GelreDome

GelreDome, is een multifunctioneel stadion in Arnhem, gelegen ten zuiden van de Rijn. Dankzij een unieke schuifdakconstructie kan het stadion zowel openlucht- als overdekte evenementen huisvesten. Met 25.000 plaatsen behoort het tot de grootste voetbalstadions van Nederland, terwijl de maximale capaciteit voor muziekconcerten 41.000 bezoekers bedraagt. Sinds de opening op 21 november 1998 is GelreDome de thuisbasis van voetbalclub Vitesse. De naam van het stadion verwijst naar het vroegere hertogdom Gelre. Sinds de opening is GelreDome gastheer geweest van vele nationale en internationale evenementen. Zowel het Nederlands mannen- als vrouwenelftal heeft er meerdere oefen- en officiële wedstrijden gespeeld. Op het EK 2000, dat in België en Nederland werd georganiseerd, was GelreDome een van de speelstadions. Op 30 januari 2027 vieren koning Willem-Alexander en koningin Máxima hun 25-jarig huwelijksjubileum met een groot feest in GelreDome. Geschiedenis Al sinds de jaren 80 bestonden er plannen voor de bouw van een nieuw stadion voor Vitesse, dat destijds nog op Nieuw-Monnikenhuize speelde. De hoofdverantwoordelijken voor deze plannen waren Karel Aalbers, voorzitter van de Arnhemse club, en Hans Schraders, directievoorzitter van het GelreDome. Het zou echter tot 1996 duren voordat met de bouw werd begonnen. Op 12 juli 1996 werd de eerste paal geslagen in een weiland aan de Batavierenweg, ten zuiden van de Rijn. Op diezelfde dag werd de officiële naam van het nieuwe complex gepresenteerd: GelreDome. Het project had daarvoor al verschillende werktitels gehad, waaronder Eurodrome, Akzodrome (vernoemd naar het chemieconcern AkzoNobel, dat zich in 1994 terugtrok als naamgever) en Het Gelders Stadion. Opening Op 25 maart 1998 werd het 26.600 stoelen tellende stadion met een lichtshow feestelijk geopend. Kort daarna speelde Vitesse er zijn eerste wedstrijd. Op 28 en 29 maart gaf Britse meidengroep de Spice Girls als eerste een concert in Gelredome. Eerste doelpunten De eerste wedstrijd in het stadion, Vitesse tegen NAC Breda, werd gewonnen met 4–1. Eerste doelpuntenmaker werd Dejan Curović, die ook al het laatste doelpunt in Nieuw-Monnikenhuize maakte. Hij scoorde na 4 minuten en 45 seconden. In de achttien competitiewedstrijden die daarop volgen bleef de Arnhemse club ongeslagen. Het eerste seizoen kwamen er gemiddeld 21.000 toeschouwers naar de wedstrijden, tegen 8.000 in het vorige stadion. Deze aantallen liepen in de daaropvolgende seizoenen nog verder op, tot 24.000 in 2000. Financiële crisis De oorspronkelijke plannen voor GelreDome zijn nooit volledig uitgevoerd; delen van de buitenkant, zoals onder de Oosttribune en de betonnen hoeken, bleven onaf. Dit kwam vooral door de financiële crisis die zowel Vitesse als GelreDome vanaf het begin van de jaren 2000 trof. In januari 2001 kon GelreDome een hypothecaire lening van 18 miljoen euro niet aflossen. Na uitstel tot oktober 2002 en een reddingsplan met leningen van de gemeente Arnhem (3,4 miljoen) en provincie Gelderland (4,5 miljoen) bleef het gevaar bestaan, omdat ook Vitesse grote schulden had. Een doorbraak kwam in 2003: de gemeente kocht het GelreDome en omliggend terrein voor 19 miljoen euro en verstrekte Vitesse een lening van 10 miljoen euro. De goedkeuring duurde nog een half jaar. Door de hoge onderhoudskosten besloot de gemeente het stadion in 2005 te koop te zetten. Na onderhandelingen kreeg projectontwikkelaar Eurocommerce op 13 november 2006 de rechten, en in maart 2007 werd de koop voor 16,5 miljoen euro afgerond. Nieuwe technieken Bij de opening