Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen

De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen (Engels: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) is een restaurationistische, niet-trinitarische christelijke kerk die in 1830 werd opgericht door Joseph Smith jr. in Fayette, New York. Door hun geloof in het Boek van Mormon als aanvullend heilig schrift naast de Bijbel worden leden in de volksmond vaak mormonen genoemd. De kerk geeft echter de voorkeur aan het gebruik van haar volledige naam of aan de aanduiding 'heiligen der laatste dagen' (Engels: Latter-day Saints). De term heiligen wordt in het Nieuwe Testament gebruikt als aanduiding voor gelovigen. De toevoeging laatste dagen verwijst binnen de leer van de kerk naar de huidige periode vóór de wederkomst van Jezus Christus. De kerk wordt gerekend tot het restaurationistische christendom, een stroming die uitgaat van het herstellen van het oorspronkelijke christendom zoals dat volgens haar leer in de vroege kerk bestond en later verloren is gegaan. De kerk is vertegenwoordigd in circa 176 landen en territoria en telt ruim 17,8 miljoen leden. Volgens de US Religion Census is zij de op drie na grootste christelijke kerk in de Verenigde Staten. De hoofdzetel bevindt zich sinds 1847 in Salt Lake City, Utah. Ruim 60% van alle leden woont buiten de Verenigde Staten. In Nederland telt de kerk ruim 9.000 leden en in België 7.100 leden. Geschiedenis Oprichting In 1820 zocht de toen veertienjarige Joseph Smith jr. duidelijkheid over de vraag bij welk christelijk kerkgenootschap hij zich moest aansluiten. Hij verklaarde dat hij deze vraag in gebed aan God voorlegde, waarna God en Jezus Christus volgens zijn relaas in een visioen aan hem verschenen. Smith stelde dat Jezus hem daarbij meedeelde dat hij zich bij geen enkel bestaand kerkgenootschap moest aansluiten, omdat deze volgens hem niet in overeenstemming waren met de oorspronkelijke leer. Volgelingen van Smith geloven dat hiermee de zogenoemde 'laatste bedeling' begon, een periode waarin God opnieuw door profeten tot de mensheid spreekt en die volgens hun geloof zal voortduren tot de wederkomst van Jezus Christus. In de daaropvolgende jaren verklaarde Smith dat hij verdere instructies ontving van verschillende hemelse boodschappers. Hij stelde dat hij als profeet was geroepen om de oorspronkelijke christelijke kerk door goddelijke openbaring te herstellen. Op 6 april 1830 richtte hij de 'Church of Christ' (Kerk van Christus) op, die later werd hernoemd tot 'De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen'. Het Boek van Mormon Een van de hemelse boodschappers die aan Smith zou zijn verschenen, was Moroni. Volgens Smith had Moroni tijdens zijn leven op aarde een verslag begraven, waarin zijn vader Mormon de religieuze geschiedenis van vroegere bewoners van Amerika had samengevat. In de kroniek wordt gesproken over twee grote beschavingen. Een kwam in 600 v.Chr. vanuit Jeruzalem naar Amerika. De andere migreerde veel eerder naar het Amerikaanse continent na de taalverwarring bij de toren van Babel. De belangrijkste gebeurtenis in de kroniek zou de persoonlijke bediening van de Heer Jezus Christus op het Amerikaanse continent bevatten kort na zijn opstanding. Smith verklaarde dat hij de gouden platen waarop deze kroniek was geschreven op aanwijzing van Moroni had opgegraven en door de macht van God had vertaald naar het Engels. Smith publiceerde dit in maart 1830 als "Het Boek van Mormon". Migratie naar het westen Eind 1830 had Joseph Smith circa 280 aanhangers, mede door het uitzenden van zendelingen. In de daaropvolgende jaren groeide het aantal leden verder, maar ontstonden ook spanningen met omwonenden. Op 27 juni 1844 werden Smith en zijn broer Hyrum Smith vermoord door een menigte terwijl zij gevangen zaten in Carthage, Illinois. Na zijn dood ontstond binnen de kerk onduidelijkheid over de opvolging. Het merendeel van de leden schaarde zich uiteindelijk achter Brigham Young, destijds een van de leidende apostelen binnen de kerk. Als gevolg van aanhoudende conflicten en vervolgingen besloot Young de gelovigen uit Illinois te leiden en naar het westen te trekken. Tussen 1846 en 1869 maakten circa 70.000 heiligen der laatste dagen de ongeveer 1.500 kilometer lange tocht naar de vallei van het Great Salt Lake (in het huidige Utah). Zij reisden met huifkarren, handkarren en soms te voet; een deel van de migranten legde eerst een zeereis af naar Noord-Amerika. De omstandigheden waren vaak zwaar en eisten in sommige gevallen slachtoffers. Na aankomst vestigden de pioniers zich in Utah en omliggende gebieden, waar zij talrijke nederzettingen stichtten. De kerk vestigde haar hoofdzetel in Salt Lake City. Nederland De eerste zendeling van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen die Nederland aandeed, was de apostel Orson Hyde. In juni 1840 verbleef hij in Nederland, terwijl hij op doortocht naar Jeruzalem was. Hij sprak onder anderen met een joodse rabbijn in Rotterdam en liet enkele pamfletten achter, die hij in het Nederlands had laten vertalen. In 1861 werden voor het eerst twee zendelingen vanuit Salt Lake City uitgezonden die specifiek in Nederland werkzaam zouden zijn. Anne Wiegers van der Woude en Paul August Schettler kwamen op 5 augustus 1861 in Rotterdam aan. Anne was in 1852 als eerste Nederlandse bekeerling in Wales gedoopt. Een jaar later was hij met zijn vrouw en drie kinderen naar Amerika geëmigreerd. Kort na zijn aankomst als zendeling in Nederland, besloot hij zijn familie in Friesland te bezoeken en zijn boodschap met hen te delen. Dit bezoek resulteerde in de eerste bekeerlingen van de kerk in Nederland: op 1 oktober 1861 doopte Anne in de Friese plaats Broek onder Akkerwoude Gerrit W. van der Woude, Bouwdina van der Woude-Potgieter en Elizabeth Wolters. Toen Anne Wiegers van der Woude en Paul August Schettler in 1863 terugkeerden naar