NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Syrdarja

Syrdarja (russisk: Сырдарья, kasakhisk: Сырдария, tadsjikisk: Сирдарё) er en centralasiatisk flod som er 2.337 km lang. Syrdarja begynder ved sammenløbet af floderne Naryn og Kara-Darja, som begge udspringer i Kirgisistan, i den usbekiske del af Ferganadalen. Derfra løber den mod vest og nordvest gennem Usbekistan, nordspidsen af Tadsjikistan og det sydlige Kasakhstan til den udmunder i den nordlige side af resterne af Aralsøen. Syrdarja har et afvandingsområde på over 400.000 km², men det er ikke mere end 200.000 km² som reelt bidrager til flodens beskedne vandføring på 37 km³ – det halve af søsterfloden Amu Darjas – idet bifloderne Chu og Sarysu normalt tørrer ud før de når Syrdarja. Syrdarja bruges til vanding af nogle af de mest produktive bomuldsdyrkende regioner i Centralasien. Kraftig udbygning af vandingskanaler i sovjettiden til at vande bomuld og ris har forårsaget økologisk skade på området. Vandmængden der blev taget fra floden, var så stor at der på nogle tider af året slet ikke nåede vand frem til Aralsøen. Det samme gælder også Amu Darja. Historie Under Aleksander den Store var Syrdarja (oldgræsk Ἰαξάρτης, Jaxartes) den nordlige grænse for de græske erobringer, og også stedet for et berømt slag, Slaget ved Jaxartes. Aleksander placerede en garnison som han kaldte Alexandria Eschate ved Syrdarjas bred i 329 fvt. Byen hedder nu Khujand. Referencer Eksterne henvisninger
Szir-darja

A Szir-darja (az ókorban ógörögül Ἰαξάρτης [Iaxartész], kazahul Сырдария [Szirdarija], tádzsikul Сирдарё [Szirdarjo], üzbégül Sirdaryo, perzsául سيردريا [Szirdarja vagy Szirdarjo]) egyike Közép-Ázsia két leghosszabb folyójának Üzbegisztán, Tádzsikisztán és Kazahsztán területén. Neve Ókori görög neve Iaxartész. A középkori muszlim források Szajhun névvel említik, mint a bibliai Édenkert négy nagy folyójának egyikét. Mai nemzetközi nevét keleten régóta használják, másutt azonban csak a 20. század elejétől terjedt el, korábban ókori görög neve különböző változatain ismerték. Leírása A Tien-san hegységben eredő folyók, a Narin és a Kara-darja találkozásával jön létre Üzbegisztánban, a Ferganai-medence keleti részében. (A Narin Kirgizisztánban, a Kara-darja Üzbegisztán keleti részében ered.) A Szir-darja a Ferganai-medencében nyugati irányban. Egy darabon határfolyó Üzbegisztán és Tádzsikisztán között, majd Tádzsikisztánban a Kajrokkumi-víztározóba folyik. Hudzsand után visszatér Üzbegisztánba és északnak fordul, azután a Turáni-alföldre kiérve északnyugatra. Felveszi jobbról a Chirchiq [Csircsik] folyót és átlép Kazahsztánba. Ezután beleömlik a Sardarai-víztározóba, utána északnak tart és felveszi jobbról az Arisz folyó vizét. Északnyugati irányban halad az Aral-tó felé, amelynek északi maradványába ömlik kelet felől. Ha felső folyásának tekintjük a Narin folyót, a Szir-darja Közép-Ázsiában a leghosszabb, mintegy 3019 kilométer – a Narin nélkül 2212 kilométer – de kevesebb vizet szállít az Amu-darjánál (a torkolat közelében átlagos vízhozama 1180 m³/másodperc). A Ferganai-medencében több mellékfolyójának a vize az intenzív öntözés miatt ma már nem éri el a Szir-darját. Vízgyűjtő területének nagysága