NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Uilenburger Synagoge

De Uilenburger Synagoge of Uilenburgersjoel is een synagoge aan de Nieuwe Uilenburgerstraat op het eiland Uilenburg in de voormalige Amsterdamse Jodenbuurt. De synagoge werd in Lodewijk XV-stijl gebouwd in 1766 voor de Asjkenazische Joden. De progressieve joodse gemeente Beit Ha'Chidush komt er sinds 1997 enkele keren per maand samen. Daarnaast vinden er muziekuitvoeringen en andere bijeenkomsten plaats. Gebouw Het gebouw werd neergezet op een rechthoekige plattegrond tussen de Uilenburgerstraat en Uilenburgergracht in de slagschaduw van een molen ten behoeve van "Brouwerij Van der Waereld". Het was eeuwenlang alleen bereikbaar via gangen (stegen naar achterliggende gebouwen). Het gebouw werd achter de rij woningen meer aan het water dan aan de straat gebouwd zoals te zien is op de kaart van Gerrit de Broen uit eind 18e eeuw. Het gebouw overleefde een grootscheepse sanering in deze Jodenbuurt, die liep in de jaren tien, twintig en dertig van de 20e eeuw, waarbij de verkrotte wijk werd vernieuwd. De Uilenburgerstraat werd samengetrokken met de Batavierstraat en kreeg de naam Nieuwe Uilenburgerstraat. Een zwarte periode volgde in de Tweede Wereldoorlog waarbij de bijbehorende Joodse gemeenschap grotendeels tijdens de Holocaust werd omgebracht en de synagoge zelf geplunderd werd. De synagoge ligt op een afgeschermd binnenterrein heeft in de voorgevel een risaliet en een klokgevel. Het gebouw is sinds 13 oktober 1970 beschermd als rijksmonument en is in 1996 en 2015 gerestaureerd. De Stichting Uilenburgersjoel heeft het gebouw en de grond sinds 2013 in erfpacht van de Gemeente Amsterdam. Terreinafscheiding Het terrein rondom de synagoge was jarenlang de opslagplaats van de Monumentenwerf van de gemeente Amsterdam. Uit die periode stamt dan ook de plaatsing van een brug- en/of sluissteen in de terreinafscheiding. Het tableau met het Wapen van Amsterdam werd in 1957 gezet en kwam uit de "Oude Haarlemmersluis". Zeker ook uit die tijd is de Gedenksteen restauratieatelier Uilenburg, daterend uit 1974; het jaar dat het atelier werd opgeheven. Externe link Uilenburgersjoel (Stichting)
De Voorde

De Voorde is een van de laatst gebouwde buitenplaatsen van Rijswijk. De Voorde werd door mr. Jacob van Vredenburch in 1799 op 34 hectare grond tegenover Overvoorde gebouwd. Het park werd ingericht als Engelse tuin. Van Vredenburch bleef zelf in Overvoorde wonen, en verhuurde De Voorde. De familie Vredenburch is lang eigenaar geweest van het huis. In 1926 werd bet verhuurd aan de Rooms-katholieke organisatie Vrouwen van Nazareth. Daarna deed het dienst als kantoor voor de Nederlandse Algemene Keuringsdienst voor Groentegewassen. In 1931 werd het net als Overvoorde en Steenvoorde door de gemeente Den Haag gekocht. In 2000 werd zowel het landhuis als het park De Voorde door gemeente Rijswijk van gemeente Den Haag teruggekocht en werd het pand gerestaureerd, en als kunstenaarscentrum in gebruik genomen. De kunstschilders Livinus van de Bundt (1909-1979) en Herman Berserik (1921-2002) woonden op De Voorde met hun gezinnen van 1952 tot hun dood.
Nieuwe Waalse Kerk

