Oblouk

Oblouk (z cz. Łuk) – zespół wielofunkcyjnych (domy mieszkalne i pawilony handlowe) budynków w Porubie, dzielnicy Ostrawy (do 1957 osobne miasto). Jego nazwa wzięła się od planu łuku na którym oparto bryłę całego budynku, jak i kształtu bramy pełniącej rolę wjazdu do całej dzielnicy. Ze względu na swój rozmiar i elementy wykończenia (między innymi płaskorzeźby i sgraffiti), budynek jest charakterystycznym przykładem architektury socrealistycznej powojennych Czech. W 2008 został wpisany do rejestru pamiątek kulturowych Republiki Czeskiej. Historia W 1951 komunistyczne władze Czechosłowacji zatwierdziły plan budowy tzw. „Nowej Ostrawy” (cz. Nová Ostrava) na znacjonalizowanych posiadłościach rodziny Wilczków w okolicach rzeki Porubka. Według naczelnego architekta Vladimíra Meduny, nowe socjalistyczne miasto w swoich założeniach i kształcie miało przypominać podobne projekty w Związku Radzieckim (Magnitogorsk, Nowokuźnieck). W projektach urbanistów nową dzielnicę miał otwierać reprezentacyjny budynek z przypominającą antyczny łuk triumfalny bramą. Na początku lat 50. monumentalne, często nierealistyczne projekty (naśladujące proporcje w budownictwie stalinizmu) były przeskalowywane w dół; ostatecznie zdecydowano się na budowę kilkukondygnacyjnego zespołu budynków mieszkalnych z łukiem nad ulicą otwierającą wjazd do tzw. pierwszego (najstarszego) okręgu późniejszej Poruby. Właściwa budowa według projektu Vladimíra Meduny i Evžena Šteflíčka rozpoczęła się w 1952. Pierwsi lokatorzy (głównie pracownicy kopalni OKD) zaczęli się wprowadzać do niego pod koniec roku 1954, jednak właściwe prace trwały jeszcze w kolejnym roku. Zrezygnowano z obecnego w projekcie obszernego placu i fontanny przed budynkiem, gdyż funkcję łącznika między „starą” a nową Ostrawą zaczęła pełnić ówczesna aleja Klementa Gottwalda (dziś 28. října), a reprezentacyjną aleją Poruby została Hlavní třída. Po rozpadzie Czechosłowacji i stopniowej deindustrializacji dzielnicy porubski łuk był uważany za relikt komunizmu i długo zaniedbywany. We wrześniu 2022 zakończył się gruntowny remont budowli; kosztem 109 milionów koron czeskich wyremontowano skupowane przez władze dzielnicy mieszkania i piwnice, wymieniono dach oraz odświeżono fasadę budynku (w tym płaskorzeźby i 114 oryginalnych sgraffiti). Charakterystyka Oblouk to budynek na planie łuku o długości około 250 metrów, wysoki na sześć kondygnacji. Od strony południowej na parterze znajdują się pawilony handlowe, resztę budowli (podzielonej na 12 modułów) zajmuje łącznie 225 lokali mieszkalnych. Styl zewnętrznej fasady budynku łączy cechy socrealizmu i klasycyzmu. Jedną z inspiracji architektów miał być układ Placu Pałacowego w Sankt-Petersburgu z barokowym Pałacem Zimowym i gmachem Sztabu Głównego. Ściany wokół okien na poddaszu i wnętrze głównego łuku od wewnątrz pokrywają sgraffiti (według sprawozdań z remontu jest ich 114), zaś cały budynek jest zwieńczony płaskorzeźbą przedstawiającą powrót robotników z pracy do domu (obok sylwetki w ubraniu roboczym widoczne są postaci rodziny z psem i rower). Detale budynku zawierają elementy klasyczne (kolumny wewnątrz przejścia i pilastry na zewnątrz okien) i pochodzące ze stylu narodowego czeskiego renesansu. Krytyk architektury europejskiego komunizmu Owen Hatherley we wzorach sgraffiti i głębokich gzymsach porubskiej budowli dopatruje się nawiązań do praskiego pałacu Schwarzenbergów. Wzory z renesansowych budynków w Pradze miały być masowo kopiowane i prefabrykowane, żeby ozdabiać nowe budowle w najstarszej części Poruby. Oblouk i cała najstarsza zabudowa Poruby są świadectwem założeń architektów wczesnego socrealizmu. Budynki miały być użyteczne, jednak możliwie monumentalne i z zewnątrz misternie wykończone z licznymi nawiązaniami do klasycyzmu, a w tym przypadku dodatkowo z elementami lokalnych nurtów w architekturze i sztuce. Podobnie jak w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, odwilż i dojście do władzy Nikity Chruszczowa skutkowały odejściem od nadmiaru zewnętrznych detali (uznanych za „kosmopolityzm”) i powstawaniem mniejszych budynków o prostszej formie, nierzadko wykonanych z gorszych materiałów. Mieszkania powstające w nowszych częściach Poruby w dalszych latach również były mniejsze niż te wydzielone wewnątrz porubskiego łuku. Galeria Zobacz też Dolní oblast Vítkovice – zrewitalizowana była huta w Witkowicach Hlavní třída – reprezentacyjna arteria Poruby, odpowiednik Alei Róż w Nowej Hucie Hotel International Prague – przykład architektury socrealistycznej w Pradze Przypisy