Televisietoren Markelo

De radio- en televisietoren Markelo is een betontoren met zendmast bij Markelo in de Nederlandse gemeente Hof van Twente. Het gebouw staat naast de Schipbeek nabij de kruising Larenseweg in de buurtschap Markelosebroek. Het is het hoogste gebouw van Overijssel. Vanaf de toren werden en worden radio- en televisie-uitzendingen, dataverkeer en (mobiele) telecommunicatie doorgegeven. Op 4 september 1958 werden de eerste twee FM-zenders in de toren voor de NRU geactiveerd. De eerste televisiezender in de toren is op 26 november 1958 in gebruik genomen. De openingsceremonie vond plaats op 23 januari 1959. De toren, is van hetzelfde model als de televisietoren van Roermond. Voorgeschiedenis De Nederlandse regering richt in 1935 de N.V. Nozema op. Deze kreeg op grond van de Radio‐Omroep‐Zender‐wet een monopolie op de distributie van omroepsignalen (eigenaar van omroepzenders en masten). Tot 1990 waren de rijksambtenaren van de PTT verantwoordelijk voor het beheer van omroeptorens, masten en zendmiddelen voor de omroepen. In 1954 nam de regering het besluit televisie landelijk in te voeren. Behalve de zender Lopik en de Philips zender in Eindhoven kwamen er ook televisiezenders in de gemeentes Smilde, Goes, Markelo, Roermond en een tijdelijke zender in Mierlo. Het ANP liet weten dat de torens in Markelo en Roermond 113 meter hoog zouden worden, en met een 57 meter lange mast, totaal 170 meter. De architect schreef daarna in een vakblad dat de torens 112 meter boven het terrein zouden komen te staan, en met een mast van 53 meter totaal 165 meter hoog. Ten slotte verscheen in de pers het bericht dat de torens 175 meter hoog zouden worden, met een 63,5 meter lange mast. De verwarring is sindsdien compleet. Constructie In opdracht van de Nozema (in nauwe samenwerking met de PTT) werd op 1 september 1955 begonnen met de bouw. Die verliep niet zonder problemen. Toen een kwart van de uiteindelijke hoogte was bereikt bleek de toren ovaal en scheef te staan. Volgens een ingezonden brief in de Volkskrant zou de toren wel 23 cm uit het lood staan. Dat werd eerder ontkend door de directie, die sprak over centimeters. Het voor de bouw gebruikte systeem van glijbekisting bleek niet goed toegepast. Na een bouwstop en correctie kon de toren worden afgebouwd, maar de bouwfout is nog zichtbaar. Het werd niet nodig geacht de Rijksgebouwendienst voor en tijdens de bouw toezicht te laten houden in Roermond en Markelo. Op donderdag 24 oktober 1957 werd het hoogste punt van de betonbouw bereikt, op een hoogte van 108,5 meter (ca. 121 meter boven NAP). Het gebouw telt 25 verdiepingen en staat op een 12-kantige funderingsplaat met een middellijn van 23 meter, waarin ruim 1 km spoorrails zijn verwerkt. De bovenkant van de funderingsplaat is tevens keldervloer. Van de bijna 113 meter hoge betonconstructie staat 108,5 meter boven het maaiveld, oftewel zo'n 121 meter boven NAP (dat is inclusief de betonnen kroon). Het dak bevindt zich op een hoogte van 102 meter (NAP: +12,7 m). De inwendige doorsnede van de torenschacht is bijna 12 meter. De torenwand is sinds de noodrestauratie van 1966 zo’n 20 cm dik. Ter verfraaiing en versteviging van de wand zijn er aan de buitenkant 12 verticale ribben aangebracht over de volle 19 verdiepingen van de schacht. Aan de voet van de toren zijn tussen deze verticale ribben een extra buitenwand van prefab betonplaten geplaatst, waarin de noodzakelijke deur en roosteropeningen