Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren

De Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren (afgekort tot KANTL) is een wetenschappelijk genootschap dat sinds 1886 de Nederlandse taal en literatuur bestudeert en stimuleert. De Academie reikt jaarlijks een literaire en een wetenschappelijke prijs uit van telkens een geldbedrag van 5000 euro. Geschiedenis In 1886 werd de Koninklijke Vlaamsche Academie voor Taal- en Letterkunde opgericht. Het was de eerste officiële instelling van België waarin op een wetenschappelijke manier het Nederlands bestudeerd werd. Bij haar oprichting kreeg zij ook de opdracht de literatuur in de volkstaal te bevorderen en initiatieven voor de ontwikkeling van de wetenschappen in het Nederlands te coördineren. Aldus begaf ze zich enigszins buiten het door haar naam gesuggereerde terrein. In 1835 al hadden Jan Frans Willems en Jan Baptist David aan premier de Theux het verzoek gericht een academie op te richten die officiële beslissingen inzake de spelling zou kunnen nemen. Voorlopig leidde dit op 4 november 1836 tot de oprichting van de Maetschappy ter bevordering van de Nederduitsche Tael- en Letterkunde. Deze was gevestigd te Brussel, met plaatselijke afdelingen in meerdere Vlaamse steden, en verzorgde de uitgave van het tijdschrift Belgisch Museum voor de Nederduitsche Tael- en Letterkunde en de Geschiedenis des Vaderlands, dat van 1837 tot 1846 verscheen. Ook organiseerde deze Maetschappy het taalcongres van 1841. Aan de instelling werd in 1924 rechtspersoonlijkheid toegekend. In 1938 werden de eigen Vlaamse Academie voor Letteren, Wetenschappen en Schone Kunsten en de Vlaamse Academie voor Geneeskunde opgericht. De Academie bestaat sinds 1939 uit 30 gewone leden en 25 buitenlandse ereleden. De Academie speelde een belangrijke rol in de Vlaamse ontvoogding en stuurde de Vlaamse Beweging op cultureel en intellectueel vlak in sterke mate. In politiek opzicht heeft de Academie zich echter altijd neutraal opgesteld. In 1972 werd de instelling herdoopt tot Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL), Bij de tweede staatshervorming in 1980 werd de bevoegdheid over de Academie overgedragen aan de Vlaamse Gemeenschap waarbij het het een zelfstandige en ongebonden Vlaamse overheidsinstelling werd. De Cultuurraad voor de Nederlandse Cultuurgemeenschap nam een decreet aan waarin onder meer was voorzien dat de Academie de Vlaamse regering zou adviseren. De KANTL is gehuisvest in het Huis van Oombergen in Gent. In 2018 werd de naam vereenvoudigd tot Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren, met behoud van het acroniem KANTL. Literatuurprijzen Vanaf 2003 besloot de Academie haar systeem van literatuurprijzen te vereenvoudingen en terug te brengen tot één prijs van de Koninklijke Academie. Dit systeem is een vereenvoudiging van de vele Academieprijzen die er vroeger zijn geweest. Die vroegere prijzen richtten zich vaak op heel specifieke deeldomeinen binnen de taal- en letterkunde, en ze werden veelal gefinancierd door schenkingen en legaten. De huidige prijzen worden gefinancierd door de samengevoegde fondsen uit die vroegere schenkingen en legaten. Vanaf 2016 reikt de KANTL elk jaar twee prijzen uit: een literaire en een wetenschappelijke prijs. De literaire prijs is vierjaarlijks afwisselend voor proza, kinder- en jeugdliteratuur, essay en poëzie. Vanaf 2025 vervangt 'Kinder- en Jeugdliteratuur' de categorie 'Podiumteksten'. De wetenschappelijke prijs is vierjaarlijks afwisselend voor Taalkunde, Literatuurstudie, Vlaamse ontvoogding en oudere taal, literatuur en cultuur. Twee van de wetenschappelijke prijzen blijven de naam dragen