L-flat

De L-flat is een appartementencomplex in de Zeistse wijk Vollenhove dat gebouwd is in de jaren zestig. De min of meer L-vormige galerijflat van Woongoed Zeist heeft dertien woonverdiepingen, acht ingangen, zestien liften en 728 adressen. Het is de grootste flat van Nederland en was gedurende de twintigste eeuw de grootste van Europa. De appartementen zijn sociale huurwoningen. Het aantal bewoners wordt verschillend geschat, van 1500 tot 2500. De flat had door een tekort aan sociale cohesie de typerende problemen van grootschalige hoogbouw, maar vanaf de jaren negentig is dit verbeterd door technische maatregelen en sociaal-maatschappelijke projecten. In 2010 en 2020 zijn er meerjarige renovaties gestart. Kenmerken De flat is niet strikt L-vormig, de hoek is 105 graden, zie het kaartje. Aan de binnenkant van de L, bij de Laan van Vollenhove, zijn acht eenlaags toegangsgebouwen, zes voor de lange en twee voor de korte vleugel. Aan de zuidwestkant, de buitenhoek van de L, is een algemeen toegangsgebouw. Daar is een bushalte aan De Dreef en bij de oostpunt van het gebouw is er weer een. De lange vleugel, met de oneven huisnummers 1 tot 1091, loopt min of meer oost-west en is 360 meter lang. De korte vleugel loopt naar het noordwesten, is 130 meter lang en heeft de nummers 1093 tot 1455. Bij het eind van de korte vleugel begint de Geroflat, die zo'n vijfhonderd appartementen telt. Een woning op de twaalfde etage werd in 2023 als volgt aangeboden: Totale oppervlakte: 63 m² Woonkamer: 23,83 m² Keuken: 7,64 m² Slaapkamer 1: 14,22 m² Slaapkamer 2: 14,29 m² Badkamer: 3,26 m² Berging: 5 m² Energielabel: D Energie-index: 1,62 De bergingen van de L-flat zijn uitgevoerd als souterrain, zodat de laagste woonetage bijna op de begane grond ligt. Het grootste van de drie parkeerterreinen ligt aan de overkant van de Laan van Vollenhove en heeft een eigen straatnaam: Kohnstammlaan. Eronder is in 1971 een parkeergarage van 1,6 hectare gebouwd met huurplaatsen en opslagruimtes. De parkeerplaats ligt daardoor iets verhoogd. Omgeving De zes flats in de wijk Vollenhove tellen 2100 appartementen, wat negentig procent van het totaal aantal woningen is. De flats aan de Laan van Vollenhove staan ietwat geïsoleerd in een groene zone en vormen de noordgrens van de Zeister woonbebouwing. Ze staan in een spie tussen de A28 in het noorden en De Dreef in het zuiden. De L-flat dateert uit 1968 en de snelweg is in dezelfde tijd aangelegd; in 1985 is deze voorzien van een overhuivende geluidswal. Voorbij de snelweg is er weer groen gebied tot aan de Amersfoortseweg (N237), die bereikbaar is via de Panweg of de Utrechtseweg. Eind 2025 waren er de volgende directe busverbindingen: via Zeist-Centrum naar Busstation Zeist Station Amersfoort CS via Utrecht Science Park Zeist naar Soest via Utrecht CS naar Maarssen via Utrecht Science Park naar Westraven P+R. Geschiedenis De wijk Vollenhove ligt in het voormalige Landgoed Vollenhoven. Om veel woningen te bouwen en tegelijk het bosgebied te ontzien, plande Wim de Bruijn (vaak gespeld als de Bruyn), de stedenbouwkundig adviseur van Zeist, grootschalige hoge gebouwen. De ideeën werden uitgevoerd onder de noemer Bouwproject-Parkplan Vollenhove. De L-flat is gerealiseerd door het Gemeentelijk Woningbedrijf van Zeist en bestaat volledig uit woningwetwoningen. Het complex is in delen opgeleverd vanaf de westkant: de huisnummers 1 tot 363, bij de eerste twee ingangen, werden al per oktober 1967 verhuurd. Per april, augustus en december 1968 volgen per twee de overige ingangen. De flat had moderne voorzieningen zoals centrale verwarming en liften. De ontwerpers hadden de sterk toegenomen mobiliteit niet voorzien, zodat de parkeergelegenheid te klein was en al snel uitgebreid moest worden. In 1971 kwam er een parkeergarage. Het kolossale gebouw was een bezienswaardigheid, touringcars reden erlangs om het te laten zien. In de geest van die tijd waren gezamenlijke ruimtes zoals galerijen, bergingsgangen en vuilcontainers vrij toegankelijk. Post, kranten en folders werden op de deurmat bezorgd, maar ongewenst bezoek vond de weg ook, zodat de bewoners klaagden over onveiligheid en overlast. In 1986 kwam de flat in handen van woningbouwvereniging Kombinatie'86. In de jaren negentig werd de vrije inloop met een