Lekarz

Lekarz – osoba posiadająca wiedzę i uprawnienia do leczenia. Lekarz zajmuje się utrzymywaniem lub przywracaniem zdrowia poprzez badanie, diagnozowanie, prognozowanie i leczenie chorób, urazów i innych schorzeń fizycznych i umysłowych. Dawniej wyrazy „lekarz” i „doktor” były słowami potocznymi, którymi określano ludzi zajmujących się leczeniem i pielęgnowaniem, posiadających wykształcenie, ale niekoniecznie uniwersyteckie czy akademickie. Współcześnie lekarze muszą posiadać specjalistyczne wykształcenie medyczne (lub medycyny weterynaryjnej w przypadku lekarzy weterynarii). W trakcie praktyki zawodowej mogą skupiać się na pewnych kategoriach chorób, rodzajach pacjentów i metodach leczenia – zwanych specjalnościami medycznymi – lub mogą zapewniać stałą i regularną opiekę medyczną osobom, rodzinom i społecznościom. Praktyka medyczna wymaga szczegółowej znajomości dyscyplin akademickich, jak anatomia i fizjologia oraz chorób podstawowych i ich leczenia. Niezbędne dla każdego lekarza jest ciągłe zwiększanie kompetencji w dziedzinie medycyny, którą się zajmuje. Rola lekarza i znaczenie samego słowa różnią się na świecie, jak i stopnie specjalizacji i inne kwalifikacje. Wspólnym elementem jest etyka zawodowa, która wymaga w szczególności od lekarzy rozważenia, współczucia i życzliwości dla swoich pacjentów. Lekarz przed rozpoczęciem praktyki w zawodzie składa Przyrzeczenie Lekarskie, a lekarz weterynarii składa Przyrzeczenie Lekarza Weterynarii Polska Lekarzem jest osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, do udzielania świadczeń zdrowotnych, w szczególności do: badania stanu zdrowia, rozpoznawania chorób i zapobiegania im, leczenia i rehabilitacji chorych, udzielania porad lekarskich, a także wydawania opinii i orzeczeń lekarskich, w zakresie swojej specjalizacji. Nazwa lekarz jest zapożyczeniem z języka gockiego słowa lēkeis ‘lekarz’ (lēkinōn „leczyć”), stwniem. lāhki „lekarz”, lāchinōn „leczyć, uzdrawiać”, który z kolei jest zapożyczeniem z kontynentalnego języka celtyckiego słowa lēkijaz, irl. liaig „lekarz”. Obie formy pochodzą od greckich słów lekeis i lekinón. Liczba lekarzy w Polsce Wskaźnik liczby lekarzy w Polsce na 1000 mieszkańców osiągnął w 2015 wartość 2,2 i był najniższy wśród państw członkowskich Unii Europejskiej. W 2019 było w Polsce ponad 134 000 lekarzy, w 2023 było 141 500 lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentami (163 200 posiadających prawo wykonywania zawodu), w 2024 było 141 200 lekarzy pracujących bezpośrednio z pacjentami (166 500 posiadających prawo wykonywania zawodu). W 2025 na 1000 mieszkańców Polski wskaźnik wynosił 3,9 lekarza, w 2026 4,2 lekarza. Kształcenie lekarzy w Polsce W Polsce tytuł zawodowy lekarza zdobywa się, kończąc sześcioletnie jednolite studia wyższe na kierunku lekarskim uczelni medycznej, z czego od 2012 dwa semestry na ostatnim roku studiów stanowi nauczanie praktyczne. W przypadku zawodu lekarza dentysty studia liczą 5 lat, a lekarza weterynarii 5,5 roku. Dyplom lekarza jest równorzędny z dyplomem magistra. Pełne prawo wykonywania zawodu lekarza zdobywa się po odbyciu trzynastomiesięcznego stażu podyplomowego oraz zdaniu z wynikiem pozytywnym Lekarskiego Egzaminu Końcowego. Dodatkowymi warunkami stawianymi lekarzom przez prawo są: posiadanie pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedni stan zdrowia oraz wykazywanie nienagannej postawy etycznej. Zasady wykonywania zawodu lekarza reguluje Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty, a lekarza weterynarii Ustawa o zawodzie lekarza weterynarii i izbach lekarsko-weterynaryjnych. Zasady uznawania kwalifikacji lekarza nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej określa Ustawa o zasadach uznawania kwalifikacji zawodowych nabytych w państwach członkowskich Unii Europejskiej z dnia 22 grudnia 2015 r. Dokonuje ona w zakresie swojej regulacji wdrożenia odpowiednich dyrektyw Wspólnot Europejskich. Uczelnie medyczne w Polsce Następujące uczelnie wyższe kształcą przyszłych lekarzy (kierunek lekarski): Uczelnia