Amerika telde de kerk in Nederland 33 leden. Nieuwe zendelingen werden naar Nederland gestuurd en in de jaren die volgden groeide de kerk gestaag. Van de kersverse bekeerlingen werd verwacht dat zij – niet al te lang na hun doop – naar Amerika emigreerden. In totaal hebben zo'n 7.000 Nederlandse bekeerlingen zich bij de heiligen der laatste dagen in het westen van de Verenigde Staten gevoegd. Pas nadat de kerk in de jaren vijftig van de twintigste eeuw haar emigratiebeleid gestaakt had, kwam er een einde aan de constante uitstroom van nieuwe leden en kon de kerk zich wortelen op andere plaatsen dan de Verenigde Staten, onder andere in Nederland. Volgens eigen statistieken telt De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen ruim 9.000 leden in Nederland (0,05% van de bevolking), verspreid over 24 gemeenten. Organisatie Kerkelijk bestuur Het zesde geloofsartikel van de kerk luidt: Wij geloven in dezelfde organisatie die in de vroegchristelijke kerk bestond, namelijk: apostelen, profeten, herders, leraars, evangelisten enzovoort. Algemene autoriteiten De hoogste leidinggevende organen van de kerk zijn: Het Eerste Presidium, bestaande uit de president van de kerk en twee raadgevers; Het Quorum der Twaalf Apostelen; De Quorums der Zeventig; De Presiderende Bisschap. De leden van deze organen zijn voltijds dienende kerkelijke leiders en worden algemene autoriteiten genoemd. De kerk kent een hiërarchische bestuursstructuur; volgens haar leer staat Christus aan het hoofd daarvan. Het Eerste Presidium is het hoogste bestuursorgaan, gevolgd door het Quorum der Twaalf Apostelen. De leden van het Eerste Presidium en het Quorum der Twaalf Apostelen bekleden allen het ambt van apostel, als bijzondere getuigen van Christus, en worden beschouwd als profeten, zieners en openbaarders. De leden van de Quorums der Zeventig, zeventigers genoemd, oefenen gedelegeerd gezag uit onder leiding van het Quorum der Twaalf Apostelen en assisteren wereldwijd bij de organisatie en opbouw van de kerk. De kerk kent twaalf Quorums der Zeventig, die worden gepresideerd door het Presidium der Zeventig, bestaande uit zeven leden. Zeventigers zijn doorgaans werkzaam in de driekoppige presidiums, elk bestaand uit een president en twee raadgevers, van de wereldwijde bestuurlijke gebieden van de kerk. Ook vervullen zeventigers bestuurlijke taken in de departementen van het hoofdkantoor in Salt Lake City. Onder leiding van het Eerste Presidium is de Presiderende Bisschap, bestaande uit drie bisschoppen, verantwoordelijk voor de materiële aangelegenheden en het stoffelijk welzijn van de kerk. Volgens de leer van de kerk worden de algemene autoriteiten door goddelijke inspiratie geleid. Tijdens de halfjaarlijkse Algemene Conferentie in april en oktober en tijdens plaatselijke conferenties krijgen de leden gelegenheid hun steun aan de algemene autoriteiten kenbaar te maken door middel van handopsteking. Volgens de kerk worden nieuwe algemene autoriteiten door het Eerste Presidium en het Quorum der Twaalf Apostelen geroepen op basis van openbaring. Plaatselijke kerkleiders Binnen de wereldwijd 24 bestuurlijke gebieden zijn er lokaal twee geografische organisaties: ringen en wijken of gemeenten. In Nederland en België vallen de ringen en wijken of gemeenten onder het Gebied Europa-Midden. Ringen: Een ring is een geografische kerkelijke organisatie, enigszins vergelijkbaar met een katholiek bisdom. Een ring wordt bestuurd door een ringpresident en twee raadgevers die worden bijgestaan door een hogeraad met twaalf leden. Nederland heeft drie ringen (de Ring Den Haag, de Ring Breda en de Ring Apeldoorn) en België twee (de Ring Brussel België Noord en de Ring Brussel België Zuid). Wijken en gemeenten: Elke ring bestaat uit minimaal vijf plaatselijke kerkgemeenschappen, wijken of gemeenten genaamd. Wijken tellen doorgaans meer leden dan een gemeente en beschikken over een eigen kerkgebouw. Elke wijk wordt geleid door een bisschop, bijgestaan door twee raadgevers. De bisschop is de geestelijke leider van de plaatselijke kerkgemeenschap met taken die deels vergelijkbaar zijn met die van een dominee of pastoor. De vier Nederlandse en Vlaamse ringen bestaan uit 28 wijken en gemeenten. Overige organisaties Naast de priesterschapsstructuur kent de kerk verschillende organisaties voor kinderen, jongeren, vrouwen en godsdienstonderwijs. Daartoe behoren het jeugdwerk voor kinderen, de jongevrouwen, de jongemannen, de zondagsschool en de zustershulpvereniging. Deze organisaties verzorgen onderwijs, geestelijke vorming en activiteiten voor hun respectieve doelgroepen op plaatselijk, regionaal en wereldwijd niveau. Rechtspersoon Om haar bezittingen, inkomsten en andere juridische aangelegenheden te beheren, maakte De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen lange tijd gebruik van twee rechtspersonen in de vorm van een corporation sole, een in de Angelsaksische rechtswereld gebruikelijke rechtsvorm voor kerkelijke en bepaalde publieke instellingen. De belangrijkste daarvan waren de Corporation of the Presiding Bishop of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints en de Corporation of the President of The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Via deze rechtspersonen werden onder meer kerkgebouwen, tempels, onderwijsinstellingen, humanitaire programma's en andere bezittingen van de kerk beheerd. In 2019 werden beide rechtspersonen samengevoegd tot één rechtspersoon onder de naam The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. Leerstellingen en kenmerken Godheid Net als andere christenen geloven heiligen der laatste dagen in God de Vader, Jezus Christus en de Heilige Geest. In tegenstelling tot veel andere christelijke stromingen beschouwen zij deze drie niet als één ondeelbaar wezen, maar als drie afzonderlijke Personen die één zijn in doel en wil. Zij verwerpen daarmee de leer van de drie-eenheid, die in de 