Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (Doornik)

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal (cathédrale Notre-Dame de Tournai) is de kathedraal van het bisdom Doornik (Frans: Tournai). Ze valt op door haar vijf even hoge torens. Deze romaanse kathedraal werd in 2000 op de Werelderfgoedlijst van de UNESCO geplaatst. Ze is aan Onze-Lieve-Vrouw gewijd. De kathedraal is met haar 134 meter lengte een van de grootste kerken van België. Architectonisch gezien is het een van de belangrijkste gebouwen van België, een baanbrekende romaanse voorloper met tal van elementen die in de gotiek hoogtij zouden vieren. Nadien is men er nergens in geslaagd om het harmonieuze beeld met de vijf even hoge torens te evenaren. Geschiedenis Bouwfases De bouw gebeurde in drie grote fasen. Het oudst is het driebeukige schip, in romaanse stijl. Boven de zijbeuken is een tribune aangelegd, en daarboven een schijntriforium van nissen. Aan de buitenzijde ligt voor de vensters een loopgang, die samen met de ronde traptorentjes die de westkant flankeren, 'trendsetters' waren. Voor een romaans gebouw is deze kathedraal erg goed verlicht. Daarna werd begonnen met de bouw van het transept. Onderzoek heeft aangetoond dat het kapgebinte van het transept rond 1145 geplaatst is. De vier hoektorens rondom het transept, en de vieringtoren daartussen, domineren met hun 83 meter het stadsbeeld. Deze compositie was wellicht een originele creatie, die niet zonder invloed zou blijven voor latere gebouwen. Met uitzondering van de torens, was het geheel af bij de inwijding in 1171. Door hun plaatsing tegen het koor zijn twee van de hoektorens tevens koortoren. In 1243 werd besloten om het romaanse koor af te breken en te vervangen door een enorm gotisch koor dat in 1255 af was. De gigantische bundelpijlers vertakken zich via hoge zuiltjes tot in de ribgewelven. De Doornikse kalksteen en het basisschema van dit koor zou als inspiratie dienen voor vele kerken in het Scheldebekken, maar ook voor de Dom van Utrecht. De portiek voor de westgevel dateert van rond 1500. Beeldenstorm Tijdens de beeldenstorm die op 23 augustus 1566 Doornik trof, is ook in de kathedraal ingebroken. Zo werd het 14e-eeuwse beeld van Onze-Lieve-Vrouw der Zieken in het hoofdportaal onthoofd. Predikant Ambroise Wille liet de archieven verbranden. 1940 Tijdens de Achttiendaagse Veldtocht werd Doornik bestookt door de Duitse luchtmacht. De bommen legden het historisch centrum in puin en deden overal brand ontstaan. Op 18 mei 1940 werd de kathedraal bedreigd door het vuur. In de chaos trommelde gevangenisdirecteur Lambert vrijwilligers op om het monument te redden en de kerkschatten in veiligheid te brengen. Met negen cipiers en vijftien gedetineerden ging hij het vuur te lijf. Ze blusten de Heilige Geestkapel, beschermden de Sint-Vincentiuskapel, en voorkwamen dat het vuur oversloeg naar de dwarsbeuk. Later op de dag kregen ze hulp van enkele vrijwilligers gestuurd door gemeenteraadslid Edmond Carton. Samen slaagden ze er die dag in een ramp te voorkomen. Behalve aan hun inspanningen, was het behoud van de kathedraal te danken aan de 18e-eeuwse gewelven boven het middenschip, die standhielden toen het brandende romaanse dakgebinte erop neerstortte. Na de oorlog werd de schade hersteld. De restaurateurs kozen voor een betonnen dakstructuur en voor het behoud van de barokke kruisgewelven, na een debat of men geen romaanse zoldering zou reconstrueren. Verder opteerden ze voor het verwijderen van beschadigde aanbouwen om het hoofdgebouw beter tot zijn recht te laten komen. Onder meer de 16e-eeuwse parochiale kapel Notre-Dame tegen de noordelijke zijbeuk is om die reden verdwenen. Huidige staat Na een tornado in 1999 is de stabiliteit van dit enorme bouwwerk in gevaar gekomen, en werden stabilisatiewerken noodzakelijk. Hierdoor kan slechts een deel van de kathedraal bezocht worden. Interieur Het koordoksaal in renaissancestijl stamt uit 1574 en is een meesterwerk van Cornelis Floris de Vriendt. Een ander meesterwerk is het schilderij De bevrijding van de geesten uit het Vagevuur van Peter Paul Rubens uit 1635. De geesten worden bevrijd dankzij het gebed aan de Heilige drie-eenheid. Dit doek werd tijdens de Franse Revolutie weggehaald, en kwam beschadigd terug in 1815. Het werd in 1993 gerestaureerd dankzij de Koning Boudewijnstichting. Dit is het enige schilderij van Rubens dat zich in Wallonië nog bevindt op de plaats waarvoor het gemaakt was. Vroeger was er nog een tweede schilderij van de Antwerpse meester, De triomf van Judas Macchabée, maar dat keerde na de Franse Revolutie niet meer terug. De kapel waarin dit schilderij nu hangt is de Sint-Lodewijkkapel, opgericht in 1299 voor de Franse koning Lodewijk IX die in 1270 was overleden. In dezelfde kapel hangt ook nog een "Christus aan het Kruis" van Jacob Jordaens. In de schatkamer van de kathedraal bevindt zich de reliekschrijn van Onze-Lieve-Vrouw, een van de zogenaamde Zeven wonderen van België. Publicatie Jeroen Westerman: De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Doornik. Onafhankelijkheidsmonument voor een bisdom. Utrecht, De Erfgoeduitgeverij, 2016. (Proefschrift Leiden). ISBN 978-90-826245-0-2, URL: https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/handle/1887/44809 Externe links (en) Onze-Lieve-Vrouwekathedraal op de website van UNESCO Werelderfgoed Fondation Cathédrale Notre-Dame.be Sierstenen uit de kathedraal van Doornik, foto's uit 1991 uit van de Site van het Waals gewestelijk archieven (fr).