NoeFlandre/osm-polygon-wikidata-only huggingface dataset:
Golem (Niki de Saint Phalle)

Der Golem, umgangssprachlich Mifletzet (hebräisch für „Monster, Ungeheuer, Scheusal“) genannt, ist eine Monumentalskulptur auf einem Spielplatz in Westjerusalem. Erbaut wurde die Skulptur 1971–1972 von der Bildhauerin Niki de Saint Phalle. Aufbau und Geschichte Die an den mittelalterlichen Golem erinnernde Skulptur befindet sich im öffentlich zugänglichen Rabinovitz-Park im Stadtviertel Kiryat Yovel. Sie besteht aus einem überdimensionierten Kopf mit drei roten Zungen, die als Rutschen dienen, deren oberes Ende über einen Treppenaufgang an der hinteren Seite der Skulptur erreichbar ist. Die Benutzer gehen die Stufen hinauf, durchqueren den Kopf und lassen sich über die Zungen hinunter in den großen Sandkasten gleiten, in dem die Skulptur steht. Niki de Saint Phalle erhielt den Auftrag zur Errichtung der Skulptur vom damaligen Bürgermeister Teddy Kollek, der sich gegen den Widerstand besorgter Eltern und der städtischen Parkkommission durchsetzen musste. Als die Kommission das Projekt verwarf, bat Kollek sie, die Abstimmung zu wiederholen. In einem Interview mit der Los Angeles Times erklärte de Saint Phalle 1988, sie habe sich damals dafür eingesetzt, dass eine beängstigende Skulptur an einem sicheren Ort errichtet werde, damit Kinder lernten, ihre Ängste zu bezwingen. Bei den Bauarbeiten leistete ihr Ehemann, Jean Tinguely, technische Hilfe, unterstützt von Rico Weber und Paul Wiedmer. Diese von de Saint Phalle scherzhaft „All Stars Swiss Team“ genannte Künstlergruppe beteiligte sich später auch an der Errichtung des „Gartens des Tarock“ in der Toskana. Im Jahr 2014 sollte die Golem-Skulptur versetzt werden, um Platz für eine Verlängerung der Straßenbahnlinie (Stadtbahn Jerusalem) zu schaffen. Dagegen erhob sich Protest, und es wurden Unterschriften von mehr als 3000 ablehnenden Bürgern bei der Stadtverwaltung eingereicht. Galerie Weblinks A Monster in Belgium – The Dragon of Knokke Niki de Saint Phalle Einzelnachweise
Le Golem (Niki de Saint Phalle)

Le Golem, plus familièrement appelé Le Monstre ou Mifletzet (Monster), est une sculpture monumentale pour le jardin d'enfants de Jérusalem-Ouest, en Israël, commandée à Niki de Saint Phalle par le maire de l'époque, Teddy Kollek, qui a tenu bon face aux opposants, des parents qui la trouvaient au premier abord « effrayante ». Il existe actuellement un comité de soutien à la fois pour sa réhabilitation et pour la conservation du parc qui l'abrite. Construction Pour construire cette grosse tête dont trois langues servent de toboggan de 9 × 14 × 16 m, Jean Tinguely devient l'assistant de la créatrice. C'est lui qui intervient comme technicien, aidé par ses collaborateurs Rico Weber et Paul Wiedmer, une équipe que Niki surnomme All Stars Swiss Team et dont une partie sera présente pour la réalisation du Jardin des Tarots en Toscane. Selon le Jessica Steinberg, du Jérusalem Times « Le Golem de Niki de Saint Phalle, monstre à deux étages est l'attraction centrale du parc. L'ancien directeur du musée d'Israël, le docteur Martin Weyl, aime à rappeler que c'est le maire lui-même qui l'a inauguré par une glissade, mais qu'il n'a jamais pu retourner à l'étage supérieur, tant la foule d'enfants était dense. » Au cours d'une interview au Centre Pompidou de Paris en 1980, Niki de Saint Phalle avait déclaré que ce Monstre était une des sculptures monumentales dont elle était la plus fière. Le Golem a donné son nom courant au parc Rabinovich que l'on désigne désormais sous le terme familier de parc du monstre. Les réticences, puis la défense Au début, les parents trouvaient ce monstre trop sinistre pour leurs enfants. Il a fallu que le maire de la ville insiste pour que finalement, Le Golem de Niki voie le jour. C'est une des attractions du quartier. Un tramway y conduit. Situé sur les hauteurs de Kiryat Hayovel, il occupe un espace que la mairie souhaitait récemment utiliser pour prolonger la ligne de tramway. Une levée de boucliers s'est ensuivie. Il s'agissait pour les riverains de protéger et les arbres, et le monstre. Le quartier possède aussi une deuxième sculpture monumentale, non loin de celle-là : située au pied du mont Herzl, elle porte le nom de Hommage à Jérusalem, elle est l'œuvre d'Alexander Calder. Galerie Bibliographie Collectif Grand Palais (dir.), Niki de Saint Phalle : 1930-2002, Paris, RMN, 2014, 367 p. (ISBN 978-2-7118-6151-4). Notes et références Portail des espaces verts Portail de la sculpture Portail d’Israël Portail de l’art contemporain
Тель-Дан (заповедник)

