Biblioteca Marciana

Biblioteca Nazionale Marciana, także Biblioteca di San Marco – jedna z największych bibliotek we Włoszech i jednocześnie najważniejsza biblioteka Wenecji. Posiada w swoich zbiorach jeden z najważniejszych w świecie zbiorów rękopisów greckich, łacińskich i orientalnych. Siedziba biblioteki znajduje się przy placu św. Marka, pomiędzy Dzwonnicą św. Marka (wł. Campanile di San Marco) i gmachem mennicy (wł. La Zecca). Biblioteka nosiła w swojej historii także inne nazwy: Biblioteca Marciana, Biblioteca di San Marco, Libreria Marciana, Libreria Sansoviniana, Libreria Vecchia i Libreria di San Marco. Historia Po raz pierwszy plany stworzenia publicznej biblioteki w Wenecji pojawiły się w 1362 r., jednakże inicjator przedsięwzięcia – Francesco Petrarca nie zdołał zrealizować swojego projektu. W chwili śmierci przekazał swoją prywatną bibliotekę rodowi Da Carrara, Panom Padwy. Zalążkiem przyszłej biblioteki publicznej w Wenecji stał się zbiór ksiąg ofiarowanych przez kardynała Giovanniego Bessariona, który w dniu 31 maja 1468 r. dokonał uroczystej donacji na rzecz Republiki Weneckiej "ad communem hominum utilitatem" (łac. "na powszechny ludzi użytek"); zbiór Bessariona był jedną z większych kolekcji swoich czasów i składał się z 746 kodeksów, spośród których 482 kodeksy spisane były po grecku i 246 po łacinie, do których po śmierci donatora dołączyło kolejne 250 manuskryptów. Biblioteka zwiększała swój zasób dzięki licznym donacjom i zapisom testamentowym, jak również dzięki włączaniu całych kolekcji innych bibliotek Wenecji i Najjaśniejszej Republiki. Wiele z ofiarowanych kodeksów pochodziło z Bizancjum, zdobytego w 1453 r. przez siły osmańskie. Także dzięki temu Wenecja stała się czołowym ośrodkiem studiów nad klasykami greckimi, przyciągając licznych humanistów, spośród których wielu było skupionych wokół wydawcy Alda Manunzia w Akademii Aldyńskiej. W 1603 r. weszła w życie ustawa nakazująca każdemu wydawcy książek w granicach Republiki Weneckiej złożenie w Bibliotece św. Marka egzemplarza obowiązkowego każdej książki tłoczonej w posiadłościach weneckich; w ten sposób Libreria św. Marka stała się biblioteką państwową Najjaśniejszej Republiki Weneckiej. Po upadku Wenecji w r. 1797 zbiory zgromadzeń religijnych zniesionych dekretami Napoleona zostały przejęte do zbiorów Biblioteki Marcjańskiej. W 1811 r. biblioteka została przeniesiona do sąsiedniego Pałacu Dożów (wł. Palazzo Ducale), po czym dopiero w 1924 r. powróciła do swojej historycznej siedziby. Obecnie poza Palazzo della Libreria zajmuje budynki Fabbrica della Zecca w dawnym kompleksie weneckiej mennicy państwowej, projektantem budynku jest Jacopo Sansovino. Bibliotekarze Marcantonio Sabellico (1436-1506) ? od 1530 r. Pietro Bembo (1470-1547) ? przez 40 lat kustoszem biblioteki był Jacopo Morelli pochodzący z Barbengo. Fasada gmachu Fasadę zaprojektował Jacopo Sansovino, któremu zlecono zbudowanie gmachu wyraźnie zaznaczającego się w strukturze przestrzennej placu, jednakże nie umniejszając znaczenia i walorów przestrzeni placu; ponadto Sansovino musiał tak skomponować zabudowę, aby nie naruszyć starszych obiektów stojących przy nim. Fasada została skomponowana jako dwupoziomowa, z użyciem porządku spiętrzonego, który w sposób definitywny określił dekorację budowli; w partii parteru zastosowano porządek dorycki z tryglifami i wydatnymi metopami, natomiast w partii piętra Sansovino zastosował porządek joński. Za wielce innowacyjne uchodzi zastosowanie serlian określających wyraz plastyczny górnej partii fasady. Dekoracja fasady oparta na ornamentach została wzbogacona i uszlachetniona rzeźbami figuralnymi (nie należy zapominać, że Sansovino był także rzeźbiarzem i wykorzystał swoją wiedzę w tym zakresie); wielki gzyms ze statuami ustawionymi na osiach kolumn są doskonałym przykładem renesansowego zwieńczenia fasady. Po raz pierwszy zastosowano w Palazzo della Libreria opróżnienie pól parapetów w zwieńczeniu, poza tą innowacją całość została skomponowana zgodnie z modelami rzymskimi, i tak na przykład zastosowano festony, stosowane w rzymskiej sztuce sepulkralnej. Palladio określił budynek biblioteki jako najbogatszy i najbardziej ozdobny budynek jaki powstał od czasów