De Nieuwe Waalse Kerk is een 19e-eeuws kerkgebouw aan Keizersgracht 676 in Amsterdam. Het gebouw is aangewezen als rijksmonument. De kerk is een zeldzaam voorbeeld van neoromaanse architectuur in Amsterdam. Beschrijving De architect A.N. Godefroy was een voorstander van het eclecticisme, en dat is terug te zien in het gebouw. Het is een mengeling van verschillende stijlen: neoclassicisme (een gevel van natuursteen met een basement van rustica) en neoromaanse architectuur (de kleine ronde vensternissen en het boogfries langs de dakrand). Ook mengde Godefroy traditionele stijlen met destijds vernieuwende technieken en materiaalkeuzes. De klapstoeltjes in de kerk bijvoorbeeld hadden een houtnerftextuur, maar waren in werkelijkheid van gietijzer. Ook voor de kolommen die de galerijen ondersteunen maakte Godefroy gebruik van gietijzer. De symmetrische gevel heeft een basement en hoge rondboogvensters. De top van de gevel heeft vijf torentjes. De gevel wordt in vlakken opgedeeld door waterlijsten (horizontaal) en lisenen (verticaal). De kerk zelf bestaat uit een rechthoekige zaal met galerijen aan weerszijden, steunend op gietijzeren kolommen. De muren werden door Godefroy voorzien van pilasters en rondboognissen. Toen de kerk eind 20e eeuw een nieuwe bestemming kreeg, is een verdieping ingebouwd. De preekstoel en balustrade daarboven zijn van latere datum, rond 1910, en zijn mogelijk ontworpen door Karel de Bazel. Geschiedenis Door de groeiende groep hugenoten in Amsterdam werd de bestaande Waalse Kerk aan de Oudezijds Achterburgwal te klein om alle gelovigen te herbergen. Al in 1719 opende de Waalse gemeente een tweede kerk, de Nieuwe Waalse Kerk of Petite Eglise genoemd, in een oude klokkengieterij aan de Prinsengracht, op de hoek met het Molenpad. Hierna werd de Waalse Kerk ter onderscheid ook wel Oude Waalse Kerk genoemd. De nieuwe kerk werd echter in 1808 bij koninklijk besluit gesloten, net als veel andere Waalse kerken in Nederland. In 1841 kocht de Waalse gemeente een uit 1671 stammend grachtenpand aan Keizersgracht 676, ontworpen door Adriaan Dortsman, met de bedoeling het af te breken en te vervangen met een nieuw kerkgebouw. Het duurde echter tot 1854 voordat de bouw van de kerk op deze locatie begon. In 1856 was de eerste kerkdienst in de Nieuwe Waalse Kerk. De kerk werd oorspronkelijk verlicht door middel van gasluchters, een destijds nieuw verlichtingssysteem dat het mogelijk maakte om alle lampen tegelijkertijd aan te steken. In 1861 brak er brand uit in de Nieuwe Waalse Kerk, waarbij de kap instortte en het interieur grotendeels verloren ging. Hierna werd de kerk hersteld onder leiding van architect Godefroy. De gietijzeren stoeltjes overleefden de brand. Het gebouw kreeg in 1989 een nieuwe bestemming als kunstcentrum Artemis, waarbij een nieuwe verdieping ingebouwd werd voor dans- en muziekstudio's. Anno 2012 is het in gebruik als bedrijfsruimte door een reclameproductiebedrijf. In 2001 werd de kerk aangewezen als rijksmonument.
Henriëtte van Heukelom-van den Brandelerbrug

