Stacja Badawcza im. Karola Darwina

Stacja Badawcza imienia Karola Darwina (ang. Charles Darwin Research Station, CDRS; hiszp. Estación Científica Charles Darwin, ECCD) – stacja badawcza i kampus naukowy Fundacji im. Karola Darwina położone w Puerto Ayora na wyspie Santa Cruz w archipelagu Galapagos w Ekwadorze. Placówka działa jako zaplecze badań biologicznych, monitoringu przyrodniczego, doradztwa dla administracji Parku Narodowego Galapagos oraz edukacji środowiskowej związanej z ochroną lądowych i morskich ekosystemów wysp. Stacja została otwarta w 1964 roku, kilka lat po utworzeniu Fundacji im. Karola Darwina i Parku Narodowego Galapagos. Od tego czasu służy jako baza współpracy naukowców, pracowników ochrony przyrody i władz Ekwadoru przy badaniach nad bioróżnorodnością archipelagu, od programów ochrony żółwi olbrzymich po kolekcje historii naturalnej, laboratoria i projekty edukacyjne. Położenie i zaplecze Stacja znajduje się w Puerto Ayora, największym ośrodku miejskim wyspy Santa Cruz, przy brzegu Zatoki Academy. W praktyce jest to główny kampus terenowy Fundacji im. Karola Darwina w Galapagos, a prace fundacji obejmują projekty prowadzone w różnych częściach archipelagu, od programów morskich po odtwarzanie siedlisk i ochronę gatunków lądowych. Kampus łączy funkcje naukowe, administracyjne i edukacyjne. Obejmuje między innymi sale wystawowe dla odwiedzających, ogród roślin rodzimych, bibliotekę i archiwum, muzeum, kolekcje historii naturalnej oraz zaplecze konferencyjne. Fundacja przedstawia kampus jako miejsce badań i przestrzeń publiczną, w której prezentowane są wyniki wieloletniej pracy naukowej nad Galapagos i prowadzone są działania edukacyjne dla mieszkańców oraz turystów. Historia Powstanie stacji wiązało się z międzynarodowym ruchem ochrony Galapagos w drugiej połowie XX wieku. W 1959 roku rząd Ekwadoru ustanowił Park Narodowy Galapagos, a kilka tygodni później powołano Fundację im. Karola Darwina. Fundacja miała wspierać ochronę wyjątkowej fauny i flory archipelagu oraz dostarczać władzom wiedzy potrzebnej do zarządzania wyspami. Stacja w Puerto Ayora została otwarta w 1964 roku na podstawie porozumienia z państwem ekwadorskim. W kolejnych latach stała się bazą dla biologów terenowych, taksonomów, ekologów i specjalistów ochrony przyrody. W kalendarium fundacji wczesne dekady stacji obejmują między innymi uruchomienie zielnika, budowę kolekcji historii naturalnej, rozwój programów edukacji konserwatorskiej oraz techniczne doradztwo przy planach zarządzania Parkiem Narodowym Galapagos. W 2002 roku stacja otrzymała International Cosmos Prize, przyznaną przez Expo ’90 Foundation za działalność badawczą i ochronną na Galapagos. Ważnym elementem historii stacji były programy hodowli i przywracania populacji żółwi słoniowych. W drugiej połowie lat 60. rozpoczęto prace z jajami i młodymi osobnikami z wyspy Pinzón, gdzie rozmnażanie żółwi było utrudnione przez introdukowane szczury. Program, później zarządzany przez Dyrekcję Parku Narodowego Galapagos, doprowadził według fundacji do ponownego wypuszczenia na wolność tysięcy żółwi. Ze stacją kojarzony był także Samotny George, ostatni znany osobnik podgatunku z wyspy Pinta, przeniesiony pod opiekę stacji po odnalezieniu go na początku lat 70. XX wieku. Działalność naukowa i konserwatorska Podstawowym zadaniem stacji jest dostarczanie wiedzy naukowej potrzebnej do ochrony Galapagos. Badania i monitoring obejmują zarówno środowiska lądowe, jak i morskie: populacje gatunków rodzimych, wpływ gatunków inwazyjnych, stan siedlisk, ekologię obszarów przybrzeżnych i głębszych wód oraz presję wywieraną przez turystykę, rybołówstwo i rozwój osadnictwa. Fundacja dzieli współczesne programy na trzy szerokie obszary: ocean, ląd i relacje społeczności wysp z przyrodą. W programach morskich mieszczą się między innymi badania różnorodności morskiej, rekinów, żółwi morskich, ptaków morskich, mangrowców i zarządzania oceanem. Programy lądowe obejmują ochronę roślin zagrożonych, odtwarzanie siedlisk suchych, lasy Scalesia, ptaki lądowe, żółwie olbrzymie oraz zwalczanie skutków gatunków inwazyjnych. Trzecia grupa działań obejmuje edukację, rybołówstwo zrównoważone, odnowę terenów miejskich i wiejskich oraz sposoby korzystania z zasobów wysp przy ograniczaniu presji na środowisko. Szczególne znaczenie mają kolekcje historii naturalnej. Według kalendarium fundacji kolekcje te rozwinęły się z zielnika utworzonego w pierwszych latach działania stacji i obejmują wieloletni zapis bioróżnorodności Galapagos, używany w badaniach taksonomii, specjacji, rozmieszczenia gatunków i zmian środowiskowych. Fundacja podaje, że kolekcje tworzą zasób obejmujący ponad 135 tysięcy okazów należących do około 7500 gatunków. Współpraca z parkiem narodowym Stacja nie jest organem administrującym parkiem, lecz instytucją naukową współpracującą z Dyrekcją Parku Narodowego Galapagos. W tym modelu decyzje o ochronie, egzekwowaniu przepisów i zarządzaniu zasobami należą do władz Ekwadoru, natomiast stacja i fundacja zapewniają badania, monitoring, analizy oraz rekomendacje dla programów ochrony przyrody. Taki układ od początku łączył pracę naukową z lokalną polityką ochrony środowiska. Historycy nauki opisują stację jako teren, na którym ścierały się interesy zagranicznych badaczy, ekwadorskich władz, administracji parku i rosnącej społeczności wysp. W latach 70. krytykowano między innymi część metod badawczych oraz sposób kontroli projektów prowadzonych przez naukowców z zewnątrz; późniejsze plany zarządzania w większym stopniu uwzględniały lokalne ramy administracyjne i potrzebę kontroli badań terenowych. Edukacja i udostępnianie Stacja pełni także funkcję edukacyjną i popularyzatorską. Dla odwiedzających przygotowano ekspozycje poświęcone ponad sześćdziesięciu latom badań w archipelagu, wybranym elementom kolekcji przyrodniczych oraz aktualnym projektom ochronnym. Ogród roślin rodzimych i ekspozycje o odtwarzaniu siedlisk pokazują praktyczne znaczenie badań dla ochrony flory Galapagos, a biblioteka i archiwum są udostępniane jako zasób dokumentacyjny dla stacji i społeczności wysp. Znaczenie edukacyjne stacji jest powiązane z turystyką w Puerto Ayora. Stacja jest jednym z łatwo dostępnych punktów edukacyjnych, w których prezentuje się zaplecze naukowe ochrony archipelagu oraz rolę długotrwałego monitoringu, instytucji badawczych i współpracy z mieszkańcami wysp w ochronie żółwi olbrzymich, roślin endemicznych i ekosystemów morskich. Zobacz też Park Narodowy „Galapagos” Puerto Ayora Galapagos Przypisy