behoorde GelreDome tot de modernste stadions ter wereld, met vanaf het begin de ambitie om naast voetbal ook evenementen en concerten te huisvesten. Belangrijke kenmerken zijn het schuifdak, het verschuifbare veld en de mogelijkheid om het hele complex te verwarmen. Het systeem van een schuifdak gecombineerd met een verplaatsbaar veld heeft navolging gekregen in onder andere de Veltins-Arena (2001) en het University of Phoenix Stadium (2006), hoewel de Veltins-Arena geen klimaatregeling heeft. Complex Het stadion bestaat uit vier tribunes en biedt daarnaast 8.000 m² vloeroppervlak voor evenementen. Bezoekers komen via de trappen op de tweede verdieping terecht op de bijna 600 meter lange promenade, die dienstdoet als ontmoetingsplek voor en na de wedstrijd en tijdens de rust. Hier zijn toiletten en horeca aanwezig, en de promenade biedt bovendien vier aparte ruimtes voor gezelschappen tot 350 personen. Buiten wedstrijddagen kunnen de ruimtes en de promenade worden gebruikt voor beurzen, diners en andere bijeenkomsten. Op de vierde en vijfde verdieping bevinden zich 49 loges, geschikt voor vergaderingen en gezelschappen tot 12 personen. Het verwarmen van het stadion gebeurt via een milieuvriendelijk koude-warmteopslagsysteem: in de zomer wordt relatief koel water uit de bodem gebruikt om het complex te koelen, terwijl het opgewarmde water in de winter terug de bodem in gaat en zo het stadion verwarmt. Hierdoor kunnen het hele jaar door concerten en evenementen plaatsvinden. Dak Het dak van het stadion bestaat uit twee lichtdichte koepels (dome is het Engelse woord voor koepeldak) die over rails kunnen worden geopend of gesloten en binnen 20 minuten dicht zijn. Samen met de Johan Cruijff ArenA is GelreDome het enige open-dakstadion in de Benelux. Grasmat Een uniek kenmerk is het verschuifbare veld. Het 11.000 ton zware grasveld ligt in een betonnen bak en kan in zes uur via 16 glijbanen en hydraulische systemen onder de Theo Bos Zuid-tribune door worden verplaatst. Zo krijgt het gras voldoende zonlicht en blijft het geschikt voor voetbal én concerten. De Theo Bos Zuid-tribune is lichter gebouwd zodat het veld eronder kan schuiven; bij het schuiven worden hydraulische poten gebruikt voor extra ondersteuning. Tribunes Alle tribunes zijn van beton, behalve de Theo Bos Zuid-tribune, die een lichtere constructie heeft om boven het gat waar het veld onderdoor schuift te “zweven” en instorten te voorkomen. Nadat het veld is verplaatst, wordt de tribune ondersteund door hydraulische poten. Door deze flexibele constructie veert de tribune bij hevige beweging van het publiek mee; bij de openingswedstrijd in 1998 was dit zo extreem dat een constructeur moest worden ingeschakeld, wat tijdelijk voor onrust zorgde via de omroepinstallatie. De 22.000 stoelen van het stadion zijn gemaakt van kunststof, voor 95% vermalen oude tuinmeubelen die in 1997 onder de Gelderse bevolking werden ingezameld. Oorspronkelijk hadden de tribunes in GelreDome geen namen. De Zuid-tribune, waar de fanatieke supporters staan, kreeg in 2012 als eerste een naam, gevolgd door de Noord-, Oost- en Westtribune in 2016. Drie namen werden door Vitesse gekozen, één door de supporters. Hieronder een overzicht: Theo Bos Zuid-tribune De Zuid-tribune is vernoemd naar Theo Bos, verdediger van Vitesse gedurende 15 seizoenen en later ook trainer. Bos was een belangrijk symbool voor de club en de stad Arnhem. Vitesse maakte de naam bekend op 26 juli 2012, ter steun tijdens zijn ziekte; op 28 februari 2013 overleed hij aan alvleesklierkanker. Op 7 maart 2013 vond in