Henriëtte van Heukelom-van den Brandelerbrug is een vaste brug in Amsterdam-Zuid. De brug leidt naar de in- en uitgang van het Beatrixpark vanuit/naar de Prinses Irenestraat. De brug is gelegen over een randwater/afwateringstocht van het genoemde park. Ze werd in 1969 ontworpen door architect Dirk Sterenberg werkend bij en voor de Dienst der Publieke Werken. De brug werd in 1970/1971 opgetrokken op een betonnen paalfundering, betonnen landhoofden en een houten brugpijler. Daarover liggen houten liggers met daarop gemonteerd planken en donkerbruine leuningen uitgevoerd in tropisch hardhout. De brug werd aangelegd terwijl men ook bezig was met de bruggen in het Amstelpark. Het voetpad werd na oplevering van de brug verlegd zodat het op de brug aansloot. In 2022 werd de brug gerenoveerd. De brug ging tot najaar 2016 naamloos als brug 496 door het leven. De Henriette van Heukelom-van den Brandelerbrug werd toen vernoemd naar de musicienne Henriëtte van den Brandeler, die trouwde met architect George van Heukelom. Meerdere straten in de buurt zijn vernoemd naar componisten (componistenbuurt). Eerder in 2016 werd ook een andere brug in dat park, de Aron Wolff Berlijnbrug, vernoemd naar een Nederlandse componist, Anton Berlijn.
Gerard Revebrug

Gerard Revebrug (brug 403) is een vaste plaatbrug in Amsterdam-Zuid. De vaste verkeersbrug overspant het Amstelkanaal (tijdens de aanleg Zuider-Amstelkanaal) en verbindt de Tweede van der Helststraat met de Maasstraat. De brug droeg jarenlang de officieuze naam Maasbrug, maar was alleen indirect (via die Maasstraat) vernoemd naar de Maas. Hij kan de vergelijking met daadwerkelijke bruggen over de Maas nauwelijks doorstaan. De brug werd ontworpen door bruggenarchitect Piet Kramer, maar deze had in eerste instantie een betonnen boogbrug voor ogen. Het was toen einde Eerste Wereldoorlog. Bij de stadsuitbreiding van Amsterdam richting Amsterdam-Zuid werd er begin jaren dertig op de huidige plaats een houten noodbrug aangelegd. Voor de financiering van een definitieve brug werd gebruik gemaakt van het Werkfonds 1934. In april 1936 begon Amsterdam met de aanbesteding voor de brug met een geschatte bouwwaarde van 100.000 gulden. De laagste bieder kwam echter met een bedrag beneden de 40.000 gulden. Het aanbod werd binnen enkele dagen geaccordeerd in de gemeenteraad. Alhoewel de brug nog een beetje sierlijk is afgewerkt met een stalen leuning zijn overige versieringen weggelaten (geen siersmeedwerk, beelden of brughuisjes) (zie ter vergelijking de rijk versierde P.L. Kramerbrug). Tot begin 2016 droeg de brug dus de naam Maasbrug. De gemeente vond toen echter dat het afgelopen moest zijn met officieuze namen en schreef een soort prijsvraag uit. Men kon kiezen tussen de officieuze naam officieel maken of de brug voortaan door het leven laten gaan met alleen aanduiding brug 403. Voor die laatste optie werd gekozen, maar nog geen half jaar later werd de brug toch vernoemd naar de schrijver Gerard Reve. Volgens de site Bruggen van Amsterdam waren er twee argumenten voor de naamgeving: Reves boek De avonden speelt zich grotendeels af op Schilderskade 66, staande voor wat sinds 1945 Jozef Israëlskade (de naam van de kade van het Amstelkanaal) 415 heet; (dat huis ligt wel een stuk oostelijker aan het Amstelkanaal dan deze brug); Reve relativeerde zijn beroemdheid in 1982 als volgt: "Na mijn dood word ik op de scholen tien jaar vrijwillig gelezen en daarna nog eens tien jaar verplicht. Dan noemen ze een straat naar me. En dan ben ik helemaal vergeten. Niemand weet toch meer wie Tweede van der Helst was?"
Joes Kloppenburgbrug

