San Cristóbal (wulkan)

San Cristóbal – aktywny stratowulkan położony w północno-zachodniej części Nikaragui, w departamencie Chinandega. Znajduje się 150 km na północny zachód od stolicy kraju, Managui. Jest najwyższym szczytem łańcucha wulkanicznego w Nikaragui, osiągającym wysokość 1745 m n.p.m. i tworzy symetryczny stożek znany również pod nazwą El Viejo. Wulkan wchodzi w skład kompleksu wulkanicznego San Cristóbal. Geologia San Cristóbal to najmłodszy i najwyższy stożek wchodzący w skład kompleksu wulkanicznego o tej samej nazwie, położonego na północno-zachodnim krańcu pasma Maribios (Cordillera los Maribios). Jest to symetryczny stratowulkan o wysokości 1745 m n.p.m., zwieńczony kraterem o wymiarach 500 × 600 m. Wulkan zbudowany jest głównie z bazaltów, andezytów bazaltowych oraz dacytów. W skład szerszego kompleksu wulkanicznego San Cristóbal wchodzi pięć głównych elementów: San Cristóbal (El Viejo) – główny, aktywny stożek. El Chonco – stożek andezytowo-dacytowy o wysokości 1105 m n.p.m., położony 4 km na zachód od głównego szczytu, z kilkoma kopułami lawowymi na zboczach. Moyotepe – zerodowany wulkan plejstoceński, znajdujący się 4 km na północny wschód. Casita – wulkan z wydłużonym kraterem szczytowym, położony bezpośrednio na wschód od San Cristóbal; był miejscem katastrofalnego osuwiska i laharu w 1998 roku. La Pelona – kaldera z okresu plejstocenu, znajdująca się na wschodnim krańcu kompleksu. Historia erupcji Historyczne erupcje wulkanu odnotowywane są od XVI wieku, przy czym najstarsze potwierdzone doniesienia o niszczeniu upraw przez wyziewy wulkaniczne pochodzą z okolic 1528 roku. W XVII wieku miały miejsce silne erupcje, szczególnie w lipcu 1684 roku i sierpniu 1685 roku. Po tych wydarzeniach nastąpił długi okres relatywnego spokoju, który trwał aż do XX wieku. Wulkan wznowił aktywność w 1971 roku, kiedy to odnotowano intensywną aktywność fumarolową oraz małe eksplozje. Kolejne fazy aktywności obejmowały m.in. erupcje w 1976 roku, kiedy to zapadnięcie się wnętrza krateru utworzyło nowy otwór wentylacyjny, oraz niewielkie erupcje w 1977 i 1987 roku. Aktywność w XXI wieku W ostatnich dekadach San Cristóbal charakteryzuje się częstymi erupcjami o małej lub umiarkowanej sile, emisjami gazów i popiołów oraz aktywnością sejsmiczną. Lata 1999–2000. Erupcja rozpoczęta w listopadzie 1999 roku przyniosła opady popiołu i emisje gazów, które zmusiły część ludności do ewakuacji. W maju 2000 roku ulewne deszcze uruchomiły lahary złożone z popiołów nagromadzonych na zboczach. Rok 2012. We wrześniu doszło do znaczącej erupcji eksplozywnej. 8 września kolumna popiołu wziosła się na wysokość 4–5 km, co spowodowało ewakuację około 3000 osób z okolicznych terenów. Kolejna faza aktywności nastąpiła pod koniec grudnia 2012 roku, kiedy to odnotowano serię eksplozji i opad popiołu w promieniu kilku kilometrów, co skłoniło setki rodzin do samoewakuacji. Lata 2013–2020. Wulkan wykazywał regularną aktywność, m.in. w czerwcu 2013, kwietniu 2016 (kolumna popiołu do 2 km) oraz sierpniu 2017 roku, kiedy to pył przemieścił się ponad 200 km na zachód. Lata 2021–2024. Nowy okres erupcyjny rozpoczął się w grudniu 2020 roku. W marcu 2021 roku seria eksplozji pokryła popiołem miasto El Viejo i stolicę departamentu, Chinandegę. W lipcu 2023 roku silna eksplozja wygenerowała spływy piroklastyczne w obrębie szczytu oraz opad popiołu, który zniszczył uprawy w pobliżu wulkanu. 26 czerwca 2022 roku doszło do kolejnej, umiarkowanej eksplozji. Wygenerowała ona kolumnę gazów i popiołów o wysokości 1,5 km, która przemieściła się na południowy zachód. Niewielki opad popiołu odnotowano w Las Grecias oraz w mieście El Viejo. Zagrożenia Głównym zagrożeniem ze strony San Cristóbal są opady popiołu wulkanicznego, które regularnie dotykają pobliskie miasta (m.in. Chinandega, El Viejo) oraz niszczą uprawy rolne i pastwiska. Instytut INETER opracował mapę zagrożeń, która uwzględnia: Lahary (spływy błotne) – szczególnie niebezpieczne w porze deszczowej, gdy woda mobilizuje luźny materiał wulkaniczny zalegający na stromo nachylonych zboczach (ryzyko to dotyczy zwłaszcza zachodniej flanki). Balistyka wulkaniczna – wyrzucane fragmenty skalne i bomby wulkaniczne zagrażają strefie w promieniu ok. 5 km od krateru. Gazy wulkaniczne – emisje dwutlenku siarki (SO₂) mogą powodować kwaśne deszcze oraz problemy zdrowotne u mieszkańców (podrażnienia oczu, skóry i dróg oddechowych). W przeszłości sąsiedni wulkan Casita był źródłem tragicznego w skutkach laharu wywołanego przez huragan Mitch w 1998 roku, który zabił ponad 1600 osób, co podkreśla podatność całego kompleksu na zjawiska osuwiskowe w warunkach ekstremalnych opadów. Przypisy