Marynarka Wojenna Peru

Marina de Guerra del Perú – marynarka wojenna Peru, część sił zbrojnych tego państwa, odpowiedzialna za patrolowanie wód terytorialnych na Pacyfiku. Historia XIX wiek Marynarka wojenna Peru została utworzona 1821 roku, wkrótce po ogłoszeniu niepodległości tego państwa od Hiszpanii, w trakcie wojny o niepodległość Peru. Po zdobyciu portu Callao we wrześniu tego roku, zorganizowano tam zaczątek marynarki, pod dowództwem brytyjskiego oficera komandora Martina Guise. Pierwszym okrętem stał się zdobyty szkuner „Castelli”, po czym doszły dalsze zdobyczne okręty żaglowe, w tym fregata „Protector”. Marynarka brała udział w wojnie o niepodległość, trwającej do 1824 roku. Następnie marynarka brała udział w wojnie z Kolumbią w latach 1828–1829 oraz wojnie między Konfederacją Peruwiańsko-Boliwijską a Chile w latach 1836–1839, podczas której dochodziło do starć morskich. Od końca lat 40. XIX wieku marynarka peruwiańska podlegała rozwojowi i unowocześnieniu, stając się istotną siłą w Ameryce Południowe. W 1848 roku Peru nabyło w USA pierwszy parowy okręt na wodach Ameryki Południowej „Rímac”. 2 maja 1854 roku zatonęła fregata „Mercedes” z ponad 800 osobami załogi. W latach 1856–1858 fregata „Amazonas” przy okazji remontu w Hongkongu odbyła pierwszy rejs południowoamerykańskiego okrętu wojennego dookoła świata. W latach 1857–1860 marynarka Peru brała udział w konflikcie z Ekwadorem. W latach 1864–1866 marynarka peruwiańska wraz z chilijską wzięły udział w wojnie z Hiszpanią, zaczynając od bitwy pod Abtao 7 lutego 1866 roku, w której zmusiły hiszpańskie okręty do wycofania. Peru w tym czasie zakupiło w Anglii pierwsze okręty pancerne: pełnomorski monitor „Huáscar” i fregatę pancerną „Independencia”. Po wojnie zakupiono natomiast dwa przybrzeżne monitory „Manco Cápac” i „Atahualpa” z czasów amerykańskiej wojny secesyjnej. W 1877 roku, podczas próby zamachu stanu Nicolása de Piéroli, buntownicy opanowali monitor „Huáscar”, po czym doszło 29 maja 1877 roku do jego potyczki z brytyjską eskadrą pod Pachochą, w której dwa brytyjskie okręty nie mogły zatopić monitora. W 1879 roku wybuchła wojna o Pacyfik między Peru i Chile, wygrana ostatecznie przez Chile. Spośród dwóch najbardziej wartościowych okrętów, fregata pancerna „Independencia” została na początku wojny utracona na skałach, lecz monitor „Huáscar” prowadził udane działania nękające przeciw silniejszej marynarce chilijskiej i zatopił pod Iquique korwetę „Esmeralda”. Kluczowe dla zwycięstwa panowanie na morzu dało w końcu Chile zdobycie w bitwie pod Angamos i wcielenie do służby „Huáscara” (zachowanego obecnie jako okręt-muzeum). Podczas wojny doszło do całkowitego zniszczenia marynarki peruwiańskiej, której pozostałe okręty zostały samozatopione, aby uniknąć zdobycia. Po wojnie marynarka odbudowywała się powoli, a Peru wypadło z grona południowoamerykańskich potęg morskich. Podniesiono monitor „Atahualpa” i nabyto nieopancerzony krążownik „Lima”. Dopiero w 1906 roku zbudowano w Wielkiej Brytanii dwa nowoczesne krążowniki pancernopokładowe typu Almirante Grau. Od 1908 roku pomocy w reorganizacji marynarki udzielała francuska misja morska. Tuż przed I wojną światową Peru nabyło we Francji dwa okręty podwodne (których wykorzystanie było jednak ograniczone z uwagi na braki części) oraz niszczyciel „Rodriguez”. Zrezygnowano natomiast z zakupu przestarzałego krążownika pancernego „Dupuy de Lôme”. Przez większość wojny Peru było neutralne i jego marynarka służyła do ochrony żeglugi, a dopiero w 1918 roku wypowiedziano wojnę Niemcom, zajmując internowane niemieckie statki handlowe. Po I wojnie światowej, od 1920 roku pomocy organizacyjnej i dowódczej marynarce peruwiańskiej udzielała amerykańska misja morska. Z uwagi na zły stan finansów, marynarka rozwijana była w minimalnym stopniu i w drugiej połowie lat 20. nabyto tylko w USA cztery nowe okręty podwodne typu R. Doszło do ponownego konfliktu granicznego z Kolumbią o Leticię, na skutek czego Peru zakupiło od Estonii w 1933 roku dwa porosyjskie stare niszczyciele: „Almirante Villar” i „Almirante Guise”. Nieliczne okręty peruwiańskie działały wówczas na atlantyckim wybrzeżu Ameryki Południowej i Amazonce do czasu zawarcia rozejmu. Zbudowano następnie w USA jedynie dwie kanonierki rzeczne typu Loreta. W 1941 roku doszło natomiast do konfliktu z Ekwadorem, posiadającym słabszą marynarkę, podczas którego doszło do niewielkiej nierozstrzygniętej potyczki 25 lipca. Przypisy Bibliografia Conway’s All the world’s fighting ships 1860–1905. Robert Gardiner, Roger Chesneau, Eugene Kolesnik (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1979. ISBN 0-85177-133-5. (ang.). Conway’s All the world’s fighting ships 1906–1921. Robert Gardiner, Randal Gray (red.). Londyn: Conway Maritime Press, 1985. ISBN 0-85177-245-5. (ang.). Conway’s All the world’s fighting ships 1922–1946. Robert Gardiner, Roger Chesneau (red.). London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.). Conway’s All the world’s fighting ships 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 1-55750-132-7. (ang.). Jan Gozdawa-Gołębiowski: Od wojny krymskiej do bałkańskiej. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985. ISBN 83-215-3259-4. OCLC 830182417. Jane’s Fighting Ships 2000–2001. Richard Sharpe (red.). Jane’s Information Group Ltd, 2000. ISBN 0-7106-2018-7. (ang.). IHS Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). IHS, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).