De Joes Kloppenburgbrug, brug nr. 5, is een plaatbrug in Amsterdam-Centrum en verbindt de Raamsteeg met de Oude Spiegelstraat en voert over de Singel. Het is een relatief smalle en enigszins bolle brug voorzien van drie doorgangen voor de scheepvaart en versierd met een kunstwerk van graniet. Geschiedenis Er ligt hier al eeuwen een brug. Pieter Bast tekende rond 1599 hier een ophaalbrug. Op de kaart van Gerrit de Broen van rond 1737 is er een vaste brug ingetekend met wellicht een vernieuwing rond 1753. De brug werd in 1910/1911 samen met brug 25 vernieuwd; er werd in mei 1910 een aanbesteding uitgeschreven voor 30.000 kilo ijzer (balkijzer, U-balken en L-balken) alsmede 70 m³ graniet. De brug werd ontworpen door de Dienst der Publieke Werken, vlak voor het tijdperk Jo van der Mey, zonder dat een specifieke naam bekend is. Op 10 oktober 1995 werd de brug verheven tot gemeentelijk monument. Tijdens de grondige renovatie in 2013 lag naast de brug een tijdelijke noodbrug. De brug is sindsdien voorzien van een voetpad dat evenals de rijweg is voorzien van klinkerbestrating. De brug was oorspronkelijk naamloos maar werd onofficieel wel de "Raambrug" genoemd naar de Raamsteeg maar ook wel "Appelmarktbrug" of "Appelmarktsluis" naar de vroeger in de buurt gehouden appelmarkt. Op 5 juli 2016 werd de brug officieel vernoemd naar Joes Kloppenburg die op 17 augustus 1996 omkwam bij zinloos geweld in de Voetboogstraat waar de brug niet ver vandaan ligt. De vernoeming is bedoeld als symbool tegen zinloos geweld. Het officiële naamplaatje werd 26 september 2017 bevestigd.
Jules Schelvisbrug

Jules Schelvisbrug (brug nr. 264) is een vaste brug in Amsterdam-Centrum. De brug is gelegen in de Plantage Middenlaan en overspant de Plantage Muidergracht richting de Muiderpoort. Hier lag in eerste instantie een houten brug. In 1857 maakte stadsarchitect Bastiaan de Greef een ontwerp voor een vervangende brug met drie doorvaarten, maar de brug is vermoedelijk niet volgens het ontwerp aangelegd (zie de foto uit 1895, één doorvaart). In 1906 werd door de gemeente een uitbesteding uitgezet voor de sloop en nieuwbouw (geschatte kosten 47.500 gulden) van wederom een nieuwe versie. Het ontwerp van deze brug is eveneens afkomstig van de Dienst der Publieke Werken. De architect destijds daar was Hendrik Leguyt, maar het is onbekend of hij het ontwerp daadwerkelijk heeft gemaakt, de dienst werkte als collectief. Echter de stenen balustrades op de landhoofden wijzen wel in die richting; Leguyt was qua stijl een overgangsarchitect tussen de neo-stijlen uit de late 19e eeuw en de modernere stijl van Hendrik Petrus Berlage. Die stenen balustrades vindt men namelijk ook terug op de Nieuwe Amstelbrug waarvan Berlage het esthetisch ontwerp had gemaakt. De overspanning wordt gedragen door ijzeren liggers, waarop gietijzeren balustrades met siersmeedwerk zijn geplaatst. De brug stond meer dan een eeuw officieus bekend als de Artisbrug, naar het noordoostelijk gelegen Artis. Begin 2016 wilde de gemeente Amsterdam af van officieuze benamingen en stelde voor of de naam officieel te maken, of de naam te schrappen. Het werd het laatste, op initiatief van de Amsterdammer Nik Berkouwer, waarop de brug haar officiële naam kreeg: Jules Schelvisbrug naar de in 2016 overleden Jules Schelvis, een Amsterdammer die ternauwernood de Holocaust overleefde en erna onder meer veel over die periode zou publiceren. Over de brug rijdt sinds jaar en dag tramlijn 14. Tot 22 juli 2018 reed hier ook tramlijn 9.
Sint-Theresiakapel (Sint Joost)

