Tortosa (Spanje)

Tortosa (Latijn: Dertusa of Dertosa, Arabisch: طرطوشة Ṭurṭūšah) is aan de Ebro een kleine stad en gemeente in de Spaanse autonome regio Catalonië, in de provincie Tarragona. Tortosa telt 33.743 inwoners (1 januari 2016). Het is de hoofdstad van de comarca Baix Ebre. Tortosa ligt in het zuiden van Catalonië, op een paar kilometer afstand van de Costa Dorada en het Nationale Park Delta del Ebro (Biosfeerreservaat). Geschiedenis Oudheid De Iberische stam der Ilercavones bewoonde de plaats al voordat de Romeinen de stad in bezit kregen. Mogelijk kan de plaats geïdentificeerd worden met Hibera, een nederzetting beschreven door historicus Titus Livius in zijn beschrijving van de Tweede Punische Oorlog. Zijn ligging aan de benedenloop van de Ebro maakte de nederzetting geschikt als handelsplaats. De Via Augusta kruiste hier de rivier. Onder de Romeinse heerschappij stond de plaats bekend als Dertosa. Onder Scipio Africanus werd de plaats opnieuw ingericht en Julius Caesar maakte van de stad een municipium. Onder keizer Augustus werd de stad hernoemd tot Colonia Julia Augusta Dertosa. De stad kreeg een forum, thermen, tempels en administratieve gebouwen. Dertosa had ook een rivierhaven en opslagplaatsen. De plaats werd omstreeks 478 veroverd door de Visigoten. Dertosa was de zetel van een katholiek bisdom, maar daar kwam in de zesde eeuw ook tijdelijk een ariaans bisdom bij. De plaats bleef in de vijfde en zesde eeuw een belangrijk handelscentrum dat werd beschermd door stadsmuren. Islamitisch Turtuixa Circa 714 werd de stad veroverd door de moslims op de Visigoten. Zij gebruikten de naam Turtuixa. De latere Frankische koning Lodewijk de Vrome voerde als (onder)koning van Aquitanië samen met graaf Bera van Barcelona in 804, 808 en 809 verscheidene campagnes ter uitbreiding van de zuidgrens van de Spaanse Mark. Tortosa werd verscheidene malen aangevallen en belegerd. In 809 belegerden de Frankische troepen en die van Bera de stad voor veertig dagen. De nieuwe emir van Córdoba, Abd ar-Rahman II, trok op tegen de belegeraars. De islamitische historicus Al Maqqari schreef over een overwinning voor de moslims, terwijl de historicus Astronomus meldde dat de sleutels van de stad aan Lodewijk overhandigd werden die daarna weer vertrok, om als Rooms keizer in 814 zijn overleden vader Karel de Grote op te volgen. De stad groeide uit tot een belangrijk bolwerk aan de noordoostelijke grens van het moslimrijk. Onder de Omajjaden werd de oude stadsmuur verstevigd en kreeg deze vier versterkte stadspoorten. Ook werd een fort gebouwd, de Alcassaba. In de tiende eeuw, een bloeiperiode voor Turtuixa, werden de stad verder versterkt, werd de haven uitgebouwd en werd een grote moskee gebouwd. Van circa 1009 tot 1060 en van 1081 tot 1099 was de stad een zelfstandige taifa. Deze taifa Tortosa was een klein koninkrijk dat vaak onder invloed van Zaragoza stond. De bloeiperiode van de stad was toen al voorbij. De Almohaden, een berberdynastie uit Marokko, onder Abd al-Mu'min ibn Ali kwamen in 1145/1148 in bezit van Tortosa. Middeleeuws Tortosa Op 31 december 1148, na een belegering van vijf maanden door graaf Raymond Berengarius IV van Barcelona en ridders uit onder meer Genua, Friesland, Vlaanderen en Engeland kwam de stad, die ruim vier eeuwen islamitisch was geweest, aan het koninkrijk Aragon. In 1149 werd de stad tevergeefs door de moslims belegerd. De vrouwen hielpen de stad verdedigen en graaf Raymond Berengarius IV stelde voor hen de "Orde van de Dames van Tortosa", ook wel Orden de la Hacha genoemd, in. Hij verleende in een charter ook ruime privilieges aan de stad. Het werd moslims toegestaan te blijven leven in de stad, maar alle belangrijke bezittingen gingen over in christelijke handen, waaronder de tempeliers en de machtige familie Montcada. Ook het bisdom Tortosa werd hersteld en de grote moskee terug in een kathedraal veranderd. De Alcabassa werd