4e en 5e eeuw werd geformuleerd tijdens de concilies van Nicea (325), Constantinopel (381) en Chalcedon (451), en sindsdien door het merendeel van het christendom wordt aangehangen. Heiligen der laatste dagen geloven dat God de Vader het opperwezen is en de Vader van de geesten van alle mensen, die vóór hun geboorte bij Hem leefden. De mens is naar zijn beeld geschapen (Genesis 1:26-27) en wordt gezien als zijn geestkind, met het doel na dit leven tot Hem terug te keren en overeenkomstig hun goddelijke afkomst aan Hem gelijk te worden. Jezus Christus wordt beschouwd als de eerstgeboren geestzoon van de Vader en als diens eniggeboren Zoon in het vlees. Met Maria als zijn sterfelijke moeder en God de Vader als zijn onsterfelijke Vader was Hij als enige in staat zijn leven neer te leggen en weer op te nemen. Hij wordt gezien als de Verlosser die door zijn lijden in Getsemane en zijn kruisdood op Golgotha de zonden van de mensheid op zich nam en door zijn opstanding de dood overwon. Hierdoor wordt het voor de mens mogelijk om tot God terug te keren. Dit verlossingswerk wordt aangeduid als de verzoening. Volgens deze leer had Jezus vóór zijn aardse leven een goddelijke status en handelde Hij als Jehova, die de aarde schiep en tot de profeten sprak. De Heilige Geest wordt beschouwd als een afzonderlijke Persoon van geest, zonder lichaam van vlees en beenderen. Hij getuigt van God de Vader en Jezus Christus, openbaart waarheid en schenkt leiding, troost en inspiratie. Het ontvangen van de Heilige Geest na de doop wordt gezien als essentieel om het Koninkrijk van God binnen te gaan. Afval en herstelling Heiligen der laatste dagen geloven dat Jezus Christus tijdens zijn aardse bediening zijn kerk organiseerde, die volgens Paulus gebouwd was op het fundament van apostelen en profeten, met Christus als hoeksteen. De apostelen ontvingen van Christus priesterschapsgezag en de sleutels van het koninkrijk van God om de kerk na zijn dood te leiden. Onder het priesterschap verstaan heiligen der laatste dagen de macht en bevoegdheid die Christus aan de mens heeft verleend om zijn kerk op aarde te besturen, zijn leer te verkondigen en verordeningen (religieuze rituelen zoals de doop en het avondmaal) te bedienen. Andere functionarissen met priesterschapsgezag die in het Nieuwe Testament worden genoemd zijn onder meer zeventigers, diaken, ouderlingen en bisschoppen. Dat het apostolisch gezag na Christus’ hemelvaart voortduurde, blijkt volgens deze opvatting uit de roeping van Mattias als opvolger van Judas. Latere apostelen waren onder anderen Paulus en Barnabas. In zijn brieven waarschuwde Paulus voor afwijking van de leer en het vasthouden aan menselijke overleveringen. Heiligen der laatste dagen geloven dat met de dood van de apostelen het centrale gezag verdween en dat dit leidde tot wat zij aanduiden als de Grote Afval. In deze periode kregen plaatselijke leiders, zoals bisschoppen in Rome en Constantinopel, meer invloed en werden tijdens concilies leerstellingen vastgesteld. Zij geloven dat profeten uit het Oude en Nieuwe Testament zowel deze afval als een toekomstige herstelling hebben voorzegd. Volgens deze leer verscheen op 15 mei 1829 de opgestane Johannes de Doper aan Joseph Smith en Oliver Cowdery en verleende hun het gezag om te dopen. Kort daarna zouden ook Petrus, Jakobus en Johannes aan hen zijn verschenen om hun apostolisch gezag te verlenen, waarmee volgens deze opvatting de kerk van Christus opnieuw werd georganiseerd. Schriftuur De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen aanvaardt vier canonieke werken als Schriftuur: de Bijbel, het Boek van Mormon, de Leer en Verbonden en de Parel van Grote Waarde. Bijbel De kerk gebruikt zowel het Oude als het Nieuwe Testament als heilige schrift. Heiligen der laatste dagen geloven dat de Bijbel het woord van God is, voor zover deze juist is vertaald. Deze formulering weerspiegelt het geloof dat bij het overleveren, kopiëren en vertalen van de bijbeltekst fouten kunnen zijn ontstaan. De kerk schrijft wereldwijd geen uniforme Bijbelvertaling voor, maar wijst per taalgebied een voorkeursvertaling aan. Voor Nederlandstalige leden wordt tegenwoordig de Herziene Statenvertaling (HSV) gebruikt. Engelstalige leden gebruiken doorgaans de King James Version (KJV). De kerk erkent daarnaast dat ook andere betrouwbare vertalingen waardevol kunnen zijn voor persoonlijke studie en een beter begrip van de Bijbel. Tussen 1830 en 1844 werkte Joseph Smith aan een herziening van de Bijbel die bekendstaat als de Bijbelvertaling van Joseph Smith (BJS). Daarbij bracht hij verduidelijkingen, aanvullingen en wijzigingen aan in de bijbeltekst. Hoewel deze vertaling tijdens zijn leven niet volledig werd gepubliceerd, zijn delen ervan opgenomen in de officiële uitgaven van de Schriften van de kerk. In 1979 publiceerde de kerk een eigen studie-uitgave van de King James Version met uitgebreide voetnoten, tekstverwijzingen, kaarten, een Bijbelwoordenboek en verwijzingen naar de andere standaardwerken van de kerk. De bijbehorende studiemiddelen werden in 2013 verder uitgebreid en geactualiseerd. Boek van Mormon Heiligen der laatste dagen geloven dat Joseph Smith in 1823 instructies kreeg van een engel, genaamd Moroni, om een eeuwenoude kroniek te vertalen. Deze kroniek zou geschreven zijn door profeten die ooit op het Amerikaanse vasteland woonden. De geschiedschrijver en profeet Mormon, die rond 400 na Christus op het Amerikaanse continent leefde, maakte van al deze geschriften een samenvatting op gouden platen. Joseph Smith publiceerde zijn vertaling van deze kroniek in 1830 als het Boek van Mormon. Voordat Smith de platen teruggaf aan de engel Moroni, werd hem toegestaan de platen te tonen aan 'drie getuigen' en 'acht getuigen' van wie de verklaringen zijn opgenomen in het Boek van Mormon. De drie getuigen verklaarden Gods stem te hebben gehoord die hen verkondigde dat de platen