Stormont

Stormont – zespół architektoniczno-parkowy w Irlandii Północnej (Wielka Brytania), na wschodnim obrzeżu Belfastu, w hrabstwie Down. Swoje siedziby mają tu organy administracji rządowej, w tym Zgromadzenie Irlandii Północnej (w gmachu Parliament Buildings) oraz Egzekutywa Irlandii Północnej wraz z urzędem pierwszego ministra oraz jego zastępcy (w Stormont Castle). Potocznie nazwa „Stormont” jest często stosowana w odniesieniu do Zgromadzenia Irlandii Północnej, jak i zajmowanego przez nie gmachu. Kompleks zajmuje powierzchnię około 165 ha, większa część (ok. 106 ha) wpisana jest do rejestru zabytkowych parków i ogrodów jako obiekt klasy A. Teren parkowy jest publicznie dostępny. Historia Pod koniec XVIII wieku w miejscu tym znajdowała się względnie skromna rezydencja o nazwie Storm Mount należąca do rodziny Jackson. Nowi właściciele posiadłości, z rodu Cleland, wznieśli około 1830 roku nową rezydencję, po 1858 roku gruntownie przebudowaną w stylu Scottish baronial, której nadali nazwę Stormont Castle. Po śmierci w 1893 roku głowy rodu, Johna Clelanda posiadłość wynajmował przez pewien czas dyrektor belfasckiej stoczni Workman and Clark, po czym została opuszczona. W 1921 roku wraz z podziałem Irlandii, wówczas wchodzącej w skład Zjednoczonego Królestwa, na część północną i południową, posiadłość została zakupiona przez nowo powołany rząd północnoirlandzki. Stormont Castle stał się siedzibą i oficjalnym miejscem zamieszkania kolejnych premierów Irlandii Północnej. Faktycznym miejscem zamieszkania wielu z nich był wybudowany w 1926 roku Stormont House (początkowo znany jako Speaker’s House), w którym według pierwotnych założeń miał zamieszkiwać urzędujący spiker (przewodniczący) Parlamentu Irlandii Północnej. W latach 1927–1932 wybudowany został gmach parlamentu, Parliament Buildings, za projekt którego odpowiadał Arnold Thornley, największa budowla w obrębie kompleksu (fasada o szerokości 111 m). Budynek w stylu neoklasycznym, wykonany jest z wapienia portlandzkiego. Liczy sześć kondygnacji i sześć kolumn w portyku, co miało symbolizować sześć hrabstw tworzących Irlandię Północną. Prowadzi do niego reprezentacyjna aleja wysadzona lipami, o długości ponad 1 km. Według pierwotnych planów (niezrealizowanych) miał być to jeden z trzech przylegających do siebie budynków (pozostałe dwa przeznaczone dla organów władzy sądowniczej i wykonawczej), stąd oficjalna nazwa budynku ma liczbę mnogą (Parliament Buildings – „budynki parlamentu”). W uroczystości otwarcia uczestniczył następca tronu, Edward, książę Walii, zbojkotowały ją natomiast frakcje nacjonalistyczne. Sam budynek postrzegany był wówczas jako symbol dominacji unionistów w życiu politycznym kraju. Począwszy od lat 30. XX wieku w południowo-wschodniej części posiadłości wybudowano liczne biurowce rządowe, w tym modernistyczny gmach Dundonald House (1963), w którym mieściło się ministerstwo rolnictwa. W obrębie posiadłości znajduje się pomnik prominentnego polityka i prawnika Edwarda Carsona (odsłonięty w 1933), a także grobowiec pierwszego premiera Irlandii Północnej, Jamesa Craiga (zm. 1940). Wraz z zawieszeniem w 1972 roku działalności parlamentu regionalnego, w związku z narastającym konfliktem w Irlandii Północnej, i przejęciem bezpośredniej władzy przez rząd brytyjski (tzw. direct rule) Stormont Castle stał siedzibą Sekretarza Stanu ds. Irlandii Północnej, a Stormont House – podlegającego mu urzędu Northern Ireland Office (mieścił się tam do 2022 roku). Po podpisaniu w 1998 roku porozumienia wielkopiątkowego Stormont ponownie stał się siedzibą odtworzonych organów władz regionalnych – parlamentu (Zgromadzenie Irlandii Północnej) oraz egzekutywy. Galeria Uwagi Przypisy