NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Stolpboerderij (Zuid-Scharwoude)

De stolpboerderij uit het Noord-Hollandse dorp Zuid-Scharwoude is een voormalige stolpboerderij die sinds 1950 te bezichtigen is in het Nederlands Openluchtmuseum in Arnhem. Geschiedenis De boerderij werd rond 1745 gebouwd aan de Dorpsstraat te Zuid-Scharwoude. In 1948 was er sprake van sloop. Het gebouw na aankoop gedemonteerd en verplaatst naar het Openluchtmuseum. Tussen 1948 en 1950 werd het daar op het museumterrein herbouwd. In de aangetroffen toestand was de inpandige stal deels dichtgebouwd. Bij de herbouw werd de stal weer volledig dichtgetrokken. De bijbehorende plee en schuur werden niet herbouwd. In 2010 is er alsnog een plee afkomstig uit Groet op het erf bij de boerderij geplaatst. Externe links Openluchtmuseum, de stolpboerderij uit Zuid-Scharwoude De plee uit Groet
Stichting voorheen RTM

Die Stichting voorheen RTM (deutsch Stiftung ehemalige RTM, umgangssprachlich Die Bahn auf dem Damm) ist eine Museumsbahn auf dem Brouwersdam in den Niederlanden. Zur Bahn gehört auch das Eisenbahnmuseum in Ouddorp mit einer umfangreichen Sammlung von historischem Rollmaterial der ehemaligen Rotterdamse Tramweg Maatschappij (RTM). Dort werden auch die Lokomotiven gewartet und repariert, die auf der Museumsstrecke im Einsatz sind. Dies ist heute die einzige Linie in den Niederlanden in Kapspur (1067 mm). In dieser Spurweite wurden die Linien vieler niederländischer und ausländischer (Überland-)Straßenbahnen gebaut. Geschichte Nach der Stilllegung der letzten Überlandstraßenbahn der RTM südwestlich von Rotterdam (welche wegen vieler Unfälle in den überfüllten Gegenden im Süden Rotterdams bald „het moordenaartje“ (der kleine Mörder) genannt wurde) im Februar 1966 ergriff der im Jahr 1965 gegründete Verein die Chance, einen Großteil des verbliebenen Fahrzeugparks zu erhalten. Unter schwierigen Umständen gelang es dem Verein, das alte Straßenbahndepot in Hellevoetsluis (Tram Port) zu erhalten. Nachdem sich die Beziehung mit der Gemeinde verschlechtert hatte und der Zustand in den 1980er-Jahren unhaltbar war, beschloss der Verein, den Standort zu wechseln, was dann im Jahre 1989 geschah. Mit der Zeit wurde ein Fahrzeugdepot westlich von Ouddorp (am Brouwersdam) und eine kurze Straßenbahnstrecke (u. a. auf dem Brouwersdam) errichtet. Diese wurde bis April 2007 zunächst bis nach Middelplaat Haven (Umstiegsmöglichkeit zum touristischen Schiffsverkehr) auf insgesamt sieben Kilometer Länge verlängert. Am 16. November 2011 wurde die Strecke abermals bis zum neuen Endbahnhof „West Repart/Dolfijn“ verlängert. Somit wird der Brouwersdam nun auf ganzer Länge befahren. Fahrzeuge Zum eigenen Fuhrpark der RTM Ouddorp gehören heute drei Dampflokomotiven, zwei Diesellokomotiven, einige Personenwagen mit Holzaufbau und zahlreiche Güterwagen aus den Jahren nach 1950. Seit mehreren Jahren befinden sich auch Fahrzeuge aus der Sammlung des niederländischen Eisenbahnmuseums bei der RTM. Dampflokomotiven 50 (Henschel 1906, betriebsfähig) 54 (O&K 1916, betriebsfähig) 56 (O&K 1920)(betriebsfähig) 57 Diesellokomotiven und -triebwagen M 67 MABD 1602 (Reiger) M 1651 (Puttershoek) MBD 1700 + EB 1701–1702 (Sperwer), früher RTM M17 MABD 1804 (Kievit) MD 1805 (Meeuw) Wagen Das Museum besitzt derzeit (2016) insgesamt 16 Personenwagen und 23 Güterwagen. Galerie Weblinks Website des RTM-Museums (niederländisch, deutsch, englisch) Einzelnachweise
Synagoge (Leeuwarden)

