Gevangenis van Sint-Gillis

De gevangenis van Sint-Gillis (Frans: Prison de Saint-Gilles) in het Brussels Gewest dateert uit 1885 en is na Dendermonde een van de oudere gevangenissen in België. Geschiedenis De plannen voor het gebouw, dat vanaf 1875 werd opgevat ter vervanging van de oude Karmelietengevangenis, werden opgemaakt door architect Joseph J. Dumont, die ook de gevangenis van Leuven tekende. Het ontwerp paste in het plan uit 1830 van Edouard Ducpétiaux, toenmalig Algemene Inspecteur-Generaal van de Gevangenissen. Het complex is gebouwd tussen 1878 en 1884 in neotudorstijl, onder toezicht van architect François Derre, en biedt plaats aan 504 gedetineerden. De gevangenis werd ingehuldigd op 15 juni 1885. De eerste directeur van de gevangenis was Jean Stevens (1827-1898). Na de tweede Wereldoorlog speelde de gevangenis een belangrijke rol in de bestraffing van de collaboratie. Leiders van politieke en militaire organisaties, bekende propagandisten, spionnen en legerofficieren werden er vaak opgesloten. In de jaren tachtig was Jean Bultot adjunct-directeur van de gevangenis, die genoemd werd in de zaak van de Bende van Nijvel. In de decennia daarna deden er zich veel spanningen voor in de gevangenis, o.a. door overbevolking en personeelsgebrek, wat leidde tot opstanden van gevangenen (o.a. in 1987 en 2009) en stakingen bij het personeel. Sedert de jaren negentig was de gevangenis overbevolkt, met een achthonderdtal gedetineerden (vooral voorarrest). Naast deze gevangenis liggen de voormalige gevangenis van Vorst (1910-2022) en de gevangenis van Berkendael. Deze drie gevangenissen zouden eind 2022 gesloten worden, en vervangen door de nieuwe gevangenis van Haren in het noorden van Brussel-Stad. Toch blijven er nog tot 2035 gevangenen in Sint-Gillis wegens plaatsgebrek. In 2024 waren er 1.116 gevangenen in Haren, voorzien voor 1.035 gedetineerden. In Sint-Gillis werden er toen 496 personen in hechtenis gehouden, wel al minder dan de 800 die er vroeger verbleven. Feiten In deze gevangenis is een medisch centrum om gevangenen te verzorgen. Tussen Sint-Gillis en de voormalige gevangenis van Vorst is een onderaardse gang die vroeger diende om gevangenen over te brengen. In Vorst was er plaats voor 405 mannen en 64 vrouwen, maar ook hier heerste een chronische overbevolking. De gevangenis van Berkendael telt enkel vrouwen. Auteur Ernest Claes werd in 1944 beschuldigd van collaboratie. Later werd hij hiervan door de Krijgsraad en eveneens door het Krijgshof vrijgesproken. Maar in het begin van de aanklacht werd hij opgesloten in de gevangenis van Sint-Gillis. In 1952 publiceerde hij het boek Cel 269 met autobiografische notities over zijn gevangenschap. Op 3 mei 1993 ontsnapten de gangsters Murat, Lacroix en Bajrami uit Sint-Gillis. Ze gijzelden inspecteur-generaal Harry Van Oers, dwongen hem op de motorkap van hun vluchtwagen en reden de gevangenispoort uit. Eerste Wereldoorlog Lijst van personen die tijdens de Eerste Wereldoorlog werden opgesloten in de gevangenis van Sint-Gillis en geëxecuteerd op de Nationale Schietbaan in Schaarbeek. Louise de Bettignies, een Franse geheim agente, zou ook zijn opgesloten in Sint-Gillis tijdens de Eerste Wereldoorlog. († 17 september 1918, Duitsland) Galerij Zie ook Gevangenis van Vorst Gevangenis van Berkendael Gevangenis van Haren Externe links Meer informatie over de gevangenis van St-Gillis, justitie.belgium.be Inventaris van het archief van de gevangenis van Sint-Gillis (1885-1991) Gevangenis van Sint-Gillis (onroerend erfgoed) Voetnoten