nem pontosan felmért, felső folyása 462 000 km²-es terület folyója. A teljes vízgyűjtő mintegy 800 000 km², kilenc magyarországnyi terület lehet, de ennek nem több, mint negyedéből jut valóban víz a folyóba. Víztározók Kajrokkumi-víztározó (Tádzsikisztán) Sardarai-víztározó (Kazahsztán és Üzbegisztán) Települések a folyó mentén Dzsumasuj (Üzbegisztán) Hudzsand (Tádzsikisztán) Zsanakorgan (Kazahsztán) Kizilorda (Kazahsztán) Bajkonur (Kazahsztán) A történelemben A Szir-darja volt keleten a makedón Nagy Sándor hódításainak északi határa. Sok történész szerint itt alapította Kr. e. 329-ben állandó helyőrségi székhelynek Alexandria Eszkháte városát, a mai tádzsik Hudzsand elődjét. Valójában csak új nevet adott a Nagy Kürosz perzsa uralkodó által két évszázaddal korábban alapított Küropolisznak, és talán hozzá is építtetett a városhoz. Fordítás Ez a szócikk részben vagy egészben a Syr Darya című angol Wikipédia-szócikk ezen változatának fordításán alapul. Az eredeti cikk szerkesztőit annak laptörténete sorolja fel. Ez a jelzés csupán a megfogalmazás eredetét és a szerzői jogokat jelzi, nem szolgál a cikkben szereplő információk forrásmegjelöléseként. Jegyzetek
Syr Darja

De Syr Darja (Oezbeeks: Sirdaryo; Tadzjieks: Сирдарё = Sirdaryo; Kazachs: Сырдария = Syrdarīya, historische, Griekse naam: Jaxartes) is een 2212 kilometer lange rivier in Centraal-Azië. De rivier ontstaat bij Namangan in de Vallei van Fergana uit de samenvloeiing van twee bronrivieren die beide in Kirgizië ontspringen: de Naryn die uit het Tiensjan-gebergte komt en de Kara Darja uit de Alai-keten. De samenvloeiing ligt op het grondgebied van Oezbekistan, waarna hij via Tadzjikistan en opnieuw Oezbekistan al spoedig in noordwestelijke richting door zuidelijk Kazachstan naar het Aralmeer stroomt. Grootschalige irrigatie vanuit de rivier ondersteunt de landbouw in het stroomgebied, vooral katoenteelt, maar heeft ook bijgedragen aan het uitdrogen van het Aralmeer. In de oudheid stond de rivier bekend als de Jaxartes. In sommige Griekse bronnen wordt, enigszins misleidend, ook de naam Tanais gebruikt. Het element Darja in de huidige naam is het Iraanse woord voor zee en stroom. De rivier markeert de noordgrens van de veroveringen van Alexander de Grote. In 329 v.Chr. stichtte deze de stad Alexander Eschatê (waarschijnlijk op de locatie van de huidige stad Choedzjand) als permanente garnizoensplaats. Het gebied tussen de Syr Darja en de Amu Darja (in de klassieke oudheid gekend met de Latijnse naam Oxus) werd in de oudheid Transoxanië genoemd. en werd een wadi (= droog rivierdal) in het jaar 1975
Syr-daria

Syr-daria (kaz. Сырдария, tadż. Сирдарё, uzb. Sirdaryo, ros. Сырдарья) – rzeka w Kazachstanie, Tadżykistanie i Uzbekistanie. Jej długość określana jest jako 2012 km lub też 3019 km, wliczając bieg jej rzeki źródłowej Narynu. Jest najdłuższą rzeką Azji Środkowej. Powstaje z połączenia rzek Naryn i Kara-daria we wschodniej części Kotliny Fergańskiej. Jej dopływami są m.in. Ohangaron, Chirchiq, Keles i Arys. Przepływa przez wschodnie obrzeże pustyni Kyzył-kum, Nizinę Turańską, a także m.in. przez miasta Chodżent, Bekobod, Szardara, Kyzyłorda i Kazały. Powierzchnia jej dorzecza wynosi 219 