Gouwespoorbrug (Alphen aan den Rijn)

De Gouwespoorbrug of spoordraaibrug Alphen is een spoorbrug in de spoorlijn Woerden - Leiden, die de Gouwe overspant aan de zuidoostkant van Alphen aan den Rijn. Het is de middelste van de drie Alphense oeververbindingen van de Gouwe: zuidelijker ligt het Alphen-aquaduct en noordelijker de Hefbrug Gouwesluis. De stalen draaibrug is gebalanceerd, met aan weerszijden een overspanning van 20 meter. Hij heeft NS-brugnummer 30 en is enkelsporig, met aan de noordkant een onderhoudspad. Anno 2024 wordt hij beheerd door ProRail en bediend door Brugbedieningscentrum Steekterpoort. Ligging Geteld vanaf Woerden ligt de Gouwespoorbrug op kilometer 15,8, vrijwel halverwege de spoorlijn, die 32,5 kilometer lang is. Voor scheepvaart vanuit het noorden is het de laatste brug voor Alpherium, een containerterminal voor overslag op het wegvervoer. In de directe omgeving kruisen ettelijke verkeersstromen elkaar. Van zuid naar noord worden de Gouwe en het aansluitende Aarkanaal over een afstand van een kilometer gekruist door het aquaduct, de spoorbrug, een verkeersbrug, de Oude Rijn en weer een verkeersbrug. Over de Oude Rijn loopt vlakbij ook een verkeersbrug. Benaming ProRail hanteert ook de aanduiding brug Gouwsluis, wat ten opzichte van historische teksten verwarring kan geven met een brug over de Oude Rijn, bij de toenmalige halte Gouwsluis; deze is in 1939 gesloopt. Verder moet de brug niet verward worden met Hefbrug Gouwesluis, een brug voor wegverkeer van de Goudse Schouw naar de Steekterweg. Openen en sluiten De brug gaat zo'n dertien keer per dag open voor schepen, waarbij het soepele verloop van het treinverkeer prioriteit heeft. Bij het openen wordt het brugdek met een hefcilinder iets opgetild, waarna het een kwartslag gedraaid wordt. De brug ligt dan op de middenpijler, wat een doorvaartbreedte van 14,80 meter overlaat. Hij sluit kloksgewijs; gesloten is de doorvaarthoogte anderhalve meter. Historie en toekomst Het vaste deel van de huidige brug is uit 1878, toen de brug samen met de spoorlijn aangelegd werd. Er is een periode geweest waarin de brug dubbelsporig was: de lijn Uithoorn - Alphen aan den Rijn, die van 1915 tot 1936 bestond, had een eigen spoor over de brug. Al in 1935 stond de sluiting van deze lijn vast en de brug is in dat jaar gerenoveerd en aangepast. Allereerst moest hij met veertig centimeter verhoogd worden vanwege verhoging van het peil van de Gouwe. Verder werd hij omgebouwd van handbediening naar elektrische bediening, wat het openen en sluiten versnelde. De brug biedt nog altijd ruimte voor dubbelspoor, maar er ligt slechts één spoor; de vrije ruimte wordt gebruikt als passeerpad. Het draaiende deel van de brug stamt uit 1982. Anno 2026 is het een van de weinige spoordraaibruggen in Nederland. Aanvaring Op vrijdag 11 oktober 2024 voer een schip tegen de halfgeopende brug. De brug kon na inspectie gesloten worden, maar werd niet meer geopend. Het treinverkeer werd dezelfde dag hervat, maar het vaarwater bleef tot dinsdagochtend gestremd. Renovatie vanaf 2026 De brug wordt volledig gerenoveerd, omdat hij volgens ProRail aan het eind van de technische levensduur is. Er zijn defecten geweest die tot onverwachte uitval van treinen leidden, soms meerdere keren in een week. In 2020 bleek dat de middenpijler waar de brug op draait niet stabiel is. Dit wordt erger. Ook zakken de landhoofden langzaam naar elkaar toe in de zachte grond, waardoor het onmogelijk kan worden om de brug te openen. De houten funderingspalen en de landhoofden zijn in goede staat, maar er komen veel grotere, op beton gefundeerde landhoofden. Deze moeten meer aanvaringsbestendig zijn en ze zijn berekend voor een levensduur van een eeuw. Bij de renovatie worden tevens de remmingswerken, het bewegingsmechanisme en de bruginstallaties vervangen. Het draaiend deel wordt naar een werf gevaren, gerenoveerd en teruggeplaatst. Men verwacht dat dit gedeelte dan zestig jaar meekan. Er is een nieuwe technische ruimte gepland en er kan meer op afstand geregeld worden. Het treinverkeer hoeft dan minder vaak stilgelegd te worden voor monteurs die langs het spoor moeten lopen. De bediening wordt overgenomen door twee posten: overdag Rotterdam, 's nachts Zwolle. De werken zijn in september 2025 definitief gegund. Volgens planningen die in 2024 en 2026 gepubliceerd werden, zal de scheepvaart enkele weken gestremd zijn, maar is er negen maanden geen treinverkeer mogelijk, van oktober 2026 tot juli 2027. Tussen Bodegraven en Alphen aan den Rijn is er dan vervangend busvervoer.