zijn opgenomen en is afgewerkt met baksteen. Rondom de 37 cm dikke vloer van de 20e en 21e verdieping zijn bordessen aangebracht met een buitendiameter van 20 meter, deze zijn aan de buitenzijde afgesloten met prefab betonplaten en voorzien van aluminium ramen. De 20e verdieping bevat in het midden van de toren de oorspronkelijke tv-zenderruimte, met een inwendige diameter van 11,50 m. Om deze ruimte liggen in een ringvorm de bijbehorende werkvertrekken, meetkamers, magazijn, kantine, garderobe met toilet, enz. De verdieping 21 waarvan de vloer is gebouwd op een hoogte van ca. 81,5 meter, is oorspronkelijk bestemd voor tv-reportage doeleinden en wordt dan ook wel de reportagering genoemd. Met de komst van satellietwagens (vanaf 1993) is deze functie verloren gegaan. Voor de functie van straalverbindingstoren zijn er rond de etages 23, 24 en 25, op een hoogte van 90, 94,2 en 98,5 meter open bordessen aangebracht. Deze hebben een uitwendige diameter van 18 meter en zijn voorzien van een stalen balustrade. Op de bovenste etage bevindt zich de liftmachineruimte, de ingang van de buismast en is er een watertank geplaatst. De voet van de 56 meter lange mast staat op 98,5 meter hoogte in de toren op de vloer van de bovenste verdieping. De buismast met een diameter van 1,6 meter staat aan de onderkant ingeklemd in een 10 meter lange betonnen koker die uitwendig wordt gesteund door het zestal portalen, die de ondersteuning van de stalen antennemast vormen. Van de buismast steekt ca. 32 meter boven de toren uit, en met de 14 meter lange vakwerkmast werd de toren ca. 154,5 meter hoog. In verband met de komst van het tweede tv-net werd de mast in 1965 met ruim 15 meter verhoogd tot 170 meter. Als gevolg van de slechte staat van de tv-antennes, en de komst van het derde tv-net werd in 1986, de in 1965 geplaatste vakwerkmast, met de mantel van rode en witte polyester platen geheel verwijderd. In de plaats kwam een 1,6 meter dikke, en 18,7 meter lange rood-wit gekleurde, met glasvezelversterkte kunststof cilinder, met daarin de UHF-zendantenne voor de twee tv-zenders. Met aan de onderkant een stalen koppelstuk/voetstuk, en aan de bovenkant de stalen kap, was deze constructie zo'n 20 meter lang. In 2007 zijn de analoge tv-antennes verwijderd en is de mast daardoor 20 meter ingekort naar 154,5 m (maaiveldhoogte). Gebruik Anno 2020 zijn er tien verdiepingen (10 x 50 m²) door eigenaar Cellnex (voorheen Alticom) ingericht als datacenter en verhuurd. In 2008 werd er op de (rood gekleurde) vakwerkmast een stalen zuil met witte antennedozen geplaatst ten behoeve van digitale mobiele televisie (DVB-H). Eind 2013 werd deze weer verwijderd, aangezien KPN in 2011 is gestopt met het aanbieden van deze dienst. Sindsdien is televisie alleen te ontvangen via de zend/ontvanginstallaties voor mobiel internet, die op en aan de toren zijn bevestigd. Via de mast worden de volgende radiozenders uitgezonden: DAB+ 11C Landelijk commercieel 12C NPO 6B Regionaal (Oost en Noordoost Nederland) 11B MTVNL FM Radio Veronica 1,3 kW 91,0 MHz NPO Radio 4 81 kW 91,4 MHz RadioNL 0,59 kW 93,5 MHz Radio Oost 5 kW 95,6 MHz NPO 3FM 81 kW 96,2 MHz NPO Radio1 81 kW 98,4 MHz Radio 538 0,3 kW 102,7 MHz Radio 10 11 kW 103,1 MHz NPO Radio2 81 kW 104,6 MHz Zie ook Geschiedenis van de Nederlandse televisie Lijst van omroepzendmasten in Nederland Externe links Omroep Zender Museum Canon van de Telecommunicatie (en) Kathrein broadcast antennas