door Gods gave en macht waren vertaald en dat een engel van God uit de hemel neerdaalde en de platen voor hen neerlegde zodat zij de platen en de graveersels erop aanschouwden en zagen. De acht getuigen verklaarden de platen te hebben gezien en in handen te hebben gehad. Sommigen van deze getuigen hebben nadien de kerk verlaten, maar geen enkele heeft ooit zijn getuigenis herroepen. Het Boek van Mormon beslaat een periode van ca. 2500 v.Chr. tot ca. 400 n.Chr. en speelt zich voornamelijk af op het Amerikaanse continent. Het beschrijft hoe enkele families, in de tijd van de Toren van Babel en de verwoesting van Jeruzalem door Nebukadnezar II, onder leiding van God in schepen over de oceaan voeren naar Amerika. Daar groeiden zij uit tot grote volkeren met hun eigen geschiedenis en cultuur, maar ook met hun eigen profeten en profetieën. Hoogtepunt in het Boek van Mormon is de verschijning van Jezus Christus na zijn opstanding aan deze inwoners van Amerika. Heiligen der laatste dagen beschouwen het Boek van Mormon als een tweede getuige van de goddelijkheid van Jezus Christus, samen met de Bijbel. In 1830 drukte de kerk 5.000 exemplaren van het Boek van Mormon; dat aantal groeide tot 100 miljoen exemplaren in het jaar 2000; en in 2023 was dat aantal verdubbeld tot 200 miljoen exemplaren. Het Boek van Mormon is verkrijgbaar in 115 talen. De eerste Nederlandstalige uitgave stamt uit 1890. Leer en Verbonden De Leer en Verbonden is een van de standaardwerken van de kerk. In tegenstelling tot de Bijbel, het Boek van Mormon en de Parel van Grote Waarde bestaat het niet uit teksten uit de oudheid, maar uit een verzameling openbaringen, instructies en verklaringen die volgens de kerk in de moderne tijd zijn ontvangen. De hoofdstukken worden afdelingen genoemd. Zij bevatten voornamelijk openbaringen en richtlijnen over de organisatie, het bestuur en de leer van de kerk. Het merendeel van de afdelingen is volgens de kerk ontvangen door Joseph Smith jr., de eerste president van de kerk. Daarnaast bevat het boek openbaringen en officiële verklaringen van enkele van zijn opvolgers, onder wie Brigham Young, Wilford Woodruff, Joseph F. Smith en Spencer W. Kimball. De kerk beschouwt de Leer en Verbonden als een open canon. Nieuwe openbaringen of officiële verklaringen kunnen, na goedkeuring door de algemene kerkconferentie, aan het boek worden toegevoegd. Parel van Grote Waarde De Parel van Grote Waarde bestaat uit: Selectie uit het boek Mozes: Joseph Smith beweerde dat hij door openbaring gedeelten had ontvangen uit een boek dat Mozes zou hebben geschreven. De selectie uit het boek Mozes bevat voornamelijk een aangepaste versie van de eerste hoofdstukken van het boek Genesis uit het Oude Testament. Het boek Abraham: een 'geïnspireerde' vertaling van enkele Egyptische papyri die Smith had ontvangen en die de woorden van Abraham zouden bevatten. Matteüs naar Joseph Smith: een door Smith aangepaste versie van Matteüs 23:39 en hoofdstuk 24 uit het Nieuwe Testament. Hierin worden gebeurtenissen beschreven die plaats zullen vinden rondom de wederkomst van Jezus Christus. De Geschiedenis van Joseph Smith: een korte autobiografie van Joseph Smith met als voornaamste aandachtspunt zijn profetische roeping. De Geloofsartikelen: enkele fundamentele leerstellingen, samengevat in dertien artikelen. Deze werden door Joseph Smith opgesteld als onderdeel van een brief uit 1842 aan John Wentworth, redacteur van de Chicago Democrat. Heilsplan Heiligen der laatste dagen geloven dat dit leven onderdeel uitmaakt van een door God ingesteld plan, het zogenaamde heilsplan of plan van zaligheid. Dit plan geeft antwoord op de vragen: Waar kom ik vandaan, waarom ben ik hier op aarde en waar ga ik naartoe als ik overleden ben. Alle mensen zouden vóór hun geboorte bij God hebben gewoond als zijn geesteskinderen. Omdat zij zoals hij wilden worden, moesten zij aan twee voorwaarden voldoen: (1) zij moesten net zoals God een volmaakt lichaam van vlees en beenderen ontvangen en (2) zij moesten net zoals God volmaakt worden in kennis, wijsheid, liefde en andere goddelijke deugden. God schiep voor zijn geesteskinderen een leerschool, namelijk de aarde. Zij zien de Val van Adam en Eva als een noodzakelijk onderdeel van Gods plan. Zij geloven dat de huidige wereld met haar tegenstellingen en uitdagingen een vruchtbare leerschool is om goddelijke deugden te ontwikkelen en om te leren om te gaan met een stoffelijk lichaam. De onvermijdelijke fouten en zonden die de mensen op aarde zouden begaan, zouden hen onwaardig maken om terug te keren bij God om hun bijzondere leertraject te vervolgen. Door de verzoening van Jezus Christus kan eenieder vergeving van zonden ontvangen op voorwaarde van bekering: een proces van oprechte spijt, eventuele restitutie van verrichte materiële of emotionele schade, belijdenis van de zonde aan God, en toegewijde inspanningen om de zonde niet meer te begaan. Heiligen der laatste dagen geloven ook dat ieder mens – onvoorwaardelijk – door de opstanding van Jezus Christus op een dag uit de dood zal worden opgewekt. Wanneer iemand sterft, gaat zijn geest in afwachting van de opstanding naar een tijdelijk verblijf, die geestenwereld wordt genoemd. Zij geloven dat ieder mens na zijn opstanding zal worden geoordeeld door God. eenieder zal een beloning ontvangen naar zijn werken en verlangens op aarde. Heiligen der laatste dagen geloven in drie 'graden van heerlijkheid', werelden of koninkrijken, die als eindbestemming dienen voor Gods opgestane kinderen. Van laag naar hoog zijn dat het telestiale, het terrestriale en het celestiale koninkrijk. Alleen in het celestiale koninkrijk blijven huwelijken eeuwig voortduren en kunnen echtparen goden en godinnen worden. Zij leren dan werelden te scheppen voor hun eigen geesteskinderen. Gebaseerd op deze leer geloven zij dat God zelf ook getrouwd is en dat wij dus niet alleen een Hemelse Vader