Evoluon

Het Evoluon is een discusvormig gebouw in de Nederlandse stad Eindhoven, ontworpen door de architecten Louis Kalff en Leo de Bever. De futuristische op een vliegende schotel gelijkende koepel meet 77 m in diameter en het beton van de koepel wordt door 169 kilometer spankabel op zijn plaats gehouden. Het is in 2018 aangewezen als rijksmonument. Het staat op een driehoekig terrein tussen de Noord Brabantlaan, Beukenlaan en Tilburgseweg in de (kadaster)wijk Strijp. Geschiedenis Het Evoluon werd gebouwd als uithangbord voor de technologische vooruitgang en dan met name die aspecten daarvan waarbij het van oorsprong Eindhovense bedrijf Philips betrokken was. Het gebouw werd in 1966 ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Philips aan de stad Eindhoven 'aangeboden'. In en om het gebouw is een aantal artistieke kunstwerken te zien zoals De evolutie van de mens van Fred Carasso. 2023 De schrijvers Arjen den Boer, Martijn Haan, Martjan Kuit, Teun Meurs en fotograaf Bart van Hoek namen het gebouw mee in hun boek Bruut - Atlas van het brutalisme in Nederland (2023, ISBN 9789462585379), waarin de top 100 binnen die bouwstijl te vinden is. Zij benoemden de aula als nummer 8 in hun top 20 van brutalistische gebouwen en stonden uitgebreid stil bij de architectonische waarde van het gebouw. De eerste plannen voor een museum dateerden al uit de jaren vijftig; het vloeide voort uit de Expo 58 (Wereldtentoonstelling) die in Brussel werd gehouden en waar een eigen paviljoen was. Frits Philips overlegde met ontwerper Louis Kalff over een museum en bijbehorende gebouw. De simpele opdracht aan Kalff en Van Bever in het verdere traject was: Maak iets spectaculairs waarin exposities gehouden kunnen worden. Kalff vertelde later dat het basisontwerp op een servetje gemaakt werd; Van Bever zei dat het veel meer arbeid heeft gekost. Beiden waren geïnteresseerd in meetkunde en probeerden allerlei figuren uit (kubus, kegel, piramide), maar de definitieve keus viel op een ellipsoïde. Aan de hand daarvan kwam er eerst een geheel gesloten schotel, dat in een later stadium een plexiglas koepel en glaspartij (48 ramen op rij) kreeg. Dat was niet naar ieders zin; een combinatie van daglicht en onnatuurlijk licht zou funest zijn voor de te houden tentoonstellingen. Het geheel wordt gedragen door V-vormige kolommen, die 822 betonnen elementen van 1200 kilo dragen. Die betonnen elementen vormen twee schalen (en tussenstuk), waarvan de bovenste ondersteboven op de onderste is geplaatst. Het kreeg zo het uiterlijk van een vliegende schotel. Kalff en Van Bever hielden zich ook nog bezig met andere bouwonderdelen zoals het luchtverversingssysteem en de glazen liftkoker. Om binnen het brutalisme te blijven werden grote delen van de bouwonderdelen in ruwe staat gehouden, zo zijn afdrukken van de gebruikte bekistingen zichtbaar als ook de leidingen van de airco. Ze moesten voor alles wel steeds overleggen (mogelijkheden tegenover onmogelijkheden) met de Hollandsche Beton Maatschappij. Er werd eerst ter plekke beton gestort en bewerkt, maar de strenge winter zorgde ervoor dat sommige delen een pre-fabuitvoering kregen. Het geheel wordt bij elkaar gehouden door 169 kilometer spankabels van elk 60 centimeter dikte. Kalff en Van Bever zagen geen andere mogelijkheid om het gebouw bij elkaar te houden. Het gebouw bevat een aantal meetkundige elementen, die niet iedereen altijd opvallen. Zo is het uiterlijk van de genoemde vensters terug te vinden in het dak van het gebouw. Een buiten het gebouw geplaatste zuil voor technische apparatuur (klokken, antennes, licht en radar) is even hoog als de schotel breed is. De vijver die deels onder het gebouw ligt heeft dezelfde doorsnede. Voor de uiteindelijke kleurstelling werd samen met Beatrix Beton een nieuwe procedure ontwikkeld, later (en in 2025) verkrijgbaar als Beamix (droge mortel). Op 24 september 1966 kon het Evoluon geopend worden; daartoe kwam Prins Bernard naar Eindhoven toe. De korte bijpassende omschrijving in Bruut luidt: Een vliegende schotel Monument Het gebouw werd opgenomen in het Beschermingsprogramma Wederopbouw 1959-1965, dat erop gericht was om gebouwen uit die tijd van de sloophamer te redden. Er waren in de ogen van de programmaopstellers al te veel moderne gebouwen alweer verdwenen voordat ze op hun architectonische waarde konden worden ingeschat. Op 17 april 2018 werd het gebouw in het monumentenregister opgenomen. Daarin wordt ook aangegeven wat er onder de monumentenbescherming valt:Het Evoluon, bestaande uit tentoonstellingsgebouw op twaalfhoekige/cirkelvormige grondslag met luifel en met een doorgang verbonden L-vormig faciliteitengebouw aan de westzijde, een rechthoekig terras met ingangstrap, vlonder en hemelwatervergaarbak, mast en vijver en sculptuur Gebruik Tussen 1966 en 1989 was er het wetenschap- en technologiemuseum Evoluon gevestigd. Daarna nam Philips het in gebruik als conferentie- en tentoonstellingsgebouw. Per zomer 2012 wilde Philips het gebouw weer voor (tijdelijke) tentoonstellingen gebruiken. In dat jaar werd de aftrap gegeven met een expositie over het menselijk brein, in samenwerking met Discovery Center Continium in Kerkrade. Daarna volgden meer evenementen in samenwerking met Continium, alsmede met NEMO en met Technopolis in Mechelen (België). Vanaf 2022 biedt het gebouw onderdak aan Next Nature. Evenementen In oktober 2013 gaf de Duitse band Kraftwerk vier 3D-concerten in het Evoluon, elk bijgewoond door 1200 toeschouwers. De zaal was daartoe persoonlijk uitverkoren door Kraftwerk-oprichter Ralf Hütter, vanwege het retro-futuristische uiterlijk van het gebouw en de relatie met Philips. 3D-animaties waarin de schotelsectie van het gebouw afdaalde uit de ruimte, maakten deel uit van het nummer Spacelab. In het najaar van 2014 werd in het Evoluon het programma SlimmerIQen van RTL 4 opgenomen. In de film De familie Slim uit 2017 vindt de uitvindersbeurs Inventicon in het Evoluon plaats. Het Evoluon is een van de opnamelocaties van de film De club van lelijke kinderen (2019). StukTV heeft in 2022 in seizoen 4 van het YouTube-programma "De Kluis" het Evoluon als bankgebouw gebruikt. Externe links Geschiedenis van het Evoluon - evoluon.org