GelreDome de afscheidsceremonie van Theo Bos plaats. Naast familie, vrienden en collega’s van Bos waren ook de selectie van Vitesse en duizenden supporters aanwezig bij zijn afscheid. Edward Sturing Noord-tribune De Noord-tribune, waar het uitvak zich bevindt, is vernoemd naar Edward Sturing, voormalig speler en trainer van Vitesse. Hij is de enige van de vier clubiconen die heeft meegemaakt dat een tribune naar hem werd vernoemd. Charly Bosveld Oost-tribune De Oost-tribune draagt de naam van Henk Charly Bosveld, Speler van de Eeuw bij Vitesse. Hij speelde zeven seizoenen voor de club en was later eigenaar van een sportzaak en trainer in Arnhem. Bosveld overleed plotseling aan een hartinfarct op 6 augustus 1998. Just Göbel West-tribune De hoofdtribune is vernoemd naar doelman Just Göbel, een van de beste keepers van zijn tijd, zowel nationaal als internationaal. Toon Huiberts Businessruimte De businessruimte, De Galaxy, is genoemd naar Toon Huiberts, oud-aanvaller van Vitesse die 17 seizoenen voor de club speelde en later teammanager, scout en gastheer werd. Huiberts overleed op 14 april 2005. Belangrijke evenementen Internationale sportevenementen Sinds de opening wordt GelreDome gebruikt als thuisstadion van Vitesse en als locatie voor nationale en internationale sportevenementen. De allereerste Europese wedstrijd in het stadion werd op 15 september 1998 gespeeld, toen Vitesse het opnam tegen AEK Athene in de eerste ronde van de UEFA Cup. Sindsdien heeft Vitesse in GelreDome vele Europese wedstrijden gespeeld tegen clubs zoals Liverpool FC, AS Roma, Internazionale en Tottenham Hotspur FC. Het Nederlands elftal speelde er in het verleden ook regelmatig vriendschappelijke wedstrijden. De eerste interland die in GelreDome werd gespeeld, was Nederland-Kameroen, een doelpuntloos gelijkspel. Het was bovendien de eerste interland in Arnhem sinds 1910, toen Nederland Duitsland met 4-2 versloeg op het toenmalige Klarenbeek. Sinds 2019 speelt ook het Nederlands vrouwenelftal hier, waarmee het stadion een belangrijk podium biedt voor zowel mannen- als vrouwensport op het hoogste niveau. Het stadion heeft door de jaren heen verschillende toernooien gehost. Tijdens het Europees kampioenschap van 2000 vonden hier drie poulewedstrijden plaats, met Italië, Turkije, Portugal, Roemenië, Slovenië en Noorwegen als deelnemers. Zeven jaar later, in 2007, bood GelreDome onderdak aan vier wedstrijden tijdens het EK Onder 21, waaronder drie poulewedstrijden en een halve finale waarin Servië België versloeg. GelreDome heeft zich ook bewezen als uitwijkstadion. In 2001 week PSV uit naar Arnhem voor een Champions League-wedstrijd vanwege sancties van de UEFA. In 2008 speelde FC Twente hier tegen Arsenal, en in 2011 tegen FC Vaslui, omdat de Grolsch Veste niet beschikbaar was. Maar GelreDome beperkt zich niet tot voetbal. Het stadion verwelkomde internationale sportevenementen zoals Davis Cup-tennis en het WK vrouwenvolleybal in 2022. In 2016 reed het peloton van de Giro d'Italia langs het stadion tijdens de tweede en derde etappe, wat de veelzijdigheid van de locatie onderstreepte. GelreDome is ook de locatie voor diverse Glory-kickbokswedstrijden, waarbij de allereerste op 21 december 2019 plaatsvond, toen Rico Verhoeven en Badr Hari de ring betraden voor meer dan dertigduizend toeschouwers. Voetbalinterlands EK voetbal 2000 EK voetbal onder 21 Clubwedstrijden Overige sportevenementen Concerten Sinds de opening in 1998 is GelreDome uitgegroeid tot een van de belangrijkste concertlocaties van Nederland. Het stadion ontving door de jaren heen talloze