Haluza

Haluza (Hebreeuws: חלוצה) is de moderne naam van de oude stad Halasa of Chellous (Grieks: Χελλοὺς, in de Byzantijnse periode Ελουϲα, Elusa), een stad in de Negev in de buurt van de huidige kibboets Mash'abei Sadeh. Tijdens periodes van Arabische bewoning stond het bekend als al-Khalūṣ (Arabisch: ; Vroege moslimperiode) en Al-Khalasa (الخلصة; 20e eeuw). De stad maakte ooit deel uit van de Nabateese wierookroute, en lag op de route van Petra naar Gaza. In de 5e eeuw werd het omringd door wijngaarden en was het beroemd om zijn wijnen. Vanwege het historische belang van Haluza heeft UNESCO het samen met Mamshit, Avdat en Subeita tot Werelderfgoed verklaard. Naam in oude bronnen De stad wordt Chellous (Χελλοὺς) genoemd in de Griekse tekst van Judit, i, 9, een werk dat waarschijnlijk dateert uit de 1e eeuw v.Chr. De stad wordt ook in de 2e eeuw n.Chr. genoemd door Ptolemaeus, Tabula Peutingeriana, Stephanus Byzantius (ca. 6e eeuw; als "voorheen gelegen in de provincie Arabia Petraea, maar nu in Palaestina Tertia"), Hiëronymus van Stridon (ca. 342-47 - 420), de pelgrim Theodosius (begin 6e eeuw), de anonieme pelgrim van Piacenza (rond 570) en Ioannes Moschos (ca. 550 - 619). Op de kaart van Madaba uit de 6e eeuw wordt de stad weergegeven als ΕΛΟΥϹΑ, "Elusa". In Saadia Gaons 10e-eeuwse Judeo-Arabische vertaling van de Pentateuch wordt de Bijbelse stad Gerar in verband gebracht met Haluza, die hij al-Khalūṣ noemt (Judeo-Arabisch: 'אלכ'לוץ) Geschiedenis Nabateese periode De stad werd gesticht door de Nabateeërs, waarschijnlijk in de late 4e of vroege 3e eeuw v.Chr. De Romeinse historicus Ptolemaeus (150 n.Chr.) identificeert Elusa als een stad in Idumea, ten westen van de Jordaan. Laat-Romeinse en Byzantijnse periodes Na de Romeinse annexatie van Nabataea in 106 n.Chr. groeide Elusa uit tot de belangrijkste stad van de centrale Negev, destijds onderdeel van de provincie Arabia Petraea. Elusa werd een van de eerste steden in de Negev met een grote christelijke bevolking, en christenen en heidenen leefden naast elkaar. Hoewel de bisschoppen van Elusa deelnamen aan de kerkconcilies van 431 en 451 n.Chr., geven grafstenen die in de plaatselijke begraafplaats zijn gevonden aan dat er tot begin 5e eeuw nog heidenen in Elusa woonden, toen de stad toebehoorde aan Palaestina Tertia. Het was de geboorteplaats van Zenobios, een vooraanstaande redenaar uit de 4e eeuw in Antiochië en een leraar van de invloedrijke hellenistische sofist Libanius. Hiëronymus van Stridon vermeldt in zijn levensverhaal van Hilarion van Gaza een grote tempel van Aphrodite in het 4e-eeuwse Elusa. Hilarion zou in de 4e eeuw het christendom in Elusa hebben geïntroduceerd. Begin 5e eeuw wijdde een bisschop van Elusa, nadat hij de zoon van Nilus van de Sinaï had vrijgekocht die door de Arabieren van de Sinaïberg was weggevoerd, zowel hem als zijn vader tot bisschop. Andere bekende bisschoppen waren Theodulus, 431; Aretas, 451; Petrus, 518; en Zenobius, 536. Het bisdom Elusa is nog steeds opgenomen in de lijst van titulaire zetels van de Rooms-Katholieke Kerk. Vroege islamitische periode De Nessana-papyri, die dateren uit de 6e en 7e eeuw, laten zien dat de polis tijdens de vroege islamitische periode na de islamitische verovering van Palestina zijn prominente rol als administratief centrum behield, ten minste tot het einde van de 7e eeuw - dit ondanks het feit dat geen van de bevindingen die door archeologen tot aan de campagne van 1997 werden gedaan, met zekerheid