Тель-Дан — заповедник, расположенный на севере Израиля. Находится по шоссе 99 (Кирьят Шмона — Масаада), примерно в 11 км от перекрёстка ха-Мецудот, невдалеке от кибуца Дан. Тель-Дан расположен на территории, составляющей около 50 гектаров, через него проходят четыре туристических пешеходных маршрута. В 2000 году арочные городские ворота древнего города Дан, вместе с источниками заповедника Тель-Дан были внесен в предварительный список объектов всемирного наследия ЮНЕСКО. Природный заповедник Река Дан — один из немногих водных потоков Израиля, в который не вёлся сброс канализации, поэтому вода в ней осталась не загрязнённой отходами. Дан считается главным притоком реки Иордан. Расход воды — около 250 миллионов м³ в год, длина реки — около восьми километров. Дан имеет два главных источника; крупнейший из них — источник Эйн-Дан. Берёт своё начало от тающих снегов горы Хермон, поэтому вода в Эйн-Дане, как и в самом Дане, относительно холодная круглогодично (около 13 градусов). Границами заповедника охвачено порядка 48 гектаров бассейна этой реки. Археологический заповедник Археологические раскопки начались в 1966 году и продолжались до 2000 года. Во время раскопок были найдены остатки ханаанского города Лаиш. На вершине холма — реконструкция ворот города. Они находятся в западной части археологического заповедника. Этот монумент был создан 3700 лет назад (средний Бронзовый век), обнаружен археологами в 1978 году, и полностью открыт в 1980 году. Ханаанские Врата состоят из трёх арок. Здесь же при раскопках была найдена базальтовая табличка IX века до н. э. (Стела из Тель-Дан) с нанесённым на неё текстом. Данный текст является, возможно, единственным упоминанием о царе Давиде, помимо строк Библии. Примечания Ссылки «Тель Дан» - живая вода (рус.). Архивировано из оригинала 8 мая 2014 года.
Тель-Дан (заповідник)

Тель-Дан (івр. שמורת טבע תל דן ) — природний заповідник, розташований на півночі Ізраїлю. Вважається одним з найкрасивіших і найцікавіших заповідників. Водночас тут розташовано археологічний заповідник. Знаходження Розташовано на відстані близько 11 км від перехрестя ха-Мецудот, неподалік від кібуца Дан. Опис Природа Загальна площа становить 607 км². Географічне розташування заповідника зумовило тут наявність безлічі цікавих і рідкісних представників тваринного (равлики-мелонопсіди, бокоплави, краби і риби (форель, коропові), борсуки, видри, їжатці, дикі кабани, лисиці і шакали, єгипетська голчаста миша, меріонес Трістрама вогняна саламандра) і рослинного світів (благородний лавр, тополя, східний платан, сирійський ясен, середземноморська ожина), з різних континентів. Головною визначною пам'яткою заповідника є річка Дан, яка вважається головною притокою річки Йордану. Водопостачання річки Дан складає 250 млн м³ води на рік, а довжина її близько 8 км. Дан має два головних джерела, що розділяються потім на десятки маленьких потічків і річок. Тут багато зручних для прогулянок доріжок, є природний, басейн (глибина 40 см) для дітей. За території заповідника проходять 4 пішохідних маршрути різної тривалості. Особливо цікавим є маршрут вздовж найбільшого водяного потоку. Крім стародавніх розкопаних об'єктів тут збереглося напівзруйновану будівлю водяного млина, побудованого близько 150 років тому і який діяв до 1948 року. Археологія Археологічні знахідки Тель-Дана охоплюють 10 000 років історії. Першим з археологів Дан виявив англійський дослідник Едвард Робінсон в 1838 році. Але лише в 1966 році ізраїльський археолог Авраам Біран почав масштабні розкопки. До сих пір вивчений далеко не весь Тель-Дан, але те, що вже вдалося виявити, відносять до числа найбільш вражаючих відкриттів археології Близького Сходу. Знахідки відносять до хаанського і давньоізраїльського періодів. Найбільш значущими є перші: брама міста Лаїш (відома також як Ворота Авраама) і найдавніший в світі арочний прохід віком 3800 років. Також цікавинкою є Стела Тель-Дана, яку встановлено за часів Північно-Ізраїльського царства. Тут також виявлено рештки одного з найдавніших ізраїльських храмів, який було споруджено за наказом царя Єровоама I для противаги храму Соломона в Єрусалимі. Історія 1967 році ця місцевість була одним об'єктів части Шестиденної війни. Створено заповідник у 1974 році, тоді його площа становила 481 км². Реконструкція парку була проведена в 1999 році, завдяки чому збільшено площу. Джерела Заповедник Тель Дан[недоступне посилання з липня 2019]
Majdal Shams

