Zamek w Conisbrough

Zamek w Conisbrough (ang. Conisbrough Castle) – średniowieczny zamek w stanie częściowej ruiny położony w mieście Conisbrough, w hrabstwie South Yorkshire, w północnej Anglii (Wielka Brytania). Miejsce to ufortyfikowane było co najmniej od XI wieku, zachowana budowla pochodzi z wieku XII. Obiekt objęty jest ochroną zarówno jako zabytek archeologiczny (scheduled monument), jak i zabytkowy budynek (listed building) klasy I. Zarządza nim organizacja English Heritage, która udostępnia go do zwiedzania. Historia Conisbrough było znaczącym ośrodkiem miejskim już we wczesnym średniowieczu, gdy przynależało do anglosaskiego królestwa Nortumbrii. Być może już wówczas istniał w tym miejscu ufortyfikowany gród. Wkrótce po inwazji normańskiej na Anglię (1066) okoliczne ziemie otrzymał William de Warenne, kuzyn Wilhelma Zdobywcy, który walczył u jego boku w bitwie pod Hastings, uhonorowany później także dziedzicznym tytułem hrabiego Surrey. Zamek o konstrukcji drewniano-ziemnej został wzniesiony prawdopodobnie około 1070 roku. Po śmierci Williama w 1088 roku zamek odziedziczył jego syn, również o imieniu William (zm. 1138), następnie wnuk, także William (zm. 1148, podczas II wyprawy krzyżowej), i prawnuczka Isabel. Conisbrough nie było jedyną posiadłością rodu de Warenne; należały do nich również zamki w Lewes (ich główna siedziba) oraz Castle Acre. Inicjatorem budowy zamku kamiennego, obecnie istniejącego, był mąż Isabel, Hamelin, brat przyrodni króla Henryka II. Donżon, najstarsza część zamku, został wzniesiony najprawdopodobniej w latach 1170–1190. Mur kurtynowy wraz z przylegającymi do niego zabudowaniami, mieszczącymi m.in. wielką salę, datowany jest na koniec wieku XII lub początek XIII; za jego budowę mógł odpowiadać Hamelin (zm. 1202) bądź jego syn William. Zamek pozostawał jedną z głównych rezydencji kolejnych hrabiów Surrey z rodu de Warenne do 1317 roku. Wówczas to został zbrojnie zdobyty i zagarnięty przez Thomasa, hrabiego Lancasteru, potężnego możnowładcę w zatargu z królem Edwardem II. Thomas został pokonany przez wojska królewskie w bitwie pod Borroughbridge i stracony w 1322 roku; w 1326 roku zamek przywrócono w posiadanie Johna de Warenne. John zmarł w 1347 roku bez potomstwa, po czym zamek przeszedł na własność korony. Król Edward III nadał zamek jednemu ze swoich synów, Edmundowi Langleyowi, późniejszemu księciu Yorku, od którego wywodzi się dynastia Yorków. Nie była to jedyna posiadłość Edmunda; rezydował on najczęściej na zamku w Fotheringay. Po jego śmierci (1402) zamek w Conisbrough, jak i inne włości, odziedziczył jego syn Edward. Drugi z jego synów Ryszard, hrabia Cambridge urodził się na tymże zamku, a nie otrzymawszy spadku, mieszkał na nim później za przyzwoleniem brata. W 1415 roku Ryszard planował tutaj wraz z poplecznikami spisek przeciw królowi Henrykowi V z dynastii Lancasterów. Spisek został jednak wykryty, Ryszarda stracono, a Edward zginął jeszcze w tym samym roku w bitwie pod Azincourt. Posiadłości Edwarda odziedziczył jego bratanek Ryszard (syn ww. Ryszarda). Jego matka–wdowa Maud mieszkała na zamku do 1446 roku. Rywalizacja między Yorkami a Lancasterami o tron angielski wkrótce przeobraziła się w konflikt zbrojny (Wojna Dwóch Róż). W 1460 roku, na polecenie króla Henryka VI Lancastera, Ryszard został stracony jako zdrajca, a jego majątek skonfiskowany, choć już w rok później tron objął syn Ryszarda, Edward IV York. Zamek, wówczas własność królewska, został opuszczony z niewiadomego powodu najprawdopodobniej pod koniec XV wieku. W 1538 roku odnotowano, że był już w dużym stopniu zrujnowany – zawaleniu uległy dach i stropy donżonu, część muru i brama wjazdowa. Ruiny zamku nie przedstawiały większej wartości militarnej w okresie angielskiej wojny domowej (1642–1651). Nie podzielił więc losu wielu innych zamków, które zostały po wojnie zburzone na polecenie parlamentu, by zapobiec ich wykorzystaniu jako ośrodki zbrojnego oporu. W rezultacie jest to jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych zamków donżonowych w Anglii. W XVIII i XIX wieku ruiny zamku zaczęły być przedmiotem zainteresowania artystów. Stanowiły inspirację dla Waltera Scotta, który uwiecznił zamek (pod nazwą Coningsburgh) w swojej powieści Ivanhoe (1819). W 1950 roku zamek przeszedł na własność państwa. W latach 60. i 70. przeprowadzono badania archeologiczne i naprawy murów. W latach 90. odbudowano dach i stropy donżonu. Od 2007 roku opiekę nad zamkiem sprawuje organizacja English Heritage. Opis Zamek w Conisbrough jest jednym z najlepiej zachowanych zamków donżonowych w Anglii. Ulokowany jest na wzniesieniu w północno-wschodniej części miasta Conisbrough, nad zboczem doliny rzeki Don. Główną część zamku stanowi donżon na planie koła z sześcioma rozmieszczonymi dookoła przyporami. Ma on cztery kondygnacje i 27–28 m wysokości, wykonany jest z muru ciosowego z bloków wapiennych. Charakterystyczną cechą jest niewielka liczba otworów okiennych czy strzelniczych. Kształt donżonu jest unikalny w skali kraju. Zbliżoną formę miał donżon zburzonego zamku Peel Hill w Thorne (tamtejszy był mniejszy, o trzech podporach). Podobne donżony odnotowano we Francji, w zamkach w Bellencombre i Mortemer – oba również należały do rodu de Warenne, a obecnie znajdują się w stanie daleko posuniętej ruiny. Do donżonu przylega trawiasty dziedziniec, otoczony z trzech stron przez pozostałości po zabudowaniach o przeznaczeniu mieszkalnym i gospodarczym (wśród nich m.in. wielka sala i prawdopodobnie kaplica). Całość otacza mur kurtynowy wykonany z kamienia łamanego, z okrągłymi basztami; jego południowa część uległa zawaleniu. Zachowały się pozostałości po bramie wjazdowej i barbakanie. Całość otacza rów o głębokości około 10 m i szerokości 20 m oraz wał ziemny. Poza nimi znajdowało się najprawdopodobniej ufortyfikowane przedzamcze, po którym zachowały się jedynie nasypy ziemne. Galeria Przypisy Linki zewnętrzne Plan zamku