Kościół św. Wawrzyńca „in Panisperna”

Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna (wł. Chiesa di San Lorenzo in Panisperna) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie. Świątynia ta jest kościołem rektoralnym parafii Santi Vitale e Compagni Martiri in Fovea oraz kościołem tytularnym. Jest też kościołem stacyjnym z drugiego czwartku wielkiego postu. Lokalizacja Kościół znajduje się w I Rione Rzymu – Monti przy Via Panisperna 90. Patron Patronem świątyni jest św. Wawrzyniec – diakon, który poniósł śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w 258 roku. Nazwa Pochodzenie określenia „in Panisperna” jest nieznane. Nazwa ulicy Via Panisperna pochodzi od nazwy kościoła (a nie odwrotnie). Istnieje kilka teorii mających wytłumaczyć to określenie: nazwa składa się z dwóch łacińskich słów: panis (chleb) i perna (szynka) i miałaby się wywodzić od rozdawania ubogim chleba z szynką (lub jakimś jej średniowiecznym odpowiednikiem) przy furcie klasztoru (istnieje również wersja, że miało się to odbywać w święto św. Wawrzyńca 10 sierpnia na pamiątkę rozdania przez patrona biednym majątku Kościoła) dwa rody: Pane i Perna miały mieć w tej okolicy swoje posiadłości nazwa ma pochodzić od słowa, którego użył papież Jan XXII w jednej ze swoich bulli, w której określił ten kościół jako Parasperna, przy czym wyraz ten jest różnie tłumaczony: parasperna w antycznej łacinie miał znaczyć „odseparowany”, co z kolei miało się wiązać z tym, że świątynia stała daleko od drogi głównej, ukryta pomiędzy winnicami klasztornym miał powstać z połączenia greckiego słowa para („blisko”) i wywodzącego się ze starożytnej łaciny sperno („granica”), co wskazywałoby, że kościół znajdował się w pobliżu granicy między jakimiś ważnymi posiadłościami. Historia Według tradycji kościół zbudowano w IV wieku w miejscu, gdzie męczeńską śmierć poniósł św. Wawrzyniec (chociaż według innej tradycji miało się to stać przy via Tiburtina). Pierwsze wyraźne odniesienie do kościoła znajduje się w Liber Pontificalis dla czasów pontyfikatu papieża Hadriana I (VIII wiek), który odnowił świątynię. W średniowiecznych inwentarzach kościół ten figuruje pod nazwą San Lorenzo in Formoso. W średniowieczu w klasztorze przy kościele mieszkali benedyktyni, później ich miejsce zajęły benedyktynki. W 1300 roku papież Bonifacy VIII rekonsekrował kościół po przebudowie, a następnie kompleks został przekazany Ubogim Siostrom św. Klary, które wprowadziły się tutaj w roku 1308. Zakonnice z tego klasztoru przyjaźniły się ze św. Brygidą, na jej prośbę uroczystości żałobne po jej śmierci odbyły się w tym właśnie kościele, po czym jej ciało przewieziono do Szwecji, natomiast klaryski zachowały jej modlitewnik, płaszcz, a nawet jedną rękę. W latach 1565–1574 kompleks został przebudowany na zlecenie papieża Grzegorza XIII, pracami kierował Francesco da Volterra. Brama od strony Via Panisperna została dodana w 1754 roku, wtedy też znacząco odrestaurowano wnętrze kościoła. Prace drogowe spowodowały obniżenie poziomu Via Panisperna przed klasztorem, w związku z czym bramę wyposażono w nową klatkę schodową oraz odnowiona na zlecenie papieża Leona XIII w 1893 roku. Architektura i sztuka Dwie rampy prowadzą do bramy wejściowej na dziedziniec. We frontonie