Medyczna im. Marii Skłodowskiej-Curie w Warszawie Uczelnia Łazarskiego w Warszawie Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie Gdański Uniwersytet Medyczny Pomorski Uniwersytet Medyczny w Szczecinie Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach Wydział Lekarski Wydział Lekarski z Oddziałem Lekarsko-Dentystycznym w Zabrzu Uniwersytet Jagielloński w Krakowie Collegium Medicum Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu Wydział Lekarski Wydział Medyczny Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie Wydział Lekarski Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu Uniwersytet Rzeszowski Uniwersytet Zielonogórski Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach Uniwersytet Medyczny w Białymstoku Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologii i Oddziałem Nauczania w Języku Angielskim Uniwersytet Medyczny w Lublinie I Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym Uniwersytet Medyczny w Łodzi Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym Kolegium Wojskowo-Lekarskie Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Collegium Medicum im. L. Rydygiera w Bydgoszczy Warszawski Uniwersytet Medyczny Wydział Lekarski Wydział Lekarsko-Dentystyczny Uniwersytet Radomski im. Kazimierza Pułaskiego Wydział Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytet Opolski Wydział Lekarski Wydział Medyczny Collegium Medicum UKSW Akademia WSB w Dąbrowie Górniczej Collegium Medicum Akademia Mazowiecka w Płocku Wydział Lekarski Uczelnie weterynaryjne w Polsce Następujące uczelnie wyższe kształcą przyszłych lekarzy weterynarii: Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wydział Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Instytut Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu Wydział Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Wydział Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Wydział Medycyny Weterynaryjnej i Nauk o Zwierzętach Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie Wydział Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Wydział Medycyny Weterynaryjnej Specjalności lekarskie Znaczny rozwój nauk medycznych spowodował konieczność wprowadzenia specjalizacji podstawowych i szczegółowych. Tytuł lekarza specjalisty w danej specjalności medycznej uzyskuje się po odbyciu trwającego zwykle 5–6 lat szkolenia w trakcie pracy zawodowej. Szkolenie lekarza przed uzyskaniem tytułu specjalisty w szczegółowej specjalności (tj. możliwej do uzyskania dopiero po zakończeniu szkolenia w podstawowej specjalności) ze względu na procedury administracyjne oraz wymogi formalne trwa zwykle około 15–20 lat, licząc od momentu rozpoczęcia studiów. System specjalizacji w Polsce Do 1999 obowiązywał dwustopniowy system specjalizacji. Po dwóch – trzech latach szkolenia lekarz otrzymywał tytuł „lekarza danej specjalności” np. lekarz chorób wewnętrznych – tzw. I stopień specjalizacji. Jeśli zdecydował się na kontynuowanie specjalizacji, mógł zdobyć tzw. specjalizację II stopnia i tytuł „lekarza specjalisty” danej specjalności – np. lekarz specjalista chorób wewnętrznych. Ordynatorem oddziału może zostać tylko lekarz specjalista (II stopnia) w danej specjalności. System ten nie dotyczył specjalizacji uzyskiwanych po zdobyciu innej (specjalizacji szczegółowych), gdzie obowiązywał system jednostopniowy. Do niedawna lekarze w Polsce mogli specjalizować się w 40 specjalnościach podstawowych: Anestezjologia i intensywna terapia Audiologia i foniatria Chirurgia dziecięca Chirurgia klatki piersiowej Chirurgia ogólna Chirurgia plastyczna Chirurgia szczękowo-twarzowa Choroby wewnętrzne Choroby zakaźne Dermatologia i wenerologia Diagnostyka laboratoryjna Epidemiologia Genetyka kliniczna Kardiochirurgia Kardiologia Medycyna nuklearna Medycyna pracy Medycyna ratunkowa Medycyna rodzinna Medycyna sądowa Medycyna transportu Mikrobiologia lekarska Neonatologia Neurochirurgia Neurologia Okulistyka Onkologia kliniczna Ortopedia i traumatologia narządu ruchu Otorynolaryngologia Patomorfologia Pediatria Położnictwo i