Dawna synagoga miejska w Olicie

Dawna synagoga miejska w Olicie (lit. Buvusi Alytaus miesto sinagoga) – synagoga znajdująca się w Olicie na Litwie, pod adresem Kauno gatvė numer 9. Synagoga powstała pod koniec XIX wieku, najprawdopodobniej na miejsce poprzedniej drewnianej bożnicy z 1856 roku, w stylu historyzmu. Została odbudowana w 1911 roku po szkodach jakich doznała w pożarach miasta w 1909 i 1911 roku. Funkcjonowała do II wojny światowej. W latach 2016–2020 poddana została rekonstrukcji, w ramach której utworzono w niej Centrum Sztuk Audiowizualnych. Historia Synagoga mieści się pod numerem 9 przy Kauno gatvė w Olicie (lit. Alytus) na Litwie. Uważa się, że na miejscu obecnej synagogi stała wcześniej niewielka, drewniana budowla o wydłużonym planie, wzniesiona w 1856 roku. Stara bożnica była ogrzewana piecami i mieściły się w niej szkoła oraz mieszkanie rabina. Pod koniec XIX wieku zastąpiono ją obecną murowaną synagogą. Budynek poważnie ucierpiał w wyniku pożarów miasta w latach 1909 i 1911, a następnie został odbudowany według pierwotnego projektu. W 1911 roku wzniesiono obok dom rabina. Istnieją opinie, że synagogę odbudowano według zupełnie nowego projektu. Mieściła się w niej szkoła. Bożnica funkcjonowała do czasów II wojny światowej. Podczas wojny synagoga uniknęła bombardowań, jednak doznała pewnych zniszczeń. Po wojnie mieścił się w niej magazyn soli oraz pomieszczenia produkcyjne. Planowano utworzenie w niej zakładu elektrograficznego, jednak plany te nie powiodły się z powodu protestów mieszkańców miasta. W 1992 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Litwę, synagogę planowano odrestaurować i przekształcić w miejską galerię sztuki. W latach 1992–1993 przeprowadzono badania obiektu, w tym szczegółowe badania znajdujących się w nim polichromii. Po wykonaniu badań opracowano projekt, jednak ze względu na przemiany ekonomiczno-społeczne w kraju i wynikający z nich brak funduszy nie doszło do jego realizacji. W 2009 roku powrócono do pomysłu adaptacji opuszczonej synagogi wraz z domem rabina, tym razem na potrzeby dzieci i młodzieży. Projekt został przygotowany przez architekta Rimasa Grigasa, jednak podobnie jak poprzedni nie został zrealizowany z powodu braku funduszy. Z powodu złego stanu technicznego samorząd Olity w 2015 roku rozpoczął prace konserwatorskie przy obiekcie. Autor poprzedniego projektu przebudowy, Rimas Grigas, przygotował na jego podstawie nowy projekt w celu przekształcenia budynku na cele kulturalne. Pracę rozpoczęto w 2016 roku, a zakończono w 2020 roku. Odrestaurowany budynek następnie przekazano Muzeum Krajoznawczemu w Olicie i przekształcono w Centrum Sztuk Audiowizualnych. Koszt inwestycji wyniósł milion euro. Uroczyste otwarcie odbyło się 8 września 2021 roku. W bożnicy odbywają się m.in. w koncerty, wystawy sztuki, konferencje, seminaria, zajęcia edukacyjne, warsztaty, wykłady, prezentacje, pokazy filmowe i inne wydarzenie artystyczne. Część pomieszczeń przeznaczono na upamiętnienie społeczności żydowskiej miasta. Architektura Budynek jest obiektem dziedzictwa kulturowego o znaczeniu regionalnym, objętym ochroną państwową. Razem ze znajdującym się obok domem rabina tworzy zespół architektoniczny wpisany do Rejestru Nieruchomych Dóbr Kultury. Pierwotny, zewnętrzny wygląd synagogi zachował się niemal nienaruszony. Bryła budynku jest zwarta, na planie nieregularnego czworokąta. Budynek od strony zachodniej ma wąską, dwukondygnacyjną część, podzieloną w czasach sowieckich dwiema ścianami poprzecznymi. Od strony wschodniej znajduje się jednokondygnacyjna męska sala modlitewna, do której prowadzi przedsionek. Dach jest dwuspadowy, pokryty blachą cynkowaną. Budynek został zbudowany w stylu historyzmu, typowym dla litewskich miasteczek tamtego okresu i wykonany jest z żółtych i czerwonych cegieł. Jego ściany są nieotynkowane. W centralnej części fasady dominuje portal perspektywiczny (uskokowy) z półkolistą arkadą, boczne lizeny i trójkątny fronton. Pomiędzy lizenami, nad portalem, znajduje się okno, reliefowa sześciokątna Gwiazda Dawida oraz pary nisz symbolizujących Tablice Dziesięciu Przykazań Bożych. Podczas prac renowacyjnych w latach 2016–2020 usunięto warstwy gruntu wokół budynku, wykonano obwodowy system drenażu oraz naprawiono cokół. Budynek wyposażono w instalację odgromową. Centralne części frontonów i parapety obudowano metalem. Wnętrze Podczas badań budynku latach 1992–1993 przeprowadzono szczegółowe badania polichromii, które ujawniły dwie warstwy stratygraficzne. Nowsze warstwy farby były typowe dla synagog powstałych w tym okresie. Tło ścian było niebiesko-zielone, pilastry ochrowe i czerwone, girlandy roślinne i ornamenty rocaille nad oknami pastelowe. W galerii kobiet na drugim piętrze również znajdowały się dwie warstwy malowań wykonanych techniką szablonową, z których druga zachowała się w gorszym stanie. Podczas renowacji budynku w latach 2016–2020 przywrócono pierwotny układ przestrzenny, usuwając powojenne przegrody, odrestaurowano fasady oraz wyeksponowano niektóre elementy wystroju wnętrza, w tym polichromię głównej sali modlitewnej. Zaznaczono miejsca, w którym znajdowały się aron ha-kodesz, bima oraz fragmenty dekoracji galerii kobiet. Odtworzono okna i drzwi, w tym dwanaście arkadowych okien na drugim piętrze. Odsłonięto boczne otwory drzwiowe na parterze, a w centralnym wejściu odtworzono nadproże segmentowe. Podczas prac wzmocniono także konstrukcję dachu i stropów oraz odrestaurowano elewację. Obiekt został w pełni przystosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Zainstalowano windę dla osób z niepełnosprawnościami oraz pełną infrastrukturę sanitarną. W trakcie konserwacji malowideł ściennych odkryto, że pod warstwą z 1911 roku zachowały się fragmenty wcześniejszej dekoracji z końca XIX wieku. Przypisy Linki zewnętrzne Historia olickich żydów. Zdjęcia i plan starej synagogi. zydai.lt. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-02-01)]. (lit.).