Dom Polski w Ostrawie

Dom Polski (cz. Polský dům) – hotel i restauracja w Morawskiej Ostrawie, dzielnicy Ostrawy w Czechach, w budynku w stylu secesyjnym z 1900, wybudowanym wg projektu krakowskiego architekta Stanisława Bandrowskiego z inicjatywy kilku organizacji polskich, przy skrzyżowaniu ul. Žerotínovej i Poděbradovej, siedziba hotelu od lat 60. XX wieku. Po kryzysie gospodarczym w latach 70. XIX wieku nastąpił gwałtowny rozwój nowoczesnego przemysłu górniczego w Zagłębiu Ostrawsko-Karwińskim, który wyrósł zdecydowanie na najważniejszą gałąź przemysłu w regionie i dającą najwięcej miejsc pracy. Nowym źródłem taniej siły roboczej stały się dziesiątki tysięcy imigrantów z zachodniej Galicji, a ich liczba w powstałym w 1900 roku powiecie politycznym Morawskiej Ostrawy przekroczyła 10 tysięcy. Zaczęły tu powstawać również polskie organizacje, np. oddział Towarzystwa Szkoły Ludowej z Krakowa, która chciała zająć się kwestią edukacji słabo wykształconej ludności napływowej. Powstał pomysł budowy polskiego ośrodka oświatowego i miejsca spotkań mniejszości polskiej, a jednym z najznamienitszych działaczy polskich był lekarz Wacław Seidl z Dolnej Lutyni. W 1899 zaczęto zbiórkę składek na budowę Domu Polskiego, na początku głównie w Krakowie. Pieniądze darowali m.in. hr. Zamojski i hr. Tarnowski. Nadzór nad budową zlecono Stanisławowi Bandrowskiemu, mieszkającemu wówczas w Ostrawie. Jako budulca użyto również dwóch wagonów zniszczonych murów krakowskich, które do dziś są widoczne w dekoracji zewnętrznej budynku, podobnie jak piastowskie orły i figura św. Jadwigi Andegaweńskiej. O pozwolenie na otwarcie domu do miejscowego komisariatu policji wystąpiono 31 sierpnia 1900 roku. W dniu 8 września 1900 roku uroczyście otworzono dom. Z tej okazji odbyła się msza w kościele św. Wacława, po czym procesja przeszła do nowego budynku. W otwarciu Domu Polskiego uczestniczył burmistrz Morawskiej Ostrawy dr Adalbert Johanny (Vojtěch Johanny). Podczas otwarcia wystąpił zespół teatralny Ludwika Czystogórskiego z Krakowa. Od samego początku działalności Dom Polski w Ostrawie miał kłopoty finansowe z powodu braku środków na spłatę rat w banku hipotecznym i podatków, co groziło jego zamknięciem i licytacją. Nie doszło do tego dzięki zbiórce publicznej przeprowadzonej w 1917 roku i nieoprocentowanej pożyczce. Dom Polski stał się ośrodkiem kultury i edukacji polskiej, swoją siedzibę miały tu m.in. polska szkoła ludowa, która udzielała również kursy dla dorosłych niepiśmiennych imigrantów galicyjskich. Odbywały się tu odczyty, bale, zabawy ludowe czy występy artystyczne m.in. włoskiego piosenkarza Luigiego Cavanny. Znajdowały się tu również polskie biblioteka, czytelnia, Polska Kasa Zaliczkowa, Polskie Towarzystwo Robotniczo-Oświatowe Siła i inne organizacje. W czasie okupacji podczas II wojny światowej budynek został zajęty przez organizacje niemieckie. W maju 1950 roku w Domu Polskim powstało Koło Polskiego Związku Kulturalno-Oświatowego w Czechosłowacji (PZKO). W 1956 roku, aby uratować Dom Polski powstała Spółdzielnia Ludowa Dom Polski, mająca na celu utrzymanie budynku. W 1958 roku Instytut Dziedzictwa Republiki Czeskiej wpisał budynek do rejestru zabytków kultury pod numerem ÚSKP nr 34209/8-2239. Do przekształcenia Domu Polskiego w hotel doszło w latach 60. XX wieku. Mimo dobrej kondycji finansowej, w 1980 roku władze Czechosłowacji włączyły polską spółdzielnię do największej w tym czasie spółdzielni w Czechosłowacji "Budoucnost". W 1985 roku budynek zamknięto i rozpoczęto jego remont i przebudowę. Budynek w 1991 roku odzyskała Spółdzielnia Ludowa Dom Polski, jednak w celu sfinansowania prowadzonego nadal remontu założono w 1992 roku firmę Dom Polski a.s. i przy wsparciu polskich firm Stalexport i Węglokoks dokończono remont. Spółdzielnia Ludowa Dom Polski posiada w firmie Dom Polski a.s. 20% akcji. Współwłaścicielem budynku były m.in. polskie organizacje mniejszościowe (społeczność ta liczy w Ostrawie około 1000 osób), które organizowały w nim m.in. Dni Polsko-Czeskie. W budynku funkcjonował hotel i restauracja, jednak firma Dom Polski a.s. z powodu kłopotów finansowych została postawiona w stan upadłości i budynek niszczeje. W 2011 roku za 25 mln koron budynek kupiła firma Favorit, która także zbankrutowała. Zobacz też Konsulat Generalny RP w Ostrawie Przypisy Linki zewnętrzne Janusz Bittmar: Dom Polski(ch) kłopotów, w: Głos Ludu nr 79 z 4 lipca 2009