nad bramą znajduje się herb papieża Leona XIII. Dzwonnica ma postać kwadratowej wieży z czerwonej cegły. Z każdej strony znajdują się dwa okrągłe otwory oddzielone kamiennym filarem. Dwukondygnacyjna fasada pochodzi z 1675 roku, a jej obecny wygląd jest efektem restauracji w 1893 roku. Pierwsza kondygnacja ma cztery pilastry doryckie podtrzymujące belkowanie, a także duże wejście ograniczone wąskimi pilastrami, wspierającymi fronton, którego tympanon zawiera skrzydlatą głowę putta z festonami i wstążkami. Drewniane drzwi z rzeźbionymi panelami są uważane za projekt Carlo Rainaldiego, z tym że dwa środkowe panele w górnym rzędzie nie są oryginalne, ale zostały wstawione w 1893 roku (przedstawiają one św. Wawrzyńca i św. Franciszka). Druga kondygnacja fasady ma cztery jońskie pilastry stojące na cokołach. Wspierają one górne belkowanie z małym trójkątny frontonem nad wewnętrzną parą pilastrów. W środkowej części górnej kondygnacji znajduje się obramowane okrągłe okno, a nad nim tablica z napisem dedykacyjnym: Divi Laurentii M[arty]ris aedes inpanis perna MDLXXIIII. Wnętrze kościoła ma nawę główną oraz nawy boczne, które zostały podzielone ścianami na boczne kaplice, po trzy z każdej strony. Wygląd wnętrza pochodzi z XVIII wieku. Boczne kaplice są oddzielone szerokimi filarami, z których każdy ma nałożony płytki pilaster koryncki, wspierający wewnętrzne belkowanie z fryzem. Sklepienie kolebkowe ma półkolistą lunetę okienną nad każdą kaplicą. Duży centralny panel fresku przedstawia Apoteozę św. Wawrzyńca, autorstwa Antonio Bicchierai z około 1700 roku. Prezbiterium zbudowano na planie kwadratu. Na jego tylnej ścianie znajduje się fresk autorstwa Pasquale Cati Męczeństwo św. Wawrzyńca, który został wykonany w latach 1585–1591. Kaplice boczne Kaplica św. Klary Pierwsza kaplica po prawej stronie poświęcona jest założycielce klarysek św. Klarze. Obraz ołtarzowy Cud św. Klary autorstwa Antonio Nessi został namalowany w 1756 roku. Na ołtarzu znajduje się również niewielka kopia obrazu Matki Bożej z Pompei. Kaplica świętych Kryspina i Kryspiniana Druga kaplica po prawej stronie poświęcona jest braciom męczennikom św. Kryspinowi i Kryspinianowi, patronom szewców. Ołtarz przedstawia świętych patronów otrzymujących korony męczeństwa od aniołów. Kaplica Niepokalanego Poczęcia W ostatniej kaplicy po prawej stronie znajduje się obraz ołtarzowy Matki Bożej Niepokalanie Poczętej autorstwa Giuseppe Ranucciego z 1757 roku. Kaplica św. Franciszka Pierwsza kaplica po lewej stronie poświęcona jest św. Franciszkowi z Asyżu. Obraz ołtarzowy Stygmaty św. Franciszka jest autorstwa Niccolò Lapiccoli, natomiast mały obraz na ołtarzu przedstawia św. Łucję trzymającą naczynie z wyłupionymi oczami. Kaplica św. Brygidy Kaplica św. Brygidy jest drugą po lewej stronie. Obraz ołtarzowy Modlitwa św. Brygidy przed krucyfiksem, autorstwa Giuseppe Montesanti, został wykonany w 1757 roku. Kaplica krucyfiksu W ostatniej kaplicy po lewej stronie znajduje się XVIII-wieczny obraz ołtarzowy przedstawiający Kalwarię. Kardynałowie prezbiterzy Kościół św. Wawrzyńca in Panisperna jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus Sancti Laurentii in Panisperna). Tytuł ten został ustanowiony 6 lipca 1517 roku przez Leona X. Przypisy