van een belangrijke schenker: de Leon Elautprijs voor een wetenschappelijk werk over de en culturele Vlaamse beweging (de Vlaamse ontvoogding) de Leonard Willemsprijs voor een studie op het gebied van de oudere taal, literatuur en cultuur in de Nederlanden Laureaten De Taalpenning In 2023 riep de academie een nieuwe prijs in het leven: de Taalpenning. De Penning wordt elke twee jaar uitgereikt aan "een persoon of een organisatie die zich onderscheiden heeft met een onvervangbare bijdrage voor de bevordering van het neerlandistisch taal- en letterkundeonderzoek, of als pleitbezorger en ambassadeurvan het Nederlands". De penning vormt een erkenning voor de geleverde bijdrage aan de studie van het Nederlands, en/of aan de uitstraling ervan. De bedoeling is om de prijs om de twee jaar uit te reiken. 2025: Cees Klapwijk, een van de grondleggers van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (DBNL). 2023: Jozef Deleu Voormalige Academieprijzen voor literatuur Voor de reorganisatie van de literatuurprijzen in 2003 keerde de Academie verschillende meerjaarlijkse prijzen uit: Arthur Cornetteprijs (1950-2001), vijfjaarlijks toegekend voor een in het Nederlands gesteld essay. Arthur Merghelynckprijs (1946-2000), driejaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven proza- of poëziewerk. Ary Sleeksprijs (1974-1996), driejaarlijks toegekend voor een in het Nederlands door een Vlaams auteur geschreven roman, novellebundel of essay. August Beernaertprijs (1912-2002), tweejaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven werk (gepubliceerd of nog niet gepubliceerd). Het was een aanmoedigingsprijs ter bevordering van de Vlaamse letterkunde. Guido Gezelleprijs (1941-2002), vijfjaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven verzenbundel. Joris Eeckhoutprijs (1937-2002), tweejaarlijks toegekend voor een letterkundig essay over een bij voorkeur Nederlands auteur. Karel Barbierprijs (1927-2001), tweejaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven historische roman over de Belgische geschiedenis. Karel Bouryprijs (1909-2002), vierjaarlijks toegekend voor onuitgegeven Vlaamse school- of volksliederen. Leonard Willemsprijs (1962-2002), tweejaarlijks toegekend aan een Vlaming, die zich op het gebied van de studie der Middelnederlandse letterkunde in de loop der jongste jaren verdienstelijk heeft gemaakt, hetzij door zijn gezamenlijk werk, hetzij door een publicatie van uitzonderlijk belang. Lode Baekelmansprijs (1940-2000), driejaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven werk van een Belgisch schrijver dat verband houdt met de zee. Maurice Gilliamsprijs (1985-2002), vierjaarlijks toegekend voor een in het Nederlands geschreven verzenbundel, een essay over poëzie of een compleet poëtisch oeuvre. Nestor De Tièreprijs (1930-2002), tweejaarlijks toegekend aan een oorspronkelijk Nederlandstalig toneelstuk. Bestuur Aan het hoofd van de KANTL staat een bestuur met verkozen voorzitter, ondervoorzitter en secretaris. Anno 2026 mogen er maximaal veertig leden en een onbepaald aantal ereleden zijn. 2012: Frank Willaert (voorzitter) 2014: Marcel De Smedt (voorzitter) 2015-2017: Erik Vlaminck (voorzitter) met Frank Willaert als ondervoorzitter 2018-2019: Frank Willaert (voorzitter) met Leen van Dijck als ondervoorzitter 2019-2021: Leen van Dijck (voorzitter) met Frank Willaert als ondervoorzitter 2021-2023: Leen van Dijck (voorzitter) met Luc Devoldere als ondervoorzitter 2023-2026: Leen van Dijck (voorzitter) 2026-heden: Lut Missinne (voorzitter) met Dirk de Geest als ondervoorzitter Externe link Website van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal en Letteren