Waalbrug Nijmegen

De Waalbrug is de naam van een brug over de Waal, te Nijmegen. De bouw van deze brug begon in 1931, waarna hij vijf jaar later in gebruik werd genomen. De Waalbrug maakt deel uit van de N325 en de stadsroute S100. Twee kilometer westelijker ligt de in 2013 geopende stadsbrug De Oversteek. Constructie De brug is een boogbrug, waarbij het wegdek niet onder of boven, maar door de boog heen loopt, een zogenoemde doorboogbrug en waarvan de uiteinden van de boog rusten in de pijlers. De volledige lengte van de Waalbrug bedraagt 604 meter. De hoogte, in het midden van de hoofdboog, bedraagt ongeveer 60 meter boven NAP. De boog overspant tussen de twee pijlers een afstand van 244,1 meter en was daarmee bij oplevering in 1936 de langste boogbrug van Europa. Tot ongeveer het wegdek valt de boog meetkundig gezien samen met een cirkelsegment met een radius van 200 meter. Aan de westelijke kant van de Waalbrug lag tot de renovatie in 2020 een busbaan. De brug heeft aan beide zijden een fietspad en een voetgangersstrook. De oorspronkelijke kleur van de brug was groen, in 1980 werd hij lichtbeige geschilderd. Naar verwachting wordt hij in 2030 opnieuw geschilderd. Die schilderbeurt werd tijdens de renovatie van 2020 uitgesteld omdat werd ontdekt dat de oude verflaag chroom-6 bevat, wat een specialistische en duurdere aanpak vereist. Geschiedenis Plannen voor de brug Tot de opening van de Waalbrug 1936 was er geen vaste verbinding voor gewoon verkeer naar de overkant van de Waal. Al het verkeer dat de rivier wilde oversteken, was daarvoor sinds 1657 aangewezen op de gierpont "Zeldenrust". Anderzijds was voor het treinverkeer sinds 1879 al de spoorbrug beschikbaar. In april 1905 kwamen enkele gemeenteraadsleden met de eerste plannen voor een brug over de Waal. Eind januari 1906 werd het verzoek om deze brug te mogen bouwen officieel ingediend bij minister van Waterstaat Jakob Kraus. In datzelfde jaar begon het comité "Nijmegen Vooruit" met het maken van plannen voor de bouw. In eerste instantie gaf Kraus te weinig subsidie. In september 1908 diende de gemeente Nijmegen, op aandringen van Kees Ivens, een nieuw bouwverzoek in bij de rijksoverheid. Minister L.H.W. Regout wilde dat de brug bij de Belvédère zou worden aangelegd, omdat dit financieel gezien het gunstigst was. Op 1 april 1911 werd het voorstel om de brug aan de oostzijde van de stad te bouwen met slechts één tegenstem aangenomen. Er kwam echter veel protest tegen dit besluit vanuit de Benedenstad; de bewoners van dat stadsdeel wilden de brug nabij de toenmalige straat Lindenberg hebben, aangezien dat in economisch opzicht juist voor hen veel gunstiger zou zijn; zij hadden namelijk veel van hun winkels aan de Ganzenheuvel, waar de brug in dat geval zou gaan uitkomen. Ingenieur Reintjes had al een ontwerp klaar voor wat in dat geval de "Ganzenheuvelbrug" zou worden. Ook P.J.F. Daniëls was hiervan een grote pleitbezorger. In juni 1912 werd het resultaat van de onderhandelingen tussen het rijk en de provincie bekend: Rijkswaterstaat zou 700.00 gulden aan subsidie verstrekken, de overige 1.900.000 gulden en overige kosten kwamen voor rekening van de gemeente Nijmegen. Als strikte voorwaarde gold echter dat de brug inderdaad bij de Belvédère zou komen. De Nijmeegse bestuursraad nam dit voorstel over, waarmee de kansen op een brug bij de Ganzenheuvel nu dus waren verkeken. Op 10 mei 1913 stemde ook de Tweede Kamer in met de rijksbijdrage aan de bouw op de voorgenomen plek. In februari 1915 gaf Cornelis Lely (toen de minister van Waterstaat) de bouwvergunning af. De laatste protesten tegen de bouw van de brug stopten. Het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog