Vliegveld Oostmalle

Vliegveld Oostmalle (IATA: OBL, ICAO: EBZR) ligt in de Belgische provincie Antwerpen, volledig in de gemeente Malle. Het bevindt zich ten oosten van de plaats Zoersel, ten zuiden van Oostmalle en ten westen van Wechelderzande. Het werd aangelegd in de periode 1952-55 als reserve NAVO-vliegveld. Ontstaan Het vliegveld was een van de zes reservevliegvelden die op verzoek van de NAVO in België werden aangelegd vanaf 1952 en waarbij SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe, het centrale commandocentrum van de NAVO) de criteria bepaalde waaraan deze installaties dienden te voldoen. De overige alternatieve vliegvelden waren Bertrix-Jehonville, Ursel, Saint-Hubert, Weelde en Zutendaal. Voor de aanleg van het vliegveld werden in 1951 en 1952 gronden in gebruik genomen of gehuurd door de Belgische Staat. Het vliegveld werd in 1952 aangelegd op gronden van verschillende private eigenaars en historische landgoederen in de omgeving van Oostmalle, waaronder gronden die historisch deel uitmaakten van de landgoederen van de families van Merstraeten, Ackermans en de Renesse. Na de aanleg werden de gronden opnieuw vrijgegeven, waarna een formele onteigeningsprocedure werd opgestart. Die procedure werd pas later, omstreeks 1957, afgerond. Daardoor was het vliegveld reeds aangelegd op het ogenblik dat de definitieve onteigeningen juridisch werden afgehandeld. Met de verdere inrichting van het vliegveld werd in de daaropvolgende jaren verdergegaan. Infrastructuur De vliegbasis neemt een oppervlakte in van meer dan 200 ha. Zij bevindt zich volledig binnen de gemeentegrenzen van Malle. Het vliegveld bezit één start- en landingsbaan, bestaande uit betonplaten, die werd aangelegd in de 05/23 richting. Deze baan was 2990 m lang en 45 m breed. De hoogte bedraagt 16 meter (53 feet). Van de totale baanlengte kan 799 m meter gebruikt worden. Dit gedeelte werd aangegeven met markeringen. De parallelle taxiweg, eveneens opgebouwd uit betonplaten, was 2430 m lang en 22 m breed. Deze weg kon in noodgevallen ook als reserve start- en landingsbaan ingezet worden. Verder zijn er op het terrein vliegtuigloodsen, schuilbunkers, brandstofdepots en munitieopslagplaatsen aanwezig. Gebruik Het vliegveld wordt tijdens de weekends gebruikt door twee civiele vliegclubs. Gedurende weekdagen stond de basis ter beschikking van Defensie. Zo werd bijvoorbeeld het terrein af en toe gebruikt als logistieke basis voor Operatie REFORGER (Return of the forces to Germany), een oefening die door de Verenigde Staten tijdens de Koude Oorlog werd uitgevoerd in NAVO-verband. Hierbij werd getest hoe snel de legereenheden in Duitsland konden worden ontplooid bij een eventueel conflict met het in 1991 ontbonden Warschaupact. In 2008 werd een kleinschalige oefening uitgevoerd door het 14e Regiment Luchtdoelartillerie uit Lombardsijde. Dit regiment is onder meer verantwoordelijk voor de verdediging van vliegvelden. Tussen 1961 en 2007 werd de basis door de luchtcadetten gebruikt in het kader van hun opleiding tot zweefvliegtuigpiloot. Verder wordt de taxibaan af en toe ter beschikking gesteld voor testritten met voertuigen. Bovendien wordt de natuurlijke zandgrond aan de noordoostzijde van het vliegveld elk jaar gebruikt voor de Internationale Sluitingsprijs cyclocross, die telkens plaatsvindt in februari. De provinciale kampioenschappen tijdrijden van de jeugd worden ook jaarlijks georganiseerd op de domeinen. Ook wordt er elk jaar tijdens de zomervakantie een Fly-in georganiseerd. Sinds 2023 wordt er ook aan stuntvliegen gedaan en worden de aangekomen vliegtuigen geparkeerd op de taxiweg, zodat de bezoekers ze kunnen bekijken. Ten slotte gebruikt PIDPA (Provinciale en Intercommunale Drinkwatermaatschappij der Provincie Antwerpen) het gebied voor waterwinning. Beheer Het vliegveld wordt beheerd door het Militair Commando Provincie Antwerpen, omdat er geen eenheid gelegerd is. De natuurlijke rijkdom van het domein werd in stand gehouden door het in 2003 gestarte project DANAH, een