Michaëlskerk (Oosterland)

Michaëlskerk is een middeleeuws kerkgebouw aan de Kerkweg 22 in het Noord-Hollandse dorp Oosterland. Deze hervormde kerk uit circa 1100, voor de reformatie gewijd aan de aartsengel Michaël, wordt gezien als de oudste kerkstichting op het voormalige eiland Wieringen. Oosterland ligt op een steil oplopend plateau circa 5 meter boven NAP. Het oude dorp is opgezet als een kerkringdorp, gebouwd rond de kerk, waar de wegen samenkwamen. Het kerkerf is afgegrensd met een hek en een heg en ligt op het hoogste punt in het dorp. Zowel de toren als het kerkgebouw heeft de status van rijksmonument. Bouw Het geheel in tufsteen opgetrokken kerkgebouw dateert uit de elfde eeuw en is een fraai voorbeeld van de romaanse bouwstijl. De muren van het schip hebben een dikte van circa 85 cm, ze zijn op veel plaatsen hersteld. Toren en schip zijn beide opgetrokken in de romaanse bouwstijl. Aan de noordoostzijde is de oorspronkelijke vleugelmuur in gietwerktechniek het beste bewaard gebleven. Voor de kerktoren, die uit de dertiende eeuw stamt, is baksteen gebruikt. Bijzonder is de achthoekige bakstenen torenspits die vroeg in de 17e eeuw is gebouwd. De basis van de toren is circa 23 meter hoog. De toren is geheel gesloten met uitzondering van twee smalle lichtspleten en dubbele galmgaten aan elke zijde bovenin. In de toren hangt een door Johannes en Gobelinus Moer gegoten luidklok uit 1499. Restauraties De kerk en toren zijn herhaaldelijk gerestaureerd. Al in 1600 spraken de Resolutiën van de Staten van Holland van een zodanige bouwvalligheid van de toren, dat hij geen dienst meer kon doen als baken voor het zeeverkeer. Een ondiep koor met steunberen werd in 1839 gesloopt. Het werd in 1990 herbouwd. In 1888-1889 werd de kerk uitgebreid gerestaureerd door Pierre Cuypers, de architect van het Rijksmuseum. Hij veranderde onder meer de kap van het kerkschip, van een hoge Oud-Hollandse, in een wat minder steile, meer romaans ogende kap. Ook voegde hij een aantal rondboogvenstertjes toe. In 1910 zijn de grote vensters aangepast en is het glas-in-lood aangebracht. Het interieur is in 1937 ontpleisterd, de torenspits is in 1938 vernieuwd. In de jaren negentig van de twintigste eeuw werd het koor teruggeplaatst op de oorspronkelijke fundering van zwerfkeien. Tevens werden de in 1910 aangebrachte grotere rondboogvensters vervangen door kleine rondboogvensters in romaanse stijl. Tijdens deze restauratie werden ter plaatse van het koor van de kerk sporen van een houten kerkje uit de 9e of 10e eeuw gevonden. In de gereconstrueerde crypte van de Michaëlskerk bevinden zich nog een sarcofaag uit de tiende eeuw en drie bontzandstenen sarcofagen uit de twaalfde en dertiende eeuw, afkomstig van het kerkhof van de kerk. Interieur De kerk bevat een eenvoudige eiken, vroeg-18e-eeuwse, preekstoel met achterschot en klankbord. Tevens treft men een doophek met ijzeren doopbogen en uit de zeventiende eeuw een grote achttienarms koperen kroonluchter en een tiengebodenbord. Ook bevindt zich in de kerk een onversierde degen uit de zestiende eeuw, die aan geuzenaanvoerder Willem Bloys van Treslong zou hebben toebehoord. In de kerk hangt een houten wandbord waarop geschreven staat: Gesticht van Grave Dirk de Eerste AD CCMLXVI ontwijd door de Heidensche Noormannen. Voor Christus dienst teruggegeven en vernieuwd door Grave Dirk de Tweede AD CMLXXXV. Gerestaureerd en ingewijd 25 oktober AD. MCMXXXVIII Orgel In 1902 kocht de kerk in Velsen een eenklaviers kabinetorgel met beschilderde luiken, dat is gebouwd in 1762 door Jacob Engelbert Teschemacher uit Elberfeld bij Wuppertal. Het orgel, dat geroemd wordt om het zeer gave 18e-eeuwse klankbeeld, ging in 2018 grondig in revisie bij de orgelbouwers Bakker & Timmenga. Afbeeldingen Pastorie De voormalige pastorie van de Michaëlskerk was de verblijfplaats van de kroonprins van het Duitse Keizerrijk, Friederich Wilhelm von Hohenzollern, die hier tussen 1918 en 1923 in ballingschap verbleef. Keizer Wilhelm II en zijn familie kregen na de Eerste Wereldoorlog asiel in Nederland. De keizer verbleef in Huis Doorn en zoon Friedrich Wilhelm werd verbannen naar Wieringen. Externe links Pagina op reliwiki.nl Geschiedenis van de Michaëlskerk Bronnen Berg, Herma Monumenten van den, Westfriesland, Tessel en Wieringen, Staatsdrukkerij- en Uitgeverijbedrijf, Den Haag, 1955 Visser-Poldervaart, M. et al, Wieringen, Waddeneiland. Beleidsnota cultuurhistorie gemeente Wieringen, 2008 Kelder, P. & E.H. Walsmit, Landschappen rondom de Zuiderzee, de eilanden, uit: het Peperhuis, 1984, p. 4-13 Stenfert, R. et al., Monumenten in Nederland. Noord-Holland, RDMZ / Waanders, Zwolle, 2006 Huis van Hilde, Archeologiecentrum Noord-Holland Kuiper, J., Heemkunde van Wieringen, ongepubliceerd, Den Oever, 1947 Bremer, J.T., Wiringherlant, 1979, Schoorl