nationale en internationale topartiesten, waaronder Spice Girls, Backstreet Boys, U2, Paul McCartney, Justin Timberlake, Metallica, Madonna, Céline Dion, Rammstein, André Rieu, Tina Turner, Lady Gaga, Tiësto, Justin Bieber, Kanye West, Helene Fischer, Alicia Keys, AC/DC, Pitbull, La Fuente, Kiss, Elton John, Michael Bublé, Roger Waters, Paul Elstak, Iron Maiden, KISS, Hardwell, Eric Clapton, Eagles, The Rolling Stones, Bon Jovi, Toto, Post Malone, Deep Purple, Jay-Z, Burna Boy, Simply Red, Guns N' Roses, Aerosmith, Bruce Springsteen, Earth, Wind & Fire, Janet Jackson en Prince. Dankzij het uitschuifbare dak en de flexibele inrichting is GelreDome geschikt voor uiteenlopende evenementen. Bij een traditionele podiumopstelling biedt het stadion plaats aan circa 34.000 bezoekers; met een in the round-opstelling, waarbij het podium midden in de zaal staat, loopt de capaciteit op tot ongeveer 41.000 bezoekers. Een van de bekendste evenementen was Symphonica in Rosso, dat tussen 2006 en 2013 jaarlijks plaatsvond. Onder meer Marco Borsato, Lionel Richie, Diana Ross, Sting en Doe Maar stonden hierbij centraal. Ook de EO-Jongerendag vond jarenlang plaats in GelreDome. In mei 2026 schreven Suzan & Freek geschiedenis met tien uitverkochte concerten. Alle shows waren binnen korte tijd uitverkocht, waarmee het duo het record van Marco Borsato evenaarde: tien uitverkochte concerten in GelreDome. Naast concerten vinden in het stadion regelmatig grootschalige evenementen plaats, zoals het Mega Piratenfestijn, Snollebollekes Live in Concert en Monster Jam. Voor de ingang ligt een Walk of Fame met de namen van artiesten en sporters die een bijzondere bijdrage hebben geleverd aan de geschiedenis van het stadion. GelreDome trekt jaarlijks honderdduizenden bezoekers en geldt als een van de meest veelzijdige evenementenlocaties van Nederland. De centrale ligging en de nabijheid van Duitsland maken het stadion bovendien aantrekkelijk voor internationale artiesten die een breed publiek willen bereiken. Kandidatuur Eurovisiesongfestival Na de overwinning van Duncan Laurence op het Eurovisiesongfestival 2019 in Tel Aviv stelde Arnhem zich kandidaat om de editie van 2020 te organiseren. De stad diende samen met GelreDome een bid in en kreeg daarbij steun van de Arnhemse gemeenteraad, die op 3 juli 2019 instemde met de kandidatuur. Ook Vitesse werkte onder voorwaarden mee aan de plannen. Tijdens het evenement zou de club tijdelijk uitwijken naar een noodstadion naast GelreDome. Arnhem behoorde tot de steden die zich meldden als gastlocatie, naast Rotterdam, Utrecht, Den Bosch en Maastricht. Na beoordeling van de ingediende plannen keek de organisatie van het Eurovisiesongfestival, samen met de European Broadcasting Union (EBU), onder meer naar capaciteit, technische mogelijkheden, bereikbaarheid en beschikbare accommodatie. Op 16 juli 2019 viel Arnhem af in de selectie, samen met Den Bosch en Utrecht. Uiteindelijk bleven Rotterdam en Maastricht over als kandidaten. Ahoy Rotterdam werd vervolgens aangewezen als gastlocatie voor het Eurovisiesongfestival 2020. Volgens betrokkenen speelde onder meer het financiële plaatje een rol bij het afvallen van Arnhem. Hoewel GelreDome als geschikte locatie werd beschouwd, bleek de concurrentie van de andere kandidaatsteden te sterk. Koninklijk huwelijksjubileum in GelreDome Op 30 januari 2027 vieren koning Willem-Alexander en koningin Máxima hun 25-jarig huwelijksjubileum met een groot feest in GelreDome. Externe links Officiële website Overzicht van evenementen die in het GelreDome hebben plaatsgevonden