Lawrence Durrell

Lawrence George Durrell (ur. 27 lutego 1912 w Dźalandharze, zm. 7 listopada 1990 w Sommières) – angielski powieściopisarz, starszy brat zoologa Geralda Durrella. Życiorys Większość życia pisarz świadomie spędził poza Anglią. Wychowanemu w Indiach nie służył brytyjski klimat i sformalizowane społeczeństwo. Do Anglii przybył w wieku 11 lat w celu uzyskania wykształcenia. Nie odpowiadała mu jednak dyscyplina szkolna i miał w związku z tym trudności w nauce. W konsekwencji nie zdał egzaminów uniwersyteckich. Dorabiał natomiast jako pianista jazzowy w londyńskich klubach. W 1935 roku wraz z pierwszą żoną i matką przeniósł się na grecką wyspę Korfu (ukazuje to serial Durrellowie z lat 2016–2019). Wraz ze zmianą klimatu, Durrell rozpoczął pierwsze próby pisarskie. Po przeczytaniu zaś książki Henry’ego Millera Zwrotnik Raka nawiązał z pisarzem przyjaźń, początkowo korespondencyjną, która zmieniła się w 45 lat ożywionej znajomości. Listy pisarzy zebrano i opublikowano, stanowią zapis intelektualnych pojedynków, ale jednocześnie źródło wiedzy o ich inspiracjach i poglądach na literaturę. Echa tej przyjaźni i fascynacji pisarstwem Millera można dostrzec w śmiałej i erotyzującej powieści The Black Book, opublikowanej w Paryżu, która w Anglii wydana została dopiero po niespełna 40 latach na fali przemian społecznych lat 70. Wcześniej uważano ją za zbyt odważną. W 1945 roku Durrell przyjechał na Rodos jako oficer do spraw informacji na archipelag Dodekanezu. Przez pewien czas mieszkał na wyspie w domu na starym muzułmańskim cmentarzu przy meczecie. Nazwał swój dom Villa Celeobolus, na cześć starożytnego władcy Lindos. Obecnie w Villi znajduje się muzeum pamiątek po pisarzu. Swoje doświadczenia z pobytu na Rodos, gdzie przebywał do 1947 roku, zapisał w książce pt. Reflections on a Marine Venus. Zasiadał w jury konkursu głównego na 26. MFF w Cannes (1973). Jego młodszym bratem był Gerald Durrell, przyrodnik i pisarz, jeden z twórców koncepcji współczesnych ogrodów zoologicznych, a do przyjaciół należał Patrick Leigh Fermor. Zmarł we Francji, w wieku 78 lat, cierpiąc wcześniej długo na rozedmę płuc. Po śmierci pisarza pojawiły się sugestie, jakoby nigdy nie posiadał obywatelstwa brytyjskiego. W rzeczywistości, wskutek nowelizacji brytyjskiego prawa imigracyjnego (w 1968 r.), jak wielu innych mieszkańców dawnego Imperium Brytyjskiego posiadających brytyjski paszport został zaliczony do kategorii tzw. non-patrials, co oznaczało utratę prawa do swobodnego wjazdu do Wielkiej Brytanii (musiał starać się każdorazowo o wizę wjazdową), osiedlenia się tam czy podjęcia pracy. Twórczość Jego najsłynniejsze dzieło to tetralogia Kwartet aleksandryjski (The Alexandria Quartet, 1957-60). Po opublikowaniu pierwszych części, Durrella wymieniano wśród kandydatów do Literackiej Nagrody Nobla, do dziś zaś uchodzi za jednego z tych pisarzy, którzy nie otrzymali jej, mimo znacznego wkładu w światową literaturę. Powieść posłużyła za inspirację Juliowi Cortázarowi do napisania powieści Gra w klasy, gdzie Paryż zastąpił Aleksandrię, zaś tetralogię specyficzny układ rozdziałów. Na źródło wyraźnej inspiracji durrellowskiej wskazuje dodatkowo opis kochanki Horatia, dokonany poprzez przedstawienie wyglądu jej półki z książkami. Na niej znalazł się Kwartet Aleksandryjski z popodkreślanymi, pozaginanymi i zniszczonymi od częstego czytania stronami, a obok leżał zeszyt z wypisanymi cytatami i uwagami czytelniczki. Wstęp do pierwszego wydania napisał w 1957 roku Henry Miller. Dedykacja To Eve – these memorials of her native city – odwołuje się do drugiej żony pisarza Ewy Cohen, która w dużej mierze posłużyła za pierwowzór Justyny. Powieść otwiera cytat z markiza de Sade'a, który ma uzasadniać wybór imienia bohaterki tytułowej pierwszego tomu – Justyny: Il y a deux solutions possible: le crime qui nous rend heureux, ou la corde, qui nous empêche d'être malheureux. Je vous le demande, chère Thérèse, peut-on hésiter un seul instant, et quels arguments votre faible esprit pourrait-il trouver pour combatrre celui-ci. (Justine, D.A.F. de Sade) Nadto powieść poprzedza fragment z listów Sigmunda Freuda: Przyzwyczajam się do myśli, iż każdy akt seksualny jest procesem, w który uwikłane jest czworo osób. Będziemy musieli wiele podyskutować na ten temat. (przekład własny) Kolejnym wielkim obecnym, zarówno duchem, jak i poprzez bezpośrednie cytaty, czy wręcz inwokacje jest aleksandryjski poeta Konstandinos Kawafis. Bohater-narrator pierwszego tomu, Irlandczyk Darley – zafascynowany poezją „wielkiego Greka” przemierza