Majdal Shams (àrab: مجدل شمس, Majdal Xams; hebreu: מג'דל שמס‎) és un municipi drus que es troba en les rodalies meridionals de la Muntanya Hermón, al nord dels Alts del Golan. La majoria dels residents del poble són d'origen sirià i drus. Des de la Guerra dels Sis Dies en juny de 1967, el poble ha estat controlat per Israel, primer sota la llei marcial, però des de l'aprovació de la Llei dels Alts del Golan el 1981, els habitants són governats per l'administració civil israeliana, i es van incorporar al sistema israelià de consells locals. Majdal Shams és la més gran de les quatre poblacions sirianes i druses dels Alts del Golan, les altres poblacions són els llogarets de Ein Qiniyye, Masade i Buqata. Referències
Madschdal Schams

Madschdal Schams (englisch Majdal Shams; arabisch مجدل شمس, DMG Maǧdal Šams; hebräisch מַגְ'דַל שַׁמְס) ist ein von Drusen bewohntes Dorf am Fuße des Hermon und ein Teil der Golanhöhen, die 1967 von Israel besetzt und 1981 annektiert wurden, aber aus Sicht der internationalen Staatengemeinschaft weiterhin zu Syrien gehören. Mit einer Einwohnerzahl von 11.408 (Stand: Januar 2022) ist Madschdal Schams der größte Ort im Golan. Es liegt auf einer Höhe von rund 1200 m und ist damit der höchstgelegene Ort des Golans und des gesamten Staates Israel (sofern man den Golan zu dessen Staatsgebiet zählt). In den Golanhöhen leben etwa 20.000 Drusen, die sich auf vier Dörfer verteilen, wovon Madschdal Schams mit etwa 10.000 Drusen das größte ist. Die Bewohner von Madschdal Schams bezeichnen sich als Syrer, nur wenige haben die israelische Staatsbürgerschaft angenommen. Im Film Die syrische Braut von Eran Riklis aus dem Jahr 2004 wird die örtliche Grenzproblematik thematisiert. Ende Juli 2024 ging eine Rakete der Hisbollah auf Madschdal Schams nieder und tötete zwölf Kinder und Jugendliche, als diese gerade Fußball spielten. Siehe auch Raketeneinschlag in Madschdal Schams 2024 Weblinks Madschdal Schams auf Wikivoyage Einzelnachweise
Majdal Shams

