ASML

ASML Holding N.V.(Advanced Semiconductor Materials Lithography) is een Nederlands hightechbedrijf dat machines ontwikkelt en produceert voor de fabricage van halfgeleiders. Het bedrijf, met het hoofdkantoor in Veldhoven, is wereldwijd de belangrijkste leverancier van lithografiesystemen. Dit zijn machines waarmee patronen van transistoren op siliciumwafers worden geprojecteerd om geïntegreerde schakelingen, chips te maken. Deze systemen vormen een essentiële schakel in de mondiale halfgeleiderindustrie en worden gebruikt door vrijwel alle grote chipfabrikanten. ASML verwierf een unieke positie in de sector door de ontwikkeling van extreme ultravioletlithografie (EUV), een technologie die nodig is voor de productie van de meest geavanceerde microchips. Het bedrijf is wereldwijd de enige leverancier van deze machines, die elk honderden miljoenen euro's kosten en onmisbaar zijn voor de productie van chips die worden gebruikt in onder meer smartphones, datacenters en kunstmatige inteligentiesystemen (AI). Door deze technologische positie staat ASML centraal in de wereldwijde halfgeleiderketen en speelt het bedrijf een belangrijke rol in de geopolitieke discussies over technologische soevereiniteit en exportcontrole, met name in de context van de technologische rivaliteit tussen de Verenigde Staten en China. Het bedrijf werd in 1984 opgericht als een joint venture tussen ASM International en Philips. Sindsdien is het uitgegroeid tot een van Europa's grootste technologiebedrijven en sleutelspeler in de ontwikkeling van geavanceerde chipproductie. Technologie ASML ontwikkelt lithografiesystemen waarmee patronen van transistoren op siliciumwafers worden geprojecteerd tijdens de productie van halfgeleiders. Een belangrijke technologische stap in de chipindustrie is de ontwikkeling van extreme ultravioletlithografie (EUV). Deze technologie maakt gebruik van licht met een golflengte van ongeveer 13,5 nanometer, waardoor aanzienlijk kleinere structuren op chips kunnen worden geprojecteerd dan met eerdere lithografietechnieken. Hierdoor kunnen chipfabrikanten meer transistoren op een chip plaatsen, wat leidt tot hogere rekenkracht en een lager energieverbruik. De ontwikkeling van EUV heeft grote technische uitdagingen met zich meegebracht. Omdat EUV-licht door vrijwel alle materialen wordt geabsorbeerd, moet het lithografieproces plaatsvinden in een vacuümomgeving en kan het licht niet met lenzen worden gestuurd. In plaats daarvan worden uiterst nauwkeurige spiegels gebruikt om het licht te richten en te focussen. Deze spiegels worden ontwikkeld door Carl Zeiss AG en bestaan uit meerdere ultradunne lagen die het EUV-licht kunnen reflecteren. Het licht zelf wordt opgewekt door in de machine microscopisch kleine druppels tin te beschieten met een krachtige laser, waardoor een plasma ontstaat dat extreem ultraviolet licht uitzendt. De systemen bestaan uit honderdduizenden onderdelen die met extreme nauwkeurigheid moeten samenwerken. Na de introductie van EUV werkt ASML aan een volgende generatie lithografiesystemen, bekend als High-NA EUV. Deze systemen gebruiken optische systemen met een grotere numerieke apertuur (NA), waardoor het licht onder een grotere hoek op de wafer kan worden geprojecteerd. Hierdoor kunnen nog kleinere transistorstructuren worden geproduceerd en wordt verdere miniaturisatie van halfgeleiders mogelijk. De topman Kevin Zhang van TSMC oordeelde 22 april 2026 dat zijn bedrijf de machines voorlopig te duur vond in vergelijking met zijn voorganger. Intel daarentegen lijkt erg tevreden met hun eerste High-NA-EUV-machine. Geschiedenis Oprichting en beginjaren (1984–1995) ASML werd in 1984 opgericht als een joint venture tussen Philips en ASM International