ginekologia Psychiatria Psychiatria dzieci i młodzieży Radiologia i diagnostyka obrazowa Radioterapia onkologiczna Rehabilitacja medyczna Transfuzjologia kliniczna Urologia Zdrowie publiczne oraz 28 specjalnościach szczegółowych (po uzyskaniu jednej z odpowiednich – tzn. określonych rozporządzeniem Ministra Zdrowia – specjalizacji podstawowych): Alergologia Angiologia Balneologia i medycyna fizykalna Chirurgia naczyniowa Chirurgia onkologiczna Choroby płuc (pulmonologia) Diabetologia Endokrynologia Farmakologia kliniczna Gastroenterologia Geriatria Ginekologia onkologiczna Hematologia Hipertensjologia Immunologia kliniczna Kardiologia dziecięca Medycyna paliatywna Medycyna sportowa Nefrologia Neurologia dziecięca Neuropatologia Onkologia i hematologia dziecięca Otorynolaryngologia dziecięca Reumatologia Seksuologia Toksykologia kliniczna Transplantologia kliniczna Urologia dziecięca Od 2013 lista specjalizacji lekarzy wygląda następująco: Alergologia Anestezjologia i intensywna terapia Angiologia Audiologia i foniatria Balneologia i medycyna fizykalna Chirurgia dziecięca Chirurgia klatki piersiowej Chirurgia naczyniowa Chirurgia ogólna Chirurgia onkologiczna Chirurgia plastyczna Chirurgia szczękowo-twarzowa Choroby płuc Choroby płuc dzieci Choroby wewnętrzne Choroby zakaźne Dermatologia i wenerologia Diabetologia Diagnostyka laboratoryjna Endokrynologia Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość Endokrynologia i diabetologia dziecięca Epidemiologia Farmakologia kliniczna Gastroenterologia Gastroenterologia dziecięca Genetyka kliniczna Geriatria Ginekologia onkologiczna Hematologia Hipertensjologia Immunologia kliniczna Intensywna terapia Kardiochirurgia Kardiologia Kardiologia dziecięca Medycyna lotnicza Medycyna morska i tropikalna Medycyna nuklearna Medycyna paliatywna Medycyna pracy Medycyna ratunkowa Medycyna rodzinna Medycyna sądowa Medycyna sportowa Mikrobiologia lekarska Nefrologia Nefrologia dziecięca Neonatologia Neurochirurgia Neurologia Neurologia dziecięca Neuropatologia Okulistyka Onkologia i hematologia dziecięca Onkologia kliniczna Ortopedia i traumatologia narządu ruchu Otorynolaryngologia Otorynolaryngologia dziecięca Patomorfologia Pediatria Pediatria metaboliczna Perinatologia Położnictwo i ginekologia Psychiatria Psychiatria dzieci i młodzieży Radiologia i diagnostyka obrazowa Radioterapia onkologiczna Rehabilitacja medyczna Reumatologia Seksuologia Toksykologia kliniczna Transfuzjologia kliniczna Transplantologia kliniczna Urologia Urologia dziecięca Zdrowie publiczne. System specjalizacji opiera się na modułach. Część specjalizacji występuje jako moduł jednolity, część natomiast jest podzielona na moduł podstawowy i specjalistyczny (z czego moduł podstawowy może być wspólny dla kilku specjalizacji jednocześnie). Dla przykładu, ukończenie modułu podstawowego w zakresie chirurgii ogólnej (trwa 2 lata) upoważnia do podjęcia modułu specjalistycznego ze specjalizacji: Chirurgia dziecięca (kolejne 4 lata) Chirurgia klatki piersiowej (kolejne 4 lata) Chirurgia naczyniowa (kolejne 4 lata) Chirurgia ogólna (kolejne 4 lata) Chirurgia onkologiczna (kolejne 4 lata) Chirurgia plastyczna (kolejne 4 lata) Wykaz modułów podstawowych: moduł podstawowy w zakresie chirurgii ogólnej moduł podstawowy w zakresie chorób wewnętrznych moduł podstawowy w zakresie otorynolaryngologii moduł podstawowy w zakresie patomorfologii moduł podstawowy w zakresie pediatrii. Moduły jednolite trwają od 4 do 6 lat. Moduły podstawowe wraz z modułami specjalistycznymi od 4 do 7–10 lat (najdłużej transplantologia kliniczna). W niektórych wypadkach potrzebne jest uzyskanie jednej ze specjalizacji w pierwszej kolejności, żeby móc przystąpić do danego modułu specjalistycznego, np. ukończona specjalizacja II stopnia (dawniej) lub tytuł specjalisty w dziedzinie położnictwa i ginekologii upoważnia do rozpoczęcia modułu specjalistycznego z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości lub ginekologii onkologicznej. Natomiast lekarze dentyści mogą specjalizować się w następujących