Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk

De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk is een gotische kerk in Mechelen aan de Onze-Lieve-Vrouwestraat. De oudste vermelding van Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle dateert uit 1236, toen de parochie werd opgericht. Voordien was de pastoor steeds een priester van het kapittel van de Sint-Rombouts. Van het toenmalige gebouw is er niets terug te vinden; het werd mogelijk vernield door de stadsbrand van 1342. De huidige kerk dateert uit de 14e, 15e en 16e eeuw. De kerk wordt tot de Brabantse gotiek gerekend. Geschiedenis De parochie is opgericht in 1236, wat meteen ook het oudste schriftelijke spoor van de kerk vormt. Door de stadsbrand van 1342 ging ze teloor. Ze werd in gotische gedaante heropgebouwd. Pas aan het einde van de 16e eeuw was de kerk min of meer voltooid. Ze beschikte toen over 28 altaren, waaronder dat van de schippers, de schipmakers en de visverkopers. Tijdens de Mechelse beeldenstorm van 23 augustus 1566 bleef de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk gespaard omdat de gereformeerden buiten de deur werden gehouden door de schippers. Elders in de stad werden toen 27 kerken aangevallen. In 1572 werd de kerk alsnog geplunderd tijdens de Spaanse Furie en in 1580 werd ze van beelden gezuiverd door gereformeerden. Vijf jaar lang werd ze door hen gebruikt. Hoewel de Onze-Lieve-Vrouwekerk niet ongeschonden uit de godsdiensttroebelen is gekomen, heeft ze toch een patrimonium van vóór de reformatie kunnen bewaren. Tijdens de Contrareformatie werd de kerk verfraaid met schilderijen van Peter Paul Rubens (1619) en Theodoor Rombouts (ca. 1629). In 1643 werd een kapittel gesticht in de kerk. Dit droeg ertoe bij dat Jacob Franquart de barokke absis met drie straalkapellen kon voltooien (1642-1652). Tijdens het Frans bewind werd het kapittel opgeheven, werden schilderijen weggevoerd en werden klokken omgesmolten. Ook stond er van 1809 tot 1847 een semafoor op de kerk, waarvoor de spits van het scheltorentje werd weggenomen. In 1914, tijdens de Duitse inval in België, raakte de zuidkant van de kerk zwaar beschadigd. In 1944 en 1945 werden het dak, de zuidelijke transeptgevel, de vensters en het orgel eveneens grotendeels verwoest: tijdens een bombardement door de geallieerden op 19 april 1944, door een storm op 7 september 1944 en door een Duitse V1 op 18 februari 1945. Na de Tweede Wereldoorlog werd de kerk in twee fasen gerestaureerd. Van 1949 tot 1952 werden de beschadigde delen hersteld onder leiding van de Mechelse architect Désiré Beeck (1881–1960). Ook al stelde de Koninklijke Commissie voor Monumenten en Landschappen op 14 september 1953 vast dat deze eerste fase "volgens de regels van de kunst" was uitgevoerd, zij deelde niet Beecks visie op de verdere restauratie. Dit meningsverschil leidde tot een impasse, waardoor er tot 1961 nauwelijks iets gebeurde. In dat jaar werd de eveneens Mechelse architect Jan Lauwers (1898–1988) aangesteld tot Beecks opvolger. Hij speelde de hoofdrol in de ingrijpende restauratie van 1962 tot 1968. Weliswaar nam hij een aantal ideeën van Beeck over, maar tevens ontdeed hij het gebouw van vele 19e-eeuwse toevoegingen. Verwarming, verlichting en beveiliging werden gemoderniseerd. Ook werd de kerk in belangrijke mate aangepast aan de vernieuwde liturgie die het gevolg was van Sacrosanctum Concilium. Tussen 2003 en 2010 (slotceremonie op 28 februari 2010) werd de buitenkant nogmaals gerestaureerd. In 2026 werd bekend gemaakt dat de glasramen worden gerestaureerd. Gebouw Architecturaal is de kerk een gotische kruisbasiliek. De oudste delen zijn de 14e-eeuwse onderbouw van de toren en de gevels van de zijbeuken. Begin 15e eeuw werd de toren verder verhoogd. Tussen 1450 en 1480 werd het schip voltooid en werd een begin gemaakt met het transept. In 1500 werd een begin gemaakt met de bouw van het koor. De kerk heeft een noordportaal dat wordt toegeschreven aan Rombout II Keldermans. Jacob Franquart, de architect van de Mechelse Begijnhofkerk, voegde in de 17e eeuw drie kapellen toe aan de kerk. Het zeer moderne altaar, dat vooraan op het priesterkoor staat, is een ontwerp van Jan Lauwers. De