met als doel lithografiesystemen voor de halfgeleiderindustrie te ontwikkelen en te produceren. De eerste activiteiten vonden plaats in Veldhoven, aanvankelijk in gebouwen van Philips. Het jonge bedrijf richtte zich op de ontwikkeling van zogenoemde stepper-machines, waarmee patronen van transistoren op siliciumwafers kunnen worden geprojecteerd. In de tweede helft van de jaren tachtig introduceerde het bedrijf zijn eerste commerciële lithografiesystemen en begon het internationaal uit te breiden, onder meer met activiteiten in de Verenigde Staten en Azië. In 1988 verkocht ASM International zijn belang aan Philips, waarna ASML als zelfstandige onderneming verderging. In 1995 bracht Philips het bedrijf naar de beurs. Internationale groei (1995–2010) Na de beursgang groeide ASML snel uit tot een belangrijke leverancier van lithografiesystemen voor de wereldwijde halfgeleiderindustrie. Een belangrijke strategische stap was de fusie met de lithografiedivisie van het Amerikaanse bedrijf Silicon Valley Group in 2001, waarmee ASML zijn positie op de Amerikaanse markt versterkte. In deze periode ontwikkelde het bedrijf verschillende nieuwe lithografietechnologieën waarmee steeds kleinere transistorstructuren op chips konden worden geproduceerd. Rond het begin van de jaren 2000 groeide ASML uit tot de grootste producent van lithografiesystemen ter wereld. Ontwikkeling van EUV (2010–2020) Vanaf het begin van de jaren 2010 richtte ASML zich op de ontwikkeling van extreme ultravioletlithografie (EUV), een technologie die noodzakelijk werd voor de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders. In 2012 startte het bedrijf een zogenoemd Customer Co-Investment Program, waarbij belangrijke klanten zoals Intel, TSMC en Samsung Electronics investeerden in de verdere ontwikkeling van lithografietechnologie. In dezelfde periode nam ASML de Amerikaanse lichtbronfabrikant Cymer over om de ontwikkeling van EUV-technologie te versnellen. Ook verwierf het bedrijf een minderheidsbelang in de optica-divisie van Carl Zeiss AG, waarmee de samenwerking rond optische componenten voor lithografiesystemen verder werd verdiept. In de tweede helft van de jaren 2010 werden de eerste EUV-machines commercieel ingezet bij chipfabrikanten. De ontwikkeling van extreme ultraviolet (EUV)-lithografie vormde een belangrijke doorbraak voor ASML. Hoewel EUV als concept al decennia bekend was binnen de halfgeleiderindustrie, bleek het lange tijd moeilijk om de technologie betrouwbaar en op industriële schaal toe te passen. ASML slaagde erin EUV geschikt te maken voor de massaproductie van deze geavanceerde chips, waarmee het bedrijf een technologische voorsprong opbouwde. Binnen ASML speelde CTO Martin van den Brink een belangrijke rol in het blijven ondersteunen van EUV als strategische richting, ondanks langdurige technische en organisatorische onzekerheden. Nieuwe generatie lithografie (2020–heden) Sinds het begin van de jaren 2020 werkt ASML aan een nieuwe generatie lithografiesystemen, bekend als High-NA EUV, die verdere miniaturisatie van halfgeleiders mogelijk moeten maken. Door de snelle ontwikkeling van kunstmatige intelligentie nam het strategische belang van geavanceerde halfgeleiders verder toe. Door de centrale rol van lithografiesystemen in de productie van geavanceerde chips is ASML uitgegroeid tot een strategisch belangrijk technologiebedrijf binnen de wereldwijde halfgeleiderketen. In 2025 investeerde ASML in het Franse AI-bedrijf Mistral AI, dat zich richt op de ontwikkeling van kunstmatige-intelligentiemodellen. Resultaten ASML levert lithografiesystemen aan halfgeleiderfabrikanten wereldwijd. Een groot deel van de omzet wordt gerealiseerd in Azië, waar veel van de belangrijkste