Majdal Shams (en árabe: مجدل شمس‎; en hebreo, מג'דל שמס) es un municipio druso bajo administración israelí, aunque la comunidad internacional lo reconoce (junto con el resto de los Altos del Golán) como parte de Siria.​ Situado en las estribaciones meridionales del monte Hermón, al norte de los Altos del Golán, pertenece a la gobernación siria de Quneitra. Localizado en torno a 1.200 m s.n.m. es el municipio más elevado del país. La mayoría de sus residentes son siro-drusos.​ Durante la guerra de los Seis Días, en junio de 1967, el pueblo fue conquistado por Israel en su ofensiva contra Siria, y lo gobierna desde entonces, primero bajo la ley marcial, pero desde la aprobación de la Ley de los Altos del Golán en 1981, ley israelí por la que Israel anexiona unilateralmente los Altos del Golán, los habitantes son gobernados por la administración israelí y se incorporaron al sistema israelí de concejos locales. Majdal Shams es la mayor de las cuatro poblaciones siro-drusas de los Altos del Golán ocupados por Israel, las otras poblaciones son los pueblos de Ein Qiniyye, Masade y Buqata.​ Según la Oficina Central de Estadísticas de Israel, la población de Majdal Shams contaba 10.930 habitantes en 2017. Su tasa de crecimiento es de 2,5 %. La mayor parte de los habitantes son drusos y quedan algunos cristianos, aunque la mayoría de ellos se marcharon de la ciudad en los años 1940 y 1950.​ La mayoría de los drusos en los Altos del Golán (80%) se identifican como ciudadanos de Siria y no aceptan la ciudadanía israelí,​ únicamente un 20 % posee ciudadanía israelí.​ El 27 de julio de 2024, un proyectil explosivo alcanzó la localidad.​ El proyectil impactó directamente en un campo de fútbol local, matando a doce adolescentes y niños, todos ellos de edades comprendidas entre los 10 y los 20 años.​ Al menos 34 personas resultaron heridas de diversa consideración.​ Docenas de personas con heridas de diversa gravedad fueron transportadas a hospitales por equipos de Maguén David Adom y helicópteros de las Fuerzas de Defensa de Israel (FDI).​ Israel acusó a Hezbolá de ser los responsables del ataque; mientras que la organización libanesa afirmó que ellos habían atacado una base militar israelí en el Golán pero negó su responsabilidad en el ataque al campo de fútbol.​​ Cine La película La novia siria, de Eran Riklis, se desarrolla en Majdal Shams.​ Referencias
Madżdal Szams

Madżdal Szams (hebr. מג'דל שמס; arab. مجدل شمس) – samorząd lokalny położony w Dystrykcie Północnym, w Izraelu. Miasteczko leży w północnej części Wzgórz Golan. Jest to największe skupisko Druzów na Wzgórzach Golan. 27 lipca 2024 r. miejscowe boisko zostało zbombardowane przez libańską organizację terrorystyczną Hezbollah. . Demografia Zgodnie z danymi Izraelskiego Centrum Danych Statystycznych w 2006 roku w osadzie żyło 9 tys. mieszkańców, w większości Druzów. Populacja osady pod względem wieku (dane z 2006): Źródło danych: Central Bureau of Statistics. Przypisy Linki zewnętrzne Zdjęcie satelitarne Madżdal Szams Google Maps Mapa Madżdal Szams
Мадждаль-Шамс

Мадждаль-Шамс (ивр. מג'דל שמס‎, араб. مجدل شمس‎) — друзский посёлок в северной части Голанских высот, территории, оккупированной Израилем в ходе Шестидневной войны (1967), а впоследствии аннексированной (1981) им, у подножья горы Хермон. Расположен на высоте от 1120 до 1230 метров над уровнем моря. Исторические сведения Арабское название Мадждаль-Шамс происходит от арамейского «солнечная башня» — из-за высоты деревни лучи рассвета освещают её первой. Деревня была основана в 1595 году несколькими друзскими семьями. В прошлом здесь проживали также алавиты и христиане, но в настоящее время население преимущественно состоит из друзов. 27 июля 2024 года, вследствие ракетного обстрела, произведённого террористической организацией Хезболла с территории Ливана, при прямом попадании одной из ракет на футбольное поле, погибло 12 детей в возрасте от 10 до 16 лет, ранения получили 42 человека. Население По данным Центрального статистического бюро Израиля, население на начало 2020 года составляло 11 180 человек. Общий прирост населения — 2,5 %. На 1000 мужчин приходится 956 женщин. Социально-экономическое положение деревни низкое (3 балла из десяти). Примечания
Tell Qudadi

