Paprocie

Paprocie, paprociowe (Polypodiopsida Cronquist, Takht. & W.Zimm.) – klasa paprotników. Znanych jest ponad 10,5 tysiąca do ok. 11 tysięcy gatunków paproci. Reprezentują one 11 rzędów z czterech podklas: skrzypowych, nasięźrzałowych, strzelichowych i paprotkowych, przy czym ogromna większość gatunków (ponad 10,3 tys.) należy do ostatniej. W tradycyjnym znaczeniu paprociami nazywano rośliny z trzech ostatnich klas i dlatego wprowadzono dla tej grupy alternatywną nazwę monilofity. Paprocie w szerokim ujęciu stanowią ok. 2% gatunków współczesnych roślin naczyniowych. Najbardziej zróżnicowane są w strefie międzyzwrotnikowej na siedliskach podmokłych oraz na średnich wysokościach na obszarach górskich. Morfologia Gametofit Haploidalne stadium rozwoju rozwijające się z zarodnika i wytwarzające gamety (stąd nazwa), zwane też w tym wypadku przedroślem. Podobnie jak u widłaków i inaczej niż u innych roślin, gametofit jest u paproci pokoleniem wolno żyjącym – albo rozwijającym się na powierzchni i fotosyntezującym, albo (rzadziej) podziemnym i rozwijającym się dzięki grzybom jako myko-heterotrof. Do rozwoju z reguły wymaga siedlisk wilgotnych – ze względu na prostą budowę i brak korzeni łatwo wysycha. Woda jest też konieczna do zapłodnienia – zaopatrzone w wić plemniki powstające w plemniach poruszając się w środowisku wodnym dotrzeć mogą do rodni i dokonać zapłodnienia. W jego rezultacie rozwija się pokolenie diploidalne – sporofit, co też kończy życie gametofitu. U niektórych przedstawicieli gametofit jest długotrwały, zwłaszcza jeśli warunki nie sprzyjają zapłodnieniu (np. u rozpłochowatych i orliczkowatych). Sporofit Pokolenie dominujące, będące rośliną naczyniową, ze zróżnicowanymi organami i tkankami, wytwarzające zarodniki. Są to zazwyczaj rośliny zielne, wyjątkowo drzewiaste. Paprocie nie mają możliwości tworzenia tkanki wtórnej, a tym samym przyrostu na grubość. Zarodniki powstają w zarodniach, które u starszych grup, zwanych paprociami grubozarodniowymi, powstają z grup komórek, a u paproci cienkozarodniowych z pojedynczej komórki. Zarodnie powstają na spodniej stronie liścia (sporofila), często odmiennie wykształconego niż liście płonne. U różnych grup zarodnie tworzą skupienia w formie kupek (sori) lub synangiów (synangium). Paprocie wytwarzają na ogół jednakowe zarodniki (paprocie jednakozarodnikowe) lub zróżnicowane na mikrospory i makrospory (paprocie różnozarodnikowe). Systematyka Pozycja i relacje filogenetyczne paproci według systemu Nitta i in. (2022) Pozycja i relacje filogenetyczne paproci według systemu PPG I (2016) Podział systematyczny paproci według systemu PPG I (2016) i Nitta i in. (2022) Klasa Polypodiopsida Cronquist, Takht. & W.Zimm. – paprocie podklasa Equisetidae Warm. – skrzypowe rząd Equisetales DC. ex Bercht. & J. Presl – skrzypowce podklasa Ophioglossidae Klinge – nasięźrzałowe rząd Psilotales Prantl – psylotowce rząd Ophioglossales Link – nasięźrzałowce podklasa Marattiidae Klinge – strzelichowe rząd Marattiales Link – strzelichowce podklasa Polypodiidae Cronquist, Takht. & W.Zimm. – paprotkowe rząd Osmundales Martinov – długoszowce rząd Hymenophyllales A.B.Frank – rozpłochowce rząd Gleicheniales Schimp. – glejcheniowce rząd Schizaeales Schimp. – szparnicowce rząd Salviniales Link – salwiniowce rząd Cyatheales A.B.Frank – olbrzymkowce rząd Polypodiales Link – paprotkowce Inne systemy klasyfikacyjne W XX wieku paprocie uważano za jedną z trzech klas żyjących współcześnie paprotników, obok skrzypów i widłaków. Zwykle dzielono je na paprocie grubozarodniowe i cienkozarodniowe. Wśród tych ostatnich wyróżniano paprocie wodne (odpowiadające salwiniowcom). W systemie Englera, jednym z powszechnie przyjmowanych w pierwszej połowie XX w. systemów taksonomicznych, grupy te klasyfikowano następująco: klasa Filicales – paprocie rząd Filicales leptosporangiatae (paprocie cienkozarodniowe) podrząd Eufilicineae podrząd Hydropteridineae – paprocie wodne rząd Marattiales – strzelichowe rząd Ophioglossales (Tuberithallosae) – nasięźrzałowce Podobny podział przyjęto w mającym podobną pozycję systemie Wettsteina, gdzie klasa paproci (Filicinae) dzielona była na dwie podklasy Filicinae eusporangiatae (paprocie grubozarodniowe) z rzędami Marattiales i Ophioglossales oraz Filicinae leptosporangiatae (paprocie cienkozarodniowe) z rzędami Filicales (paprocie jednakozarodnikowe) i Hydropteridales (paprocie wodne, paprocie różnozarodnikowe). Przypisy