Catshuis

Het Catshuis, gelegen aan de Adriaan Goekooplaan 10 in Den Haag, is sinds 1963 de ambtswoning van de minister-president van Nederland en het ontvangstcentrum van de regering. Het Catshuis behoort tot de huisvesting van het ministerie van Algemene Zaken. Het is vernoemd naar dichter en politicus Jacob Cats. Geschiedenis Het huis ligt op het landgoed Sorghvliet. Op deze locatie stond voorheen een boerderij, waarvan het woongedeelte hoogstwaarschijnlijk in het linkergedeelte van het gebouw is verwerkt. Het Catshuis is door stadsarchitect Claes Dircx van Balckeneynde gebouwd voor Jacob Cats (1577-1660). Oorspronkelijk had het huis geen bovenetage. Cats nam Huis Sorghvliet, zoals hij het zelf noemde, op 14 juli 1652 in gebruik. Een jaar later werd op aanraden van Constantijn Huygens langs Sorghvliet de huidige Scheveningseweg aangelegd. Door het terrein loopt de Haagse Beek. Het water daarvan werd gebruikt voor de classicistische Hollandse tuin, de bagger voor mest, en het zand werd gebruikt voor wallen om de tuin tegen stuifzand te beschermen want de omgeving bestond nog uit woeste duingronden. Het park strekte zich uit van de Laan van Meerdervoort en de Groot Hertoginnelaan tot aan het Van Stolkpark. In 1675 kwam het landgoed Sorghvliet in bezit van Hans Willem Bentinck, kamerheer van de latere koning-stadhouder Willem III (1650-1702). Zijn zoon, Willem Bentinck, liet in 1738 midden op het dak van het Catshuis in de klokkentoren een bronzen klok plaatsen. Het is bekend dat de Bentincks een bijenstal hadden, die eind 20ste eeuw weer is opgebouwd, en nu Bentincks Bijenstal heet. In de 18e eeuw waren de tuinen en de menagerie van Sorghvliet vermaard. Zij waren vergelijkbaar met die van Het Loo. In de 19e eeuw werden tuinen, berceaus, fonteinen en oranjerie vervangen door een uitgestrekt gazon. De buitenplaats werd in 1903 door Adriaan Goekoop gekocht. Net als zijn vader handelde hij in onroerend goed en hij ontwikkelde allerlei Haagse buurten. Ook wilde hij, net als koning Willem II, die het landgoed in 1837 had verworven, eigenlijk wel een paleis op Zorgvliet bouwen, maar het bleef bij een ambitie. Hij verkocht het aangrenzende Rustenburg en Buitenrust, waar in 1905 met de bouw van het Vredespaleis werd begonnen. In 1903 waren naar ontwerp van Jan Frederik Raymond van der Wall de zijvleugels met een verdieping opgehoogd en in 1907 ontwierp de Haagse architect Hendrik Jacob Dammerman Jr. een nieuwe uitbreiding voor Adriaan Goekoop en Johanna Goekoop-de Jongh. Goekoop had in 1906 het hart van het landgoed Zorgvliet gekocht van de bouwgrondmaatschappij Het Park Zorgvliet, waarvan hij aandeelhouder was. Dammerman verhoogde de achterzijde tussen de twee vleugels met een extra verdieping en ontwierp de tuinzaal met daarboven de torenkamer. In 1909 werd het stadsuitbreidingsplan van H.P. Berlage aangenomen, en er werden rondom het Catshuis vanaf 1912 villa's gebouwd naar het stedebouwkundig plan zoals dat was uitgewerkt door de architecten Hoek en Wouters, evenals een verbindingsweg tussen de Kerkhoflaan en de Stadhouderslaan, waar toen het Statenkwartier werd bebouwd. Het huis en de tuinen van Sorghvliet werden door Johanna Goekoop-De Jongh in 1919-1921 gerestaureerd. Het was opnieuw Hendrik Jacob Dammerman Jr. die de opdracht voor de restauratie kreeg van Johanna Goekoop-de Jongh, sinds 1914 weduwe van Adriaan. Hij paste de daken van de zijvleugels aan en verplaatste de vier schoorstenen, restaureerde de gevels in de stijl van de zeventiende eeuw, liet een hardstenen plint op de gevel aanbrengen en plaatste vier nieuwe dakkapellen, waarmee Dammerman het Catshuis het volume gaf dat het anno 2025 nog steeds bezit. De Engelse fotograaf A. Langfier legde in 1922 de aanpassingen vast op foto's. Het Haags Gemeentemuseum werd in 1935 geopend. Tijdens de Tweede Wereldoorlog, in 1942, werd begonnen met de aanleg van de Atlantikwall dwars door Den Haag. In een strook van 350 meter breedte werd alle bebouwing gesloopt. Ook het Catshuis stond op de nominatie om gesloopt te worden. De familie wist de sloop van het Catshuis af te wenden door te wijzen op het historische belang van het Catshuis. Wel ging de door Dammerman in 1919 ontworpen tennisbaan verloren bij de aanleg van de Atklantikwall. In