Henryk Kańczyk (zm. 1908). Jest tu także cenotaf w formie kolumny ufundowany przez Richarda Holtze – jednego z założycieli miasta Katowice na cześć jego ojca Fryderyka. Na terenie przykościelnym rośnie dąb szypułkowy o obwodzie ok. 460 cm – pomnik przyrody. Decyzją z 15 listopada 2019 do rejestru zabytków (nr rej. A/577/2019) wpisano mur z kamienia polnego, nakryty dwuspadowym daszkiem podbitym gontem, zlokalizowany wokół drewnianego kościoła parafialnego. Uwagi Przypisy Bibliografia IrenaI. Kontny IrenaI., Drewniana świątynia w Bełku, jej wystrój i wyposażenie., [w:] AnnaA. Grabowska-Rogus, EwaE. Kulik (red.), Zarys dziejów cmentarza przy zabytkowym kościele w Bełku, seria: Zeszyty Rybnickie, Rybnik: Muzeum im. o. Emila Drobnego w Rybniku, 2021, ISBN 978-83-63959-38-8 . AleksanderA. Konieczny AleksanderA., Badania dendrochronologiczne zabytków architektury drewnianej w województwie śląskim w latach 2012-2013, [w:] IrenaI. Kontny (red.), Wiadomości Konserwatorskie Województwa Śląskiego. Świątynia 2., Katowice 2017 . EwaE. Caban EwaE., Złamany kwiat - symbolika nagrobna na przykładzie starego cmentarza w Bełku, [w:] AnnaA. Grabowska-Rogus, EwaE. Kulik (red.), Zarys dziejów cmentarza przy zabytkowym kościele w Bełku, seria: Zeszyty Rybnickie, Rybnik: Muzeum im. o. Emila Drobnego w Rybniku, 2021, ISBN 978-83-63959-38-8 .