Die Synagoge in Leeuwarden, einer Stadt in der niederländischen Provinz Friesland, wurde 1805 an der Stelle eines Vorgängerbaus errichtet und 1865 vergrößert. Die Synagoge an der Sacramentsstraat 19 ist als Rijksmonument ein geschütztes Kulturdenkmal. Die Jüdische Gemeinde Leeuwarden hatte im Jahr 1869 mit 1205 Mitgliedern ihren Höchststand erreicht. Damit war die jüdische Gemeinde in Leeuwarden die größte in den nördlichen Niederlanden. Die jüdischen Bürger von Leeuwarden wurden während des Zweiten Weltkriegs von den deutschen Besatzern verfolgt und viele wurden in den Konzentrationslagern ermordet. Nach 1945 entstand wieder eine kleine jüdische Gemeinde in Leeuwarden, die ihre nun zu große Synagoge nur noch zu den hohen Feiertagen für den Gottesdienst nutzt. Weblinks Geschichte der jüdischen Gemeinde Leeuwarden (niederländisch und englisch)
Synagoge (Leeuwarden)

De Synagoge van Leeuwarden is een voormalige synagoge uit 1805 en een van de weinige overgebleven joodse gebouwen in Leeuwarden. De synagoge was een vervanging van een eerdere synagoge uit 1755. In 1865 werd de synagoge uitgebreid. Zowel de oude als de nieuwe synagoge stonden aan de Sacramentsstraat. De Synagoge werd ontworpen door G. van der Wielen en F. Stoett. Het gebouw functioneert sinds 1982 als dansschool. Geschiedenis en context Leeuwarden kent een rijke joodse historie. Al in 1645 registreerde Leeuwarden al haar joden. Er zijn drie joodse begraafplaatsen in Leeuwarden geweest. De eerste begraafplaats is gesticht door Jacob de Joode in 1670. Hij was de zoon van Mozes Ury HaLevy, die uit Emden naar Nederland is gekomen. De laatste begraafplaats lag aan de Spanjaardslaan en was ontworpen door tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard. Rondom de begraafplaats ontstond een joodse buurt. De eerste helft van de 19e eeuw was Leeuwarden het centrum van joodse cultuur en was het de grootste joodse stad in het noorden van Nederland. Hier bevond zich destijds dan ook de zetel van het opperrabbinaat. Er waren verschillende joodse verenigingen, waaronder de Kring van Joodsche Academici. In Leeuwarden was tevens een joods bejaardentehuis, een joods armenhuis, een joods badhuis en een joodse school. Die joodse school werd ontworpen door H.R. Stoett en was open van 1886 tot 1943. De school heette de Dusnus-school en werd tijdens de bezetting door de Duitsers geplunderd. Huidig gebruik Hoewel er tegenwoordig een dansschool in de synagoge zit, wordt het gebouw nog wel af en toe gebruikt als joods ontmoetingscentrum. Er is nog steeds een kleine joodse gemeente in Leeuwarden die af en toe diensten houdt in een andere synagoge, die sinds 1980 bestaat en in de Slotmakersstraat staat. In 1998 had Leeuwarden 45 joodse inwoners.
Trentse Bossen