lichtinval in deze kerk is bijzonder, vooral in de late namiddag, vanwege de moderne brandramen, eveneens ontworpen door Jan Lauwers. Het zijn de vervangers van de in 1945 vernietigde 19e-eeuwse ramen. Orgel en beiaard Het orgel is in feite een nieuw orgel, daterend uit 1958-1968; wel is bij de bouw gebruikgemaakt van oud, nog bewaard materiaal en is het in de gerestaureerde orgelkast met zijn barokke fronton uit 1669 ondergebracht. De beiaard, die tot stand kwam onder impuls van Staf Nees, is eveneens modern. Op de vijf luidklokken na (1947-1962) dateert hij van 1965. Hij bevat 50 klokken, met een totaal gewicht van 9.123 kg, en is getemperd gestemd, met A' = 440 Hz. Kunst Ondanks de bewogen 20e eeuw, bevat de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk nog steeds vele kunstschatten. Een selectie: Enkele 16e-eeuwse fresco's. Een aantal Mariabeelden, waaronder met name “Onze-Lieve-Vrouw van Scheve Lee”, het oudste beeld in de kerk, waarschijnlijk 14e eeuw en nog afkomstig van kerk die hier vroeger stond, maar opnieuw gepolychromeerd in de jaren 60 van de 20e eeuw; “Onze-Lieve-Vrouw van Zon” (vermoedelijk 15e eeuw; de Broederschap van OLV-van-Zon wordt al vermeld in 1444); en “Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Weeën”, een beeld van Antoon Faydherbe (1626). Een barokke preekstoel (1718), met rijke iconografische symboliek, van de hand van Willem Ignatius Kerrickx (1682–1745). Het hoogaltaar op syn Romeyns van Antoon Pastorana (1690). Sinds 1619 hangt De wonderbare visvangst van Pieter Paul Rubens in de kerk. Dit schilderij is een voorbeeld van de barokke en bewogen stijl die Rubens rond 1620 hanteerde. Het betreft eigenlijk een veelluik, gemaakt voor het altaar van de Mechelse visverkopers in de kerk. In 1794, tijdens de Franse bezetting, werd het werk verbeurd verklaard en naar Parijs overgebracht. Het bovenste gedeelte, een drieluik, keerde terug in 1816. Het middelste deel stelt Jezus en de apostelen bij de wonderbare visvangst voor. Het linkerluik toont de vangst van Tobias, die met een vissenlever zijn vader geneest van blindheid, en het rechterluik toont het vinden van een cijnspenning in een vis. Van de predella bleven de twee buitenste delen in Frankrijk: ze kwamen terecht in Nancy, in het Musée Lorrain. Het middelste deel was lange tijd verloren, tot het in 2008 door de Mechelse stadsbeiaardier Jo Haazen werd herkend op een tentoonstelling in het Russische Nizjni Novgorod, waar het werd uitgeleend door de Hermitage in Sint-Petersburg. In 2017 verwierf de kerkfabriek het centrale beeld van het tijdens de oorlog zwaar beschadigde barokke Heilig Kruisaltaar in de rechter dwarsbeuk. Bij de restauratie van 1962–1968 werd dat altaar afgebroken, de restanten verdwenen spoorloos, en in zijn plaats kwam Rubens’ De wonderbare visvangst. Het beeld, dat een engel voorstelt die een kruis omarmt, is van de hand van Jan-Frans Boeckstuyns (1650–1734). Na restauratie zal het een zinvolle plaats krijgen in de kerk. De kerk bezit verschillende waardevolle monumentale grafstenen, waaronder het graf van Filips van Lathem. De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk als parochiekerk De Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk is altijd een parochiekerk geweest. Sinds 2014 is ze de parochiekerk van de "Lieve-Vrouweparochie", een samenvoeging van niet minder dan acht parochies uit Mechelen en omgeving. Die samenvoeging was een onderdeel van een ingrijpende reorganisatie waartoe in 2013 besloten werd door de parochiefederatie Mechelen, waarvan de Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijlekerk sinds 2004 deel uitmaakt. Binnen de grote parochies die door deze reorganisatie ontstonden, bestaan nog altijd "geloofsgemeenschappen", die de liturgische vieringen organiseren. De gemeenschap Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle heeft een traditie van zeer verzorgde liturgische vieringen, die opgeluisterd worden door het eigen Onze-Lieve-Vrouwkoor, en trekt daardoor ook gelovigen aan uit andere geloofsgemeenschappen en parochies. Galerij Externe links Website van de gemeenschap Onze-Lieve-Vrouw-over-de-Dijle Website van de parochiefederatie Mechelen Referenties