tys. km². Uchodzi do Jeziora Północnoaralskiego (dawniej do Jeziora Aralskiego). Na rzece wzniesiono liczne budowle hydrotechniczne: tamy w Kyzyłordzie, Kazały i Toktogule, a także elektrownie wodne Szardara, Guliston (Kajrakkum) i Farchad. Przeszło 2 miliony hektarów pól są nawadniane wodami Syr-darii. W jej biegu uprawia się m.in. bawełnę (środkowy bieg) i ryż (dolny bieg). Ograniczenie dopływu wód do Jeziora Aralskiego doprowadziło pod koniec XX wieku do wysychania jego i delty rzeki oraz skażenia regionu nawozami i solą rozwiewanymi przez wiatr. W starożytności nosiła nazwę Jaksartes (Ἰαξάρτης) Zobacz też Ajdar-kul bitwa nad Jaksartesem rzeki Azji Przypisy
Rio Sir Dária

O rio Sir Dária ou Sir Darya (uzbeque: Sirdaryo; cazaque: Сырдарья; tadjique: Сирдарё; persa: سيردريا‎) é um rio da Ásia Central, por vezes conhecido como Jaxartes a partir de seu nome grego ὁ Ιαξάρτης. A denominação grega é derivada do persa antigo Yakhsha Arta ("Grande Perlado"), uma referência ao aspeto da água do rio. Em escritos medievais islâmicos, o rio é sempre chamado de Sayhoun (سيحون), que é o nome de um dos quatro rios do Paraíso (da mesma maneira, o Amu Dária era chamado de Jayhoun, outro daqueles quatro rios). O nome "Sir Dária", que vem do persa e é usado há muito tempo no Oriente, é relativamente recente nos registros do Ocidente. Anteriormente ao século XX, o rio era conhecido por uma das diversas versões do nome grego. Demarcava o limite setentrional das conquistas de Alexandre, o Grande. Historiadores gregos alegavam que ali, em 329 a.C., o rei macedônio teria fundado a cidade de Alexandria Eschate (literalmente, "Alexandria, a mais longínqua", a atual Khujand) com uma guarnição permanente. Na verdade, a cidade havia sido fundada por Ciro, o Grande. O rio surge de duas fontes nas montanhas de Tian Shan, no Quirguistão e no leste do Uzbequistão, e corre por cerca de 2212 km na direção oeste e noroeste pelo território uzbeque e no sul do Cazaquistão até desaguar no que resta do mar de Aral. A região por onde corre o rio possui um amplo sistema de canais, muitos construídos no século XVIII. A expansão maciça dos canais de irrigação durante o período soviético, para irrigar campos de algodão, provocou um desastre ecológico na área que levou a uma diminuição na vazão do rio. Atualmente, o Sir Dária seca bem antes de atingir o Mar de Aral que, em consequência, encolheu drasticamente. Com milhões de pessoas assentadas nas áreas de cultivo do algodão, não está claro como esta situação poderia ser corrigida. Referências
Sîrdaria

Sîrdaria (în uzbecă Sirdaryo; în kazahă Сырдарья; în tadjikă Сирдарё; în perioada antică gr. Jaxartes) este cel mai lung râu din Asia Centrală, cu o lungime de 2.212 km. Bazinul său are o suprafață de 150.000 km², ce include țări precum Uzbekistan, Tadjikistan, Kazahstan. Cursul apei Fluviul Sîrdaria ia naștere în munții Tian-Șan din Uzbekistanul de est, prin unirea (confluența) râurilor Narâna (izvorăște pe teritoriul Kîrgîzstanului având 807 km lungime) și Kara Darya (izvorăște pe teritoriul Kîrgîzstanului, având 180 km lungime). Curge spre vest, parcurcând teritoriul Uzbekistanului, Kazahstanului și Tadjikistanului, vărsându-se apoi în Marea Aral.