De Trentse Bossen (ook: Trentsche Bosschen) is een langgerekt bosgebied in de gemeente Maashorst en eigendom van deze gemeente. Het bevindt zich aan de noordzijde van de Vliegbasis Volkel ten oosten van de kern Oventje, en beslaat ongeveer 150 ha. Het is een droog zandgebied dat voornamelijk met grove den en Amerikaanse eik is beplant. Het wordt doorsneden door voor het merendeel kaarsrechte paden die op een enkele plaats stervormig bij elkaar komen. Vroeger lag in het bos een schietbaan. Deze is opgeheven, maar een opgeworpen aarden wal getuigt nog van de activiteiten die er hebben plaatsgevonden. De Trentse Bossen maken deel uit van de ecologische hoofdstructuur van Nederland, die in verbinding staat met natuurpark Maashorst in het westen en de loofbossen bij Mill in het oosten. Door gericht beheer zullen deze bossen een meer afwisselend en natuurlijker karakter krijgen. Atoomvrijstaat In 1999 richtte de Vredesbeweging in dit bos een zogeheten Atoomvrijstaat in, van waaruit onder meer vredesdemonstraties tegen de kernwapens op de nabijgelegen luchtmachtbasis werden gehouden. De Vredesbeweging had een perceel in het bos gekocht. In 2008 werden daar kerstbomen geplant in de vorm van het vredesteken.
Udens College

Udens College is a large secondary school (scholengemeenschap) in Uden, in the municipality of Maashorst, North Brabant, Netherlands. It offers education from preparatory secondary vocational level (vmbo) to pre-university level (vwo), including gymnasium and a Waldorf-inspired (vrijeschool) stream. The school serves approximately 2,800 students and has around 400 staff members. It emphasizes personalized coaching, small-scale learning environments, blended learning, international activities, and a safe school climate. History Secondary education in Uden traces its roots to 1743, when a Latin school was founded by the Cross Brothers (Kruisheren) of the Order of the Holy Cross. In 1886, the College of the Holy Cross (College van het Heilige Kruis) was established, initially focused on priestly training but later opening to lay students. Following the 1968 Mammoetwet education reform, the school expanded to include havo in 1969 and developed into a full atheneum. In 1975, it split into separate entities (Kruisheren Kollege and Rivendell College), but in the 1990s, the Catholic and public streams merged under the Stichting voor Katholiek Voortgezet Onderwijs Uden (S.K.V.O.U.) to form the unified Udens College. The name honors the historical College of the Holy Cross and the Kruisheren legacy. Campuses and facilities Udens College operates on two main locations in Uden: Havo/vwo sector (51.6621°N 5.6276°E﻿ / 51.6621; 5.6276): President Kennedylaan 22b, 5402 KD Uden (modern buildings with glass elements and green surroundings) Vmbo sector (51.6620°N 5.6114°E﻿ / 51.6620; 5.6114): Kleinveld 25, 5401 ZW Uden The school uses eduroam Wi-Fi, supports Bring Your Own Device (BYOD), and has upgraded to Wi-Fi 6 for high connectivity. Education Udens College offers: Vmbo (including vmbo-T/technical and practical streams; features programs like "TOOL") Havo (5 years) Vwo (6 years), including atheneum, gymnasium (classical languages), and vwo-plus projects Vrijeschoolonderwijs (Waldorf/Steiner-inspired) for vmbo-t, havo, and vwo levels since around 2021, focusing on holistic development ("head, heart, and hands") Key elements include personal mentoring, support teams, blended learning with digital tools, international exchanges (e.g., GLOBE environmental program, partnerships in Europe and Turkey), open days, MBO fairs, and charity events. Notable alumni Rob Jetten – Politician, current Prime Minister of the Netherlands (attended 1999–2005). Bertus Aafjes – Writer and poet Peter Kerris – Politician Maartje Krekelaar – Field hockey player Gaby Milder – Actress Gwen van Poorten – Presenter Rik van de Westelaken – Journalist and newsreader Giel de Winter – Presenter and YouTuber Marcel Wouda – Olympic swimmer See also Education in the Netherlands List of secondary schools in the Netherlands References External links Official website
Uitkijktoren Ramspol