hebben, maar ook een Hemelse Moeder hebben. Tempels en postume doop Tempels onderscheiden zich van reguliere kerkgebouwen in doel en uiterlijk. Naast de wereldwijd 32.046 kerkgemeenten die wekelijks in kerkgebouwen vergaderen, telt de kerk momenteel 219 operationele tempels. De kerkgebouwen zijn toegankelijk voor iedereen, terwijl de tempels alleen toegankelijk zijn voor getrouwe leden. Er is getracht de tempels fraai vorm te gegeven om zo hun heilige karakter te benadrukken. Zij krijgen hier onderwijs over onder andere het heilsplan. Ook worden er huwelijken gesloten, niet "tot de dood u scheidt", maar "voor tijd en alle eeuwigheid." Sinds 2002 heeft ook Nederland een tempel van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. Deze bevindt zich in Zoetermeer, maar staat bekend als de 'Den Haagtempel'. In België werd in 2025 in Brussel een bestaand gebouw aangekocht dat zal worden omgebouwd tot tempel. Het achteraf dopen van overledenen wordt "postume doop" genoemd. Dit plaatsvervangend "dopen voor de doden" is gebaseerd op een letterlijke interpretatie van Jezus' woorden in het evangelie van Johannes: "Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u, tenzij iemand geboren wordt uit water en Geest, kan hij het Koninkrijk Gods niet binnengaan" en Paulus' verwijzing naar de doop voor de doden. De plaatsvervangende doop voor de doden gebeurt in de tempels. Genealogie De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen heeft een wereldwijde reputatie op het gebied van genealogisch onderzoek. Dit genealogisch onderzoek wordt voornamelijk verricht om religieuze redenen: de aldus opgespoorde voorouders kunnen postuum worden gedoopt. In 1894 richtte de kerk de Genealogical Society of Utah (GSU) op, sinds 2005 FamilySearch International genaamd, om genealogische gegevens te verzamelen, te bewaren en beschikbaar te stellen. Het is de grootste genealogische organisatie ter wereld. Al in 1938 begon de kerk met het microfilmen van genealogische bronnen. Internationaal wordt er met ruim 10.000 nationale archieven, kerken en bibliotheken samengewerkt. In ruil voor het filmen van alle bronnen uit meer dan 110 landen ontvangen de samenwerkende archieven een eigen kopie op microfilm om onderzoek door bezoekers te vergemakkelijken. In geval van rampen waarbij archieven verloren gaan wordt er vaak een beroep gedaan op de kerk om een kopie van de gefilmde gegevens te verkrijgen. Om de collectie microfilms en digitale media veilig te stellen bouwde de kerk in 1963 de Granite Mountain Records Vault, een aardbevingsbestendige kluis in het Rotsgebergte, zo'n 35 kilometer van Salt Lake City. De gehele verzameling is gratis te doorzoeken in de FamilySearch Library in Salt Lake City. Daarnaast bevinden zich wereldwijd ruim 6.500 dependances, FamilySearch-centra genaamd, meestal in plaatselijke kerkgebouwen, waar bezoekers gratis toegang hebben tot de collectie. De door genealogisch onderzoek vergaarde data zijn door de kerk ook vrij beschikbaar gesteld op haar website FamilySearch die in 1999 online ging. Inmiddels zijn er 17 miljard namen online te raadplegen (januari 2026). De door de kerk van 1984 tot 2002 ontwikkelde software voor genealogisch onderzoek, Personal Ancestral File (PAF), was eveneens vrij te gebruiken, maar wordt sinds 2013 niet meer gedistribueerd. Het in 1985 door de kerk ontwikkelde GEDCOM-formaat is echter nog steeds de standaard voor gegevensuitwisseling tussen de meeste genealogische software en computersystemen. Humanitaire hulp De kerk is sinds de 19e eeuw betrokken bij welzijnswerk en humanitaire hulpverlening. In 1842 onderwees Joseph Smith dat kerkleden de hongerigen moesten voeden, de naakten moesten kleden en zorg moesten dragen voor weduwen, wezen en behoeftigen, ongeacht hun religie. Tijdens de Grote Depressie introduceerde kerkpresident Heber J. Grant in 1936 een kerkelijk welzijnsprogramma dat gericht was op zelfredzaamheid en het ondersteunen van behoeftige leden. Het programma combineerde voedselproductie, werkgelegenheid en hulpverlening en wordt door historici beschouwd als een belangrijk sociaal initiatief binnen de kerk. In 1938 werd 'Deseret Industries' opgericht, een organisatie die tweedehands goederen inzamelt en werkervaring en beroepstraining biedt. Na de Tweede Wereldoorlog organiseerde de kerk hulptransporten naar Europa. Daarbij werden onder meer '127 treinwagons' met voedsel, kleding, beddengoed en medicijnen naar getroffen gebieden gestuurd. In 1947 begonnen Nederlandse kerkleden een welzijnsproject waarbij aardappelen werden verbouwd. Toen zij hoorden over voedseltekorten onder kerkleden in Duitsland schonken zij hun volledige oogst aan hen, ondanks het feit dat beide landen kort daarvoor nog vijanden waren geweest. De internationale humanitaire activiteiten van de kerk worden sinds 1996 gecoördineerd door 'Latter-day Saint Charities'. De organisatie werkt samen met internationale hulporganisaties en voert programma’s uit op het gebied van rampenbestrijding, schoon drinkwater, gezondheidszorg, voedselzekerheid en hulp aan vluchtelingen. In 2012 verkreeg de organisatie een raadgevende status bij de Economische en Sociale Raad van de Verenigde Naties (ECOSOC). In recente jaren heeft de kerk verschillende bijdragen geleverd aan internationale hulpinitiatieven. Zo werd in 2021 twintig miljoen dollar gedoneerd aan UNICEF ter ondersteuning van de wereldwijde distributie van COVID-19-vaccins via het COVAX-programma. Volgens het rapport 'Caring for Those in Need' besteedde de kerk in 2025 ongeveer 1,58 miljard dollar aan humanitaire projecten in 196 landen en gebieden. Onderwijs Voor heiligen der laatste dagen is onderwijs een eeuwig beginsel gebaseerd op de Schriftuurlijke teksten “de heerlijkheid Gods is intelligentie of, met andere woorden, licht en waarheid” en “welk niveau van intelligentie wij in dit leven ook bereiken, in de opstanding zal het met ons