Sir Darja

Sir Darja (perzijsko: سيردريا; tadžikistansko: Сирдарё, kazahstansko: Сырдария, arabsko: سيحون; uzbekistansko: Sirdaryo), tudi Syrdarya ali Sirdaryo, je reka v Srednji Aziji, včasih znana kot Jahartes ali Yaxartes iz starogrškega imena Ἰαξάρτης. Grško ime izhaja iz starega perzijskega, Yakhsha Arta ("Velika biserna reka") glede na barvo vode. V srednjeveških islamskih spisih ima reka enotno ime Sayhoun (سيحون). Ime Ime Sir Darja je relativno novo. V zahodnih spisih, iz začetka 20. stoletja, je bila reka znana pod različnimi verzijami svojega imena iz stare grščine in se je imenovala po bitki pri reki Jahartes, ki je zaznamovala najsevernejšo mejo osvajanj Aleksandra Velikega. Grški zgodovinarji trdijo, da je tu v letu 329 pred našim štetjem je ustanovil mesto Alexandria Eschate (dobesedno "najdlje od Aleksandrije"), kot stalno naseljeno vojaško postojanko. Mesto se danes imenuje Khujand po mestu Cyropolis, ki ga je ustanovil Perzijski kralj Kir Veliki. Geografija Reka nastane iz dveh gorskih rek, ki izvirata v Nebeškem gorovju (Tian Shan) v Kirgizistanu in vzhodnem Uzbekistanom. To sta reki Naryn in Kara Darja. Sir Darja teče od sotočja dalje okoli 2.212 km proti zahodu in severozahodu Uzbekistana skozi Fergansko dolino do jeza Kairakkum na meji s Tadžikistanom. Nekoliko nižji nivo vode v Uzbekistanu doseže Turansko nižavje in zavije proti severu čez mejo do Kazahstana. V slednji teče Sir Darja proti severozahodu in tvori severni rob puščave Kizilkum ter se na jugu Kazahstana izlije v Aralsko jezero. Porečje Sir Darje odmaka površino okoli 800.000 km², vendar le nekaj več kot 200.000 km² dejansko prispeva pomemben delež vode. Njen letni pretok je zelo skromen in znaša le polovico svoje sestre reke Amu Darje. Ob svoji poti, Sir Darja namaka najbolj plodna bombažna polja v celotni Srednji Aziji, vključno z mesti, Kokand, Khujand, Kyzylorda in Turkestan. Namakanju služi obsežen sistem kanalov, od katerih je bila velika večina zgrajena v 18. stoletju v uzbekistanskem kanatu Kokand. Velika širitev namakalnih kanalov v času Sovjetske zveze, za potrebe namakanja bombažnih polj, ima za posledico veliko ekološko škodo na območju reke, ki se osuši še preden pride do Aralskega jezera, kar se je prvič zgodilo leta 1980, po letu 1988 pa dokončno presuši. Jezero se je posledično skrčilo na majhen ostanek svoje bivše velikosti. Stanje okolja je praktično nemogoče sanirati. Sir Darja je večkrat zajezena za namakanje in proizvodnjo energije. Največje umetno jezero je Kairakkum (tudi Kayrakum), ki obsega območje 520 km² in ima volumen4.160.000.000 km³ vode. Zunanje povezave iz Enciklopedije Britanice Sir Darja
Syr-Darja

Syr-Darja (uzbekiska: Sirdaryo; tadzjikiska: Сирдарё, Sirdarjo; kazakiska: Сырдария, Syrdarija; persiska: سیردریا, darya är persiska för flod), antikens Jaxartes (grekiska: ὁ Ιαξάρτης), är en 2 212 kilometer lång flod i Centralasien. Den börjar i staden Namangan i Ferganadalen i Uzbekistan där de två floderna Naryn och Kara-Darja flyter samman och löper därifrån först in i Tadzjikistan och sedan in i Uzbekistan igen innan den gör en vid båge på Turanlåglandet mot nordost genom Kazakstan där den så småningom rinner ut i Aralsjön. Området mellan Syr-Darja och den parallella floden Amu-Darja i söder kallas Transoxanien. Floden (under namnet Jaxartes) utgjorde Alexander den stores rikes nordöstra gräns. Alexander den store grundade år 329 f. Kr. staden Alexandria Eschate (dagens Chudzjand) som en garnison vid floden. Då man som del i Sovjetunionen började odla bomull i området användes floden för omfattande konstbevattning. Nu bevattnar floden gigantiska odlingar av bland annat bomull och ris, något som har minskat