Adventkerk (Aerdenhout)

De Adventkerk of de Adventskerk is een uit 1958 daterende protestantse kerk in de Nederlandse plaats Aerdenhout in de Nederlandse provincie Noord-Holland. Het kerkgebouw werd ontworpen door Karel Lodewijk Sijmons voor samenkomsten door Nederlands Hervormden en wordt gezien als een mijlpaal in de protestantse kerkbouwkunst. Kerk De kerk kwam in de plaats van een kapel die aan de Leeuwerikenweg stond. Een verder anonieme mej. Wickevoort Crommelin had dat perceel bij haar overlijden ter beschikking gesteld om een nieuwe kerk voor de geloofsgemeente Zandvoort te plaatsen met de eis dat die voor 1 januari 1959 opgeleverd zou worden (in 1948 ging die geloofsgemeenschap over naar die van Aerdenhout). De gelden van 315.000 gulden werden grotendeels bijeengebracht door de gelovigen. Het gebouw werd gebouwd in een bosrijke omgeving; ook in 2025 kijkt het uit op een park dan wel bos. Het gebouw biedt ruimte aan verschillende kerkelijke functies; dit weerspiegelt de toentertijd nieuwe opvattingen dat de kerk meer functies in de samenleving moest gaan vervullen. Op 21 december 1958 kon de eerste dienst gehouden worden. De geloofsgemeenschap kwam in 2004 samen onder PKN-vlag (Aerdenhout kreeg toen een zelfstandige gemeente). Gebouw Exterieur In 1955 had kerkarchitect Karel Sijmons zijn ontwerp al klaar. Hij was ook bezig met de afbouw van de Adventkerk ontworpen. Beide kerken werden opgetrokken in een modernere stijl dan de “klassieke kerken”. Sijmons was een van de eerste Nederlandse architecten die vernieuwingen in de protestantse liturgie verwerkte in zijn ontwerpen; die zijn terug te vinden in het exterieur en interieur. Zowel ex- als interieur hebben een beperkte kleurstelling, overheersend zijn wit (beschilderd baksteen) en tinten grijs (grof onbewerkt beton) slechts onderbroken door een houten deur. Het geheel bestaat eigenlijk uit drie gedeelten. De kerk bevindt zich onder een schaaldak met drie segmenten en twee zijvleugels. Daaraan is gekoppeld een dienstengebouw dat een rechthoekige plattegrond heeft. Sijmons was beïnvloed door het werk van Le Corbusier (kapel Notre Dame du Haut in Ronchamp) en gebruikte diens moduloropzet. Het werd uiteindelijk ingedeeld bij de stroming brutalisme, mede omdat afdrukken van de gebruikte bekisting om het beton haar vorm te geven zichtbaar is, ook zijn niet geheel goed weggewerkte grindkorrels zichtbaar. Op de vloer van de kerk kwam grove grindtegels te liggen. Ook het toegepaste vurenhout werd ruw gehouden. Vanuit het dienstgebouw rijst de klokkentoren omhoog. De drie delen zijn te onderscheiden in hun bouwhoogte. De enige afwijkende kleurstelling is terug te vinden in de hier en daar gekleurde beton-in-glas; hetgeen gezien in de kerkzaal een soort abstract glas kunstwerk oplevert Om de kerk te betreden is een pad aangelegd van grindtegels. Interieur Het kerkgebouw kreeg intern ook een afwijkende opzet. Zo werd bijvoorbeeld het doopvont midden in de kerk geplaatst, zodat meteen duidelijk was dat de gedoopte opgenomen werd in de hervormde gemeenschap. Om te benadrukken dat zowel de avondmaalstafel (in aparte zaal) en het doopvont belangrijk zijn voor de liturgie werden zij in wit marmer uitgevoerd. Zoals eerder vermeld zijn hier ook wit en grijs de belangrijkste kleuren, behalve dan onderbreking door de lichtval en het houten kruis. Zelfs de kansel is in beton uitgevoerd. Een storende factor volgens Sijmons was dat later in de kerkzaal een piano werd geplaatst, een barrière tussen voorganger en toehoorders. Na oplevering De kerkganger reageerden gematigd positief. Minder tevreden waren zijn over het matige licht (er was geen kunstlicht) en de kou (de hoge kerk bleek moeilijk warm te krijgen). Begin 21e eeuw werd het interieur gerenoveerd onder architect Cees Dam, waarbij er meer licht in de kerk kwam door een extra venster. Dam had het originele ontwerp van Sijmons erbij gehaald en liet alsnog een zuilengalerij plaatsen, die wel op Sijmons' tekeningen stond, maar toen niet werd uitgevoerd. Tegen Sijmons in kwam er een verhoogde vloer (op de oude) van leisteen; puristen zagen er een verstoring van het modulorsysteem in. Monument Al in 1995 kwam er van de kant van architectuurjournalist Wim J. van Heuvel de roep dit soort gebouwen tot monument te verklaren. Een aantal kerkgebouwen uit de jaren vijftig kregen toen tekenen van betonrot (de bouwjaren kende een schaarste aan bouwmaterialen). Bovendien gaf hij aan dat door de teruggang in kerkbezoek de financiën voor onderhoud teruglopen. Tot slot was een aantal van soortgelijke gebouwen alweer gesloopt. Op 31 mei 2010 werd het gebouw met interieur opgenomen in het monumentenregister (530839). Niet alleen gebouw en interieur zijn onderdeel van het monument. Ook het grindpad in geometrisch patroon met bijbehorende zitbanken en verlichting zijn monumentaal beschermd. Het gebouw werd vanwege alle onderdelen als rijksmonument genoteerd, maar ook de ontwerphistorie in het werk van Sijmons droeg daaraan bij. Men vond het een essentieel gebouw binnen de wederopbouwarchitectuur. De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top-100 binnen die bouwstijl te vinden is. Zij zetten het gebouw op plaats 14 in hun Top-20 en wezen op de historie in hun aanduiding:: Kerk met een deadline Afbeeldingen