herrijzen.” De Kerkelijke onderwijsinstellingen (CES) van De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen voorzien zowel in seculier als godsdienstig onderwijs voor leden en niet-leden. De huidige commissaris van CES is James R. Rasband. Hij studeerde rechten aan Harvard University en was voorheen academisch vicepresident van Brigham Young University. Universiteiten De kerk bezit en beheert drie universiteiten, een hogeschool en een wereldwijd online onderwijsprogramma: Brigham Young University (sinds 1875) in Provo, Utah met circa 37.000 studenten. Brigham Young University-Hawaii (sinds 1955) in Laie, Hawaii met circa 3.000 studenten. Brigham Young University-Idaho (als Ricks Academy opgericht in 1888; sinds 2001 Brigham Young University–Idaho) in Rexburg, Idaho met ca. 24.450 studenten. Ensign College (sinds 1886; tot 2020 LDS Business College) in Salt Lake City, Utah met circa 5.700 studenten. BYU-Pathway Worldwide (sinds 2017), een wereldwijd online onderwijsprogramma met circa 89.000 studenten uit meer dan 180 landen (2025). BYU hanteert het motto ‘Enter to learn, go forth to serve‘ (‘Treed binnen om te leren, ga uit om te dienen’). BYU–Pathway Worldwide biedt betaalbaar online hoger onderwijs aan. Certificaten en graden worden aangeboden in samenwerking met BYU–Idaho en Ensign College. Seminarie en instituut De kerk kent een lange traditie in godsdienstonderwijs voor jongeren en jongvolwassenen via het zogenaamde seminarie en instituut. Seminarie is een 4-jarig godsdienstprogramma voor leerlingen in het voortgezet onderwijs in de leeftijd van 14 tot 18 jaar. Elk jaar wordt een ander boek van Schriftuur bestudeerd – het Oude Testament, het Nieuwe Testament, het Boek van Mormon of de Leer en Verbonden. Instituut biedt godsdienstonderwijs voor studenten van 18 tot en met 35 jaar op meer dan 2.500 locaties wereldwijd. Beiden tellen zo'n 350 duizend studenten elk. Permanent studiefonds (PSF) Het permanent studiefonds, dat in 2001 werd geïntroduceerd, verschaft jongvolwassenen in ontwikkelingslanden de kans om een opleiding te volgen om hun economische omstandigheden te verbeteren. Kerkleden doneren aan het fonds en als een student is afgestudeerd en een baan heeft, betaalt hij of zij de lening tegen een lage rente terug. Het geld dat wordt terugbetaald, is beschikbaar voor nieuwe leningen. Dit garandeert de uitbreiding en permanentie van het fonds. Inmiddels hebben ruim 130.000 personen baat gehad bij de kansen die het permanent studiefonds biedt. Zendingswerk In september 1830, vijf maanden na haar oprichting, stuurde de kerk haar eerste zendelingen uit om bekeerlingen te zoeken. In 2007 had zij sinds de oprichting in 1830 meer dan één miljoen zendelingen over de gehele wereld uitgezonden. Eind 2024 waren er wereldwijd 67,871 voltijds zendelingen werkzaam in de leeftijd van 18 tot 25 jaar. Daarnaast dienen wereldwijd ruim 31.000 senior zendelingen. Een zending is meestal voor een periode van twee jaar en geschiedt op eigen kosten. Gedurende deze periode bestuderen zendelingen de leer en onderwijzen zij belangstellenden, verrichten dienstbetoon en maken zich vaak een vreemde taal eigen als zij naar het buitenland zijn geroepen. Geboden Heiligen der laatste dagen geloven dat God zijn wil openbaart door middel van profeten en apostelen. Zijn geboden zijn vastgelegd in de Schriften, en leden worden aangemoedigd deze na te leven.[24] Daarnaast geloven zij in hedendaagse openbaring. Boodschappen en instructies van de huidige profeten en apostelen worden beschouwd als geïnspireerde leiding voor de kerk en worden onder meer gegeven tijdens de halfjaarlijkse algemene conferentie van de kerk in april en oktober. De twee grote geboden Heiligen der laatste dagen streven ernaar de twee grote geboden na te leven: God liefhebben boven alles en hun naaste liefhebben als zichzelf. Tien geboden De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen leert haar leden, evenals de meeste christelijke kerkgenootschappen, de Tien Geboden na te leven. Deze worden beschouwd als door God geopenbaarde morele beginselen die ook in de huidige tijd van kracht zijn. Christelijke deugden nastreven Van getrouwe leden wordt verwacht dat zij ernaar streven christelijke deugden in hun leven te implementeren. Volgens het dertiende geloofsartikel geloven zij "eerlijk te moeten zijn, trouw, kuis, welwillend, deugdzaam, en goed te moeten doen aan alle mensen". Gebed Heiligen der laatste dagen geloven dat God gebeden van zijn kinderen hoort en beantwoordt. Daarom worden leden aangemoedigd regelmatig persoonlijk en als gezin te bidden. Zij geloven dat mensen door gebed leiding van God kunnen ontvangen en dat de Heilige Geest geestelijke waarheid kan bevestigen aan hen die oprecht naar antwoorden zoeken. Vasten Heiligen der laatste dagen worden aangemoedigd eenmaal per maand te vasten, doorgaans op de eerste zondag van de maand. Daarbij onthouden zij zich gewoonlijk van twee opeenvolgende maaltijden en besteden zij extra aandacht aan gebed en geestelijke overdenking. Volgens de leer van de kerk is vasten een vorm van aanbidding die gelovigen helpt dichter tot God te komen en geestelijke kracht en leiding te ontvangen. Het bedrag dat door het overslaan van de maaltijden wordt uitgespaard, en vaak meer dan dat, wordt als vastengave aan de kerk geschonken. Deze bijdragen worden gebruikt om armen en behoeftigen te helpen via de welzijnsvoorzieningen van de kerk. Sabbatheiliging Ook nemen kerkleden de sabbatdag in acht die zij beschouwen als een heilige rustdag. Zij vieren de sabbatdag, net als de vroegchristelijke gelovigen sinds de opstanding van Jezus Christus, op de eerste dag van de week ofwel de zondag. Woord van Wijsheid Volgens de leer van de kerk ontving Joseph Smith op 27 februari 1833 een openbaring die bekendstaat als het Woord van Wijsheid. Hoewel deze aanvankelijk werd gepresenteerd als raad, werd zij gedurende de daaropvolgende