Las

Las (biocenoza leśna) – kompleks roślinności swoisty dla danego kontynentu geograficznego, charakteryzujący się dużym udziałem drzew rosnących w zwarciu, wraz ze światem zwierzęcym i różnymi czynnikami przyrody nieożywionej oraz związkami, które między nimi występują. Las lub biocenoza leśna według definicji prof. J.J. Karpińskiego to dynamiczny twór przyrody, w którym są zespolone w niepodzielną całość układem zależności, powiązań i wzajemnych wpływów: określona roślinność z przeważającym udziałem form drzewiastych, związanych z nim zwierzętami oraz wykorzystywane przez rośliny i zwierzęta podłoże geologiczne, gleba, woda i klimat. W sensie prawnym (zgodnie z ustawą o lasach z 1991 roku) lasem jest grunt o zwartej powierzchni co najmniej 0,10 ha, pokryty roślinnością leśną (uprawami leśnymi) – drzewami i krzewami oraz runem leśnym – lub przejściowo jej pozbawiony – przeznaczony do produkcji leśnej lub stanowiący rezerwat przyrody lub wchodzący w skład parku narodowego albo wpisany do rejestru zabytków (art. 3 p.1 ustawy o lasach). W sensie prawnym do lasu należą także grunty związane z gospodarką leśną, zajęte pod wykorzystywane dla potrzeb gospodarki leśnej: budynki i budowle, urządzenia melioracji wodnych, linie podziału przestrzennego lasu, drogi leśne, tereny pod liniami energetycznymi, szkółki leśne, miejsca składowania drewna, a także wykorzystywane na parkingi leśne i urządzenia turystyczne. Z podanych przykładów wywnioskować można, że jednoznaczne zdefiniowanie lasu nie jest łatwym zadaniem, bowiem w obrębie swego rozległego zasięgu występuje on pod wieloma różnorodnymi postaciami i formami. Jest przy tym tworem tak bardzo złożonym, że próby ustalenia typowych jego właściwości są dosyć ryzykowne i mogą prowadzić do zbytnich uproszczeń. Wszelkie poglądy na istotę lasu należą zatem do dyskusyjnych. Głównym podłożem tych dyskusji jest odmienny punkt widzenia autorów reprezentujących różne dyscypliny naukowe, a zajmujących się lasem wyłącznie w granicach interdyscyplinarnych możliwości poznawczych. Las inaczej więc definiuje fitogeograf, biolog, krajoznawca, czy też zoolog. Las należy niewątpliwie do kompleksu bioekologicznego swoistego pod względem fizjonomicznym, strukturalnym, środowiskowym i geograficznym, jak również pod względem historycznym. Naturalny las jest najbardziej złożonym i najtrwalszym ekosystemem lądowym. Charakteryzuje się uwarstwieniem pionowym, w lesie szpilkowym dość prostym (warstwa koron, warstwa krzewów, warstwa runa). Las spełnia ważną rolę w regulacji stosunków wodnych na danym terenie. Na obszarach wylesionych często zdarzają się powodzie, a w górach lawiny śnieżne i błotne. Większość lasów w Polsce to lasy pochodzenia sztucznego, wyhodowane przez człowieka. Systematyka lasów W zależności od przyjętych kryteriów lasy można dzielić na różne sposoby, np. biorąc pod uwagę klimat i strefowy układ roślinności, w bardzo skrótowy sposób lasy można podzielić na: lasy strefy równikowej, lasy strefy podrównikowej, lasy suchej strefy zwrotnikowej, lasy strefy podzwrotnikowej, lasy strefy umiarkowanej. Ze względu na ich skład i przynależność geograficzną można wyróżnić: lasy iglaste, lasy liściaste, lasy mieszane. Z uwagi na zagospodarowanie lasów można zróżnicować je na: lasy ochronne, lasy gospodarcze, lasy odroślowe. Kraje o największej powierzchni lasów Choroby lasu Choroby lasu zawsze należy rozpatrywać w układzie dynamicznym jakim jest ekosystem leśny. Rozpatrując właściwości ekosystemu leśnego z punktu widzenia jego naruszalności, prowadzącej do zjawisk określanych jako „choroby lasu”, należy zwrócić szczególną uwagę na sieć wzajemnych, scalających go powiązań. U podstaw tego procesu leży kwestia krążenia materii i przepływu energii określającej troficzną strukturę ekosystemu. W skład jego żywych komponentów wchodzą 3 grupy funkcjonalnych organizmów: producenci – dysponujący zdolnością syntetyzowania związków organicznych z dwutlenku węgla i wody podczas procesu fotosyntezy, zwani organizmami autotroficznymi (samożywnymi), do których zalicza się rośliny zielne; konsumenci – odżywiający się innymi organizmami i zwani heterotrofami (organizmy cudzożywne), do których zalicza się głównie zwierzęta; reducenci (organizmy heterotroficzne) rozkładające martwą substancję organiczną, czerpiąc z niej produkty rozkładu i uwalniając proste związki chemiczne absorbowane następnie przez producentów, a zatem wprowadzonych ponownie w obieg materii. Do grupy reducentów zalicza się głównie grzyby, mikroorganizmy roślinne i zwierzęce, czyli bakterie. Związki łączące ze sobą komponenty określonej biocenozy można rozpatrywać tylko w układzie sprzężeń zwrotnych, ciągów liniowych tworzących łańcuchy, w których poszczególne gatunki tworzą ogniwa. Inne czynniki przysposabiają roślinę do infekcji, inne w niej uczestniczą, a inne kontynuują jej przebieg. W chorobie uczestniczy nie tylko patogen, lecz także organizm roślinny. Wymienione mechanizmy odnoszą się przede wszystkim do układów (ekosystemów) naturalnych, kształtujących się ewolucyjnie na drodze sukcesji ekologicznej i zmierzające do trwałej równowagi biologicznej. Szczególna sprawność takiego układu występuje w lasach tropikalnych, gdzie jest bogactwo komponentów biocenoz. Jednakże i w takim zrównoważonym systemie zdarzają się istotne zaburzenia spowodowane przez skrajne i ekstremalne czynniki jak pożary, nawałnice, powodzie. W lasach naturalnych strefy umiarkowanej (występujących już tylko w formie szczątkowej w parkach narodowych), gdzie nie ma ingerencji człowieka, dochodzi niekiedy do zjawisk wykazujących cechy chorób. Są to jednak przypadki sporadyczne o charakterze parapatologicznym. Zupełnie odmienny obraz rysuje się w chorobach lasów zagospodarowanych strefy umiarkowanej. Choroby te szerzą się przede wszystkim w borach iglastych Europy Środkowej w wyniku stosowania zrębów zupełnych i szablonowego, sztucznego odnawiania lasu nie licząc się z właściwościami siedlisk leśnych. Do chorobotwórczych i szkodotwórczych czynników są zaliczane: abiotyczne bodźce chorobowe pożary lasów, wyładowania elektryczne, grad, wiatr, niska temperatura, wysoka temperatura, niekorzystne warunki świetlne, niekorzystne warunki wodne, kwaśne deszcze biotyczne czynniki chorobowe pasożytnicze owady, pasożytnicze grzyby. Zobacz też las pierwotny monokultura sosnowa las tropikalny nieruchomość leśna plantacja sosnowa zespół leśny Przypisy Bibliografia Witold Koehler: Zarys hylopatologii. Warszawa: PWN, 1981. ISBN 83-01-03241-3. Linki zewnętrzne Otwarta Encyklopedia Leśna na licencji CC BY-NC-SA Instrukcja Ochrony Lasu.pdf. lp.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-11-22)].