dess vattenflöde kraftigt och även lett till att Aralsjöns yta minskat dramatiskt. Tillrinningsområdet är över 800 000 kvadratkilometer, men endast lite över 200 000 av dessa bidrar med vatten till floden. Ekologisk skada En massiv utbyggnad av bevattningskanaler i Mellersta och Nedre Syr Darya under sovjetperioden för att vattna bomulls- och risfält orsakade ekologiska skador på området. Mängden vatten som togs från floden var sådan att under vissa perioder av året nådde inget vatten alls Aralsjön. Amu-Darja i Uzbekistan och Turkmenistan stod inför en liknande situation. Namnet Den andra delen av namnet (persiska: دریا, darya) betyder "flod" på centralasiatisk persiska, medan det i iransk persiska används för "sjö" eller "hav". Namnet är från 1700-talet. Det tidigast dokumenterade namnet är Jaxartes eller Iaxartes (Ἰαξάρτης) på klassisk grekiska och består av de två morfemen Iaxa och artes och finns med flera källangivelser, bland annat med koppling till Alexander den store. Det grekiska namnet går tillbaka på det fornpersiska namnet Yakhsha Arta (ungefär "Sann pärla"), kanske med anspelning på vattnet färg som påverkas av glaciärvatten Stöd för det fornpersiska ursprunget för detta namn återfinns också i den turkiska namngivningen, som den såg ut fram till tiden för den arabiska erövringen av området, då floden hette Yinçü, eller "Pärlfloden". Under Tangdynastin hade floden namnet Yaoshafloden 藥殺水 (MK: *jɨɐk-ʃˠɛt) och senare kom den att kallas Yefloden 葉河 (MK: *jiɛp). Sedan araberna erövrat området benämndes floden Seyhun (سيحون), som en av de fyra floderna som flöt fram från paradiset, (Jannah, جَنّة på arabiska). Det nuvarande namnet, Syr (Sïr), börjar användas först på 1500-talet. På 1600-talet kallar det turkiske historieskrivaren Abu al-Ghazi Bahadur Aralsjön för "Sïr-havet", eller Sïr Tengizi. Referenser Externa länkar Wikimedia Commons har media som rör Syr-Darja.
Сирдар'я

Сирдар'я (кирг. Сырдарыя, Sırdarıya, тадж. Сирдарё, узб. Sirdaryo, Сирдарё, каз. Syrdarııa, Сырдария) — річка в Центральній Азії, найбільша за довжиною і друга за водністю (після Амудар'ї). За античної доби мала назву Яксарт (дав.-гр. Ἰαξάρτης, Яксартос). Опис Утворюється при злитті Нарина і Карадар'ї у східній частині Ферганської долини. Стік Сирдар'ї формується в гірській частині басейну. Живлення переважно снігове, в меншій мірі льодовикове і дощове. Впадає в Північне (Мале) Аральське море. При виході з Ферганської долини річка перетинає Фархадські гори і далі тече по великій, місцями заболоченій заплаві шириною 14,7 км через Голодний степ. У середній течії (від Фархадських гір до Шардаринського водосховища) в Сирдар'ю впадають річки Ангрен (Ахангаран), Чирчик і Келес. Від Фархадського гідровузла починається Південно-Голодностепський канал. У нижній течії Сирдар'я протікає по східній і північній околицях пісків Кизилкум; річище річки тут звивисте і нестійке, у зимово-весняний період нерідкі повені. Остання притока — Арись. У пониззі річки на ділянці від міста Туркестан до райцентру Жосали є велика заплава (завширшки 10-50 км, завдовжки близько 400 км), пронизана безліччю проток, місцями заросла очеретом і тугаями, широко використовувана для сільського господарства (рисівник, баштанництво, овочівництво, місцями садівництво). У гирлі Сирдар'я утворює дельту (в районі міста Казалінськ) з численними протоками, озерами і болотами, використовувану для баштанництва. Сирдар'я раніше впадала в Аральське море, нині, внаслідок катастрофічного зниження його рівня і розпаду моря на дві частини (в 1989 році), річка впадає в північну частину моря (так зване «Мале море»). Води Сирдар'ї значною мірою розбираються на господарські потреби, в зв'язку з цим