in deze periode konden worden gedateerd. De Nessana-papyri laten zien dat na de Arabische verovering de naam van de stad de Arabische vorm van al-Khalus aannam. Uiteindelijk raakte de stad in verval en werd de plek verlaten, waardoor het eeuwenlang een plek werd waar voornamelijk inwoners van Gaza kwamen om de ruïnes van bouwstenen te plunderen, een activiteit die tot in de 20e eeuw voortduurde. Westerse herontdekking, hervestiging van Bedoeïenen In 1838 identificeerde Edward Robinson Al-Khalasa als het oude Elusa op basis van de Arabische naam. In 1905 bestudeerde de École biblique van Jeruzalem de overblijfselen en ontdekte de begraafplaats van Elusa, en in 1914 deden Leonard Woolley en Thomas Edward Lawrence (de latere "Lawrence of Arabia"), tijdens hun onderzoek van de Negev een poging een plattegrond te tekenen, maar konden weinig meer onderscheiden dan sporen van een muur en twee poorten. De constante interesse van westerse archeologen in de overblijfselen van Elusa moedigde de bedoeïenenstam Al-Azizma van de Negev aan om zich op de plek te vestigen. Ze bouwden hun kleine dorp, dat ze Al-Khalasa noemden, tussen de oude ruïnes en naast de putten, tussen twee wadi's, met huizen gebouwd van leem en steen. In 1941 werd in het dorp een basisschool opgericht en er waren verschillende winkels. De meeste inwoners verdienden hun brood met veeteelt en handel, en gebruikten een put voor drinkwater. Al-Khalasa werd in oktober 1948 tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 door het Israëlische leger ingenomen Opgravingen brachten sporen aan het licht van laat-Ottomaanse kruikbegrafenissen van baby’s, die doorgaans in verband worden gebracht met nomaden of rondtrekkende arbeiders van Egyptische afkomst. Archeologie De ruïnes van Halusa liggen in een grote vlakte van 20 km ten zuidwesten van Beër Sjeva, Israël. Er zijn daar veel inscripties gevonden. In 1980 sponsorde het Cobb Institute of Archaeology van de Mississippi State University een archeologische opgraving op de vindplaats, in samenwerking met de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem. Jack D. Elliott jr. publiceerde in 1982 via het Cobb Institute een opgravingsrapport getiteld "The Elusa Oikoumene: A Geographical Analysis of an Ancient Desert Ecosystem". In 2014 werden in Haluza twee archeologische opgravingen uitgevoerd in opdracht van de Universiteit van Keulen in Duitsland en de Universiteit van Haifa. Archeologische onderzoeken van het gebied worden bemoeilijkt door de aanwezigheid van stuifzand. Er zijn echter Nabateese straten gevonden, samen met twee kerken uit de Byzantijnse periode, een theater, een wijnpers en een toren. In Elusa werd een Griekse inscriptie met de naam van de stad ontdekt, die voorlopig gedateerd wordt op de tijd van keizer Diocletianus rond 300 n.Chr. De aankondiging werd in maart 2019 gedaan door het Duits-Israëlische team dat de opgravingen uitvoerde. Pre-islamitische neergang Door het analyseren van het afval dat uit de stad is verwijderd, is vastgesteld dat de stad halverwege de 6e eeuw, ongeveer een eeuw voor de islamitische verovering, een grote achteruitgang doormaakte. De opgravers stellen voor dat hun bevindingen aanleiding geven tot een herwaardering van de nederzettingsgeschiedenis van de Negev-regio in de late Byzantijnse periode. Een mogelijke oorzaak voor de crisis wordt aangevoerd als de Laatantieke Kleine IJstijd, een koudegolf waarvan men denkt dat deze is veroorzaakt door een vulkanische winter.