Telde

Telde – gmina w Hiszpanii (Wyspy Kanaryjskie), na wyspie Gran Canaria. Przedmieścia Las Palmas. Według danych INE w 2022 roku liczyło 102 472 mieszkańców. Historia Przed inwazją hiszpańskich kolonialistów Telde było stolicą wschodniej części wyspy. Prawdopodobnie mieszkało tutaj ok. 14000 Guanczów. Prawdopodobnie było to także centrum kultu religijnego o czym świadczy znalezienie figurki tzw. „idola z Tary” (obecnie w Muzeum Kanaryjskim w Las Palmas de Gran Canaria). Obecne miasto powstało na podstawie bulli papieskiej Klemensa VI z 1351, które czyniło z Telde pierwsze biskupstwo na Wyspach Kanaryjskich. Opór rodowitych mieszkańców był bardzo silny, ponadto misjonarze próbowali poza przymusową ewangelizacją uczynić z nich siłę niewolniczą. Kolejną próbę podjęli Jean de Bethencourt i Gadifer de la Salle, była to próba pokojowa, ale również nie przyniosła żadnych efektów. Następny podbój wyspy próbował dokonać Diego de Silva, który wylądował w okolicy Galdaru, wybudował wieżę warowną i chciał zbrojnie pokonać aborygenów. Nie udało mu się to, pamiątką po jego obecności na wyspie jest nazwa wąwozu – Barranco de Silva. Guanczowie pod dowództwem Doramasa bronili się do 1482, kiedy to Hiszpanie przybyli zwiększonymi siłami i podbili tereny obecnego Telde budując kolejną wieżę obronną w miejscu obecnego bazyliki św. Jana Baptisty. Kolejne lokowanie miasta miało miejsce w połowie 1483 z rozkazu kapitana Królewskiej Bractwa Rycerzy Andaluzji Cristóbala Garcíi del Castillo. Rozpoczęto budowę domów i sadzono trzcinę cukrową. Konkwista w mieście zakończyła się ok. 1490, Telde zostało administracyjną i sądową stolicą wyspy oraz centrum religijnym dla jej wschodniej części. Początkowo istniały trzy oddzielne dzielnice, San Juan i San Francisco oraz dzielnica biedy San Gregorio. Połączyły się dopiero w XIX wieku, ale do dziś widać pomiędzy nimi wyraźną różnicę, mimo że przez wieku San Gregorio stało się dzielnicą handlową. Historycy uważają, że w San Gregorio mieszkali potomkowie Maurów i wyzwoleni niewolnicy, dzielnica ta ma wąskie i kręte uliczki, liczne zaułki. San Juan to dzielnica okazałych rezydencji i szerokich ulic, a San Francisco czyste, ale zabudowane bez przepychu. Okolice Telde mają żyzne gleby toteż Hiszpanie poza trzciną cukrową rozpoczęli uprawę winorośli, bananów i pomidorów oraz pszenicę i jęczmień. Część zwierząt hodowlanych pozostała po aborygenach, ale przywieziono również bydło z kontynentu. W XVIII wieku wprowadzono ziemniaki i proso. W odróżnieniu od Las Palmas de Gran Canaria Telde nigdy nie padło ofiarą ataku piratów i miało dostęp do słodkiej wody. Od końca XVIII w mieście wybuchały bunty związane z podwyżkami podatków, brakiem ulg podczas klęsk urodzaju i na tle politycznym. Ostatnie miały miejsce podczas rządów Franco i zostały krwawo stłumione. Obecnie Telde to drugie pod względem ludności miasto Gran Canarii, ma znaczenie jako centrum handlu i edukacji. Obiekty historyczne i atrakcje turystyczne Iglesia de San Juan Bautista de Telde – bazylika z początku XVI wieku ufundowana przez rodzinę Garcia del Castilio, wzorowana na bazylice w Sewilli z portykiem z 1525 w stylu gotyku portugalskiego. W XX wieku dobudowano dwie wieże w stylu neogotyckim. Wewnątrz znajduje się figura Chrystusa wykonana z ciasta kukurydzianego i przywieziona przez meksykańskich Indian Tarasco przed 1550. Ołtarz główny sprzed 1516 w stylu gotyku flamandzkiego oraz wykonany we Flandrii tryptyk Maryi Dziewicy zawierający pięć scen religijnych z początku XVI wieku; Nekropolia w Jinamar z ponad 500 nagrobkami dawnych mieszkańców miasta; Dzielnica San Juan z zabudową w stylu mudejar (mauretański gotyk); Dzielnica San Francisco z XVIII-wiecznym kościołem o tej samej nazwie z XIX wieku, który stoi na miejscu dawnego kościoła Santa Maria la Antigua; Muzeum Fernanda i Juana León y Castillo – muzeum-dom rodzinny wybitnego polityka (Fernanda) i inżyniera, twórcy latarni morskiej i portu w Las Palmas de Gran Canaria (Juan), poza przedmiotami związanymi z rodziną León y Castillo zawiera kolekcję medali i malarstwa XIX wiecznego; Cuatro Puertas (Cztery Drzwi) – skalna komora, która z czasach Guanczów pełniła funkcję sakralną, prawdopodobnie rytuały religijne i obrzędy ku czci bogów płodności; Ogród botaniczny; Mini ogród zoologiczny; Multikino. Osoby związane z Telde Cristóbal García del Castillo Doramas Ines Chemida Fernando León y Castillo Gregorio Chil y Naranjo José Vélez Juan León y Castillo Juan Negrín (padre) Saulo Torón Tomás Marín de Cubas Sport W mieście rozgrywane są kobiece turnieje tenisowe rangi ITF, pod nazwą ITF Gran Canaria Yellow Bowl, z pulą nagród 10 000 $. Swoją siedzibę ma także klub piłki nożnej, Unión Deportiva Telde. Współpraca San Cristóbal de La Laguna, Hiszpania Przypisy Bibliografia Antonio Rumeu de Armas „La invasión de Las Palmas por el almirante holandés Van der Does en 1599”, Wydawnictwo: Cabildo Insular de Gran Canaria 1999. Eduardo Aznar Vallejo „La integración de las islas Canarias en la Corona de Castilla (1478-1526): aspectos administrativos, sociales y económicos”, Gran Canaria 1983.