Notre-Dame de la Sarte

Notre-Dame de la Sarte is een katholieke parochie- en bedevaartskerk in de Belgische stad Hoei. Ze behoort tot het bisdom Luik en is gewijd aan de Onze-Lieve-Vrouw van La Sarte. Om de zeven jaar wordt haar houten standbeeld in processie naar de stad gedragen. Het voorportaal van de kerk is een kapel die de zevende statie vormt van de Chemin des Chapelles, gewijd aan Onze-Lieve-Vrouw van Smarten. Geschiedenis De kerk is ontstaan rond het gepolychromeerde Mariabeeld dat er nog steeds wordt vereerd en dat in de periode 1450-1475 wordt gedateerd. Het stond in een kapel op de berg La Sarte (ook wel Mont du Sart). Het oudste spoor van die oorspronkelijke kapel is een akte uit 1501. De kapel raakte in verval, maar kreeg nieuw leven toen Anne Hardy († 1622) er passeerde in 1621 en een mirakel meemaakte. Geladen met een bos hout vond ze het beeld op de grond. Ze wilde het wegbergen in haar takkenbos, maar kon die daarna niet meer opheffen, ook niet met de hulp van omstaanders. Maria wilde blijven waar ze was. Een gelijkaardig verhaal ligt aan de basis van basiliek van Scherpenheuvel. Deze ontwikkelingen pasten in het stimuleren van de mariale devotie tijdens de Contrareformatie onder aartshertogin Isabella. Na de dood van Hardy werd het mirakel voor de notaris geattesteerd door twee ooggetuigen, in aanwezigheid van twee kanunniken en drie kapucijnen, onder wie Ambroise de Waremme. Ondertussen deden zich nieuwe wonderen voor. Er was de miraculeuze genezing van Anne de Nandren en op 29 augustus 1624 die van Marie de Maecht, een 22-jarige vrouw uit Gent. Zij had op krukken een bedevaart naar La Sarte ondernomen en kon nadien zonder krukken verder. Het kapittel van Hoei belastte een van zijn kanunniken, Servais Hoyoul, met het herbouwen van de kapel. Het stadsbestuur en de ambachten droegen bij. Van 1624 tot 1628 werd een eenbeukig gotisch gebedshuis opgericht, compleet met kapelanij en kerkhof. De oude kapel werd geïntegreerd als voorportaal. De mariale statieweg werd in 1638 aangelegd, initieel in de vorm van zeven kapelletjes op zuilen. Toen zich in 1656 een grote droogte voordeed, werd het Mariabeeld plechtig naar de stad gedragen. Deze translatie werd ervaren als een succes. Het volgende jaar stond Jean de Chokier de Surlet toe dat het mirakel van Marie de Maecht werd gepubliceerd, wat neerkwam op een erkenning door de Luikse prins-bisschop. Voorts werd beslist om rond het beeld een zevenjaarlijkse processie te houden. Het boek verscheen in 1659 door toedoen van de kapucijn Ambroise de Waremme, en de eerste editie van de processie werd gehouden in 1663. Pelgrims en giften stroomden toe. Er kon een beroep worden gedaan op voorname kunstenaars om de kapel te verfraaien. Jean del Cour maakte in 1669 een sculpturaal decor van engelen en cherubijnen voor het Mariabeeld. Door de Franse Revolutie werd de kapel in 1798 als nationaal goed verkocht, maar de koper François Winand schonk haar aan het kapittel, op last de kapel te behouden voor de eredienst. In 1811 werd ze weer in gebruik genomen en in 1842 kreeg ze het statuut van parochiekerk. De oorspronkelijke kapel, die nog steeds als voorportaal diende, werd in 1854 vervangen door een neobarok exemplaar van de architect Émile Vierset-Godin. Het Mariabeeld werd in 1896 plechtig gekroond door bisschop Victor-Joseph Doutreloux. Enkele decennia voordien, in 1860, hadden de dominicanen hun intrek genomen in La Sarte. Het werd een van hun belangrijkste vestigingen in België. Ze bouwden kloostergebouwen en een noviciaat aan, en breidden de kerk uit met een klokkentoren (1928) en met een tweede koor (1931-1932). Daarna werd erfgoedbescherming verleend (1933). In 1973 vertrokken de dominicanen uit La Sarte en kwam het klooster leeg te staan. De pastoor van Notre-Dame de la Sarte was van 1946 tot 1953 Dominique Pire, de latere oprichter van Vredeseilanden en winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede. Beschrijving Het eenbeukige schip met driezijdig afgesloten koor dateert uit 1624-1628. In de muren zitten hoge spitsboogvensters. De dakruiter heeft een achthoekige spits. Achter het originele koor is in 1931-1932 een tweede koor toegevoegd en daarachter de klokkentoren uit 1928. Het interieur wordt bepaald door 19e-eeuwse decoratie in neogotische stijl. Uit die periode dateert het vlakke houten plafond met schilderingen van Adolphe Tassin over de mysteries van de rozenkrans (1890-1891). Veel van het meubilair en de kunstwerken is ouder. Centraal staat het gepolychromeerde beeld van Onze-Lieve-Vrouw van La Sarte, een sedes sapientiae uit de 15e eeuw. De engelen en cherubijnen die haar omgeven, zijn gemaakt door Jean del Cour. Van zijn hand is er voorts een lindehouten standbeeld van Domitianus van Hoei (1681). Bezienswaardig is ook de grafplaat van kanunnik Servais Hoyoul. Literatuur A. Lemeunier e.a., Sur les pas d'Anne Hardy. Notre Dame de la Sarte, Memo-Huy, 2005 Notre-Dame de la Sarte. Culte et trésor, Commission des fêtes septennales, 1991 Le Patrimoine monumental de la Belgique. Wallonie, Province de Liège, Arrondissement de Huy, 1990, p. 263-265 Charles Grégoire, "Notre-Dame de la Sarte. Naissance d'un culte" in: Annales du Cercle hutois des Sciences et Beaux-Arts, XXXVIII, 1984, p. 201-301 P. Bauwens, "Les fêtes septennales à Huy sous l'Ancien Régime" in: Miroir de Huy, 1970, p. 13-21 H. Demaret, Notice historique sur Notre-Dame de la Sarte, Huy, 1930 René Dubois, "Les drapeaux et trophées de l'église de La Sarte" in: Annales du Cercle hutois des Sciences et Beaux-Arts, VIII, 1886 Th. Halflants, Histoire de Notre-Dame de la Sarte-lez-Huy, H. Dessain, 1864 Externe links Fiche BALaT Église Notre-Dame de la Sarte (Connaître la Wallonie) Voetnoten