Harpa

Harpa – budynek użyteczności publicznej mieszczący centrum kongresowe i salę koncertową, wzniesiony w latach 2007–2011, znajdujący się w stolicy Islandii, Reykjavíku. Projekt budynku stworzyły biura architektoniczne Henning Larsen Architects i Batteríið Architects, a charakterystyczną, szklaną elewację zaprojektował artysta Olafur Eliasson. Fasada Harpy, inspirowana islandzkimi formacjami bazaltowymi, składa się z setek trójwymiarowych modułów wykonanych ze szkła i stali, które w ciągu dnia efektownie odbijają i rozszczepiają światło, a w nocy są podświetlane lampami LED. Wewnątrz budynku znajdują się cztery sale koncertowe, w tym główna sala Eldborg. Budowa obiektu z powodu kryzysu finansowego została wstrzymana w 2008 roku, a jej wznowienie i ukończenie obiektu uznano za symbol odrodzenia gospodarczego kraju. Obiekt zdobył liczne nagrody, w tym m.in. prestiżową Nagrodę Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohego (2013). Historia Pierwsze plany budowy sali koncertowej w stolicy Islandii sięgają końca XIX wieku. Jednak stowarzyszenie na rzecz budowy w Reykjavíku takiego obiektu (isl. Samtök um tónlistarhús) zostało założone dopiero w 1983 roku. W 1999 roku władze miasta oraz rząd Islandii ogłosiły plan budowy centrum kongresowego i sali koncertowej na obszarze Austurhöfn, w okolicach starego rejkiawickiego portu. Projekt budynku wykonały biura architektoniczne Henning Larsen Architects z Kopenhagi oraz Batteríið Architects z Hafnarfjörður we współpracy z duńsko-islandzkim artystą, Olafurem Eliassonem. Budowa obiektu rozpoczęła się 12 stycznia 2007 roku. W październiku 2008 roku inwestycja została wstrzymana z powodu załamania się islandzkiego systemu bankowego i krajowej gospodarki (zob. kryzys finansowy w Islandii), a jej ukończenie stanęło pod znakiem zapytania. W marcu roku następnego w wyniku szerokiej debaty publicznej na ten temat prace budowlane wznowiono decyzją ówczesnej minister edukacji Katrín Jakobsdóttir i burmistrz Reykjavíku Hanny Birny Kristjánsdóttir. Po zakończeniu kryzysu gospodarczego budowa sali koncertowej w stolicy przez kilka lat pozostawała jedyną inwestycją budowlaną na terenie kraju. Inwestycja pochłonęła 27 mld koron islandzkich (ok. 164 mln euro). Budowę obiektu zakończono w maju 2011 roku. 13 maja tego roku dokonano oficjalnego otwarcia budynku, który uznano za symbol gospodarczego odrodzenia kraju. Wcześniej natomiast, 4 maja, koncert inauguracyjny w swojej nowej siedzibie zagrała Islandzka Orkiestra Symfoniczna (isl. Sinfóníuhljómsveit Íslands). Szklaną, podświetlaną fasadę budynku zaprojektowaną przez Olafura Eliassona zaprezentowano widzom w sierpniu 2011 podczas pokazu świateł zorganizowanego w ramach corocznej Nocy Kultury (Menningarnótt). Obiektem zarządza spółka Harpa tónlistar- og ráðstefnuhús ohf. będąca współwłasnością skarbu państwa (54%) oraz władz Reykjavíku (46%). Oprócz orkiestry symfonicznej w budynku swoją siedzibę ma założony w 1992 roku Stórsveit Reykjavíkur (rejkiawicki big band), działa tu również skierowany do dzieci projekt Maxímús Músíkús. W maju 2023 roku budynek gościł czwarty w historii szczyt głów państw i szefów rządów krajów Rady Europy. Nazwa Nazwa centrum kongresowego i sali koncertowej Harpa została wyłoniona w konkursie, którego wyniki ogłoszono 11 grudnia 2009 