Prinsenhof (Haarlem)

Het Prinsenhof in Haarlem is een gebouw in het centrum van deze stad tegenover de Hortus Medicus aan het Prinsenhof. Oorspronkelijk maakte het gebouw deel uit van het Predikherenklooster, ook wel Jacobijnenklooster of Dominicanenklooster genoemd. Het gebouw kreeg vanaf 1590 de functie van logement voor de stadhouder en is hierbij in het complex van het Stadhuis van Haarlem opgenomen. Cornelis Cornelisz van Haarlem schilderde in opdracht van het stadsbestuur schilderijen. In 1708 vestigde zich op de eerste verdieping de bibliotheek van Haarlem. geschiedenis In 1581 vervallen, op gezag van de Staten van Holland en van de Prins van Oranje, de bezittingen van alle Haarlemse kloosters, kerken en geestelijke instellingen aan de stad Haarlem. Hiermede kwam ook veel kerkelijke kunst en het Dominicanenklooster in bezit van de stad. De westelijke vleugel van het klooster werd aan het eind van de 16e eeuw verbouwd, onder leiding van Lieven de Key, tot een luxueus logement van twee verdiepingen voor de stadhouder, de Prins van Oranje. In dit Prinsenhof mochten de Prins, zijn gasten en hoge bezoekers logeren. Vanaf begin 17e eeuw werden de ruimtes tevens gebruikt voor vergaderingen, openbare schilderijverkopingen door het Lucasgilde, eindexamen van de Latijnse school, partijen en concerten. Ook werden in het pand, ter verfraaiing, tal van schilderijen opgehangen. Hiermee was het Prinsenhof een voorloper van het Frans Hals museum. In 1590 gaf het stadsbestuur opdrachten nieuwe schilderstukken voor het Prinsenhof te vervaardigen. Cornelis van Haarlem produceerde vier schilderijen met de thema's de kindermoord te Bethlehem, de bruiloft van Peleus en Thesis, de monnik en de begijn en Adam en Eva. Het memoriaalboek van de burgemeesters vermeldt in 1603 het besluit dat de 'kastelein' luyden van qualite ofte heurluyden famile, die zich bij het Prinsenhof meldden tot besichtinge vande schilderien oft andere frayheden de toegang niet meer mocht weigeren. Hier mocht ook geen geld gevraagd worden. Hiermee had het Prinsenhof de eerste voor publiek toegankelijke kunstverzameling in Nederland. Tussen 1755 en 1777 werd door de Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen een kabinet van naturaliën. De zaal kon betiteld worden als een boeiend rariteitenkabinet waar opgezette dieren werden tentoongesteld, waaronder schelpen, krabben, een antilope en zelfs een ‘ongeboren negerkind, nog helemaal wit, zonder het geringste zwarte vlekje' ! In de zaal was een 'oppasser' en een gastenboek, dat nog nu nog bestaat. In 1797 werden de schutterijen opgeheven. Negen grote schuttersstukken uit de verenigingsgebouwen werden in het stadhuis opgehangen. Vier van de negen waren geschilderd door Frans Hals. Het gebouw werd aldoende gebruikt om de stedelijke collectie schilderijen te tonen. Vanaf 1602 had de conciërge het verzoek gekregen bezoekers niet te weigeren en vanaf 1780 werd een bezoekerslijst bijgehouden. Hiermee was het een van de vroegste musea van Nederland. In 1860 werd de tentoonstellingsfunctie geformaliseerd door de gemeenteraad. In 1861 werd een eerste tentoonstelling over de productie van de Nederlandse nijverheid georganiseerd. Op 30 juni 1862 werd het Stedelijk museum van schilderijen (later hernoemd tot Frans Hals Museum) geopend. De zalen werden bestemd voor permanente expositie van de gemeentelijke bezittingen. Er werden 123 schilderijen getoond. De verzameling werd gestaag uitgebreid met schenkingen en een groot bruikleen van het Sint Elisabeth Gasthuis. De hoofdmoot van deze bezittingen vormde in de 19e eeuw een verzameling schuttersportretten van Frans Hals, die in 1828 op het stadhuis was ondergebracht. Door aankopen en schenkingen groeide het stedelijk kunstbezit zo gestaag, dat in 1908 besloten werd om een nieuw museum in te richten. Hiertoe werd het Oudemannenhuis aan het Groot Heiligland bestemd, dat op 14 mei 1913 als museum in gebruik genomen werd. In 1921 werd de bibliotheek uitgebreid met een openbare leeszaal. Tot aan 1974 bleef de bibliotheek van de gemeente Haarlem gevestigd in het Prinsenhof. huidige inrichting Tegenwoordig komt men op de benedenverdieping van de Prinsenhof een vergaderzaal voor stadsbestuur en gemeenteraad tegen met aan de wand een aantal gravenportretten uit de 15e eeuw tegen alsmede een antichambre. De bovenverdieping is te bereiken via een dubbel trapportaal, in 1595 door Lieven de Key ontworpen, alwaar zich de fractiekamers bevinden. Trivia In de tuin van het Prinsenhof werd ter gelegenheid van de Vrede van Münster een Vredestempel gebouwd. Onder het Prinsenhof door stroomde de Haarlemse beek.