decennia geleidelijk verheven tot een bindende gedragsnorm binnen de kerk. Het Woord van Wijsheid houdt tegenwoordig onder meer in dat leden zich onthouden van alcoholische dranken, tabak, koffie, thee en recreatieve drugs. Wet van kuisheid Heiligen der laatste dagen dienen zich te houden aan de wet van kuisheid. Deze houdt in dat seksuele betrekkingen uitsluitend geoorloofd zijn binnen een wettig huwelijk tussen een man en een vrouw. Leden worden geacht pornografie en zelfbevrediging te vermijden. Personen die zich aangetrokken voelen tot iemand van hetzelfde geslacht kunnen volledig deelnemen aan het kerkelijk leven, mits zij zich houden aan dezelfde normen van kuisheid die voor alle leden gelden. Seksuele relaties buiten het huwelijk, waaronder relaties tussen personen van hetzelfde geslacht, worden door de kerk beschouwd als strijdig met de wet van kuisheid. Abortus wordt door de kerk beschouwd als een ernstige zaak en wordt in de meeste gevallen afgewezen. Uitzonderingen kunnen worden overwogen wanneer de zwangerschap het gevolg is van verkrachting of incest, wanneer het leven of de gezondheid van de moeder ernstig in gevaar is, of wanneer bevoegde artsen vaststellen dat de foetus niet levensvatbaar is. Wet van tiende Leden van de kerk worden geacht een tiende deel van hun inkomen aan de kerk te schenken. Deze Bijbelse 'wet van tiende' werd volgens de leer van de kerk in 1838 door openbaring aan Joseph Smith ingesteld. De ontvangen tienden worden gebruikt voor de wereldwijde werkzaamheden van de kerk, waaronder de bouw en het onderhoud van tempels, kerkgebouwen en andere faciliteiten, alsmede voor onderwijs, zendingswerk en andere kerkelijke activiteiten. Humanitaire hulp en welzijnsprogramma's worden voornamelijk gefinancierd uit afzonderlijke vrijwillige bijdragen van leden. De kerk moedigt haar leden daarom aan om naast de tiende ook vrijgevig bij te dragen aan liefdadigheids- en welzijnsfondsen. Polygamie De kerk leerde en praktiseerde volgens oudtestamentisch gebruik in haar beginperiode het meervoudig huwelijk waarbij een man met meerdere vrouwen mocht trouwen. In toenemende mate vaardigde de Amerikaanse overheid wetten uit tegen polygamie en vervolgde de kerk daarvoor. In 1890 verklaarde de kerk in het zogenaamde 'Manifest' polygamie niet langer na te streven. Ook buiten de VS werden er geen nieuwe meervoudige huwelijken meer gesloten toen hier in 1904 via een Tweede Manifest een kerkelijke sanctie op kwam te staan. Er zijn echter kleine splintergroeperingen ontstaan, waarvan de Fundamentalistische Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen van Warren Jeffs met 6.000 tot 10.000 leden de grootste en bekendste is, die polygamie in de praktijk blijven brengen. Sommige daarvan kwamen in de publiciteit door het niet vrijwillige karakter daarvan. In de staat Utah besloot de rechter in februari 2014 om een meervoudig huwelijk met terugwerkende kracht alsnog te erkennen wegens de vrijheid van godsdienst. Desondanks distantieert De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen zich stellig van polygamie. Kritiek Vervolging en integratie Vanaf het begin van haar ontstaan is er veel kritiek geuit op De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen. In het overwegend protestantse Amerika van de 19e eeuw had men veel moeite met het verschijnsel van een profeet, en vooral met een schriftuur naast de Bijbel, het Boek van Mormon dus. De echte vervolgingen, zoals die in Missouri, waren meer sociaal-politiek van aard, doordat de mormonen zich als homogene en vreemde groep vestigden in dunbevolkte gebieden – zoals Missouri – en daarmee een plotselinge politieke invloed kregen. Polygamie, onofficieel ingevoerd in Nauvoo in 1842, verhevigde de vervolgingen. De officiële invoering ervan in Utah in 1853 gaf de federale regering een handvat tot officiële vervolging, culminerend in de 'Utah War' van 1860-61, al was de werkelijke aanleiding het feit dat de mormonen een theocratie hadden gesticht binnen het democratisch bestel van de VS. Na het afzweren van de polygamie in 1890 kon Utah een erkende staat worden binnen de federatie. In de 20e eeuw zijn de relaties genormaliseerd en werden de mormonen geleidelijk geaccepteerd en geïntegreerd als Amerikaanse staatsburgers, zoals de kandidatuur van Mitt Romney, een bekend lid van de kerk, tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2012 aantoonde. Racisme Vanaf het midden van de negentiende eeuw tot 1978 werden zwarte mannen van Afrikaanse afkomst niet tot het priesterschap geordend. De vloek van Kaïn werd vaak gebruikt als argument voor de beperking op het priesterschap. Naarmate de kerk wereldwijd groeide, ook in Afrika en Brazilië, werd het steeds moeilijker om de beperkingen op het priesterschap te verenigen met de zending van de kerk. Kerkleiders dachten terug aan de beloften van voormalige profeten als Brigham Young, dat zwarte leden ooit de zegeningen van het priesterschap zouden genieten. In juni 1978 publiceerden de leiders van de kerk op grond van een openbaring een officiële verklaring dat de restrictie was opgeheven. Vandaag verwerpt de kerk de theorieën die men in het verleden aanhaalde. De kerkleiders in deze tijd veroordelen elke vorm van racisme in het heden of verleden. Wetenschappelijke kritiek Vanaf de publicatie van het Boek van Mormon is door De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen hooggehouden dat het Boek van Mormon naast religieuze teksten ook historische informatie over de precolumbiaanse wereld zou bevatten. De wetenschappelijke wereld kan dit echter op geen enkele wijze aantonen of waarschijnlijk maken. Genetica heeft ondertussen aangetoond dat geen enkele inheemse stam uit Noord- of Zuid-Amerika enige sporen van Hebreeuwse afstamming vertoont. Daarnaast wijst men op exegetische, etymologische en andere ongerijmdheden en anachronismen uit het Boek van Mormon (zoals het bestaan van