Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting

Het Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting is een begraafplaats in het Gelderse dorp Heilig Landstichting. De plek is historisch gezien onlosmakelijk verbonden aan de parochiële Cenakelkerk en het huidige Museumpark Orientalis. De gehele begraafplaats met haar landschappelijke aanleg en bijzondere beplantingen is in 2004 aangewezen als Rijksmonument. Afzonderlijk zijn verschillende objecten zoals de Hemelvaartskoepel, de Hof van Olijven en een groot aantal grafmonumenten, alle van de hand van de architect en kunstenaar Piet Gerrits, eveneens als Rijksmonument benoemd. Geschiedenis In 1911 richtte de Waalwijkse priester Arnold Suys in deze omgeving een pelgrimsoord op, waar de belangrijke momenten uit het leven van Jezus nagebouwd en uitgebeeld moesten worden. Deze plek was speciaal voor mensen die niet in staat waren om zelf naar het Heilige Land te gaan. Om het bijbehorende park te bekostigen werd een gedeelte van de beschikbare grond verkocht, waarop ook het kerkdorpje Heilig Landstichting is gesticht. De begraafplaats moest een onderdeel worden van het devotiepark. De opbrengsten waren bedoeld om het religieuze park, pelgrimsreizen en de geplande basiliek (die nooit is afgebouwd) te ondersteunen. Specifiek met het oog op de aanleg van de begraafplaats werd er in 1913 een aparte stichting in het leven geroepen, de Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting, ter ondersteuning van de twee jaar voordien opgerichte Heilig Land Stichting.. De graven waren zeer prijzig en om die reden kon ook een tuingraf rondom de rots gekocht worden. Over de kosten moest altijd onderhandeld worden met het bestuur van de Stichting. De meeste van deze tuingraven zijn aangelegd door Gerrits. Hier vond later o.a. oprichter Suys zijn laatste rustplaats. De kunstmatige rots was niet bedoeld als kopie van het origineel, maar slechts als een impressie in het landschap. Deze rots was een trekpleister op Goede Vrijdag, waarbij grote mensenmassa’s Heilige Missen bijwoonden. Ook tijdens andere dagen trokken duizenden in processie over de begraafplaats. Volgens christelijke overleveringen is het graf van Jezus op een steenworp afstand van Golgotha. Ook op de begraafplaats is het nagebouwde graf vlak bij de rots terug te vinden. De steen is reeds half weggerold waarmee de wederopstanding van Jezus na drie dagen wordt gesymboliseerd. Achter dit lege graf werd later Gerrits, die nauw betrokken was geweest bij het ontwerp en de realisatie van het park, zelf begraven. Men trachtte met het nabouwen en het reconstrueren van de verschillende gebouwen en plaatsen met de juiste afmetingen en afstanden een historisch getrouw beeld te geven van het Jeruzalem van rond het jaar 0. Vanaf 1989 zijn de begraafplaats en het Museumpark Orientalis (oorspronkelijk het Bijbels Openluchtmuseum) gescheiden door een hekwerk, om zodoende de rust te doen terugkeren op de begraafplaats. Omschrijving Ingang Van de ingang van de begraafplaats heeft men gepoogd een Hof van Eden te maken. Vooraan is een reliëf geplaatst met de uitverkiezing van Petrus, waarmee gerefereerd wordt aan Petrus als poortwachter van de Hemel. Meteen daarop volgt een bronzen fontein in de vorm van een boom, die de Levensboom voorstelt. Johannes de Doper staat aan de rand van de vijver waarin de fontein is geplaatst. Het gebouwtje bij de entree omvat een woonhuis en de Piet-Gerritszaal die dienstdoet als vergaderzaal en ontvangstruimte voor allerlei gelegenheden. Het gebouw is de voormalige entree van het devotiepark. Bij de tweesprong die volgt, hangt een 1800-kilo zware klok, de Margaretha-Maria Alacoque, vernoemd naar de vormgeefster van de devotie aan het Heilig Hart. De oorspronkelijke klok was bedoeld voor de nabijgelegen, nog te bouwen Heilig Hartbasiliek. Reeds in 1936 verplaatste deze naar een tijdelijke toren bij de aanbouw van de basiliek. De basiliek werd door geldgebrek niet verder gebouwd dan het atrium en het voorportaal. Nadat in 1942 de inname van bronzen klokken begon op bevel van de Duitsers probeerde men de klok te