Tell Qudadi (în ebraică תל כודאדי), cunoscut sub numele de Tell esh-Shuna (în ebraică תל א-שונה) este un sit antic situat în apropierea gurii de vărsare a râului Yarkon și a Centrului de lectură din orașul Tel Aviv, Israel. A fost descoperit în 1934 de Jacob Ory și a fost excavat mai întâi de P. L. O. Guy în 1937 și apoi de Eleazar Sukenik, Shmuel Yeivin și Nahman Avigad în 1937-1938. Ei au descoperit o fortăreață datată din epoca fierului și au crezut că era o fortăreață israelită construită în secolele 10 sau 9 î.Hr. și distrusă de Imperiul Neo-Asirian în secolul al 8-lea î.Hr. Referințe Legături externe Materiale media legate de Tel Kudadi la Wikimedia Commons
Rosh HaNikra Islands

The Rosh HaNikra Islands (Hebrew: איי ראש הנקרה, Iye Rosh Hanikra) are a group of three Israeli islands in the Mediterranean Sea, named Shahaf, Nahalieli and T'chelet. The islands are located approximately 800 meters offshore, near Rosh HaNikra. These islands are a single geological unit with the Achziv Islands, that are further south. The depth of the sea water around them is approximately between 7 and 9 meters. The Rosh HaNikra Islands are characterized by many natural pools that provide a natural habitat for various life forms. The Rosh HaNikra Islands are a part of a natural reserve, and visiting the islands is prohibited. These islands are the only place in Israel where certain rare birds nest: the white wagtail, the European herring gull, and the common tern. The waters surrounding the islands contain a rich variety of marine life. In ancient days, the islands had a certain economic and commercial significance as they were a natural habitat for the sea snail from which Tyrian purple dye was produced. References The Jerusalem Post article
Islas Rosh Hanikra

Las islas Rosh Hanikra (en hebreo: איי ראש הנקרה, Iye Rosh Hanikra) forman un archipiélago constituido por tres islas llamadas Shahaf, Nahalieli y T'chelet, y se encuentran a unos 800 metros de la costa de Israel cerca de Rosh Hanikra.​​ Estas islas son una unidad geológica única con las islas Achziv, que están más al sur. La profundidad del agua de mar que les rodea es de aproximadamente entre 7 y 9 metros. Las islas de Rosh Hanikra se caracterizan por muchas piscinas naturales que proporcionan un hábitat natural para diversas formas de vida. Véase también Geografía de Israel Mar Mediterráneo Referencias
St. Bartholomew the Apostle Church, Kafr Kanna

The St. Bartholomew the Apostle Church (Hebrew: כנסיית בית ברתולומאוס השליח Latin: Ecclesia Sancti Bartholomei Apostoli) is the name given to a Catholic church administered by the Franciscan order in Kafr Kanna in Israel, built in honor of Cana, the place where Scripture says was the hometown of the apostle St. Bartholomew. The church was founded in 1885. Bartholomew is one of the apostles who according to the Bible were present at the miracle of the fish: "Later, by the Sea of Tiberias, Jesus again revealed Himself to the disciples. He made Himself known in this way: Simon Peter, Thomas called Didymus, Nathanael from Cana in Galilee, the sons of Zebedee, and two other disciples were together" (John 21: 1–2) The front of the church features four pillars and a round window above the main doorway. In the center is a Latin inscription: "DOM S NATHANAELIS BARTHOLOMAEI APOSTOLI" (which means The apostle Nathanael Bartholomew). The altar stands on a raised platform, and in front, two pairs of small-sized columns have Corinthian capitals, and a bas-relief depicting the meeting of Nathanael and Philip the Apostle. Nearby is a small cemetery. See also Roman Catholicism in Israel Latin Patriarchate of Jerusalem References
Iglesia de San Bartolomé Apóstol (Caná)

La Iglesia de San Bartolomé Apóstol​ (en hebreo: כנסיית בית ברתולומאוס השליח; en latín: Ecclesia Sancti Bartholomei Apostoli) es una Iglesia católica administrada por la orden franciscana en Caná en el actual Israel,​ construida en honor al lugar donde la tradición indica que alguna vez estuvo el apóstol San Bartolomé.​ La iglesia fue fundada en 1885.​ Bartolomé es uno de los apóstoles que según la Biblia estaban presentes en el milagro de los peces: Frente a la iglesia hay cuatro pilastras y una ventana redonda encima de la puerta del templo. En el Centro presenta una inscripción en latín: "DOM S NATHANAELIS BARTHOLOMAEI APOSTOLI" (El apóstol Natanael Bartolomé). El altar se alza sobre una plataforma elevada y, en frente, dos pares de columnas de pequeño porte tienen capiteles corintios, además de un bajorrelieve que representa la reunión de Natanael y Felipe el Apóstol. Adjunto hay un cementerio pequeño. Véase también Iglesia católica en Israel Tierra Santa Cristianismo en Oriente Medio Referencias
Kaplica św. Bartłomieja w Kannie

