Sint-Waldetrudiskerk

De Sint-Waldetrudiskerk is een kerk in Herentals, gebouwd in de Brabants Gotische stijl, voornamelijk tijdens de veertiende en vijftiende eeuw. Gillis van den Bossche geldt als belangrijkste bouwmeester, die het laat-Gotische koor deed aansluiten bij de oudere en erg ongewone vieringtoren. Geschiedenis In de 14e eeuw brengt de bloeiende lakenhandel welvaart naar Herentals. Naast het wereldlijke project van de Lakenhal van Herentals, zoekt ook de kerkfabriek naar een manier om de situatie van de welgestelde bevolking op een religieuze manier te uiten. Dit initieel project om de oude Romaanse kerk te vervangen (een gebouw waar overigens nagenoeg niets over geweten is) werd gekozen om eerst de vieringtoren te bouwen, en de twee lage transepten (mogelijk gebouwd op de hoogte van het schip van de oude Romaanse kerk). Historisch gezien werd een zulke renovatie meestal aangevangen met het koor. De beslissing om in Herentals te beginnen met een vieringtoren, tevens uitzonderlijk voor de Brabantse Gotiek, verwijst mogelijk naar de afwezigheid van een hoge toren bij de Romaanse kerk, en de afwezigheid van een belfort in de stad. In 1417 begint men met het herbouwen van het koor. Tien jaar later, in 1427, maakt Priester Petrus Zeelmaeckers, kapelaan van de Brusselse St.-Michiels- en St.-Goedelekerk een substantiële schenking aan zijn geboortestad, om de afwerking van het koor te garanderen. Hierbij rekent hij op Gillis van den Bossche, tevens bouwmeester van de Brusselse Kathedraal, om het koor, de koorgang, en de koorkapellen tegen 1449 af te werken tot een hoogte van 18,80 meter, in laat-Gotische stijl. Kort daarop, in 1453, begint men aan de bouw van het driebeukige schip. Geweten is dat het schip nog niet afgewerkt was in 1479, lang na het overlijden van van den Bossche in 1460. Het schip sluit in hoogte aan bij het koor, maar is qua stijl veel soberder. Herentals ontsnapt grotendeels aan de Beeldenstorm van 1566. Toch had het vooruitziende stadsbestuur het retabel van St.-Crispien en Crispiniaan en de orgelkast op voorhand in veiligheid gesteld. Pas in 1580, onder bewind van de Calvinisten, werd de kerk 'ideologisch gezuiverd'. Veel van de schatten en kunstobjecten die de Beeldenstorm veertien jaar eerder hadden overleefd, werden nu wel vernietigd. Kort daarop, in 1584, heroverden de Spanjaarden Herentals, wat een restauratie en renovatie van de leeggemaakte kerk met zich mee bracht. De maniëristische schilders van voornamelijk het Herentalse schildersgeslacht Francken, vulden de twintig altaren van de kerk in de komende twee eeuwen met hun werk. Architectuur en kunst De toren, het enige overblijfsel van de kerk uit de 14e eeuw, staat op een ongebruikelijke plaats, tussen koor en beuk. De hoge spits, uit 1901, vervangt een oudere bolvormige spits uit 1796. Nog opmerkelijker is de wijze waarop de kruisribgewelven van het middenschip en van het hoogkoor worden geschraagd, die bijna uniek is in de architectuurgeschiedenis. Het is tevens onduidelijk waarom het schip en koor niet loodrecht op de dwarsbeuk staan, en of er ooit plannen waren om deze niet-loodrechte, lage dwarsbeuk te vervangen. De kerk bevat een interessant altaarstuk uit het begin van de 16e eeuw van Passier Borreman dat de marteldood van de HH. Crispijn en Crispinianus, beschermheiligen van schoenmakers en leerlooiers voorstelt (Vlaamse Meesters in Situ) en verder schilderijen van Frans Francken (I) en Pieter-Jozef Verhaghen (18e eeuw), een bewerkt koorgestoelte uit de 17e eeuw en een Romaanse doopvont). Orgel Het huidige orgel werd gebouwd tussen 1767 en 1770 door de Geelse gebroeders Fredericus Jacobus en Ludovicus Francisus Verbuecken. Dit nieuwe orgel werd op een rococo-oksaal tegen de westgevel geplaatst, waarna vermoedelijk het grote westraam en het portaal werden dichtgemetseld. De orgelkast werd door meerdere mensen vervaardigd. In 1927 werd het herbouwd door de weduwe F. Joris en haar zonen uit Zichem, maar al in 1942 was een nieuw herstel nodig, uitgevoerd door de Leuvenaar Hubert Van De Loo. Deze twee 'restauraties' werden in 1949 als rampzalig beschouwd door Flor Peeters, die het in zijn collegetijd (1916-1917) nog bespeeld had. Tussen 1967 en 1968 voerde Bernard Pels-D'Hondt eindelijk de restauratie uit, onder supervisie van Flor Peeters. Ook het aantal registers en orgelpijpen werd uitgebreid. Nog een restauratie, ditmaal door Pieter Vanhaecke uit Watermaal-Bosvoorde, gebeurde van 2001 tot 2003. Bronnen TOPA Uit in Herentals Gemeente Herentals