behouden. Het mocht niet baten. Na de oorlog moest de klok, evenals de vier andere klokken van de nabijgelegen Cenakelkerk opnieuw gemaakt worden. Van 1949 tot 1970 werd de Margaretha-Maria Alacoque gebruikt ter aankondiging van rondleidingen door het park. De klok bleek nadien te zwaar van toon en zweeg vanaf 1976, totdat hij vanaf 2004 hier zijn plaats kreeg om te luiden ter begeleiding van een overledene bij de laatste gang. Via Dolorosa Een groot deel van de zogenaamde lijdensweg van Jezus was uitgebeeld op deze begraafplaats. Vanaf 1916-1917 werd er begonnen met het nabouwen van Golgotha, de plaats waar Jezus aan het kruis gestorven zou zijn in Jeruzalem (de bedoeling was "weer te geven in ons Nederlandsch landschap, den indruk van Golgotha in Palestina"). Volgens het overgeleverde verhaal zou onder Golgotha via een spelonk het graf van Adam te bereiken zijn, waar later ook verschillende kruisridders zich lieten begraven. Om die reden bouwde men een crypte met ovengraven in de rots. Graven Behalve graven van parochianen zijn op de begraafplaats ook graven van anderen die dicht bij de christelijke monumenten hun laatste rustplaats wilden hebben. Ook diverse kloosterordes kennen aparte plaatsen op de begraafplaats, zoals de paters Montfortanen en de zusters van het Heilig Graf. Tevens is er een plaats voor overledenen van het nabijgelegen sanatorium Dekkerswald, waar tevens o.a. ongedoopten en zigeuners begraven zouden worden. Behalve de ovengraven onder Golgotha zijn er vele ommuurde graftuintjes naar voorbeeld van graven in het Heilig Land. Tegenwoordig is het ook mogelijk om as bij te zetten, te worden begraven in een grafheuvel of in een terrasgraf te worden bijgezet. De begraafplaats omvat verschillende graven van leden van de families Brenninkmeijer, Peek, Dobbelmann, Kreymborg, Vroom en Dreesmann. Naaste verschillende wetenschappers zijn ook de graven van leden van adellijke families terug te vinden op de begraafplaats, zoals Van Voorst tot Voorst, de Wijkerslooth de Weerdenstijn en Van Nispen tot Sevenaar. De Nijmeegse architect Charles Estourgie ligt er eveneens begraven. Daarnaast zijn er 18 oorlogsgraven van slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen en omgeving te vinden. Marius van Beek maakte vanuit zijn Amsterdamse onderduikadres voor zijn in bed getroffen zusje een reliëf, geïnspireerd op een gedicht van Guido Gezelle. Tot[1997 hield men jaarlijks een dodenherdenking voor de gevallenen bij de herdenkingskapel van dr. Daniël van Vugt. Hier zijn ook vier politieagenten begraven die door de Duitse bezetter gefusilleerd werden. Bekende personen die op het park zijn begraven Dries van Agt (1931-2024), minister president van Nederland en zijn echtgenote Eugenie van Agt-Krekelberg (1930-2024); Eric Berger (1936-2022), burgemeester; Anneke van den Bergh-Braam, eerste hoogleraar verpleegwetenschappen in Nederland; Pierre Dobbelmann (1862-1934), ondernemer en politicus; Charles Estourgie (1884 - 1950), architect; Piet Gerrits (1878 - 1957), kunstenaar en ontwerper van het park; Wim van der Grinten (1913 - 1994), hoogleraar, staatssecretaris en politicus; Cees van Rijckevorsel (1902 - 1975), burgemeester; Theo Rutten (1899-1980), minister, hoogleraar en psycholoog en zijn echtgenote Hilda Cornelia Elisabeth Leën (1903-1987); Alexander Eppo van Voorst tot Voorst (1880 - 1965), commissaris van de Koningin. Rijksmonument In 2004 is het begraaf- en gedenkpark aangewezen als Rijksmonument. Verschillende objecten uit het naastgelegen Museumpark Orientalis vonden een plek op de begraafplaats. Op de begraafplaats zijn tientallen manshoge reliëfs en beelden van de kunstenaar Piet Gerrits, als zijnde onderdelen van het Bergredecomplex, de Hemelvaartkoepel en de Hof van Olijven, maar ook de Goede en de Slechte Zaaier. Daarnaast zijn er de in mozaïek uitgevoerde kruiswegstaties, de Golgotha, de Oosterse Stadspoort en verschillende grafmonumenten. Externe links Website van het Begraaf- en gedenkpark Heilig Land Stichting; Begraaf en Gedenkpark Heilig Landstichting Personen- en gravenlijst op online-begraafplaatsen.nl. Afbeeldingen