Uitkijktoren Ramspol is een toren die in de winter van 1956-1957 is gebouwd in de Noordoostpolder, nabij het Ramsdiep. De toren is gebouwd in opdracht van de Directie Wieringermeer door de NV Schokbeton en was bedoeld als recreatieve uitzichttoren. Beschrijving Uitkijktoren Ramspol is een raatbouwtoren van circa 12,50 m hoog. Hij is gebouwd naast de Ramspolbrug als “Uitzichttoren N.O.P." door de Directie van de Wieringermeer (Noordoostpolderwerken). De toren bestaat uit een fundering, waarop vier verticale betonnen balken zijn geplaatst. De verticale balken zijn om de twee meter verbonden door horizontale balken. Hiertussen zijn met gegalvaniseerde bouten prefab betonnen raatbouwelementen vastgemaakt. De raatbouwelementen zijn vervaardigd door de firma N.V. Schokbeton in Kampen. Schokbeton had dit betonnen prefab systeem ontwikkeld om snel en relatief goedkoop te kunnen bouwen. Schokbeton was octrooihouder van het systeem 'raatbouw'. In augustus 1957 is de toren geopend als uitzichttoren voor publiek. Geprezen werd toen al het prachtige vergezicht vanaf de toren over de Noordoostpolder, Oostelijk Flevoland en het Kampereiland. De toren heeft ook dienstgedaan als meetpunt voor de landmeting, op de toren bevindt zich een kernnetbout van de Rijksdriehoeksmeting met ‘NAP’ erop. Monument De toren is als luchtwachttoren aangewezen als gemeentelijk monument, maar is nooit als luchtwachttoren gebruikt. De raatbouwelementen waaruit de toren gebouwd is zijn dezelfde als waarmee in de jaren 50 luchtwachttorens vervaardigd werden. Daarom is lang gedacht dat de uitkijktoren Ramspol een luchtwachttoren was. In een bos nabij Ens zijn nog de fundamenten van de werkelijke luchtwachttoren van Ens te vinden.
Us Heit (standbeeld)

Us Heit is een standbeeld van de beeldhouwers Bart van Hove en Willem Molkenboer op het Hofplein in de Nederlandse stad Leeuwarden. Achtergrond Willem Lodewijk van Nassau-Dillenburg (1560-1620) was een van de stadhouders van Friesland. Hij werd door de Friezen Us Heit (Onze Vader) genoemd. Hij werd begraven in de Grafkelder van de Friesche Nassau's in de Grote of Jacobijnerkerk in Leeuwarden. Willem Lodewijk overleed kinderloos, de koninklijke familie stamt af van zijn jongere broer Ernst Casimir. Al in 1891 schreef de Leeuwarder Courant over plannen van het Friesch Genootschap standbeeld op te richten ter ere van Us Heit: "Eene erezuil te stichten in de harten van de nakomelingschap is voor dit oogenblik het meest begeerde, Willem Lodewijk verdient die om zijn edel en door godsvrucht geheiligd karakter." Het verlangen naar een beeld kwam mede voort uit een "behoefte om het onrecht in vroegere dagen gepleegd zoo mogelijk uit te wisschen". De Leeuwarder bevolking had namelijk bij de onrusten in 1795 de graftombes van Willem Lodewijk en zijn vrouw met geweld vernield. Door een samenwerking van de Vereeniging tot Bevordering van Vreemdelingenverkeer en het Friesch Genootschap werden in 1904 concrete stappen gezet voor het maken van een beeld. Het zou een samenwerkingsproject worden van Willem Molkenboer, die directeur was van de Rijksnormaalschool voor Tekenonderwijs, en Bart van Hove, professor aan de Rijksakademie van beeldende kunsten. Koningin Wilhelmina gaf in september 1905 toestemming voor de vervaardiging van het beeld en een maand later konden de kunstenaars hun maquette tonen in het Fries Museum. Molkenboer was verantwoordelijk voor de sokkel van Noors graniet, waarop onder andere de naam en functie van de stadhouder werden geplaatst. Ten Hove maakte een bronzen beeld van de stadhouder ten voeten uit, gekleed in een harnas, met in zijn rechterhand een heersersstaf en zijn linkerhand liggend op het kruisgevest van zijn zwaard. De helm van Willem Lodewijk werd op een bijbel aan zijn voeten geplaatst. Aangenomen wordt dat een portret door Michiel Jansz. van Mierevelt de inspiratie leverde voor het monument. Onthulling Op zaterdag 15 september 1906 trokken koningin Wilhelmina, prins Hendrik en koningin-moeder Emma, met hun gevolg, per trein naar Leeuwarden. Vanaf het station gingen zij met rijtuigen naar het Hofplein, waar zij eerst een lunch kregen aangeboden in het Stadhouderlijk Hof, bij commissaris van de koningin Baron van Harinxma thoe Slooten. Om half drie werd het monument door de koningin onthuld. Na de onthulling maakte de koninklijke familie een rijtoer door de stad, waarna het Fries Museum, het Bonifatiusgesticht, het Diaconessenhuis en het St. Antony Gasthuis werden bezocht. Om zeven uur 's avonds vertrok het gezelschap per trein weer naar Den Haag. Waardering Het standbeeld werd in 1976 als rijksmonument ingeschreven in het Monumentenregister. Trivia Toen in 1954 een beeld van een zwartbonte koe werd onthuld in Leeuwarden, heette het in de volksmond al snel "Us Mem". Zie ook Lijst van beelden in Leeuwarden
VVZA

