Zabala

Zabala, Zabalam (sum. zabala/zabalam(ZA.MÚŠ.UNUG)ki, też zábala/zábalam(ZA.MÙŠ.UNUG)ki) – starożytne miasto w południowej Mezopotamii, w III tys. p.n.e. należące do sumeryjskiego miasta-państwa Umma. Obecnie identyfikowane ze stanowiskiem archeologicznym Tell Ibzêh (też Tell Ibzaykh) leżącym w prowincji Zi Kar w Iraku. Stanowisko Stanowisko Tell Ibzêh leży ok. 18 km na północ od starożytnej Ummy. Najbardziej charakterystycznym jego elementem jest wzgórze (kryjące najprawdopodobniej pozostałości ziguratu), które wznosi się na wysokość ok. 30-40 metrów ponad otaczającą je równinę. Na stanowisku tym nigdy nie były prowadzone poważniejsze prace archeologiczne, a współcześnie mocno ucierpiało ono w wyniku zakrojonych na szeroką skalę nielegalnych wykopalisk. Najwięcej zniszczeń poczyniono w rejonie na północ od wzgórza, gdzie odkopane zostały pozostałości trzech dużych budowli. Historia W III tys. p.n.e. miasto Zabala uzależnione było politycznie od sąsiadującej z nim Ummy. Akadyjski król Rimusz (ok. 2278-2270 p.n.e.) wspomina w swej inskrypcji o wielkiej bitwie z wojskami miast Zabala i Adab, w której miał on zabić 15718 wrogów i wziąć do niewoli 14576 jeńców. Oba miasta miały zostać przez niego zdobyte, a ich mury obronne zburzone. Kolejni królowie z dynastii akadyjskiej, Naram-Sin (ok. 2254-2218) i Szar-kali-szarri (ok. 2217-2193 p.n.e.), prowadzili prace budowlane w Zabalam, odbudowując m.in. świątynię Inany (późniejsza Isztar), bogini opiekuńczej tego miasta. Naram-Sin wzniósł też świątynie poświęcone Inanie z Zabalam w innych miastach: Niniwie i Babilonie. Enheduana, siostra Rimusza, poświęciła z kolei świątyni Inany w Zabalam jeden ze swych hymnów świątynnych. Po upadku imperium akadyjskiego Zabalam znalazło się pod kontrolą królów Isin, o czym świadczą zachowane nazwy roczne takich królów jak Ur-Ninurta (ok. 1923-1896 p.n.e.) czy Iter-pisza (ok. 1833-1831 p.n.e.). Następnie miasto to znaleźć się musiało w rękach królów Larsy, gdyż jeden z nich, Warad-Sin (1834-1823 p.n.e.), wspomina w swej inskrypcji o odbudowie Giguna (sum. gi.gun4.na) – świątyni Inany w Zabalam. O istnieniu świątyni o tej nazwie w Zabalam wzmiankują też teksty literackie i religijne, takie jak np. Zejście Inany do świata podziemnego czy Lament nad upadkiem Sumeru i Ur. W pierwszym z nich Giguna w Zabalam jest jedną z siedmiu świątyń, które odwiedza bogini Inana przed zejściem do świata podziemnego. W drugim Giguna w Zabalam wymieniana jest wśród świątyń opuszczonych przez swych bogów. Za panowania Hammurabiego z Babilonu (1792-1750 p.n.e.) miasto Zabalam weszło w skład stworzonego przez niego państwa babilońskiego. Dowód na to znaleźć można w prologu Kodeksu Hammurabiego, gdzie król ten nazywany jest tym, „który przyjmuje do serca polecenia z Zabalam, który cieszy serce Isztar”. Zachowała się też inskrypcja Hammurabiego, w której mówi on o budowie E-zikalama (sum. é.zi.kalam.ma, tłum. „Dom życia kraju”) – świątyni Isztar w Zabalam: „Po tym jak bogini Inana obdarzyła go pomyślną wróżbą aby rządził Sumerem i Akadem, i umieściła swe wodze w jego rękach, Hammurabi wzniósł świątynię E-zikalama, jej umiłowany dom, dla swej ukochanej Inany w Zabalam, mieście którego ona jest panią” Przypisy Bibliografia hasło Zabala(m), w: Bryce T., The Routledge Handbook of the Peoples and Places of Ancient Western Asia, Routledge 2013, s. 783. George A.R., House Most High. The Temples of Ancient Mesopotamia, Eisenbrauns, Winona Lake 1993. Stępień M. (tłum.), Kodeks Hammurabiego, Wydawnictwo ALFA, Warszawa 2000. Linki zewnętrzne Figurka fundacyjna Warad-Sina, króla Larsy, z inskrypcją dedykowaną świątyni Inany z Zabalam (zbiory Muzeum Brytyjskiego) Pieczęć cylindryczna Ilum-muttabbila, kapłana Inany z Zabalam (zbiory Muzeum Brytyjskiego)