's Gravenbos

Het 's Gravenbos is een Ferrarisbos gelegen in het Vlaams-Brabantse dorp Humbeek (deelgemeente van Grimbergen), op de grens met Nieuwenrode en Ipsvoorde. Het is een van de grootste en oudste bossen in de omgeving. Het 's Gravenbos is grotendeels privédomein. Een aantal percelen behoren toe aan Natuurpunt. De buurtwegen 17 (Langstraatje) en 30 (Driesbosweg) en voetwegen 63 (Candeledreefvoetweg) en 64 (Candelebosvoetweg)) zijn vrij toegankelijk. De Wandelroute GR128 (van Pas de Calais naar Aken) loopt door het 100 ha grote domein. Europees beschermd Het bos is, net zoals het naburige Driesbos, Europees beschermd als onderdeel van Natura 2000-habitatrichtlijngebied 'Bossen van het zuidoosten van de Zandleemstreek'. Ten oosten loopt al sinds de 16e eeuw het Zeekanaal Brussel-Schelde (Willebroekse Vaart). Aan de overzijde van het kanaal ligt het Bos van Aa, eveneens Europees beschermd habitatrichtlijngebied. Sterrenbos Het bos is deels aangelegd als een typisch sterrenbos. De aanleg van sterrenbossen was heel populair in de achttiende eeuw. Met hun zichtassen waren ze bij uitstek geschikt voor de jacht, omdat vanuit het middelpunt het overstekend wild op alle paden kon worden waargenomen. Erfgoed Ten zuiden van het bos bevindt zich het 's Gravenkasteel, ook bekend als het Lundenkasteel. Het is een omwald kasteel dat terug gaat tot de 14e eeuw, rond 1600 werd heropgebouwd en tussen 1861 en 1904 verbouwd. Op het kasteeldomein bevinden zich twee monumentale ceders: een libanonceder en een atlasceder en de oostelijke toegang tot het kasteel is een monumentale dreef die langs beide zijden beplant is met een dubbele rij bruine beuken. De dreef is thans 425 m lang maar was oorspronkelijk bijna dubbel zo lang (780 m). In het zuidwesten vindt men het 18e-eeuwse Kasteel de Eiken. Er is ook een Lourdesgrot met Kruisweg vlak bij de Humbeekbrug, en in het bos is er de Onze-Lieve-Vrouw Boskapel uit 1829 (gerestaureerd in 1996). Landschap Het landschap is er nagenoeg vlak (hoogte 10 - 12 m TAW) en behoort tot de zandleemstreek. Het gebied wordt doorstroomd door drie beken: de Grote Buisbeek (of Driesbosbeek), de Landgracht/Bosbeek en de Meiskensbeek. Beheer In 1994 werd er een uitgebreid bosbeheerplan opgesteld. In 2020 werd een natuurbeheerplan type 2 goedgekeurd voor het Gravenbos. Flora Op een centrale opduiking zijn zure (beuken-eiken-bos) bestanden gelegen met zomereik, plaatselijk beuk, en prachtige oude beukendreven. De kruidlaag is hier eerder beperkt, met veel braam, en plaatselijk gladde witbol, ijle zegge, lelietje-van-dalen en adelaarsvaren. Op de lager gelegen, vochtiger gronden ten zuiden en oosten gaat dit bos geleidelijk over in een eiken-haagbeukenbos met een boomlaag van zomereik en gewone es, soms vervangen door beuk of canadapopulier. Wijfjesvaren komt hier opvallend overvloedig voor, naast gele dovenetel, groot heksenkruid, bosanemoon, gewone salomonszegel, slanke sleutelbloem, boszegge, bleeksporig bosviooltje, boskortsteel, schaduwgras, bosgierstgras. Ook reuzenpaardenstaart komt voor in het bos, maar dat bestand heeft te lijden onder de recreatiedruk. Niet zo ver van het 's Gravenkasteel zijn gevlekt longkruid en kleine maagdenpalm abundant. Deze werden dan ook mogelijks ooit aangeplant. Daar waar er vroeger duizenden planten van brede orchis (Dactylorhiza majalis) voorkwamen, zijn deze uit het gebied totaal verdwenen. Fauna Het gebied is belangrijk voor heel wat soorten waaronder marterachtigen, spechten (onder andere zwarte specht), vlinders en andere insecten en vleermuizen. Vanuit het Driesbos vindt er jaarlijks een amfibieëntrek plaats over de Voordestraat naar het 's Gravenbos. De vier soorten watersalamander die in Vlaanderen leven, komen hier voor: alpenwatersalamander, kleine watersalamander, vinpootsalamander en kamsalamander. De populatie kamsalamander staat er echter onder druk. Reeën (Capreolus capreolus) komen algemeen voor in het 's Gravenbos, maar ook heel wat marterachtigen: steenmarter, hermelijn, bunzing, wezel en de boommarter die als "ernstig bedreigd" is opgenomen op de IUCN Rode Lijst van de zoogdieren in Vlaanderen. Bedreigende factoren voor het Natura-2000 gebied Het 's Gravenbos heeft te lijden onder een aantal factoren zoals daar zijn: recreatiedruk (Voodoo Village), hooiweiden en boomgaarden die in het verleden naar productiebos werden omgezet, vervuilde beken en stikstofdepositie. Nabij de Willebroekse vaart werd in 1978 een voormalige orchideeënweide beplant met canada's om het areaal van productiebos nog te vergroten. Door deze wijziging in bodemgebruik is de waarde van het gebied sterk verminderd. De ruigte op die plaats bestaat uit veel grote brandnetel, gewone smeerwortel, hondsdraf en een kleiner aandeel moerasplanten zoals moerasspirea, wolfspoot en moeras-vergeet-mij-nietje. De voormalige boomgaard werd eveneens aangeplant met populier. Het 's Gravenbos wordt tevens bedreigd door de ernstige vervuiling van de Meiskensbeek die in het bos in verbinding komt met de Bosbeek. Literatuur Dewyspelaere J., Devriese R., Luyckx F., Lerner S., Het Gravenbos, Wielewaal Jongeren NW.-Brabant (1981) Mergaert, K., De Groote, M. & Vervoort, E., Gemeentelijk natuurontwikkelingsplan (GNOP) Grimbergen. Ecolas N.V. 225 pp (1996) De Saeger S., Delafaille, S., Heirman, J. & Paelinckx, D., Biologische waarderingskaart, versie 2, kaarbladen 23. Instituut voor Natuurbeheoud. Brussel. 128 pp. + 16 kaartbladen (2000)