het Suda-kasteel. Waarschijnlijk kende de stad al in de Romeinse tijd een Joodse gemeenschap. Het oudste bewijs van de Joodse aanwezigheid in Tortosa is een grafsteen uit de zesde eeuw. Na de verovering van de stad in 1149 wees graaf Raymond Berengarius IV de Joden een aparte wijk toe. In de dertiende eeuw was de Joodse gemeenschap zodanig gegroeid dat de wijk werd uitgebreid. De nieuwe wijk (de Aljama) lag vlakbij de Morería, de aparte wijk van de moslims. Vanaf de late veertiende eeuw kwam de Joodse aanwezigheid in Tortosa onder druk te staan door vervolgingen en gedwongen bekeringen. Vroegmoderne tijd De veertiende en vijftiende eeuw brachten plagen en oorlogen en leidden tot de economische en demografische neergang van de stad. Er was een geleidelijke opleving vanaf de zestiende eeuw. Dit ging gepaard met belangrijke werken in de stad waar paleizen en andere gebouwen in renaissancestijl werden opgetrokken. In de stad werden koninklijke colleges gebouwd en zij droegen ertoe bij dat Tortosa een centrum voor het humanisme werd. Moderne tijd Aan het einde van de negentiende eeuw werd een groot deel van de stadsomwalling afgebroken en werden hier nieuwe wijken gebouwd. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog was de omgeving van de stad in 1938 vier maanden lang het toneel van de Slag om de Ebro. Hierbij leed Tortosa veel schade. Er werden meermaals luchtbombardementen uitgevoerd waarbij ook verschillende bruggen (zoals de Staatsbrug) over de Ebro vernield werden. De twee kampen werden hier van elkaar gescheiden door de Ebro. Demografische ontwikkeling Bron: INE; 1857-2011: volkstellingen Opm.: In 1857 scheidde Roquetas zich af en werd een zelfstandige gemeente; in 1977 scheidden Deltebre, San Jaime de Enveija en Camarles zich af en werden zelfstandige gemeenten; in 1991 scheidde L'Aldea zich af en werd een zelfstandige gemeente Geografie De Ebro stroomt door Tortosa. Vervoer De plaats is via de trein te bereiken via het station L'Aldea-Amposta-Tortosa op de spoorlijn van Barcelona naar Sevilla. Ook is er nog op een zijspoor het station Tortosa. Bezienswaardigheden Tortosa telt enkele middeleeuwse monumenten, de kathedraal, het kasteel La Suda en het Paleis van Oliver de Boteller, maar is ook bekend door zijn renaissancegebouwen. Aan het begin van de twintigste eeuwen waren de architecten Pau Monguió and Joan Abril actief in Tortosa. Zij ontwierpen gebouwen in modernistische stijl. Bezienswaardigheden zijn: De kathedraal van Tortosa uit 1347 werd gebouwd in gotische stijl maar kreeg in 1705 een barokke voorgevel. Kasteel La Suda; Bisschoppelijk paleis; Paleis van Oliver de Boteller, gotisch stadspaleis; Casa Grego (ook Casa Fontanet) in art-nouveaustijl; De voormalige spoorwegbrug over de Ebro, die nu een voetgangersbrug is. Musea Museum van Tortosa, geschiedkundig en archeologisch museum ondergebracht in het voormalig slachthuis; Tortosa Cota 0, archeologische site opengesteld in 2022 met audiovisuele reconstructies van het oude Tortosa; permanente tentoonstelling in de kathedraal; permanente tentoonstelling in de koninklijke colleges; beeldentuin in Els Jardins del Príncep. Afbeeldingen Sport De plaatselijke voetbalclub is CD Tortosa. Personen uit Tortosa Peter van Santamans (?-1383), kanunnik van het kapitel van Tortosa en 9de president van de Generalitat de Catalunya (1381-1383). Esteve de Garret (? -1523) aartsdiaken in Tortosa en 48ste president van de Generalitat de Catalunya (1515-1518). Paus Adrianus VI Willem van Enckevoirt Felipe Pedrell (1841-1922) Francesc Gimeno (1858-1927) Víctor Beltrí (1862-1935), architect. Ricard Salvat i Ferré (1934-2009) Van 1556 tot en met 1560 was de jonge, uit Mechelen afkomstige, kunstschilder Godfried van Steynemolen actief in Tortosa. Zie ook Markizaat van Tortosa Pact van Tortosa Externe link (ca) Officiële website (en) Renaissance Festival (en) Ebrebiosfera (Terres de l'Ebre-Biosfeerreservaat)