de herfst van 1942 werd in het huis een Duitse spionnenopleiding gevestigd, de Agentenschule West, ook bekend als Seehof die onder leiding stond van de Nederlandse SS'er Koos Sprey. Het Catshuis is toen ook bezocht door Otto Skorzeny, Heinrich Himmler en de pro-Duitse grootmoefti van Jeruzalem, Amin al-Hoesseini. Slechts drie premiers hebben met hun gezin in het Catshuis gewoond, te weten Victor Marijnen, Jo Cals en Piet de Jong. Latere premiers gebruikten het Catshuis slechts als logeeradres en voor vergaderingen en officiële ontvangsten. Dries van Agt was de laatste premier, tot op heden, die de ambtswoning daadwerkelijk bewoonde. Ruud Lubbers zag er in 1982 van af. Ook premier Dick Schoof besloot in 2024 om er niet te gaan wonen. Het Catshuis is niet toegankelijk voor publiek. Het landgoed Sorghvliet is behalve het gedeelte met het Catshuis wel openbaar toegankelijk. Hiervoor moet wel een jaarkaart worden gekocht. Deze jaarkaarten zijn één keer per jaar, medio december, te koop bij de VVV op station Den Haag Centraal. Er zijn maar een beperkt aantal kaarten en per persoon mogen er slechts twee worden gekocht. Renovatie 1999-2004 Omdat het Catshuis – waaraan sinds 1963 niets meer was gewijzigd – niet meer voldeed aan de eisen van de tijd, werd in 1999 een renovatieproject gestart. De gebeurtenissen van 11 september 2001 hebben aan het veiligheidsaspect een extra dimensie toegevoegd. De kosten van renovatie bedroegen circa 15 miljoen euro. Gedurende de renovatie en bouwperiode was het Catshuis niet beschikbaar voor bewoning en representatieve ontvangsten. Op de begane grond van het Catshuis bevinden zich de ruimtes die gebruikt worden voor staats- en werkbezoeken en andere representatieve ontvangsten van de minister-president. Een kelder huisvest technische en sanitaire voorzieningen en een keuken. De vernieuwde ambtswoning bevat op de eerste verdieping een volledig ingericht privé-appartement dat de minister-president als tweede woonhuis kan gebruiken. In januari 2004 kwam aan het licht dat de Rijksgebouwendienst zonder de benodigde vergunningen antieke schouwen en plafonds had verwijderd tijdens de renovatie van het Catshuis. Ondanks de wettelijk verplichte toestemming van de gemeente Den Haag, zijn deze ingrepen uitgevoerd zonder goedkeuring. Staatssecretaris Van der Laan en minister Dekker bevestigden dat de Rijksgebouwendienst de Monumentenwet had overtreden. De schouwen en gewelfde houten plafonds, die niet bij de oorspronkelijke 17e-eeuwse stijl van het Catshuis pasten, zijn verwijderd. Catshuisbrand Op 15 mei 2004 brak er tijdens werkzaamheden brand uit. Een groot deel van de benedenverdieping brandde hierdoor uit. Andere delen van het gebouw liepen rook- en waterschade op. Een schilder kwam hierbij om het leven. Het gebouw was niet te gebruiken tijdens het EU-voorzitterschap van Nederland. Premier Balkenende had hier hooggeplaatst bezoek willen ontvangen. Op 11 september 2006 is het Catshuis, zonder veel ruchtbaarheid, weer in gebruik genomen als informele vergaderlocatie. Bekende vergaderingen Vanaf 5 maart 2012 tot en met 21 april 2012 werden er door de VVD, CDA en PVV bezuinigingsonderhandelingen in het Catshuis gevoerd, het zogenoemde Catshuisoverleg. Dit overleg leidde uiteindelijk tot de val van kabinet Rutte I. Op 24 maart 2014 was het Catshuis het toneel van de G7-top. In het kader van de Nuclear Security Summit 2014 in Den Haag waren alle leiders van de G7-landen aanwezig. De G7-top in het Catshuis ging voornamelijk over de situatie in Oekraïne. Tijdens de Coronacrisis in 2020 en 2021 werd het Catshuis veelvuldig gebruikt voor overleggen met onder meer het Outbreak Management Team. Hierbij werd o.a. besloten welke maatregelen er moesten worden genomen om het coronavirus te bestrijden. Deze maatregelen werden openbaar bekendgemaakt via persconferenties die op TV werden uitgezonden. Vanaf augustus 2024 werd het Catshuis (weer) gebruikt voor de reguliere vergaderingen van de ministerraad. Dit omdat de Trêveszaal in het Binnenhof voorlopig niet meer beschikbaar is wegens de renovatie van het Binnenhof. Anno 2026 vergadert de ministerraad wegens de renovatie in een rijksverzamelkantoor op Bezuidenhoutseweg 73. Externe link Informatie over rijksmonumentnummer 17411