Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów

Federalne Ministerstwo Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów (niem. Bundesministerium der Justiz und für Verbraucherschutz , BMJV) jest resortem rządu federalnego Niemiec odpowiedzialny za opracowywanie i koordynowanie legislacji w kluczowych obszarach prawa. Do jego głównych kompetencji należą prawo cywilne, karne, gospodarcze oraz procesowe. Ministerstwo pełni rolę tzw. „resortu legislacyjnego”, opracowując projekty ustaw i opiniując propozycje innych resortów pod kątem ich zgodności z konstytucją i systematyką prawa. Historia Korzenie Federalnego Ministerstwa Sprawiedliwości sięgają roku 1877, kiedy to powołano Cesarski Urząd Sprawiedliwości (Reichsjustizamt) jako pierwszą centralną instytucję odpowiedzialną za legislację sądową w Niemczech. Urząd ten został przekształcony w 1919 roku w Ministerstwo Sprawiedliwości Republiki Weimarskiej. W okresie narodowego socjalizmu resort brał udział w podporządkowaniu wymiaru sprawiedliwości ideologii reżimu, co doprowadziło do poważnych nadużyć prawnych. W latach powojennych odpowiedzialność za politykę prawną spoczywała na Ministerstwie Sprawiedliwości NRD i równolegle na BMJ RFN. BMJ zostało utworzone 20 września 1949 roku w rządzie Konrada Adenauera, z Thomasem Dehlerem jako pierwszym ministrem. W 1999 roku przeniesiono jego siedzibę z Bonn do Berlina. Obecna siedziba znajduje się w dzielnicy Mitte, w zabytkowych budynkach pomiędzy Mohrenstraße, Jerusalemer Straße i Kronenstraße. Obiekty te, w tym barokowe kolumnady projektu Carla Gottharda Langhansa, zostały zmodernizowane i uzupełnione o nowe segmenty zaprojektowane przez biuro architektoniczne Eller und Eller. Na terenie obecnego ministerstwa w dniu 9 listopada 1989 roku miało miejsce ogłoszenie zniesienia ograniczeń w podróżowaniu dla obywateli NRD – wydarzenie, które uznaje się za zapowiedź upadku muru berlińskiego. Z tą chwilą związana jest instalacja artystyczna Ulricha Schrödera znajdująca się w hallu głównym budynku. Zadania i struktura Ministerstwo odpowiada za przygotowywanie projektów ustaw w obszarach prawa cywilnego (regulującego stosunki prawne pomiędzy obywatelami), handlowego i gospodarczego (określającego zasady funkcjonowania podmiotów gospodarczych i ochrony własności intelektualnej), karnego (określającego katalog przestępstw i kar) oraz procesowego (regulującego postępowanie przed sądami). Oprócz opracowywania przepisów prawa, BMJ analizuje również projekty legislacyjne innych ministerstw, oceniając je pod względem zgodności z ustawą zasadniczą, prawem unijnym oraz zasadami techniki legislacyjnej. Z tego względu ministerstwo określane jest również jako „notariat rządu federalnego” lub „ministerstwo konstytucyjne”. BMJ uczestniczy w kształtowaniu polityki prawnej na szczeblu Unii Europejskiej oraz w procedurach przed Federalnym Trybunałem Konstytucyjnym, gdzie może wyrażać opinie prawne. Ministerstwo bierze także udział w procedurach powoływania sędziów do sądów federalnych (BVerfG, BGH, BVerwG, BFH) i zapewnia ich organizacyjne, finansowe i kadrowe funkcjonowanie, sprawując jednocześnie nadzór służbowy. W ramach swojej działalności ministerstwo publikuje