Kościół św. Andrzeja w Lumparland

Kościół św. Andrzeja w Lumparland – świątynia należąca do diecezji Porvoo Ewangelicko-Luterańskiego Kościoła Finlandii. Znajduje się w zachodniej części głównej grupy Wysp Alandzkich – Fasta Åland. Położona jest na wysokim wzgórzu w okolicy Klemetsby. Można do niej dotrzeć także od północy drogą morską przez zatokę Kapellviken. Patronem kościoła jest św. Andrzej. Świątynia należy do parafii z siedzibą w Lemland. Jest najstarszym z trzech drewnianych kościołów Wysp Alandzkich. W sąsiedztwie kościoła położony jest cmentarz otoczony drewnianym ogrodzeniem. Historia i architektura Kaplica stojąca w tym miejscu po raz pierwszy wzmiankowana była w 1544 roku. W 1637 roku miała się znajdować na podmokłej łące, mieć wybite okna, a do środka wchodziły kozy. Nie brakowało innych niedogodności i wad: zgniły dach, zbyt niski ołtarz, nierówna podłoga, zniszczone ławki. Brakowało różnych sprzętów kościelnych, w tym ambony. Do 1642 roku przeprowadzono niewiele remontów: naprawiono okna, dach i podłogę. Kilka lat później zajęto się wnętrzem kaplicy, a cały remont uznano w 1651 roku za ukończony. Ostatecznie podniesiono ołtarz oraz wstawiono nową ambonę i chrzcielnicę. W 1660 roku małżeństwo Johna Olofssona Berga i Kirstin Persdotter z Haddnäs podarowało dzwon, który odlany został w Sztokholmie. Dzwonnicę odnowiono w 1666 roku. W 1659 roku toczyły się dyskusje na temat przeniesienia kaplicy. Ostatecznie uczyniono to w 1666 roku. Nową lokacją było wzgórze w pobliżu podmokłej łąki, na której świątynia stała dotychczas. Nie wiadomo nic o planie ani proporcjach nowej budowli. Została ona zburzona podczas wielkiej wojny północnej, kiedy spalili ją rosyjscy żołnierze. Z pożaru ocalał dzwon. Po zawarciu traktatu pokojowego w Uusikaupunki w 1721 roku, na fundamentach starej kaplicy, prowadzona była stopniowo odbudowa. W 1728 roku położono dach nowej kaplicy. Budowla miała wymiary 11,3 na 7 metrów, a jej wysokość wewnętrzna wynosiła prawie 3 metry. Kruchta kaplicy zwrócona była na południe, a zakrystia na północ. Anders Andersson Edberg ufundował w 1736 roku ołtarz, przedstawiający ostatnią wieczerzę. Nowy dzwon, ufundowany przez parafię, odlano w Sztokholmie w 1745 roku. Oba dzwony prawdopodobnie wisiały w małej dzwonnicy, która do dziś zdobi zachodni szczyt. W 1781 roku dobudowano galerię dla kobiet, prawdopodobnie wzdłuż północnej ściany, obok wcześniejszej galerii, ozdobionej malowidłami Claesa Langha. Po rozbudowie kaplicy w 1812 roku, uzyskała ona obecny plan. Od wschodu dobudowano trójboczne prezbiterium. Plan był wyraźnie inspirowany kaplicą w Kökar. Zewnętrzna część świątyni była wyłożona czerwonymi deskami, które pobielono w 1896 roku. Dach pokryto częściowo smołowanym gontem, a częściowo smołowanymi deskami. Wschodni szczyt podzielony jest na trzy części, a lekko wysunięta, wąska dzwonnica o wysokości 9,6 metra, wznosi się przy szczycie zachodnim. Wieżę zwieńcza stroma, piramidalna iglica. Osiem dużych okien rozmieszczono symetrycznie wzdłuż ścian północnej i południowej oraz w prezbiterium. Do ściany południowej dobudowano kruchtę. W 1960 roku kościół został odrestaurowany. Przez następne 10 lat, do 1970 roku, Lumparland stanowiło odrębną parafię. Potem zostało przyłączone do parafii w Lemland. Kościół ma plan prostokąta, z trójbocznym prezbiterium od strony wschodniej. Wnętrze ma wymiary 18,1 na 7,2 metra. Wymiary kruchty to 3,6 na 4,1 metra, co odpowiada mniej więcej wymiarom wewnętrznym zakrystii: 4,1 na 3,4 metra. Wieża o szerokości zaledwie około 2 metrów, wystaje o 1 metr poza zachodni szczyt. Wnętrze Wnętrze kościoła jest jasne dzięki licznym oknom oraz kolorystyce ścian i sufitu. Budowla ma drewniane sklepienie kolebkowe. We wnętrzu dominuje duży obraz w ołtarzu z 1887 roku, autorstwa Victora Westerholma z Turku, przedstawiający Jezusa z otwartymi ramionami, zatytułowany „Przyjdźcie do mnie”. Dawny ołtarz z 1736 roku, namalowany przez Andersa Anderssona Edberga, ukazujący Jezusa z uczniami podczas ostatniej wieczerzy, wisi na ścianie północnej. W 1842 roku starsza ambona, bez dekoracji rzeźbiarskiej, została zastąpiona inną z gładkimi deskami. Na galerii znajdują się malowidła z 1760 roku, przedstawiające apostołów i Jezusa jako Zbawiciela Świata (Salvator Mundi) pośrodku nich. Ich autorem jest Claes Langh. Drewniany krzyż zawieszony u stropu pochodzi z lat 60. XX wieku. Statek wotywny, będący zarazem świecznikiem, kościół otrzymał w połowie lat 30. XIX wieku od kupca Carla Gustafa Löthmana. Żyrandole pochodzą z XVIII wieku. Przypisy Bibliografia Åsa Ringbom: Åländska kyrkor berättar: Nytt ljus på medeltida Konst, arkitektur och historia. 2010. ISBN 978-952-5614-34-3. (szw.). Chapter 3: The Åland Churches project and the necessity of interdisciplinary research. W: Åsa Ringbom: The Voice of the Åland Churches. PQR Publishing, 2013-03-14. ISBN 978-9525614428. (ang.). Pehr Hjalmar Olsson: Åland. Illustrerad landskapsbeskrifning. Med en karta och 16 illustrationer. Helsingfors: Wentzel Hagelstams förlag, 1895. (szw.). Markku Haapio, Luostarinen Laura: Suomen kirkot ja kirkkotaide. Lieto: 1980. ISBN 951-9064-28-1. Linki zewnętrzne Strona miejscowej wspólnoty wiernych