Indus (rivier)

De Indus (Urdu: دريائے سِندھ, darya-e sindh; Hindi: सिन्धु नदी, sindhu nadī; Punjabi: ਸਿੰਧ ਦਰਿਆ, sindh darya; Sindhi: سنڌو درياءَ, sindhu darya) is de belangrijkste rivier van Pakistan. Ligging De rivier is 2880 kilometer lang waarvan iets meer dan 100 km in India. De bron ligt in het westen van Tibet. Ten noorden van het Himalayagebergte stroomt de Indus in een noordwestelijke richting door Ladakh en Baltistan in India, om met een kloof het gebergte zuidwaarts te doorkruisen. De rivier stroomt dan van noord naar zuid door de vruchtbare Indusvlakte in Pakistan. Hier stroomt de rivier eerst door de streek Punjab, bevloeid door de vijf zijrivieren Jhelum, Chenab, Ravi, Beas en Sutlej, en daarna door de provincie Sindh, waar de groene vallei van de Indus sterk contrasteert met de omliggende droge woestijnen. Ten zuiden van de miljoenenstad Hyderabad bereikt de Indus ten slotte de Arabische Zee, waar de rivier met de Indusdelta in uitmondt. De exacte lengte van de rivier was lang onbekend. Een Chinees onderzoeksteam kwam, op basis van een onderzoek tussen 2007 en 2010, uit op een lengte van 3600 km, in vergelijking tot een algemeen geaccepteerde lengte tussen de 2900 en 3200 km. Het stroomgebied is volgens de Chinese berekeningen 1 miljoen km² groot. Indusbeschaving In de oudheid ontstond in de Indusvlakte de Indusbeschaving, een van de eerste beschavingen waar grootschalige vorming van steden (urbanisatie) plaatsvond. De rivier vormde de oostelijke grens van het Perzische Rijk en was het oostelijke eindpunt van de veldtochten van Alexander de Grote. Door de Grieken werd het gebied ten oosten van Perzië naar de rivier "India" genoemd. Door de stichting van Pakistan ligt de Indus echter niet langer binnen het land dat ernaar vernoemd is, hoewel een deel van het stroomgebied en de uiterst zuidelijke delta nog wel binnen India liggen. Debiet en overstromingen De bovenloop van de Indus bestaat voornamelijk uit hoge bergen en gletsjergebieden met een koud en droog klimaat. De benedenloop is daarentegen overwegend vlak en kenmerkt zich door een subtropisch tot tropisch klimaat met een hoge luchtvochtigheid. Het stroomgebied kent een gevarieerd neerslagpatroon en -verdeling in beide delen. Smeltwater van gletsjers en sneeuw en de directe afvoer van moessonregens dragen bij aan het debiet. De gemiddelde jaarlijkse neerslag varieert in dit rivierbekken van 125 millimeter tot 500 mm per jaar, met de minste neerslag in de benedenloop. Het gemiddelde debiet over het jaar is 7610 m³/seconde, ter vergelijking dit is 3,5× zoveel als de Rijn gemiddeld aanvoert bij Lobith. Het debiet van de Indus is niet constant over het jaar. De piek ligt in de maanden juni tot en met augustus door de moesson en is de oorzaak van overstromingen. De minste afvoer is in het voorjaar. In 2011 leefden 138 miljoen mensen in het Indusstroomgebied in Pakistan en er ligt ongeveer 14 miljoen hectare in de overstromingsvlakten van de Indusrivier en haar vijf belangrijkste zijrivieren. Deze gebieden worden bedreigd door terugkerende overstromingen. Tussen 1950 en 2011 waren er in Pakistan 21 grote overstromingen, oftewel bijna één overstroming per drie jaar. Bij deze overstromingen zijn 8887 mensen om het leven gekomen, 109.822 dorpen zijn beschadigd of verwoest en de economische schade werd getaxeerd op 19 miljard dollar. Gemiddeld bedroeg de jaarlijkse economische schade als gevolg van overstromingen tussen 1960 en 2011 ongeveer 1% van het gemiddelde jaarlijkse bruto binnenlands product. De ergste overstroming van 2010 veroorzaakte de grootste schade van allemaal en resulteerde in 10 miljard dollar aan economische schade. Van 15 juni tot oktober 2022 leidden overstromingen in Pakistan tot het verlies van 1739 levens. Er werd meer dan US$ 40 miljard aan schade geleden. De directe oorzaken van de overstromingen waren zwaardere moessonregens dan normaal en smeltende gletsjers die volgden op een aanhoudende hittegolf, die beide verband houden met klimaatverandering. Afspraken landen in stroomgebied De rivier stroomt voornamelijk door Pakistan en India. Voor augustus 1947 lag de rivier Brits-Indië, maar hierin kwam dus een einde met de oprichting van twee onafhankelijke staten India en het dominion Pakistan. In 1960 werd het Indus-Waterverdrag (Engels: Indus Water Treaty, IWT) gesloten. In dit verdrag staan afspraken over het gebruik van de rivieren in het Indusbekken, dat gedeeld wordt door India, Pakistan, Afghanistan en China. Volgens de overeenkomst heeft India onbeperkte toegang tot de oostelijke rivieren van het bekken, terwijl Pakistan rechten krijgt op de westelijke rivieren. Volgens deze afspraken is 80% van het water bestemd voor Pakistan en India ontvangt de resterende 20%. Deze ongelijke verdeling wordt in toenemende mate als oneerlijk ervaren mede gezien de waterschaarste in India. Voor Pakistan is de rivier van levensbelang, vergelijkbaar met de Nijl in Egypte. Meer dan driekwart van het beschikbare water is afkomstig van buiten de landsgrenzen, bijna volledig uit de Indus. Verder leeft van totale bevolking 90% in het stroomgebied van de Indus, uit de rivier komt het water voor 90% van de landbouwgrond en verder hebben de 21 waterkrachtcentrales een belangrijk aandeel in de binnenlandse stroomvoorziening. Veruit de grootste dam en centrale is de Tarbeladam ten noordwesten van de hoofdstad Islamabad. Na een aanval bij de grens tussen India en Pakistan op 22 april 2025 kwamen minstens 26 mensen om het leven en raakten tientallen gewond. India beschuldigde Pakistan van het bloedbad en legde vervolgens een verband tussen de aanvallers en dat land. India schortte het IWT op, totdat Pakistan op geloofwaardige en onherroepelijke wijze afstand doet van zijn steun aan grensoverschrijdend terrorisme. Pakistan reageerde furieus. Fauna In de Indus leven bedreigde diersoorten zoals de Indusdolfijn. Zie ook Indus-Gangesvlakte