chipproducenten gevestigd zijn. In 2024 werd circa 73% van de omzet behaald in Azië, terwijl 17% afkomstig was uit de Verenigde Staten en ongeveer 5% uit Europa. De financiële resultaten van ASML vertonen, net als die van de halfgeleiderindustrie als geheel, een cyclisch patroon. De vraag naar chipproductieapparatuur wordt sterk beïnvloed door investeringscycli bij chipfabrikanten en door ontwikkelingen in markten zoals consumentenelektronica, datacenters en kunstmatige intelligentie. ASML investeert een aanzienlijk deel van zijn omzet in onderzoek en ontwikkeling. In 2011 bedroegen de uitgaven voor R&D ongeveer €600 miljoen; in 2024 was dit gestegen tot circa €4,4 miljard, wat neerkomt op ongeveer 15% van de netto-omzet. Omzet en winst Sinds het begin van de jaren 2000 is de omzet van ASML sterk gegroeid, hoewel er periodieke schommelingen optreden als gevolg van economische en technologische cycli in de halfgeleiderindustrie. Strategisch belang en veiligheidsincidenten Door zijn dominante positie in lithografiesystemen voor geavanceerde halfgeleiders speelt ASML een belangrijke rol in de wereldwijde halfgeleiderketen. De technologie van het bedrijf wordt gebruikt voor de productie van de meest geavanceerde microchips, onder meer voor toepassingen in smartphones, datacenters en kunstmatige intelligentie. Vanwege deze positie staat ASML ook centraal in internationale discussies over technologische soevereiniteit en exportcontrole. De productie van geavanceerde halfgeleiders wordt door veel landen beschouwd als strategisch belangrijk voor economische en militaire toepassingen. Exportbeperkingen De export van bepaalde lithografiesystemen van ASML valt onder exportcontrolemaatregelen. In 2018 besloot de Nederlandse regering geen exportvergunning te verlenen voor EUV-lithografiemachines naar China. In maart 2023 kondigde de Nederlandse regering onder Amerikaanse druk verdere beperkingen aan voor de export van bepaalde geavanceerde immersie-DUV-lithografiesystemen, mede in het kader van internationale afspraken over exportcontrole van chiptechnologie. Deze maatregelen gingen in september 2023 en maakten deel uit van bredere geopolitieke spanningen rond de ontwikkeling van geavanceerde halfgeleiders, waarbij de Verenigde Staten via hun bondgenoten proberen de toegang van China tot bepaalde chipproductietechnologieën te beperken. Veiligheidsincidenten Vanwege de technologische waarde van de ontwikkelde systemen is ASML ook doelwit geweest van cyberaanvallen en industriële spionage. Cyberaanvallen In 2015 werd bekend dat hackers mogelijk toegang hadden gekregen tot bedrijfsinformatie van ASML. Volgens mediaberichten ging het om gegevens met betrekking tot geavanceerde technologieën. Spionagezaken ASML werd ook geconfronteerd met industriële spionage. In een rechtszaak in de Verenigde Staten werd vastgesteld dat het bedrijf XTAL bedrijfsgeheimen van ASML had gestolen. In 2019 kende een rechtbank in Californië een schadevergoeding van ongeveer 865 miljoen dollar toe aan ASML. In juli 2025 veroordeelde de rechtbank in Rotterdam een man tot drie jaar gevangenisstraf wegens het doorspelen van technische informatie uit de Nederlandse chipindustrie aan Rusland. Externe links Officiële website Verder lezen Van den Boomen, Tijs (2019). Slim zand: Hoe ASML in Veldhoven verscheen. Querio Fosfor. Raaijmakers, René (2022). De architecten van ASML. Techwatch Books. ISBN 9789082707489 Hijink, Marc (2023). Focus: De wereld van ASML. Het machtsspel om de meest complexe machine op aarde. Balans. ISBN 9789463823050 Baazil, Diederik; Koç, Cagan (2025). De belangrijkste machine ter wereld: Hoe ASML verwikkeld raakte in een internationale machtsstrijd. Prometheus. ISBN 9789044658637