specjalnościach: Chirurgia stomatologiczna Chirurgia szczękowo-twarzowa Ortodoncja Periodontologia Protetyka stomatologiczna Stomatologia dziecięca Stomatologia zachowawcza z endodoncją Zdrowie publiczne Epidemiologia. Specjalizacje te odbywają się na zasadzie modułów jednolitych trwających od 3 do 6 lat (najdłużej chirurgia twarzowo-szczękowa). W medycynie weterynaryjnej aktualnie wyróżnia się 19 specjalizacji lekarsko-weterynaryjnych: Choroby przeżuwaczy Choroby koni Choroby świń Choroby psów i kotów Choroby drobiu Choroby gospodarskich i towarzyszących zwierząt futerkowych Użytkowanie i patologia zwierząt laboratoryjnych, w tym towarzyszących Choroby ryb i zwierząt akwakultury Choroby owadów użytkowych Choroby zwierząt nieudomowionych Rozród zwierząt Chirurgia weterynaryjna Diagnostyka obrazowa Higiena pasz i prewencja weterynaryjna Higiena zwierząt rzeźnych i żywności pochodzenia zwierzęcego Weterynaryjna diagnostyka laboratoryjna Epizootiologia i administracja weterynaryjna Choroby ptaków ozdobnych i gołębi Dobrostan zwierząt Do studiów specjalizacyjnych może przystąpić każdy lekarz weterynarii posiadający prawo wykonywania zawodu oraz 2 letni staż pracy. Czas trwania szkolenia wynosi 2–3 lata. Kontrowersje językowe Formą żeńską słowa „lekarz” jest „lekarka”; dawniej nazywano „lekarkami” również zielarki bądź znachorki. Forma ta nie występuje w Ustawie o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Stosowanie formy „lekarka” nie jest dopuszczalne na pieczątkach lekarskich, możliwe jest natomiast stosowanie skrótów (lek. zamiast lekarz i lek. wet. zamiast lekarz weterynarii). Zarówno w języku potocznym, jak i w oficjalnych dokumentach spotyka się tytuły zawodowe lekarzy, które nie istnieją lub których rozumienie i użycie jest niepełne albo nieprawidłowe: „lekarz medycyny” – nieistniejący tytuł zawodowy mający być synonimem tytułu „lekarz”. Określenie to bywa spotykane nie tylko w powszechnym użyciu, ale także na pieczęciach lekarskich oraz w oficjalnych komunikatach rządowych. Treść pieczęci lekarskiej została opisana w Uchwale Nr 110/05/IV Naczelnej Rady Lekarskiej i nie zezwala na stosowanie tytułów innych niż „lekarz” i „lekarz dentysta”. Nagminne używanie sformułowania „lekarz medycyny” w reklamach telewizyjnych może wynikać z chęci uniknięcia przez reklamodawców sporów prawnych: zgodnie z art. 63 Kodeksu Etyki Lekarskiej lekarz nie powinien używać swego wizerunku w celach komercyjnych, a widywani w reklamach aktorzy, podający się za lekarzy, mogą być tytułowani jedynie określeniem „lekarz medycyny”; „doktor” – określenie stosowane w mowie potocznej bądź tradycyjnie jako forma grzecznościowa wobec lekarzy oraz lekarzy weterynarii i lekarzy dentystów; lekarz dentysta – pot. dentysta, tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta studiów na kierunku lekarsko-dentystycznym, będącym kierunkiem odrębnym od kierunku lekarskiego na polskich uczelniach medycznych; lekarz weterynarii – pot. weterynarz, tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta medycyny weterynaryjnej związany z całkowicie odrębnym zawodem; „weterynarz” – nieistniejący tytuł zawodowy będący w mowie potocznej określeniem zawodu lekarza weterynarii. Aktualnie coraz częściej ma wydźwięk pejoratywny, oznaczający kogoś o niskich kompetencjach. W tłumaczeniu z łacińskiego veterinarius oznacza hodowcę zwierząt, natomiast dopiero medicus veterinarius lekarza weterynarii dlatego też określenie „weterynarz” nie jest do końca poprawne. Zobacz też felczer lekarz dentysta lekarz weterynarii Kodeks Etyki Lekarza Weterynarii Krajowa Izba Lekarsko-Weterynaryjna lekarz rezydent Kodeks Etyki Lekarskiej Naczelna Izba Lekarska Przyrzeczenie Lekarskie uczelnie medyczne w Polsce znanylekarz.pl specjalizacja lekarska Uwagi Przypisy Linki zewnętrzne Centralny Rejestr Lekarzy RP – baza podstawowych informacji o lekarzach i lekarzach dentystach, prowadzona przez Naczelną Izbę Lekarską Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego – podział i programy poszczególnych specjalizacji lekarskich