Kaplica św. Bartłomieja w Kannie – kaplica rzymskokatolicka położona w miejscowości Kefar Kanna, na północy Izraela. Jest ona pod wezwaniem Apostoła Bartłomieja, z tego powodu czasami jest nazywana Kaplicą Natanaela. Położenie Kaplica św. Bartłomieja jest położony w centralnej części miejscowości Kefar Kanna, w Dolnej Galilei na północy Izraela. Historia W 1641 roku franciszkanie z Kustodii Ziemi Świętej rozpoczęli proces pozyskiwania gruntów w Kannie. Proces ten został zakończony w 1879 roku. Kaplica została wybudowana w 1885 roku. Powstała ona w miejscu, w którym według chrześcijańskiej tradycji znajdował się dom Apostoła Bartłomieja. Możliwe jest, że właśnie poprzez znajomość z Bartłomiejem, Jezus Chrystus został zaproszony na wesele, gdzie doszło do cudu w Kanie Galilejskiej opisanego w Nowym Testamencie. Opis budowli Jest to niewielki parterowy budynek, który od frontu posiada cztery pilastery z okrągłym oknem pośrodku. Powyżej umieszczono połączony herb franciszkanów i Kustodii Ziemi Świętej z podpisem: „Dom S Nathanaelis Bartholomaei Apostoli” („Dom Apostoła Bartłomieja Natanaela”). U szczytu znajduje się niewielki metalowy krzyż. Wnętrze kaplicy jest niezwykle proste i prawie całkowicie pozbawione ozdób. Ma kształt prostokąta, z szeroką apsydą po stronie zachodniej. Ołtarz stoi na podeście. Przy ołtarzu umieszczono płaskorzeźbę przedstawiającą spotkanie Bertłomieja i Filipa z Jezusem Chrystusem. Nad ołtarzem jest obraz przedstawiający scenę śmierci świętego Bartłomieja – z rozkazu króla Astiagesa pojmano go w mieście Albanopolis. Był męczony, rozpięty na krzyżu głową w dół, żywcem obdarty ze skóry, ukrzyżowany, a następnie ścięty. Uwagi Przypisy Bibliografia Andrew Humphreys, Neil Tilbury: Izrael i terytoria palestyńskie. Bielsko-Biała: Pascal, 2000. ISBN 83-87696-88-9. Fritz Rienecker, Gerhard Maier: Leksykon biblijny. Waldemar Chrostowski (red.). Warszawa: Oficyna wydawnicza „Vocatio”, 2001, s. 524, seria: Prymasowska Seria Biblijna. ISBN 83-7146-061-9.
Ha-Michlala ha-akademit Cefat

Ha-Michlala ha-akademit Cefat (hebr. המכללה האקדמית צפת; ang. The Zefat Academic College), Kolegium Akademickie w Safedzie – izraelskie kolegium w Safedzie, założone w 1970 roku pod patronatem Uniwersytetu Bar-Ilana, oferujące studia na poziomie licencjackim. Zajęcia odbywają się w kompleksie budynków akademickich u podnóża wzgórza zamkowego na Starym Mieście, stanowiących niegdyś szpital organizacji Hadassa. Trwają (2013) przygotowania do rozbudowy kampusu i rozszerzenia usług edukacyjnych. W tym celu planuje się budowę nowego budynku oraz odrębnej szkoły prawniczej, poprzez zakup i rozbudowę zabytkowego domu Bussella. Wydziały Kolegium ma dziewięć wydziałów: pielęgniarstwo, pomoc społeczna, socjologia, literatura, sztuka i muzyka, fizjoterapia, informatyka społeczna, diagnostyka laboratoryjna i ogólny. Trwają przygotowania do otwarcia wydziałów duchowego mistycyzmu judaizmu oraz psychologii i pedagogiki specjalnej (tytuł Bachelor of Arts). Przypisy