VVZA is een Nederlandse amateurvoetbalvereniging uit de stad Amersfoort, opgericht in 1948. Het eerste elftal van de club speelt in de Derde klasse voorheen op zondag, maar na 75 jaar zijn zij overgestapt naar de zaterdag (seizoen 2023/24). De vereniging heeft haar thuisbasis op Sportpark Emiclaer, in de Amersfoortse wijk Schothorst. Competitieresultaten 1993–2018 Oud-spelers Atam Koroglu Bart Ramselaar Bart Vriends Externe link Website van VVZA
Vierhovenkerk

De Vierhovenkerk is een (Protestantse) kerk in Delft, in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De kerk droeg tot 1997 de naam Goede Herderkerk. De Goede Herderkerk, aan de Obrechtstraat, werd in 1972 gebouwd als Gereformeerde Kerk. De Gereformeerde wijgemeente Abtswoude, die de Goede Herderkerk gebruikte, sloot zich aan bij het Samen op Weg-proces. Samen met de toenmalige Hervormde wijkgemeente van de Marcuskerk werd er gewerkt aan een nieuwe kerkelijke gemeente. In 1997 verenigden beide gemeenten zich, waarbij de kerk hernoemd werd tot Vierhovenkerk. Na de vereniging werd het liturgisch centrum vernieuwd en een nieuw orgel geplaatst. Orgel Sinds 1999 staat er in de Vierhovenkerk een orgel uit 1910. Dit orgel is toen gebouwd door de firma Norman & Beard (Norwich) voor de St. Andrew's Church in Alexandria, in Schotland. In 1999 is het eerst gerestaureerd en uitgebreid met enkele stemmen, daarna heeft het zijn plaats gekregen in de Vierhovenkerk. Externe links Website Vierhovenkerk Vierhovenkerk op Reliwiki
Vlakebrug