нинішній об'єм стоку в гирлі знизився більш ніж в 10 разів (з 400 м³/с до 30 м³/с) у порівнянні з умовно-природним періодом (до 1960 року). На 11-му кілометрі дериваційного каналу, що відходить від водосховища на Сирдар'ї, розташовується Фархадська ГЕС (архітектор Йосип Каракіс). На річці створено Кайраккумське водосховище (4,2 км³, Таджикистан) і Чардаринське (5,7 км³, Казахстан). З метою регулювання весняних паводків і скидів води з Токтогульської ГЕС, Казахстан побудував в Туркестанській області Коксарайське водосховище, інакше — Коксарайський контррегулятор, (довжина греблі 45 км) об'ємом в 3 мільярди кубометрів, яке вперше було заповнене навесні 2010 року. Повністю будівництво було закінчено в грудні 2011 р, але вже навесні 2011 р в водосховище Коксарай було акумульовано 2 млрд м.³ У 2012 році планувалося набрати повний об'єм.. На річці розташовані міста Худжанд, Бекабад, Сирдар'я, Шардара, Кизилорда, Казалінськ. Від Сирдар'ї відгалужуються численні канали (Великий Ферганський канал, Південний Ферганський канал, Північний Ферганський канал, Кизилкумський канал, Великий Андижанський канал, Андижансай, Савай, канал ім. Ахунбабаєва, Південно-Голодностепський канал) та колектори (Карагугон, Північно-Вагдадський колектор) Примітки Джерела Сирдар'я в енциклопедії Британіка[недоступне посилання з липня 2019] Посилання Сирдар'я // Універсальний словник-енциклопедія. — 4-те вид. — К. : Теза, 2006.
Baikonur Cosmodrome Site 110

Site 110 at the Baikonur Cosmodrome is a launch facility which was used by the N1 rocket during the late 1960s and early 1970s, and by the Energia rocket during the 1980s. Site Site 110 consists of two launch pads: The right (or east) pad, called "110/38" or "110R", was completed first. It was followed by the left (or west) pad, called "110/37" or "110L". The complex was built in the 1960s as part of the Soviet crewed lunar programs, for use by the N1 rocket. A total of five launches were made from the complex: Four N1 launches as well as one Energia launch, carrying the Buran spaceplane. Following the dissolution of the Soviet Union the Energia and Buran programmes were cancelled, and the complex was abandoned. Usage N1 Site 110 was intended as the launch site for crewed lunar landing missions using the Soyuz 7K-L3 spacecraft and the LK lander. The N1 made four flights, all of which were launched from Site 110, and all of which failed before the first stage had completed its burn. The first launch from the complex occurred from Site 110/38 on 21 February 1969, and was followed by another launch from the same pad on 3 July 1969. During the second launch the number 8 engine exploded a quarter of a second after liftoff, starting a fire at the base of the rocket. The rocket cleared the tower but by 12 seconds into the flight the fire had caused all but one of the remaining engines to fail, and the rocket fell back onto the launch pad. The resulting explosion destroyed the right pad, shattered windows six kilometres from the pad, and could be seen 35 kilometres (22 mi) away in Leninsk. It took over eighteen months to rebuild the pad. N1 launches resumed on 26 June 1971, with the first from the left pad. Following its failure, and the failure of another launch on 23 November 1972, the development of the N1 was abandoned. Energia Both N1 pads at Site 110 were then rebuilt for launching Energia rockets and adapted for crewed flights. The two rotating service towers on both pads were reduced in height by 60 metres (200 feet) to match the shorter stack height of the Energia rocket. A third pad was constructed from the ground up at Site 250 for testing and uncrewed launches. Energia rockets only flew twice. The