Aleksandrię tropami zawartymi w wierszach Kawafisa. Poezja Kawafisa może też stanowić jeden z kluczy do powieści Durrella, na co wskazywać może także zamieszczenie w uzupełnionym wydaniu Justyny dwóch wierszy – portretów miasta, pióra Kawafisa Miasto i Bóg opuszcza Antoniusza. Darley to postać najbliższa porte-parole pisarza; podobnie jak Durrell mieszka na wyspie, daleko od Aleksandrii i pisze, aby przywołać wspomnienia po ukochanym mieście. Szkice do powieści pisarz tworzył na Korfu, zaś z Aleksandrii wyjechał pod koniec wojny na Rodos. Kwartet aleksandryjski – powieść złożona z luster Durrell planował dowieść, iż nie istnieje obiektywna rzeczywistość, mogąca odbić się wiernie w tym lustrze, każdy uczestnik zdarzeń postrzega je inaczej, nadto, każdemu dane są inne możliwości dostrzegania różnych stron-wymiarów rzeczywistości. Dlatego na opisywane wydarzenia patrzymy z trzech odmiennych punktów widzenia, z perspektywy trzech świadków losów miasta. Darley, narrator Justyny prezentuje wersję własną, pełną dygresji, poetyckich aluzji, wspomnień, naiwnie pretendując do roli kronikarza miasta. Balthazar, narrator i tytułowy bohater drugiego tomu odsłania kulisy wydarzeń znanych z pierwszego tomu, nanosząc poprawki i glosy na rękopis Darleya. Mountolive – tom III, pozwala na poznanie przeszłości i politycznego tła zdarzeń, zaś w IV tomie – Clea, czas akcji rusza z miejsca. Czwarty wymiar pozwala na nabranie dystansu do losów głównych postaci, a także na przyjrzenie się konsekwencjom zdarzeń. Dopiero refleksy wszystkich czterech luster pozwalają zbliżyć się do odbicia rzeczywistości. W Polsce Kwartet aleksandryjski przetłumaczono w latach 70. XX wieku. Potem w latach 2001-2003 wydano również Kwintet awinioński (The Avignon Quintet, 1974-85). Ukazały się także H. Miller-L. Durrell-Listy. 1935-1980 wyd. Noir sur Blanc. Kontynuacje i nawiązania Oprócz wspomnianej już Gry w klasy J. Cortazara, najciekawsze aluzje i inspiracje Kwartetem odnaleźć można choćby w powieści Johna Irvinga Hotel New Hampshire. O Baltazarze śpiewał Brian Molko na płycie Placebo pt. Sleeping with Ghosts w utworze Centrefolds. W filmie Przypadek Harolda Cricka (Stranger Than Fiction) z 2006 roku bohater (Will Ferrell) rozmawia z profesorem literatury angielskiej (Dustin Hoffman) na tle przepisanych na tablicy didaskaliów z Justyny. Powieść Justyna została zekranizowana w 1969 roku. W filmie reżyserowanym przez George’a Cukora i Josepha Stricka tytułową rolę zagrała Anouk Aimée, a u jej boku wystąpili Michael York (jako Darley), sir Dirk Bogarde (jako Pursewarden) i Anna Karina (jako Melissa). Utwory wydane w Polsce cykl Kwartet aleksandryjski: Justyna, przeł. [z ang.] Maria Skibniewska; wstępami opatrzyli Krzysztof Mętrak i Zygmunt Kubiak. Warszawa: „Czytelnik”, 1995 Mountolive, przeł. [z ang.] Maria Skibniewska. Warszawa: „Czytelnik”, 1996 Balthazar, przeł. [z ang.] Maria Skibniewska. Warszawa: „Czytelnik”, 1996 Clea, przeł. [z ang.] Maria Skibniewska. Warszawa: „Czytelnik”, 1996 Monsieur, albo Książę Ciemności, przeł. Anna Kołyszko. Warszawa: „Noir Sur Blanc”, 2001. Livia, albo pogrzebanie żywcem, przeł. Anna Kołyszko. Warszawa: „Noir Sur Blanc”, 2002 Constance, albo praktyki samotności, przeł. Robert Sudół. Warszawa: „Noir Sur Blanc”, 2002 Sebastian, albo wszechwładne namiętności, przeł. Anna Kołyszko. Warszawa: „Noir Sur Blanc”, 2003 Kwinks, albo Opowieść rozpruwacza, przeł. Robert Sudół. Warszawa: „Noir Sur Blanc”, 2003 Gorzkie cytryny Cypru. Opowieść o wyspie i ludziach, przeł. Małgorzata Szubert. Warszawa: "Świat Książki", 2010. Prowansja, przeł. Anna Przedpełska-Trzeciakowska. Warszawa: W.A.B., 2016. Przypisy Bibliografia Lawrence Durrell: A Biography by Ian S. MacNiven (1998) Lawrence Durrell: Coversations, ed. by Earl G. Ingersoll (1998) Through the Dark Labyrinth by Gordon Bowker (1997) Lawrence Durrell’s Major Novels by Donald P. Kaczvisnky (1997) Lawrence Durrel: Comprehending the Whole, by Julius Rowan Raper et al (1995) Lawrence Durrell: The Mindscape by Richard Pine (1994) On Miracle Ground, ed. by Michael H. Begnal (1990) Lawrence Durrell by John A. Weigel (1989) Critical Essays on Lawrence Durrell, ed. by A.W. Friedman (1986) Joyce Cary and Lawrence Durrell by S. Vander Closter (1985) Lawrence Durrell and the Alexandria Quartet by A.W. Friedman (1970) The Muse of Science and the Alexandria Quartet (1978) Lawrence Durrell by G.S. Fraser (1970) Lawrence Durrell: A Study by G.S. Fraser (1968, rev. ed. 1973) The World of Lawrence Durrell by H.T. Moore (1962) My Friend Lawrence Durrell by A. Perles (1961)