gooide echter kort hierna roet in het eten; de kosten voor het bouwen van de brug zouden op dat moment veel te hoog zijn uitgevallen. In 1916 besloot de gemeenteraad om de oorspronkelijk geplande locatie van de brug te heroverwegen. De plannen voor het bouwen van de Waalbrug gingen hierna voor enkele jaren in de ijskast. In juli 1924 werden deze plannen weer opgepakt. Belangrijke redenen waren het inmiddels toegenomen auto- en motorfietsverkeer, gecombineerd met het feit dat de komst van de brug goed zou zijn voor de werkgelegenheid. Op voorstel van de Arnhemmer J.J. W. IJsselmuiden (lid van de RKSP) begonnen de Provinciale Staten een nieuw onderzoek naar de bruggenbouw over zowel de Waal als de Maas en IJssel. Eind 1927 waren de definitieve plannen alsnog gemaakt. Op 24 februari 1928 besloot minister van Waterstaat Hendrik van der Vegte dat de brug nu echt zou worden aangelegd. Bouw en ingebruikname Op 23 oktober 1931 begon de daadwerkelijke bouw van de Waalbrug, volgens een ontwerp van architect Gerardus Schoorl. Uiteindelijk zou het hele bouwproject van de brug 5,5 miljoen gulden kosten. In de Waal zelf werden bouwkuipen aangelegd, waarop de pijlers kwamen. Op 16 juni 1936 om 15.00 uur werd de voltooide brug door koningin Wilhelmina geopend, in aanwezigheid van 200.000 belangstellenden. Een van de bijeffecten van de komst van de brug was dat de buurt Ooyse Schependom geïsoleerd raakte. Bovendien bleek het noodzakelijk dat hier huizen en werkplaatsen werden gesloopt. Tijdens WOII Op 10 mei 1940, de eerste dag van de Duitse aanval op Nederland in de Tweede Wereldoorlog, blies de Nederlandse genie de Waalbrug op, in de hoop zo een snelle opmars van het Duitse leger te voorkomen. Tijdens de bezetting herstelden de Duitsers de brug en hij kon vanaf 1943 weer gebruikt worden door verkeer. Op 20 september 1944 viel de brug nagenoeg onbeschadigd in de handen van de geallieerden. 21e eeuw Voor het fietsverkeer over de Waal is er sinds 2004 ook de Snelbinder, verankerd aan de spoorbrug. Op de brug stond tijdens de ochtend- en avondspits meestal een flinke file; net als het Keizer Karelplein werd de brug langzaamaan een "flessenhals" die de doorstroom van verkeer door de stad bemoeilijkte. Daarnaast bleek het, omdat de Waalbrug van groot belang was voor het regionale verkeer, lastig de brug te renoveren. Met het oog op meer capaciteit en de mogelijkheid het verkeer om te leiden bij het afsluiten van rijbanen voor groot onderhoud werd in 2013 een tweede verkeersbrug geopend, De Oversteek. Hierna werd tot medio 2015 de Waalbrug verlengd zodat deze ook over de nieuwe nevengeul, de Spiegelwaal, is gaan reiken. Trivia De oude, nu afgebroken verkeersbrug bij Zaltbommel werd eveneens vaak "Waalbrug" genoemd, maar die naam veranderde later onofficieel in Bommelse Brug. De Waalbrug bij Nijmegen is al meerdere malen gebruikt door actievoerders. Zo beklom een actievoerder voor Fathers 4 Justice op 15 juli 2006 de brug. Op 2 oktober 2008 klom een schijnbaar geweigerde asielzoeker op de brug omdat hij uitgezet zou worden, hij eiste staatssecretaris Nebahat Albayrak te spreken. In beide gevallen werd het verkeer over de brug (gedeeltelijk) stilgelegd waardoor grote verkeersproblemen ontstonden die doorwerkten naar knooppunt Velperbroek, de A12, A15, A50, A73 en A325. De Waalbrug komt in de film over Operatie Market Garden A bridge too far voor, en in de spellen Medal of Honor: Frontline en Medal of Honor: Airborne. Fotogalerij Zie ook Lijst van bruggen in Nijmegen Externe links Beschrijving van de Waalbrug op de website van de gemeente Nijmegen (monumentenregister van Nijmegen) Informatie over rijksmonumentnummer 523067