Sint-Nicolaaskerk (Englancourt)

De Sint-Nicolaaskerk (Frans: Église Saint-Nicolas) is een versterkte kerk in de Franse gemeente Englancourt, in het departement Aisne (regio Hauts-de-France). De kerk behoort tot de groep van de versterkte kerken van de Thiérache en staat op een lichte verhevenheid in het dorp. Sinds 1995 is zij beschermd als Monuments historiques. Geschiedenis De kerk werd gebouwd in de 14e eeuw. De westgevel met het portaal dateert grotendeels uit deze bouwfase. Tussen circa 1530 en 1658 lag Englancourt in een grensgebied tussen het Koninkrijk Frankrijk, de Spaanse Nederlanden en het Heilige Roomse Rijk. Tijdens de Frans-Spaanse oorlogen en andere gewapende conflicten werd de kerk aangepast voor defensieve doeleinden. Omstreeks 1580 werd boven het koor een verdedigbare vluchtruimte aangebracht. De twee ronde verdedigingstorens zijn ongeveer 26 meter hoog en hebben een diameter van circa 3,75 meter. De muren van het koor en het westportaal zijn ruim één meter dik. Volgens het inspectierapport uit 1888 bezat de kerk destijds geen bijzondere kunstvoorwerpen. In de tweede helft van de 19e eeuw werd het interieur ingrijpend vernieuwd in neogotische stijl. In 1881–1882 werden nieuwe gebrandschilderde ramen geplaatst. De kerk werd in 1995 opgenomen op de lijst van de Franse Monuments historiques. Van 12 december 2022 tot 27 september 2023 vond een omvangrijke restauratie plaats. Hierbij werden onder meer de daken en gevels hersteld, het voegwerk vernieuwd en constructieve verzakkingen gecorrigeerd. De werkzaamheden hadden een totale kostprijs van circa € 312.000 en werden grotendeels gefinancierd door het departement Aisne. Architectuur De westgevel is opgetrokken uit zandsteen en baksteen en wordt aan weerszijden van het portaal versterkt door steunberen. De gevel wordt geflankeerd door twee ronde verdedigingstorens. Boven het koor bevindt zich een ongeveer 50 m² grote vluchtruimte, bereikbaar via een smalle trap in de muur achter het altaar. Aan de oostzijde bevinden zich twee verdedigingstorens. In de noordoostelijke toren is een kleine gevangeniscel (cachot) ingericht. In de zuidmuur van de vluchtruimte is de wijzerplaat van een uurwerk uit 1687 ingemetseld. De vluchtruimte en de torens bevatten in totaal ongeveer vijftig schietgaten. Dankzij de verhoogde ligging van de kerk konden de torens tevens als uitkijkpost dienen. Gedenksteen van Reine de Bongard In de westmuur van de voormalige sacristie bevond zich een 17e-eeuwse gedenksteen voor Reine de Bongard, vrouwe van La Plesnoye en echtgenote van Anthoine de La Fons, heer van Proisy. Volgens de inscriptie schonk zij bij testament 300 roeden weiland aan de kerk voor de stichting van een jaarlijkse memoriemis voor haar ziel. (https://images-inventaire.hautsdefrance.fr/images?q=bongard De steen is later verwijderd en elders ondergebracht; de oorspronkelijke nis is dichtgemetseld. Interieur Het interieur werd in de tweede helft van de 19e eeuw ingericht in neogothishche stijl. De witgepleisterde muren en het vlakke houten plafond vormen een sobere achtergrond voor de rijke neogotische inrichting. Langs de zijmuren bevindt zich een hoge eikenhouten lambrisering. Het schip is ingericht met eenvoudige houten kerkbanken. Aan de westzijde bevindt zich een houten doksaal dat wordt gedragen door houten kolommen. Aan de zuidzijde staat een eikenhouten preekstoel. Tijdens de restauratie van 2023 werden de zandstenen muren van het schip en de kruisribgewelven van het koor gepleisterd. Kunstwerken Altaren Het hoogaltaar is vervaardigd uit verschillende marmersoorten. Het centrale altaarstuk toont de Maagd Maria met het Kind Jezus onder een baldakijn, geflankeerd door twee engelen. Daarnaast bezit de kerk twee neogotische houten zijaltaren. noordelijk zijaltaar: gewijd aan het Onbevlekt Hart van Maria; zuidelijk zijaltaar: gewijd aan Saint-Nicolas, met een voorstelling van het wonder van de drie studenten, gebaseerd op een 11e-eeuwse tekst van Godehard van Hildesheim. Beelden De kerk bezit meerdere gepolychromeerde houten heiligenbeelden, waaronder: Jeanne d'Arc; Christus Heilig Hart; Notre Dame de Lourdes Enfant Jesu de Prague; Theresia van Lisieux; Jozef met kind Jezus Gebrandschilderde ramen De zes glas-in-loodramen werden in 1881–1882 vervaardigd in het atelier van Charles Champigneulle. Onder de afgebeelde heiligen bevinden zich: waarschijnlijk Saint Hugues de Rouen, tekst: Donné de Mr Isidor Lagasse.; Maria, vereerd als Onbevlekt Hart, tekst: Donné de Marie et Zélie Debouzy; Sint-Nicolaas, tekst: Donné de Mr René Monfront. Kruisweg De kerk bezit een complete kruisweg in gepolychromeerd hoogreliëf met neogotische omlijstingen. De staties zijn vervaardigd uit geperst carton romain en tonen vergulde reliëfs tegen een achtergrond in steen- of marmerimitatie. De kruisweg dateert vermoedelijk uit het einde van de 19e eeuw. Op stilistische gronden wordt hij toegeschreven aan het Parijse atelier Maison Raffl, een belangrijke producent van kerkelijke kunst in die periode. Hiervoor is echter nog aanvullend documentair bewijs gewenst. Doopvont Het romaanse doopvont is het oudste bewaard gebleven object in de kerk. Het is uit natuursteen gehouwen en dateert vermoedelijk uit de vroege middeleeuwen. Tegenwoordig bevindt het zich op de galerij boven de hoofdingang. Afbeeldingen Wonderverhaal Op 6 december 1955 meldden vijf personen, onder wie twee kinderen, dat een verguld Mariabeeld in de kerk met de ogen zou hebben geknipperd. Het bericht trok gedurende enkele dagen veel pelgrims naar Englancourt. De Rooms-Katholieke Kerk heeft deze vermeende verschijning nooit officieel erkend.