Rezerwat przyrody

Rezerwat przyrody – obszarowa forma ochrony przyrody o różnym statusie ochrony i zasadach wyznaczania w różnych krajach świata. Rezerwaty przyrody na świecie Formy ochrony przyrody zwane rezerwatami istnieją w wielu państwach świata. Z reguły są to chronione przepisami prawnymi i wyłączone z użytkowania obszary przeznaczone na cele ochrony przyrody oraz prowadzenia badań naukowych, a dostęp do nich osób postronnych jest mniej lub bardziej ograniczony. Zazwyczaj są one mniejsze od parków narodowych. Brak jest jednak jednorodnej, międzynarodowej definicji rezerwatów oraz jednorodnych kryteriów ich wyznaczania, a obiekty tego typu w różnych krajach mogą być inaczej zarządzane i chronione. Rezerwaty przyrody w Polsce Liczba rezerwatów w Polsce stopniowo rośnie, w 2000 r. było ich 1307, w 2005 r. – 1395, w 2010 r. – 1463, w 2013 r. – 1480, a w 2021 r. – 1505. Według danych z 2022 roku liczba obiektów tego typu osiągnęła 1512, a ich całkowita powierzchnia wynosiła 171 336,5 ha, co stanowi 0,6% powierzchni kraju. Najwięcej rezerwatów znajdowało się w województwie mazowieckim (189), najmniej w województwie opolskim (38). Średnia w skali kraju wielkość obiektów wynosiła 113,3 hektarów, najmniejsza była w województwie opolskim (26,3 ha), największa w województwie warmińsko-mazurskim (304,1 ha). W ostatnich latach wzrasta odsetek powierzchni rezerwatów objętej ochroną ścisłą (10,6% w roku 2022). Podstawy prawne W Polsce rezerwaty przyrody to jedna z obszarowych form ochrony przyrody. Rezerwat przyrody w brzmieniu Ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. (art. 13 ust. 1): Linki zewnętrzne: "źródło". Historycznie, rezerwaty przyrody były powoływane: na podstawie Art. 5 Ustawy o ochronie przyrody z 1934 roku (Dz. U. z 1934 r. Nr 31, poz. 274) – zarządzeniem właściwego wojewody, na podstawie Art. 13.1 Ustawy o ochronie przyrody z 1949 roku (Dz. U. z 1949 r. Nr 25, poz. 180) – rozporządzeniem Ministra Leśnictwa (lub odpowiedniego), na podstawie Art. 23.3 Ustawy o ochronie przyrody z 1991 roku (Dz. U. z 1991 r. Nr 114, poz. 492) – rozporządzeniem Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, na podstawie Art. 13.3 Ustawy o ochronie przyrody z 2004 roku (Dz. U. z 2004 r. Nr 92, poz. 880, tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1478) – rozporządzeniem odpowiedniego wojewody, a po nowelizacji z 2008 są powoływane zarządzeniem regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Zasady funkcjonowania Przedmiotem ochrony w rezerwacie może być całość przyrody lub szczególne jej składniki, w tym fauna, flora, mykobiota oraz twory przyrody nieożywionej. Cały obszar rezerwatu albo jego części mogą podlegać ochronie ścisłej, ochronie czynnej lub ochronie krajobrazowej. Ochrona ścisła polega na nieingerencji w naturalne procesy, ochrona czynna dopuszcza wykonywanie zabiegów ochronnych (np. usunięcie drzew zacieniających stanowisko cennego gatunku rośliny), a ochrona krajobrazowa polega na prowadzeniu gospodarki rolnej, leśnej lub rybackiej w sposób uwzględniający potrzeby przedmiotu ochrony. Rezerwat ustanawiany jest na mocy zarządzenia regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Likwidacja lub zmniejszenie rezerwatu są możliwe wyłącznie w przypadku bezpowrotnej utraty jego wartości przyrodniczych. Dla rezerwatu sporządza się na okres 20 lat tzw. plan ochrony – dokument określający cele ochrony, zadania ochronne do wykonania oraz reguły udostępnienia rezerwatu. Plan taki zatwierdza regionalny dyrektor ochrony środowiska. Rodzaje rezerwatów przyrody w Polsce Od początku istnienia w Polsce zdefiniowanej prawnie ochrony rezerwatowej wyróżnia się dziewięć rodzajów rezerwatów. W zależności od głównego przedmiotu ochrony są to: Począwszy od 2005 roku istnieje dodatkowo podział na typy i podtypy mające przypisane oznaczenia kodowe. Stosuje się równolegle dwa podziały, ze względu na główny przedmiot ochrony oraz dominujący typ ekosystemów (każdy rezerwat może zostać przypisany do jednego rodzaju, dwóch typów i dwóch podtypów). Pozwala to na dokładniejsze określenie zasobów przyrodniczych danego rezerwatu oraz sprawniejsze zarządzanie siecią obszarów chronionych. Zobacz też ogród botaniczny, ogród zoologiczny rezerwat biosfery – rezerwaty biosfery w Polsce park krajobrazowy park narodowy Przypisy Linki zewnętrzne Centralny Rejestr Form Ochrony Przyrody