De Vlakebrug is een oeververbinding over het Kanaal door Zuid-Beveland en ligt nabij de Vlaketunnel bij Hansweert / Schorebrug / Vlake. De oeververbinding bestaat uit een verkeersbrug en een spoorbrug. De Vlakebrug is een kokerbrug + basculebrug die voor wegverkeer en voor (brom)fietsverkeer in gebruik is. Deze wegbrug ligt in de omleidingsroute voor de Vlaketunnel. De Vlakespoorbrug is een boogbrug + basculebrug in de Spoorlijn Roosendaal - Vlissingen. De brug gaat alleen open als er geen treinverkeer is, met als garantie voor de scheepvaart dat de wachttijd maximaal 1 uur bedraagt. Scheepvaart De Vlakebruggen hebben een vast deel en ook ook een beweegbaar deel met basculebruggen. De vaste delen hebben een doorvaartbreedte van 120 meter, en een doorvaarthoogte van +10,6 meter NAP. De beweegbare delen hebben een doorvaartbreedte van 25 meter, en een gesloten doorvaarthoogte van +10,1 meter NAP. Omdat het kanaal in open verbinding staat met de Oosterschelde is er ook getij in het kanaal. Het eb- en vloedniveau is ongeveer van -2 tot +2 meter NAP en daarmee verandert ook de netto doorvaarthoogte. Naast de bruggen zijn hoogtemerken af te lezen. De bruggen worden op afstand bediend vanaf de sluis Hansweert. Geschiedenis Voor de Tweede Wereldoorlog was er al een brug over het kanaal, maar die werd in 1944 gebombardeerd. De in 1946 herbouwde brug is tot 1992 in dienst geweest. In dat jaar is deze brug vervangen door de huidige brug voor weg- en treinverkeer. In 2002 werd ontdekt dat de verwachte levensduur van de brug slechts 30 jaar was in plaats van de vereiste 100 jaar. Door de vervorming van de brug als er treinen over reden trad er namelijk een te hoge vermoeiingsspanning op. Daarop zijn de verstijvingsschotten aangepast, zodat de brug weer mee kan tot het jaar 2100. Dienstwoningen De oude Vlakebrug (1946-1992) werd voor de scheepvaart bediend door twee medewerkers van Rijkswaterstaat in twee 12 uurs-diensten. Deze woonden in twee dienstwoningen die ten noorden van de brug stonden, aan de oostkant van het kanaal.
Vogelreservaat Westeinde

Vogelreservaat Westeinde is een weidevogelreservaat in de Nederlandse provincie Zuid-Holland, gelegen tussen de A4, Stompwijk en Westeinde, in de Groote Westeindsche Polder (-1,5 NAP). In de volksmond wordt het De Hel genoemd. Het is in beheer van Staatsbosbeheer. Foto's
Volksbadhuis (Alkmaar)

Het voormalig Volksbadhuis van de Nederlandse stad Alkmaar is een gemeentelijk monument in het centrum van de stad. Het pand, geopend in 1892, was het eerste gemeentelijke badhuis van Alkmaar. Tegelijkertijd met het badhuis werden in het Emmakwartier ook villa’s gebouwd die een eigen badkamer hadden. Om een bad in het badhuis te nemen moest ƒ 0,50 betaald worden. Heden is het pand de oefenruimte van de Muziekvereniging Excelsior. Ontwerp Het ontwerp is van de hand van de stadsbouwmeester G. Looman, hij heeft het badhuis ontworpen in de stijl van de neorenaissance. Het kruis boven de ingang is geen verwijzing naar een kerk, maar staat voor de organisatie die het badhuis heeft laten bouwen: het Witte Kruis, waar Looman bestuurslid van was. In het badhuis waren twee klassen aangebracht, voor de eerste klasse waren er vier douches en twee kuipbaden. Voor de tweede klasse waren er vier douches. Omdat het badhuis van het Witte Kruis was, was er op de zolderverdieping een opslag van goederen voor ziekenverpleging. Geschiedenis In 1914 is het badhuis naar aanleiding van een brand heropgebouwd, bij de nieuwbouw verdwenen de kuipbaden en kwamen er alleen douches langs een middengang voor terug. Ook kwam er een wasplaats met wringer. Vijf jaar later werd het badhuis uitgebreid aan de hand van ontwerpen door P. N. Leguit. Door deze uitbreidingen werd het aanvankelijk vrijstaande badhuis aangesloten bij omliggende panden, er kwamen zes extra douches bij. In 1928 volgde er opnieuw een uitbreiding, ditmaal in de stijl van de Amsterdamse School. De architect was ditmaal D. Saal. In deze uitbouw bevonden zich een vestibule en een wachtkamer. Deze nieuwe vleugel vormt met het aangrenzende pand, de badmeesterswoning, een geheel.
Waal en Burg