samenwerkingsverband tussen Defensie en het Agentschap voor Natuur en Bos. Het doel van deze samenwerking was om het natuurherstel op militaire domeinen te bevorderen. In 2010 werd dit project beëindigd maar het Agentschap voor Natuur en Bos blijft het gebied beheren. In september 2023 werd er gestart aan de ontharding van de aanwezig structuren, deze werken zullen duren tot maart 2025. Concreet worden in een eerste fase ongeveer 16 hectare bestaande verharding en een vijftiental gebouwen afgebroken en afgevoerd. Zo wordt er heel wat nieuwe natuur gecreëerd en kan het water infiltreren, wat leidt tot een mix van droge en natte heidelandschappen, zandduinen en waardevolle bossen. Het gebied is ook essentieel voor het Europese prioritaire habitattype soortenrijke heischrale graslanden. Natuur De natuurlijke omgeving van het vliegveld bestaat vooral uit bos- en heidegebieden. Het Agentschap voor Natuur en Bos beschouwt het gebied als zeer belangrijk voor broedvogels en trekvogels. Er werden 157 vogelsoorten waargenomen, waaronder tapuit, boomleeuwerik en wulp. Ook het insectenbestand wordt als zeer waardevol beschouwd. Het vliegveld ligt in een uitgestrekt openruimtegebied in de Antwerpse Kempen en vormt samen met de omliggende natuur- en bosgebieden een belangrijk ecologisch geheel. In de onmiddellijke omgeving bevinden zich onder meer het natuurgebied Duinoord en verschillende historische landgoederen zoals Domein Heihuyzen, het Kasteel van Blommerschot en het domein van het Kasteel de Renesse. Door het langdurige militaire gebruik bleef een groot deel van het terrein gevrijwaard van bebouwing en intensieve landbouw, waardoor waardevolle heide-, grasland- en boshabitats konden behouden blijven. Samen met de omliggende natuurgebieden en landgoederen vormt het vliegveld vandaag een belangrijk onderdeel van het Kempense landschap. Toekomst van het domein Na de verschillende hervormingen van de Belgische krijgsmacht in de jaren 1990 besliste de federale overheid om een aantal militaire domeinen, waaronder het vliegveld van Oostmalle, uit gebruik te nemen. Op 30 maart 2012 nam de Vlaamse Regering de beslissing om het beheer van het domein van het federale naar het Vlaamse niveau over te dragen en een nieuwe bestemming voor het terrein uit te werken. De toekomstige invulling van het terrein leidde tot overleg tussen de Vlaamse overheid, de gemeenten Malle en Zoersel, Natuurpunt, PIDPA, de Boerenbond, Landelijk Vlaanderen en vertegenwoordigers van de omliggende eigenaars. In het kader van de opmaak van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) Omgeving Vliegveld Malle vonden verschillende overlegmomenten plaats waarbij de belangen van natuurbeheer, landbouw, waterwinning, recreatie en private eigendom op elkaar werden afgestemd. De families Lenaerts, Ackermans, Van Milders en de eigenaars van Blommerschot wezen erop dat een deel van de gronden in de jaren 1950 was onteigend voor de aanleg van het vliegveld en wensten delen van het domein opnieuw te verwerven. Tijdens de onderhandelingen trad Christophe Lenaerts, beheerder van Domein Heihuyzen, op als woordvoerder van de familie Lenaerts en als gesprekspartner namens een aantal aanpalende eigenaars. Een eerder voorstel voorzag, na bemiddeling door gouverneur Cathy Berx, in een gezamenlijke verwerving en beheer van delen van het voormalige militaire domein door private eigenaars, Natuurpunt en PIDPA. De uiteindelijke herbestemming werd later door de Vlaamse Regering vastgelegd in het GRUP Omgeving vliegveld Malle. Daarbij werd het centrale gedeelte van het voormalige militaire domein bestemd als natuurgebied, terwijl delen van het terrein werden toegewezen aan natuurbeheer, waterwinning, recreatie en aanpalende eigenaars. Het gebied behield daarnaast een belangrijke recreatieve functie. Activiteiten zoals recreatievliegen, de jaarlijkse Fly-In, de Internationale Sluitingsprijs cyclocross, wandel- en fietsroutes en andere buitensportevenementen konden behouden blijven binnen het nieuwe ruimtelijke kader.