antycznych aż dotąd. Libreria Kardynał Bessarion zastrzegł sobie, że książki z jego donacji mają zostać pomieszczone w godnej swojej wartości siedzibie, zbudowanie godnej siedziby zabrało władzom Republiki Weneckiej kilkadziesiąt lat. Początkowo zbiory biblioteki umieszczono w budynku przy Riva degli Schiavoni, następnie przy Placu św. Marka, wreszcie w pałacu Dożów. Dopiero w 1537 r. rozpoczęto według projektu Sanosvina budowę gmachu Palazzo della Libreria przy Placu św. Marka; w 1545 r. zawalił się strop nad czytelnią biblioteki, przez co Sansovino trafił do więzienia. Dzięki zabiegom wpływowych przyjaciół został jednakże wypuszczony i dzięki temu mógł wznowić prace budowlane, jednakże z własnych środków musiał pokryć koszty odszkodowania. Biblioteka wprowadziła się do budynku w 1553 r.; budynek nie został jednak w pełni ukończony do tego momentu, ostatnie prace przy nim przeprowadził Vincenzo Scamozzi w 1588 r.; Scamozzi objął kierownictwo budowy po śmierci Sansovina, która nastąpiła w 1570 r. Przy ozdabianiu gmachu pracowali między innymi tacy artyści jak Tycjan, Paolo Veronese, Alessandro Vittora, Battista Franco, Giuseppe Porta, Bartolomeo Ammannati i Tintoretto. Jednopiętrowy budynek posiada parter ozdobiony arkadami w porządku doryckim, powyżej którego znajduje się belkowanie doryckie złożone z naprzemiennych tryglifów i metop; ponad nim znajduje się piętro zbudowane w porządku jońskim, ponad którym umieszczono bogaty fryz, na którym przedstawiono putta i festony z kwiatów; połacie ponad obramieniami łuków wewnętrznych serlian wypełniono bogatą dekoracją rzeźbiarską. W zwieńczeniu znajduje się balustrada, na której ustawiono posągi bóstw greckich i rzymskich, dzieła Alessandra Vittorii i innych znanych artystów. Zbiory Biblioteca Nazionale Marciana posiada szczególnie bogate zbiory z zakresu filologii klasycznej i historii Wenecji. Na zbiory biblioteki składają (2006): 622 804 tomy książek drukowanych; 2887 inkunabułów; 13 113 rękopisów; 24 069 woluminów druków z XVI w. Najbardziej wartościowymi egzemplarzami ze zbiorów Biblioteki św. Marka są dwa kodeksy z rękopisami Iliady: Homerus Venetus A oraz Homerus Venetus B. Godne wspomnienia są także Chronologia magna autorstwa Fra Paolino, manuskrypt z pismami Pliniusza z 1481 r., dawniej własność Giovanniego Pico della Mirandoli, jak również egzemplarz pierwszej książki wydrukowanej w Wenecji - Epistolae ad familiares Cycerona z 1481 r. Biblioteka posiada także 56 tomów dziennika Marina Sanuda Młodszego, stanowiącego jedno z najważniejszych źródeł do historii Wenecji w latach 1496-1533; książnica posiada także kompletny zbiór druków spod prasy Alda Manunzia, tzw. Aldynów. Kolekcja kartograficzna składa się z map i atlasów, zarówno dawnych, jak i współczesnych; do najstarszych zabytków kartografii należy mapa świata Fra Mauro z 1459 r. oraz plan Wenecji Jacopa de’ Barbari z 1500 r. Wybrane rękopisy Codex Nanianus Codex Cumanicus Kodeks 0243 Minuskuł 205 Minuskuł 206 Minuskuł 207 Minuskuł 208 Minuskuł 209 Minuskuł 210 Minuskuł 211 Minuskuł 212 Minuskuł 213 Minuskuł 214 Minuskuł 215 Minuskuł 217 Minuskuł 354 Minuskuł 355 Minuskuł 357 Minuskuł 405 Minuskuł 406 Minuskuł 407 Minuskuł 408 Minuskuł 409 Minuskuł 410 Minuskuł 411 Minuskuł 412 Minuskuł 413 Minuskuł 414 Minuskuł 415 Minuskuł 416 Minuskuł 417 Minuskuł 418 Minuskuł 419 Minuskuł 599 Minuskuł 891 Minuskuł 893 Lekcjonarz 107 Lekcjonarz 108 Lekcjonarz 109 Lekcjonarz 110 Lekcjonarz 139 Lekcjonarz 140 Lekcjonarz 141 Lekcjonarz 142 Lekcjonarz 264 Lekcjonarz 265 Lekcjonarz 266 Lekcjonarz 267 Lekcjonarz 268 Lekcjonarz 269 Codex Marcianus CCXXVIII Przypisy Bibliografia Giannantonio Moschini, Narrazione intorno alla vita e alle opere di D. Iacopo Morelli, in Operette di Iacopo Morelli, bibliotecario di San Marco, ora insieme raccolte con opuscoli di antichi scrittori, I, Tipografia di Alvisopoli, Venezia 1820. Carlo Palumbo Fossati, Le origini ticinesi di Jacopo Morelli bibliotecario della Marciana, in «Lettere venete», 10-11, n. 31-36, Venezia 1976, 174-182. Marino Zorzi, La Libreria di San Marco: libri, lettori, società nella Venezia dei Dogi, Mondadori, Milano 1987. Linii zewnętrzne Oficjalna strona internetowa Biblioteca Nazionale Marciana (wł.)