De Sint-Theresiakapel is een betreedbare kapel in Sint Joost in de Nederlandse gemeente Echt-Susteren in de provincie Limburg. De kapel staat aan Bosweg 8A op de hoek met de Caulitenstraat. De kapel is gewijd aan de heilige Theresia van Lisieux. Geschiedenis De eerste kapel werd in 1929 gebouwd door de adellijke familie Barbou van Roosteren, uit dankbaarheid voor genezing. In 1932 werd een grotere kapel gebouwd, feitelijk de voorganger van de kerk. In 1935 werd een kerk gebouwd die de functie van de kapel overnam. De kapel werd verbouwd tot woonhuis. In 2002 werd een nieuwe Sint-Theresiakapel gebouwd. De eerste steen werd opnieuw gelegd door de familie Barbou van Roosteren. Het is een replica van de kapel van 1929. De bakstenen kapel heeft een spits zadeldak en een driezijdig gesloten koor. De kapel heeft twee glas-in-loodramen die respectievelijk Sint-Judocus en Sint-Joris voorstellen. Bouwwerk De bakstenen kapel heeft een driezijdige koorsluiting en wordt gedekt door een zadeldak met leien. In de schuine gevels van de koorsluiting bevindt zich elk een rondboogvenster met glas-in-lood. De frontgevel is een puntgevel met daarin de rechthoekige toegang met dubbele houten deur met vensters. Erboven bevindt zich een groot driehoekig venster met glas-in-lood. Van binnen is de kapel uitgevoerd in gele bakstenen. Aan de achterwand is een houten altaarblad bevestigd. Boven het altaar is een console bevestigd waarop het Theresiabeeld staat. Zie ook Lijst van weg- en veldkapellen in Echt-Susteren
Sint-Willibrorduskerk (Obbicht)

De Sint-Willibrorduskerk is de parochiekerk van Obbicht in de Nederlandse provincie Limburg. De kerk is gelegen aan de Sint-Willibrorduslaan 10. Schuin tegenover de kerk staat aan de Obbichter Markt de Piëtakapel en op ongeveer 150 meter naar het zuidwesten staat de Sint-Willibrorduskapel in de kerktoren van de oude kerk. Geschiedenis en toren van 1828 Omstreeks 704 zou de omgeving van het huidige Obbicht zijn geschonken aan Willibrordus. In 980 werd de naam Biettine vermeld. In 1643 werd het dorp, inclusief de kerk, verwoest door een overstroming van de Maas. In de naburige buurtschap Overbroek werd in 1688 een nieuwe kerk gebouwd aan de huidige Ecrevissestraat, waaromheen zich een nieuwe gemeenschap ontwikkelde, het latere Obbicht. In 1825 was er een dorpsbrand, vrijwel het hele dorp, en ook de kerk, werd verwoest. Onder architectuur van Nicolaas Dukers werd een nieuwe kerk gebouwd op de fundamenten van de voorganger. Dit was een waterstaatskerk in traditionalistische stijl, met neogotische elementen, die in 1828 gereed kwam. In 1903 werd deze waterstaatskerk gesloopt omdat ze te klein bleek, met uitzondering van de toren, die ook nog eens met 6 meter werd verhoogd. In 1904 kwam een driebeukige neogotische kerk met ronde apsis gereed die volgens plannen van J. Hollman was gebouwd. Deze kerk bleef in gebruik tot 1968 en werd in 1970 verkocht aan de gemeente om in 1984 gesloopt te worden. De toren van 1828 werd in 1985 in gebruik genomen als Sint-Willibrorduskapel en bevindt zich aan de Ecrevissestraat. De gevelsteen meldt, in chronogram: VbI eCCLesIa sanCtI wILLIbrorDI fVIt IbI tVrrIs seMper serVetVr (waar de kerk van Sint-Willibrord is geweest moge daar de toren bewaard blijven). Ook bevat de toren een gedenksteen uit 1828 die de dorpsbrand en de wederopbouw memoreert: op den 7 october 1825 wierd deze Kerk, de Pastorij en 34 woningen in assche gedompeld ... Huidige kerk Ook de neogotische kerk bleek in de 2e helft van de 20e eeuw te klein. Deze werd van 1966-1968 gebouwd onder architectuur van Th. L. Oberndorff. Het is een kerk in modernistische stijl met 500 zitplaatsen. De doosvormige zaalkerk is gebouwd in baksteen en grèsbreuksteen. Deze kerk heeft een vierkante vlakopgaande toren in baksteen, voorzien van vierkante galmgaten en gedekt door een plat dak getooid met een ijzeren kruis. De kerk bezit een orgel van 1905, vervaardigd door Pereboom & Leijser, dat in 1935 werd geplaatst in de voorganger van de huidige kerk, en in 1968 naar de huidige kerk verplaatst werd.
Sint-Stephanuskerk (Dieteren)