także Federalny Dziennik Ustaw (Bundesgesetzblatt). Struktura organizacyjna BMJ jest podzielone na wyspecjalizowane wydziały tematyczne oraz administracyjne: Abteilung L (Polityczne kierownictwo i komunikacja) – koordynacja pracy ministra, współpraca z Bundestagiem i rządem, komunikacja medialna i kontakt z obywatelami. Abteilung Z (Zarządzanie administracyjne) – zasoby ludzkie, finanse, organizacja pracy oraz wsparcie techniczne i infrastrukturalne dla ministerstwa i podległych jednostek. Abteilung R (Wymiar sprawiedliwości) – postępowanie sądowe, struktura sądownictwa, regulacje zawodów prawniczych, szkolenie sędziów, koszty sądowe, prawo upadłościowe. Abteilung I (Prawo cywilne) – prawo prywatne, rodzinne, spadkowe oraz jego dostosowanie do prawa UE. Abteilung II (Prawo karne) – katalog przestępstw, sankcje, zapobieganie przestępczości, współpraca międzynarodowa w sprawach karnych. Abteilung III (Prawo handlowe i gospodarcze) – prawo spółek, bilansowe, patentowe, autorskie oraz legislacja unijna i międzynarodowa. Abteilung IV (Prawo publiczne) – kontrola konstytucyjności i zgodności z prawem UE projektów ustaw, traktaty międzynarodowe. Abteilung D (Lepsze stanowienie prawa, społeczeństwo cyfrowe, współpraca europejska i międzynarodowa) – uproszczenia legislacyjne, cyfryzacja, prawo nowych technologii, koordynacja polityki unijnej w zakresie wymiaru sprawiedliwości. Sekretarze Stanu Sprawiedliwości: 1876–1918 Heinrich Friedberg 1876-1879 Hermann von Schelling 1879-1889 Otto von Ohlschläger 1889-1891 Robert Bosse 1891-1892 Eduard Hanauer 1892-1893 Rudolf Arnold Nieberding 1893-1909 Hermann Lisco 1909-1917 Paul Georg Christof von Krause 1917-1918 Ministrowie Sprawiedliwości Rzeszy 1918– 1945 Wilhelm Dittmann 1918-1919 Otto Landsberg 1919 vacat 1919 Eugen Schiffer 1919-1920 Andreas Blunck 1920 Eugen Schiffer 1921 Gustav Radbruch 1921-1922 Rudolf Heinze 1922-1923 Gustav Radbruch 1923 Erich Emminger 1923-1924 Kurt Joël 1924-1925 Josef Frenken 1925 Hans Luther (tymczasowo) 1925-1926 Wilhelm Marx 1926 Johannes Bell 1926-1927 Oskar Hergt 1927-1928 Erich Koch-Weser 1928-1929 Theodor von Guérard 1929-1930 Johann Viktor Bredt 1930 Kurt Joël 1930-1932 Franz Gürtner 1932-1941 Franz Schlegelberger 1941-1942 Otto Georg Thierack 1942-1945 Federalni Ministrowie Sprawiedliwości (1949–2013) Thomas Dehler 1949-1953 Fritz Neumayer 1953-1956 Hans-Joachim von Merkatz 1956-1957 Fritz Schäffer 1957-1961 Wolfgang Stammberger 1961-1962 Ewald Bucher 1962-1965 Karl Weber 1965 Richard Jaeger 1965-1966 Gustav Heinemann 1966-1969 Horst Ehmke 1969 Gerhard Jahn 1969-1974 Hans-Jochen Vogel 1974-1981 Jürgen Schmude 1981-1982 Hans A. Engelhard 1982-1991 Klaus Kinkel 1991-1992 Sabine Leutheusser-Schnarrenberger 1992-1995 Edzard Schmidt-Jortzig 1996-1998 Herta Däubler-Gmelin 1998-2002 Brigitte Zypries 2002-2009 Sabine Leutheusser-Schnarrenberger 2009-2013 Federalni Ministrowie Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów Heiko Maas 2013-2018 Katarina Barley 2018-2019 Christine Lambrecht 2019-2021 Federalni Ministrowie Sprawiedliwości Marco Buschmann 2021-2024 Volker Wissing 2024-2025 Federalni Ministrowie Sprawiedliwości i Ochrony Konsumentów Stefanie Hubig od 2025 Przypisy