first flight (Energia-Polyus) on 15 May 1987 was made from Site 250, and the second flight (Energia-Buran) from Site 110/37. The only Energia launch from Site 110 occurred at 03:00 UTC on 15 November 1988, carrying the first Buran shuttle on an uncrewed test flight. Later use Today both launch pads at Site 110 are still standing, but have fallen into disrepair. Site 110 was considered as a location for the Bayterek Launch Complex, which is to be built at Baikonur for Angara launches, however Baikonur's other Energia launch complex, Site 250, was chosen instead. Site 200/40, a Proton launch complex, had also been under consideration. References
Kompleks startowy nr 110 kosmodromu Bajkonur

Kompleks startowy nr 110 – rosyjski (dawniej związkowy) nieczynny kompleks startowy w kosmodromie Bajkonur (Kazachstan) przeznaczony dla rakiet N1 oraz Energia. Kompleks ten został wybudowany jako miejsce startu dla załogowych misji lądowania na Księżycu N1/Ł3, przy użyciu statku kosmicznego Sojuz 7K-Ł3 i lądownika LK. Superciężka rakieta N1 wykonała cztery loty próbne (wszystkie uruchomione z kompleksu 110), jednak wszystkie zakończyły się katastrofą przed odłączeniem pierwszego członu. Pierwszy start z tego kompleksu miał miejsce 21 lutego 1969 r. z wyrzutni 110/38, zaś 3 lipca 1969 r. nastąpił kolejny start z tej samej platformy. Podczas drugiego startu nastąpiła awaria silników stopnia 1 podczas startu na wysokości ok. 150 m. Kawałek metalu dostał się do pompy utleniacza, co wywołało eksplozję w jednym z silników pierwszego stopnia. Wybuch uszkodził przewody paliwowe sąsiednich silników, ogień gwałtownie się rozprzestrzenił i rakieta przewróciła się niszcząc cały kompleks startowy. Eksplozja zniszczyła prawą wyrzutnię, rozbiła okna sześć kilometrów od kompleksu i była widoczna 35 kilometrów dalej w Leninsku. Odbudowa trwała ponad osiemnaście miesięcy. Loty N1 zostały wznowione 26 czerwca 1971 roku, tym razem z lewej wyrzutni. Po kolejnej awarii i niepowodzeniu następnego startu 23 listopada 1972 roku, projekt N1/Ł3 został porzucony. Obie wyrzutnie N1 zostały następnie przebudowane do obsługi rakiet Energia oraz promów Buran. Dwie obrotowe wieże serwisowe zostały zmniejszone o 60 metrów, aby dopasować się do mniejszej wysokości rakiety Energia. Trzecia wyrzutnia została zbudowana od podstaw jako kompleks nr 250 i była przeznaczona do startów bezzałogowych. Rakiety Energia startowały tylko dwa razy. Pierwsza misja (Energia-Polus) w dniu 15 maja 1987 roku została wystrzelona z kompleksu 250, zaś druga (Buran 1K1) – z 110/37. Był to ostatni start z tego kompleksu i jednocześnie ostatni start rakiety Energia. Dziś obie wyrzutnie nr 110 nadal stoją, jednak popadły w ruinę. Kompleks 110 wybrany został jako lokalizacja dla Bayterek Launch Complex, który ma być przeznaczony dla rakiet Angara, jednak ostatecznie wybrano kompleks nr 250. Rozważano również kompleks startowy nr 200, wykorzystywany obecnie przez rakiety Proton. Przypisy
Baikonur Cosmodrome Site 109

Site 109/95 at the Baikonur Cosmodrome is a missile silo built for use by the R-36 missile, which has been converted into a launch site for the Dnepr carrier rocket. Nineteen R-36 ICBMs were launched on test flights from Site 109 between its activation in 1974, and deactivation in 1983. It was subsequently reactivated for the Dnepr programme, which uses a modified R-36 missile to place satellites into orbit. The Dnepr made its maiden flight from Site 109 on 21 April 1999. The most recent launch from Site 109 was a Dnepr, with the German TanDEM-X satellite, which was launched on 21 June 2010. References Wade, Mark. "Baikonur LC109". Encyclopedia Astronatuica. Retrieved 1 September 2023.