De Sint-Stephanuskerk is de parochiekerk van de Nederlands-Limburgse plaats Dieteren, gelegen aan de Kerkstraat. Geschiedenis Er werd voor het eerst melding gemaakt van een Sint-Willibrorduskapel te Dieteren in 1647, die bediend werd vanuit Susteren. In 1833 werd Dieteren een zelfstandige parochie. De kapel werd in 1853 gesloopt, en er werd een waterstaatskerk gebouwd. In 1939 werd deze vervangen door de huidige kerk. Deze werd ontworpen door Alphons Boosten. Uit 1855 stamt ook de begraafplaats. Oorlogsschade, in 1944 opgelopen, werd in 1946 hersteld, en in 1956 kwam de torenspits gereed. Gebouw Het betreft een bakstenen driebeukig kerkgebouw waarin traditionalistische en moderne elementen samengaan. Ronde bogen bij de ingangspartij en in het interieur zijn kenmerkend. De bij Boosten kenmerkende ronde vormen treft men aan bij de traptoren en de apsis. De eigenlijke toren, die naast de koorzijde werd gebouwd, is vlakopgaand en vierkant, en wordt gedekt door een spits in de vorm van een achtzijdig tentdak, met koperplaten bedekt. Het interieur is licht en witgepleisterd.
ROC van Amsterdam

Het ROCvA is het Regionaal Opleidingencentrum van Amsterdam. Algemeen Het ROCvA is een regionaal opleidingencentrum, een organisatie voor mbo, vmbo en volwassenenonderwijs in Amsterdam en omstreken. Met 36.000 leerlingen is het in deze regio de instelling met de meeste leerlingen. Door scholenfusies is er in de regio Amsterdam vrijwel geen concurrentie voor deze instelling meer. Volgens het ROCvA is er een aanbod van meer dan 350 aan verschillende opleidingen. Het opleidingscentrum kent vier grote regionale vestigingen namelijk: Amsterdam Amstelland Gooi en Vechtstreek Schiphol Amsterdam In deze vestiging zitten de Mbo-opleidingen in Amsterdam. Op de Hubertus-vakschool in West wordt tweetalig onderwijs gegeven. Amstelland In deze vestiging zitten de Mbo-opleidingen voornamelijk in Amstelveen. Gooi en Vechtstreek In deze vestiging zitten de Mbo-opleidingen voornamelijk in Hilversum. Deze vestiging is ontstaan door de overname van het toenmalige Dudokcollege door het ROC van Amsterdam. Het Dudokcollege bestond uit een aantal locaties binnen de regio Gooi en Vechtstreek die zijn samengebracht in een gebouw op de Arena bij NS station Hilversum Sportpark. Daarnaast hebben ze nog een aantal losse locaties op het Mediapark en in Bussum. Airport In deze vestiging zitten de Mbo-opleidingen in voornamelijk Hoofddorp. Een hangar op Schiphol fungeert als studiegelegenheid. Er staan gevechtsvliegtuigen als de F-16 Fighting Falcon, F-5 Freedom Fighter, F-104 Starfighter en diverse civiele vliegtuigen. Grenzend aan de hangar bevinden zich leslokalen. Hier worden zowel praktijk- als theorielessen gegeven. De leerlingen leren in de 'motorshop' hoe ze onderdelen van diverse soorten motoren moeten vervangen. Ook plaatwerken zit in het vakkenpakket. De opleiding wordt er zowel op WEB- als op PART-niveau gegeven. Een PART-diploma is Europees erkend. Externe link ROCvA website
Jan Gerritsepolder

