Carske grobnice Zapadne Xia

Carske grobnice Zapadne Xia (kineski: 西夏王陵) je UNESCO-ova svjetska baština carskih grobnica kineske dinastije Zapadna Xia (Xi Xia) u podnožju južnog gorja Helan, oko 40 km zapadno od Xingqinga, nekadašnjeg glavnog grada Zapadne Xia, današnjeg Yinchuana, glavnog grada autonomne regije Ningxia. Ova nekropola jedinstveno je svjedočanstvo o dinastiji Zapadna Xia i njezinoj carskoj lozi, koja je trajala gotovo 200 godina, od 11. do 13. stoljeća. Ovaj mauzolejski kompleks jedan je od najvećih i najbolje očuvanih carskih mauzolejskih kompleksa u Kini i poznat je kao „orijentalne piramide”. Smještene uz Put svile, carske grobnice Zapadne Xia postale su multikulturalna civilizacija po uzoru na kineske carske tradicije, s budizmom u svojoj srži. Zbog toga su upisane na UNESCO-ov popis mjesta svjetske baštine u Aziji 2025. godine jer „odražavaju vjersko i društveno-političko nasljeđe dinastije Zapadna Xia”. Povijest Dinastiju Zapadna Xia osnovali su 1038. godine Tanguti, nomadski stočari koji su se naselili u regiji koju je presijecao Put svile i okupili raznoliko stanovništvo koje su, osim Tanguta, činili narodi Han, Tibetanci, Ujguri, Kitani i Džurdži. Kontaktom s trgovcima, karavanima, redovnicima i nomadima, Tanguti su razvili civilizaciju temeljenu na kineskom carskom modelu, čiji je budizam bio bitan dio. To potvrđuju vrlo velika, raznolika arhitektonska nalazišta, kao i mnoštvo predmeta iskopanih na arheološkom lokalitetu, uključujući fragmente stela na tangutskom pismu. Dinastija Zapadna Xia trajala je sve dok ju nije uništila mongolska vojska Džingis-kana 1227. godine. Xingqing, glavni grad zapadnog Xia i grobni kompleks dugo su bili nepoznati. U moderno doba, o njima je prvi put izvijestio njemački pilot Wulf-Dieter Graf zu Castell-Rüdenhausen, koji je zabilježio lokaciju na zračnoj fotografiji, objavljenoj 1938. godine u njegojoj knjizi „Letenje u Kini”. Odlike Carske grobnice Zapadne Xia svjedoče o kulturnim i vjerskim utjecajima iz više izvora, od tradicija dinastija Sung i Tang do vjerovanja i pogrebnih običaja Tanguta, gdje je dominiralo pridržavanje budizma i zadržale su se tradicije predaka. Te se karakteristike u potpunosti odražavaju u prostornoj organizaciji, dizajnu i arhitekturi pogrebnog kompleksa Zapadne Xia. Svaka grobnica, bilo da se radi o mauzoleju, podređenoj grobnici, ili sustavima za zaštitu od poplava, sačuvani su na svojoj izvornoj lokaciji u netaknutom prirodnom pustinjskom okruženju. Također je sačuvana njihova vizualna i duhovna veza s planinama Helan. Lokalitet, koji je djelomično iskopan od 1972. godine, otkriva zamršene detalje poput unutarnjih trgova, cesta, dvorišta i podzemnih palača, a svi svjedoče o veličini Zapadnog kraljevstva Xia. Devet carskih mauzoleja prostiru se na više od 50 četvornih kilometara, raspoređeni od juga prema sjeveru na udaljenosti od oko 10 km, pri čemu su najraniji carevi sahranjeni na jugu, a kasniji carevi prema sjeveru. Od trenutnih iskopavanja, samo je mauzolej broj 3 adekvatno iskopan i istražen. Ovaj mauzolej se pripisuje prvom caru Zapadne Xia Jingzongu, rođenom kao Li Yuanhao (1003.–1048.). Arhitektonski predstavlja utvrđeni paviljon-toranj koja spaja tradicionalne stilove mauzoleja i hrama s budističkim karakteristikama. Svi mauzoleji imaju sličan raspored, obično se sastoje od pravokutnog vanjskog ogradnog zida s parom portala/kula na južnom kraju, jednog ili više paviljona (obično par) s memorijalnim stelama, pravokutnog barbakana ispred ulaza u kvadratni ili pravokutni unutarnji ograđeni prostor, sa stražarnicama na četiri kuta. Čvrsti grobni humak izgrađen nad mjestom ukopa izgrađen je od nabijene zemlje. Postavljen je izvan središta, u sjeverozapadnom dijelu unutarnjeg ograđenog prostora, širok je do 30 metara i visok 23 metra. U grobnim humcima postoje rupe koje su izvorno podupirale drvene grede, a budući da je u svakom mauzoleju pronađen velik broj pločica, vjeruje se da su sačuvani humci bili samo jezgra većeg arhitektonskog spomenika, obloženog ciglama, crijepnim strehom i ukrasnim skulpturama na svakoj razini. Izvori Vanjske poveznice "Xixia (Western Xia) Mausoleums: Excavation and Protection Underway", People's Daily Across China: Western Xia Imperial Tombs seek world heritage status - Xinhua, English.news.cn, People's Daily