staal, het introduceren van paarden en strijdwagens, en de aanwezigheid van kuddes huisdieren). Ook het Boek van Abraham is ter discussie gesteld. De Egyptische papyri waarvan Joseph Smith volgens eigen zeggen de tekst had vertaald, zijn enkele decenniën geleden gedeeltelijk teruggevonden. Het blijkt een versie van een laat-Egyptisch dodenboek te zijn, met een tekst die niet op die van Joseph Smith lijkt. Kritiek op postume doop Het plaatsvervangende "dopen voor de doden" is voor sommige mensen een controversieel onderwerp. Zo heeft de kerk in 1995 een overeenkomst gesloten met de Amerikaans-Joodse gemeenschap om te stoppen met het ongevraagd "dopen" van Holocaust slachtoffers. Ook de theologie achter het "plaatsvervangend dopen" van beruchte criminelen, zoals seriemoordenaar Ted Bundy (ook bij leven korte tijd lid van de kerk) wordt niet door iedereen begrepen. Ook in Nederland heeft deze doop kritische aandacht getrokken. Hoewel de kerk stelt dat leden enkel hun eigen voorouders op deze wijze mogen dopen, zijn er verschillende gevallen bekend waarbij ook niet-voorouders zijn gedoopt. Het gebruik kreeg in Nederland aandacht, toen dagblad Trouw in mei 2012 berichtte dat ook verscheidene leden van het Koninklijk Huis waren gedoopt, waaronder koningin Juliana, prins Bernhard en de koningen Willem I en Willem III. Al eerder was er kritiek op het dopen van overleden Joden, waaronder Anne Frank. De Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen beweert dat wie postuum gedoopt wordt, zelf de keuze heeft in de geesteswereld om deze doop te aanvaarden. Samenwerking met rijksarchieven Om te kunnen weten welke personen zijn overleden en dus in aanmerking komen voor postume doop houdt de kerk een groot genealogisch register bij. FamilySearch, zoals het systeem heet, bestaat uit genealogische archiefcollecties die de kerk heeft ontvangen van onder meer overheden en kerken. Ook in Nederland werkt de kerk samen met rijksarchieven. Medewerkers van FamilySearch bieden overheden sinds enkele decennia aan om hun collecties gratis te verfilmen, in ruil voor een kopie van de verfilmde akten. Na berichtgeving hierover in Trouw sprak een aantal politieke partijen in de Tweede Kamer zich in mei 2012 uit tegen de samenwerking met de kerk. Archivarissen moesten volgens VVD, PvdA, CDA, GroenLinks en de Partij voor de Dieren twee keer nadenken voordat ze de verwerking van hun collectie uitbesteden aan de kerk. Op die manier zou de overheid 'medeplichtig' raken aan het doopgebruik. Alternatieve seculiere bronnen van genealogische gegevens zijn bijvoorbeeld WieWasWie en Open Archieven. Ook zijn er diverse semicommerciële websites waarop stamboomgegevens worden verzameld en beschikbaar gesteld. Bronnen Primaire bronnen Book of Mormon. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989. Doctrine and Covenants. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989. The Pearl of Great Price. Salt Lake City (UT): The Church of Jesus Christ of Latter-Day Saints, 1989. Laatste Nederlandse vertaling van 2004, als Het Boek van Mormon, De Leer en Verbonden en De Parel van Grote Waarde. Algemeen Allen, James B. & Glen M. Leonard, The Story of the Latter-day Saints, (2nd ed., Salt Lake City 1992). Bowman, Matthew,The Mormon People: The Making of an American Faith, New York: Random House, 2012. Bushman, Richard L, Joseph Smith. Rough Stone Rolling, New York: Knopf, 2005 Davies, Douglas, The Mormon culture of salvation. Aldershot: Ashgate 2000. An Introduction to Mormonism, Cambridge: Cambridge University Press 2003. Givens, Terryl L. People of Paradox. A History of Mormon Culture, Oxford: Oxford University Press. Ludlow, Daniel H. (Ed.). Encyclopedia of Mormonism. New York: Macmillan Publishing Company, 1992. (3 volumes). Mauss, Armand, The angel and the beehive. The Mormon struggle with assimilation. Urbana & Chicago: University of Chicago Press 1994. All Abraham's children. Changing Mormon conceptions of race and lineage, Urbana & Chicago: University of Chicago Press 2003. Quinn, D. Michael. The Mormon Hierarchy: Origins of Power, Salt Lake City: Signature Books, 1994. The Mormon Hierarchy: Extensions of Power, Salt Lake City: Signature Books, 1997. Over het Boek van Mormon Givens, Terryl L., By the Hand of Mormon. The American Scripture than launched a World Religion, Oxford, Oxford University Press 2002. Hardy, Grant, Understanding the Book of Mormon, A Reader's Guide. Oxford: Oxford University Press 2010. Sorenson, John L., Mormon's Codex. An Ancient American Book. Salt Lake City: Deseret Book/Maxwell Institute, 2013. Southerton, Simon G., Losing a Lost Tribe: Native Americans, DNA, and the Mormon Church, Salt Lake City: Signature Books. Kerk in Nederland en België Beek, Walter E.A. van, Mormon Europeans or European Mormons? An Afro-European look at religious colonization. Dialogue: a Journal for Mormon Thought 38, 4 (2005) 3 – 36. Hierarchies of sacredness. The LDS temple in Zoetermeer, in P. Post ed. Holy grounds in the Netherlands, Leuven. Peters, 2009. Ethnization and Accommodation: Dutch Mormons in Twenty-First-Century Europe, Dialogue: A Journal of Mormon Thought 29, no. 1 (Spring 1996): 119-38; Beek, Walter E.A. & R. Taselaar, Zion's pure of heart: personal and institutional purity in Mormonism, in Petra Rösch & Udo Simon (eds.) How Purity is Made, Wiesbaden: Harassowitz, 2012, 413-43. Decoo, Wilfried, Feeding the Fleeing Flock: Reflections on the Struggle to Retain Church Members in Europe, Dialogue: A Journal of Mormon Thought 29, no. 1 (Spring 1996): 97-118. In Search of Mormon Identity: Mormon Culture, Gospel Culture, and an American Worldwide Church*, International Journal of Mormon Studies, 2013: 1-53. Vreven, A.A., Predik alle volken. De Geschiedenis van de Kerk van Jezus Christus van de Heiligen der Laatste Dagen in Nederland, 1861-2011, Groningen, 2011, ISBN 978-90-9026447-9 Externe link Officiële website