De Jan Gerritsepolder is een gebied gelegen aan de Oude Maas bij Barendrecht in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het is een voormalige landbouwpolder waarin door Rijkswaterstaat een bouwdok werd aangelegd voor het bouwen van tunnelonderdelen van de Heinenoordtunnel. De polder is ook jarenlang gebruikt als stortplaats voor verontreinigd slib uit de Rotterdamse haven en grond die vrij kwam bij de tunnelbouw. Dit materiaal is afgedekt met schone grond en het geheel is ingericht als natuur- en recreatiegebied. Er zijn grasvelden aangelegd, er is bos aangeplant en er zijn wandel- en fietspaden gekomen langs de rivier. In de polder is ook een uitzichtheuvel, de Jan Gerritseheuvel of Gaatkensbult genoemd, gemaakt met grond die vrijkwam bij het graven van de Gaatkens Plas. Het gebied is in trek bij vogelaars die er soms bijzondere waarnemingen doen. Het bouwdok maakt geen deel uit van het recreatiegebied, het blijft ter beschikking van Rijkswaterstaat. De Jan Gerritsepolder is in beheer bij het Natuur-en Recreatieschap IJsselmonde.
Barbarossa-ruïne

Die Barbarossa-ruïne (deutsch Barbarossaruine) ist die Apsisruine einer romanischen Kapelle der mittelalterlichen Königspfalz Valkhof in Nijmegen in der niederländischen Provinz Gelderland. Die Ruine ist seit 1973 als Einzelobjekt als Rijksmonument eingestuft. Geschichte Die ursprüngliche Funktion der sogenannten Barbarossa-ruïne ist nicht geklärt. Wahrscheinlich handelt es sich um den Überrest der St.-Martinskapelle (niederländisch Sint-Maartenskapel), die im Zuge des Umbaus der Burg nach dem Jahr 1155 laut einer Bauinschrift unter Friedrich I. Barbarossa errichtet wurde. Möglicherweise diente das Bauwerk aber auch als Thronapsis des Hauptsaals der Königspfalz. Die im Untergeschoss der Ruine erkennbaren Teile des Kreuzrippengewölbes und die Fragmente der freistehenden, tragenden Säulen einer Krypta werden so als darunter liegende Krypta einer Schatzkammer gedeutet. Die im Stil der rheinischen Romanik errichtete Apsis mit anschließenden Mauern des Pfalzgebäudes wurde im 12. Jahrhundert in Tuffstein errichtet. Der Unterbau geht vermutlich auf einen 1047 zerstörten Vorgängerbau aus dem zweiten Viertel des 11. Jahrhunderts zurück. Diese Überreste wurden beim Neubau in der zweiten Hälfte des 12. Jahrhunderts einbezogen, mit neuem Mauerwerk umschlossen und die obere Fensterzone darüber neu errichtet. Die Apsis und das Verbindungsjoch schlossen ursprünglich rechtwinklig an den Saalflügel der Pfalz an. Das Äußere der Apsis ist in der unteren Zone in Rundbögen gegliedert, die durch Lisenen mit Rundfenstern getrennt werden. Die obere Zone wird durch Rundbogenfenster und Säulen gegliedert und durch einen Rundbogenfries abgeschlossen. Beim Abriss der Burg im Jahr 1796 wurde die Apsis erhalten und in einen Park integriert. Die Ruine wurde vom Stadtarchitekten Pieter van der Kemp im Jahr 1864 gesichert und durch Jan Jacob Weve in den Jahren 1902 bis 1910 restauriert. Die während des Zweiten Weltkriegs entstandenen Schäden wurden 1949–1954 unter der Leitung von Johann George Deur behoben. Literatur Monumenten in Nederland. Gelderland. Zwolle 2000, S. 242f. Weblinks Einzelnachweise