Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli

Genua: Le Strade Nuove i system pałaców Rolli (ang. Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli, wł. Genova: Le Strade Nuove ed il complesso dei Palazzi dei Rolli) – zespół renesansowych i barokowych pałaców w historycznym centrum Genui, wybudowanych pod koniec XVI i na początku XVII wieku wzdłuż tzw. „nowych ulic” (Strade Nuove). Pałace z listy Rolli (wł. rollo – lista) zbudowały najbogatsze i najbardziej wpływowe rodziny arystokratyczne Republiki Genui. Mają one pewne cechy wspólne: zostały wzniesione przeważnie jako trzy- lub czteropiętrowe budynki z otwartymi schodami, dziedzińcami oraz loggiami z widokiem na ogrody. Są one oryginalnym przykładem publicznego systemu prywatnych rezydencji, których właściciele zobowiązani byli – zgodnie z uchwałą Senatu z 1576 roku – do przyjmowania państwowych gości. Charakterystyczna dla architektury poszczególnych pałaców jest różnorodność rozwiązań, a ich ponadczasowa wartość polega na ich dostosowywaniu do specyfiki miejsca oraz do specyficznej organizacji społeczno–ekonomicznej. Strade Nuove i system pałaców Rolli reprezentują pierwszy w Europie przykład projektu rozwoju urbanistycznego o jednolitych założeniach, rozdzielanego przez władze publiczne. Strade Nuove oraz pałace z listy Rolli zostały w 2006 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Historia Strade Nuove W 1551 roku, podczas rządów admirała Andrei Doria, zapoczątkowano budowę ulicy Strada Nuova (jej nazwę zmieniono później na via Garibaldi), która miała stać się dzielnicą miejskiego dobrobytu. Później w skład systemu Strade Nuove weszły ulice Lomellini i Balbi. Strade Nuove powstały na północ od miasta średniowiecznego, którego ciasne, gęsto zabudowane ulice nie stwarzały możliwości do wznoszenia okazałych rezydencji. Wielkie rody genueńskie zawsze dążyły do grupowania się w coraz okazalszych dzielnicach, odznaczających się wspaniałością i przepychem architektonicznym. Peter Paul Rubens był tak bardzo zdumiony nowoczesnością zbudowanych przy Strada Nuova pałaców, że zebrał w jednym tomie ich rysunki, tak, aby były przykładem dla wielkich rodzin w Antwerpii. Zgromadzone w jednym miejscu budynki głównych rodów genueńskich sprawiły, iż ulica zyskała miano Via Aurea (Złota Droga), następnie Via nuova dei palazzi, aż w 1882 roku magistrat zdecydował się nazwać ulicę imieniem bohatera narodowego Włoch, Giuseppe Garibaldiego. Ulica Garibaldiego ze swymi pałacami jest dziś z architektonicznego punktu widzenia jedną z najbardziej interesujących ulic świata. Pałace z listy Rolli W 1576 roku Republika Genui ustanowiła ustawową listę Rolli, uznając najznaczniejsze pałace za miejsca do oficjalnego podejmowania znamienitych gości. Dzięki ówczesnym traktatom architektonicznym przykłady te zostały spopularyzowane, czyniąc Strade Nuove i późnorenesansowe pałace Genui znaczącym kamieniem milowym w rozwoju architektury manierystycznej i barokowej w Europie. Pałace te stanowią wybitny przykład miejskiego kompleksu, składającego się z arystokratycznych budynków o wysokich walorach architektonicznych, które ilustrują dokonania kupieckiego miasta Genui u szczytu jej potęgi gospodarczej i politycznej w XVI i XVII stuleciu. Dziedzictwo kulturowe Wyznaczony obszar ochronny otacza zespół Strade Nuove i część średniowiecznej tkanki miejskiej. Ma on powierzchnię 113 ha, podczas gdy same pałace zajmują 15,777 ha. Układ ulic tego zaplanowanego, renesansowego zespołu urbanistycznego, usytuowanego powyżej miasta średniowiecznego został zachowany w stanie nienaruszonym. Zespół listy Rolli obejmuje 42 pałace, najbardziej reprezentatywne i najlepiej zachowane, jeśli chodzi o ich pierwotny wygląd. Pałace z listy Rolli są położone przy ulicach Lomellini, Garibaldi i Balbi. Do najpiękniejszych zaliczają się: XVII-wieczny pałac Rodolfo e Francesco Maria Brignole, znany jako Palazzo Rosso oraz XVI-wieczne Palazzo Luca Grimaldi (Palazzo Bianco) i Palazzo Niccolò Grimaldi (Palazzo Doria-Tursi). Wszystkie trzy zlokalizowane są przy ulicy Garibaldi, a najbardziej majestatycznym spośród nich jest Palazzo Doria-Tursi. Pałace te stanowią pierwszą część Muzeów przy Strada Nuova (wł. Musei di Strada Nuova). Mają w swych zbiorach dzieła sztuki włoskiej, flamandzkiej i hiszpańskiej, w tym prace takich artystów jak: Guercino, Veronese, Antoon van Dyck, Caravaggio, czy Antonio Canova (rzeźba Magdalena pokutująca). Do grupy najpiękniejszych pałaców z listy Rolli zalicza się też Pałac Królewski (Palazzo Reale) położony przy ulicy Balbi, zbudowany w XVII wieku przez ród Balbi i przebudowany w XIX wieku przez dynastię sabaudzką. Także ten pałac jest dzisiaj muzeum, w którego 23 salach prezentowana jest sztuka epoki. Oprócz pałaców Rolli na obszarze tym znajdują się również inne zabytkowe budynki, takie jak średniowieczne domy, czy budynki wybudowane stosunkowo niedawno. Współczesne ingerencje w zabytkową tkankę Starego Miasta (jak dobudowa do teatru miejskiego) są jednak stosunkowo ograniczone i nie zakłócają jej ogólnego charakteru. Status prawno-własnościowy pałaców z listy Rolli Pałace reprezentują kilka rodzajów własności. Niektóre z nich są własnością prywatną, inne - własnością publiczną: gminną (Gmina Genua) lub państwową (Ministero dei beni e delle attività culturali e del turismo), w niektórych mieszczą się biura i instytucje publiczne, a także muzea, jeszcze inne mają mieszaną formę własności. Od 2002 roku, pałace stanowią część związku Palazzi dei Rolli, organizacji, która je promuje i nimi zarządza. Uwagi Przypisy Linki zewnętrzne Genova: le strade nuove e il sistema dei palazzi dei Rolli Strona oficjalna (wł. • ang.)