reeks aanpassingen aan deuren en hallen geëlimineerd, maar de flat hield een imago van verloedering, vandalisme en criminaliteit. In 1999 was er een kakkerlakkenplaag. De grootschaligheid en het groen passen ook in de tijdgeest van de jaren zestig, maar de sterke scheiding tussen wonen en openbare ruimte maakt de ruimte anoniem en onaantrekkelijk. In 2009 werden 48 keer de elektriciteitskabels van meerdere liften vernield, in een geval van alle zestien. De dader, "Jack the Knipper", bleek een bewoner te zijn. Hij kreeg gevangenisstraf en tbs, maar de tbs werd in hoger beroep geschrapt. Van 2010 tot 2012 is de flat gerenoveerd, vooral de buitenkant en de algemene voorzieningen. De appartementen zijn energiezuiniger gemaakt zodat de huurlasten konden dalen. Ook werden de liften verbeterd en zijn de gevels en het dak aangepakt. De balkons en galerijen werden voorzien van panelen in een reeks groentinten. Vanaf 2020 zijn de L-flat en de wijk Vollenhove tegelijk gerenoveerd met aandacht voor het sociale leven. In de flat zijn de voorzieningen verder opgeknapt is er onderhoud gedaan. De luchtbeheersing werd vernieuwd en de trappenhuizen, entrees en bergingen werden gerenoveerd. De entrees kregen een commerciële ruimte. Ook zijn de woningen van binnen vernieuwd, vooral de natte ruimtes: keuken, toilet en badkamer. Bewoners hadden keuze bij de indeling van hun appartement. De flat werd aardgasvrij op de verwarming na en de bewoners kregen inductiekookplaten. De flatrenovatie van 2020 werd begroot op 47 miljoen euro. Terwijl er veel was gedaan om de maatschappelijke problematiek te verzachten, waren er in de 21e eeuw ook negatieve tendensen. Allereerst maakte een gewijzigd toewijzingsbeleid van woningen de flat tot een verzamelpunt van maatschappelijk kwetsbaren, waaronder mensen met een laag inkomen, een migratieachtergrond of mentale problemen. Ook beperkten zorginstellingen hun verblijfsfunctie, waardoor mensen met geestelijke problematiek een plaats kregen in de woonwijken. Verder is 29% van de wijkbewoners niet in Nederland geboren en is het opleidingsniveau laag. Het is bekend dat het samenkomen van zulke factoren de sociale problematiek versterkt. De omloopsnelheid van de woningen, het percentage dat nieuwe huurders krijgt, lag voor de renovatie hoog: 13% per jaar in plaats van de gebruikelijke 7%; dit is ongunstig voor de sociale cohesie. Vanwege de problematiek is de renovatie vanaf 2020 gecombineerd met 'achter de voordeur kijken', een aanpak die wijkmanagers, welzijnswerk en kerken de kans gaf in gesprek te gaan met bewoners. Een team van Buurtzorg Jong kreeg een plaats in de flat en er was het project Vollenhove Vooruit voor de hele wijk, waarin verschillende maatschappelijke geledingen samenwerkten. Door deze werkwijze werden problemen zoals eenzaamheid, verwaarlozing en huurachterstand zichtbaar. De gang van zaken wordt in andere Zeister wijken als voorbeeld gezien. Bij een tweejarig experiment vanaf 2022 werden enkele woningen in de L-flat toegewezen aan mensen 'die iets extra’s kunnen doen voor wijk en inwoners'. Van de 35 deelnemers werd tien uur vrijwillige inzet per maand verwacht. Volgens Movisie leidde het experiment tot verbondenheid, contact en activiteit, en indirect tot sociale veiligheid, sociale cohesie, leefbaarheid, zelfredzaamheid, vermindering van eenzaamheid en verbetering van het imago van de L-flat. Deze gerichte toewijzing is in 2024 met twee jaar verlengd. In 2025 bleek bij een inspectie van de balkons en galerijen in de Geroflat en de L-flat, dat de vloerplaten niet aan de bouwnormen voldeden. De vloeren van binnen lopen door in de galerijen en balkons, maar door het temperatuurverschil tussen binnen en buiten kunnen krimpscheurtjes ontstaan in het beton. De wapening zou dan kunnen roesten, wat de scheuren kan verergeren. Een waterdichte coating kan dit proces tegengaan. De constructie met doorlopende vloeren is in Nederland veel toegepast. Bewoners kregen het advies om met maximaal drie mensen tegelijk over de galerijen te lopen, dicht bij de gevels te blijven en zware spullen van de balkons te verwijderen tot er vele duizenden stutten geplaatst zijn. Als die er in november en december 2025 staan, kan alles weer normaal belast worden. Intussen wordt gezocht naar een definitieve oplossing.