Waal en Burg (ook geschreven als Waalenburg) is een polder en natuurgebied bij De Koog op Texel. Het natuurgebied vormt een onderdeel van de bezittingen van Natuurmonumenten in het Lage Land van Texel. Het oudste deel ervan werd in 1909 aangekocht. In Waal en Burg leven veel weidevogels en veel planten, waaronder orchideeën, grote ratelaars, schorrekruid, zeekralen en koekoeksbloemen. Eerst was het natuurgebied een kwelder, dit is nog steeds terug te zien aan de oude kreken. In 1654 ontstond de polder Waal en Burg door de bouw van de Ruigendijk. Door het natuurgebied loopt een wandelroute met een lengte van 5,5 kilometer. Om de polder heen loopt de Waal en Burgerdijk, een voormalige zeedijk uit 1436. Deze dijk brak herhaaldelijk door en daarbij werden de wielen of walen gevormd. Bij herstel van de dijk werd die in een boog om het meertje heen gelegd. Voorbeelden hiervan zijn de Weegeswaal en Waaswaal. Langs en over de dijk loopt nu een fietspad van De Waal tot aan de Ruigendijk. In 1934 werd de weidemolen De Kemphaan gebouwd om een deel van de polder onder water te zetten, in een vergeefse poging om het broedgebied van de kemphaan te behouden. In 2021 werd natuurcentrum De Marel van Natuurmonumenten geopend. Het is het eerste en enige Natuurmonumenten bezoekerscentrum op Texel. De naam Marel is het Texelse woord voor grutto. Het centrum beschikt over een koffiepunt, winkeltje, Speelnatuur van OERRR, het jeugdprogramma van Natuurmonumenten, en is het startpunt van veel wandel- en fietsroutes, ook voor mensen met een rolstoel. Ook Vogelinformatiecentrum Texel is in de Marel ondergebracht. Het Vogelinformatiecentrum heeft naast de huidige locatie aan de Kikkertstraat, nu een tweede onderkomen in Natuurcentrum De Marel van Natuurmonumenten en zal deze ook exploiteren.
Wagelerbos

Het Wagelerbos, ook geschreven als Wagelerbosch, Wageler Bosch of Wageler Bos, is een bosgebied in de gemeente Gulpen-Wittem in de Nederlandse provincie Limburg. Het bos ligt ten oosten van Crapoel en ten zuiden van Gulpen en Berghem. Aan de zuidzijde ligt de golfbaan van de De Zuid Limburgse Golf- en Countryclub Wittem. Het bos ligt op het Plateau van Crapoel en is deels een hellingbos. In het westen liggen aan de andere zijde van een smalle akker het Dunnenbos en het Schweibergerbos. Oorlogsmonument Aan de zuidrand van het bos staat een oorlogsmonument ter nagedachtenis aan zes gesneuvelde bemanningsleden van twee neergestorte Halifax-bommenwerpers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Op 28 april 1994 is het monument onthuld in de aanwezigheid van overlevenden van de crash en andere geallieerde oud-strijders. Het is een gietijzeren kruis met corpus en voor het kruis een plaquette met daarop de namen H.A. Poole en S.A. Somerscales. Het monument staat op de coördinaten . Zie ook Lijst van oorlogsmonumenten in Gulpen-Wittem