Kozí Hrádek

Kozí Hrádek (dosł. „Mały Kozi Zamek", hist. niem. Ziegenburg) – zrujnowany średniowieczny gotycki zamek w kraju południowoczeskim w Czechach. Położony na skalistym cyplu nad Kozskim potokiem, około 2,5 kilometra na wschód od miejscowości Sezimovo Ústí, zamek jest najbardziej znany jako miejsce schronienia czeskiego reformatora religijnego Jana Husa w latach 1413–1414. Po pożarze w czasie wojen husyckich w 1438 roku, zamek został opuszczony i popadł w ruinę. Dziś ten poddany rozległym pracom archeologicznym teren jest chroniony jako narodowy zabytek kultury. Historia Wczesna historia Zamek Kozí Hrádek został prawdopodobnie założony w XIV wieku. Pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 21 stycznia 1377 roku, kiedy to znajdował się w posiadaniu szlachcica o imieniu Vlček z Kozí. Następnie zamek przeszedł w ręce hrabiów z Hardegg (Hardeka). Jan z Hardegg Młodszy, nazywany „hrabią z Kozí", był jego właścicielem do 1387 roku. W 1391 roku zamek wraz z okolicznymi dobrami został sprzedany Jindřichowi I z Hradce za 2000 groszy praskich. Do 1406 roku majątek przeszedł w ręce Viléma z Újezdu (zm. 1408), który stał się założycielem rodu szlacheckiego Kozskich z Kozí. Schronienie Jana Husa Najbardziej znaczący okres w historii zamku miał miejsce w latach 1412 (lub 1413) – 1414. W tym czasie synowie Viléma, Jan z Ústí i Ctibor z Kozí, udzielili schronienia ekskomunikowanemu księdzu i wczesnemu reformatorowi Kościoła Janowi Husowi, który został zmuszony do wygnania i musiał opuścić Pragę. Podczas pobytu w zamku Hus nadal głosił kazania dla swoich zwolenników w okolicznych wsiach i poświęcił się pisaniu niektórych ze swoich najważniejszych dzieł teologicznych. To właśnie tutaj napisał swój monumentalny łaciński traktat De ecclesia (O Kościele), a także Postyllę, traktat O symonii, Wykład wiary oraz kilka innych dzieł w języku czeskim. Zniszczenie i opuszczenie Po egzekucji Jana Husa na soborze w Konstancji i wybuchu wojen husyckich, zamek i jego ziemie znalazły się pod kontrolą radykalnej społeczności taborytów. Zamek był w dużej mierze niezamieszkany w tym burzliwym okresie. W 1438 roku Kozí Hrádek spłonął w pożarze, który prawdopodobnie został wzniecony przez oblegające wojska króla Albrechta II Habsburga podczas jego kampanii militarnej przeciwko pobliskiej twierdzy Tabor. Po wojnach zrujnowany zamek stał się własnością miasta Tabor. Nigdy go nie odbudowano; historyczne księgi ziemskie z 1542 roku wymieniają zamek jako całkowicie opuszczony. W 1573 roku został sprzedany poecie Pavlovi Lučínowi, który z kolei odsprzedał go Zikmundowi Pekowi z Rzymka. Przez cały XVI i XVII wiek opuszczona konstrukcja była wykorzystywana przez okolicznych wieśniaków jako dogodne źródło kamienia budowlanego dla pobliskich osad, takich jak Meziříčí. Do XIX wieku teren był całkowicie pokryty gruzem budowlanym i gęsto porośnięty roślinnością. Prace archeologiczne i konserwacja Pierwsze próby odsłonięcia zamku rozpoczęły się w 1886 roku, kiedy to August Sedláček, profesor i historyk z Taboru, zorganizował oczyszczanie ruin głównej wieży mieszkalnej. W 1899 roku bardziej systematyczne prace archeologiczne podjął Josef Švehla, nauczyciel i archeolog amator. Przez kilka lat wykopaliska Švehli w pełni odsłoniły ruiny zamku, nadając im obecny wygląd. Jego prace doprowadziły do odkrycia ponad 250 artefaktów archeologicznych, które są obecnie przechowywane w Muzeum Husyckim w Taborze. W 1925 roku, dla upamiętnienia 500. rocznicy śmierci husyckiego hetmana Jana Žižki, tuż na wschód od zamku, w pobliżu zrujnowanych piwnic dawnego browaru, usypano pamiątkowy „Kopiec Sokoli" (Sokolská mohyla). W 1929 roku zakończono oczyszczanie terenu zamku, a ruiny poddano konserwacji strukturalnej. Od 1991 roku zamek jest własnością miasta Sezimovo Ústí i pozostaje otwarty dla zwiedzających jako popularna atrakcja turystyczna oraz miejsce pielgrzymek narodowych. Architektura Kozí Hrádek został zbudowany na wąskim, owalnym cyplu przylegającym do stawu historycznie znanego jako Jezero. Klasyfikuje się go jako zamek typu donżonowego, skupiony wokół prostokątnej kamiennej wieży mieszkalnej (donżonu), która prawdopodobnie miała trzy piętra i służyła jako główna rezydencja właścicieli zamku. Dostęp do zamku prowadził od wschodu przez drewniany most rozpięty nad głębokim jarem, kończący się mostem zwodzonym prowadzącym do wieży bramnej. Kompleks był otoczony wewnętrznymi i zewnętrznymi murami obronnymi, z międzymurzem (zwingerem) i głęboką fosą wodną, której szerokość dochodziła do 20 metrów. Umocnienia były dodatkowo wzmocnione przez wał ziemny zwieńczony masywną drewnianą palisadą. Pierwszy dziedziniec zamku zawierał kuchnię, wartownię oraz głęboką na 18,5 metra studnię wydrążoną bezpośrednio w skale macierzystej. Galeria Zobacz też Postacie i wydarzenia historyczne Jan Hus Sobór w Konstancji Taboryci Wojny husyckie Sezimovo Ústí Kontekst religijny Jezus Chrystus – centralna postać chrześcijaństwa, którego nauki stanowiły fundament teologiczny pism Jana Husa napisanych w Kozí Hrádek Maryja Obiekty sakralne w regionie Katedra św. Mikołaja w Czeskich Budziejowicach – katedra diecezji czesko-budziejowickiej, na terenie której leży zamek Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i świętych Cyryla i Metodego w Velehradzie – najważniejsze czeskie sanktuarium maryjne Przypisy Bibliografia Roman Cikhart: Krajem božích bojovníků. Tabor: 1935. (cz.). Josef Hložek, Roman Křivánek, Petr Menšík. Kozí hrádek (okr. Tábor): předhradí, nebo hospodářské zázemí?. „Archaeologia Historica”. 36 (1), s. 223–242, 2011. Uniwersytet Masaryka. (cz.).