roku. W głosowaniu poszukiwano określenia, które nawiązywałoby do islandzkiej kultury i języka, a jednocześnie byłoby łatwe do wymówienia przez obcokrajowców. Ostatecznie spośród 4156 propozycji zgłoszonych przez 1200 mieszkańców wyspy wybrano słowo harpa, które w języku staronordyjskim odnosiło się do miesiąca na przełomie zimy i wiosny, a we współczesnym języku islandzkim oznacza instrument muzyczny – harfę. Architektura Konstrukcja budynku składa się z dwóch brył przecinających się ze sobą skośnie. Harpa wyróżnia się swoją szklaną elewacją, zaprojektowaną we współpracy z Olafurem Eliassonem. Fasada budynku, z prowadzącym do foyer wejściem głównym, skierowana jest na południe, w stronę centrum miasta. Jest ona bogato zdobiona i składa się z ponad tysiąca trójwymiarowych dwunastościennych modułów („quasi-cegieł”) ułożonych w stosy, wykonanych ze stali i przezroczystego oraz kolorowego szkła. Inspiracją dla niej były bazaltowe formacje skalne (ciosy słupowe) powszechnie występujące w krajobrazie Islandii. Elewacje z pozostałych trzech stron powielają ten motyw w skromniejszej postaci – płaskich, fasetowanych paneli szklanych. Od północy znajdują się wejścia na zaplecze, sale prób, biura administracyjne oraz szatnie. W ciągu dnia szklana elewacja budynku wraz ze znajdującymi się wewnątrz holu lustrami odbija i rozszczepia światło, tworząc grę świateł i przestrzeni zarówno wewnątrz obiektu, jak i na zewnątrz. W nocy Harpa podświetlona jest 714 lampami LED: 486 w części wschodniej i 228 w części zachodniej. Umożliwiają one wyświetlanie na budynku interaktywnych pokazów sztuki świetlnej oraz filmów. Powierzchnia użytkowa Harpy wynosi 28 377 m². Wewnątrz budynku znajdują się cztery sale koncertowe. Trzy z nich znajdują się na parterze, a wejścia dla publiczności prowadzą od południa; po stronie północnej każdej sali znajdują się kulisy. Czwarta, mniejsza sala audytoryjna, znajduje się na piętrze i przeznaczona jest do kameralnych występów, wykładów i bankietów. Każda sala ma swoją nazwę. Największa, główna sala Harpy, nosi nazwę Eldborg i może pomieścić na swojej widowni do 1800 gości. Jej betonowe ściany pokryte są ognistoczerwoną, lakierowaną okleiną brzozową nawiązującą do islandzkich wulkanów. Mniejsze sale liczą kolejno 750, 450 i 195 miejsc, a ich nazwy to Silfurberg, Norðurljós i Kaldalón. Za projekt akustyki sal odpowiadała amerykańska firma Artec. Harpa jest obiektem wielokrotnie nagradzanym zarówno w konkursach architektonicznych, jak również w plebiscytach branżowych sal koncertowych i centrów kongresowych. W 2013 roku budynek zdobył prestiżową Nagrodę Unii Europejskiej w dziedzinie architektury współczesnej im. Miesa van der Rohego. Na zewnątrz budynku w jego bliskim otoczeniu ustawione są dwie rzeźby: Tónlistarmaðurinn (pol. „Muzyk”) autorstwa Ólöf Pálsdóttir z 1974 roku, przedstawiająca duńskiego wiolonczelistę Erlinga Blöndala Bengtssona grającego na swoim instrumencie oraz rzeźba Himinglæva autorstwa Elín Hansdóttir, która jest dziełem sztuki współczesnej ustawionym koło Harpy w 2021 roku z okazji 10. rocznicy powstania obiektu. Himinglæva wykonana jest ze stali nierdzewnej i ma kształt krzywej Lissajous. Rzeźba inspirowana jest harfą eolską i wydaje zróżnicowane dźwięki w zależności od siły wiatru, który przez nią przepływa. Przypisy