Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Mińsku

Kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego na Kalwarii w Mińsku – kościół cmentarny na Cmentarzu Kalwaryjskim w Mińsku na Białorusi. Historia Jako drewniany istniał na przełomie XVIII i XIX wieku. Przypuszcza się, że został wzniesiony w połowie XVIII wieku przez karmelitów obserwantów, którzy mieli urządzić tu Kalwarię. Niektóre źródła podają rok budowy 1673. Kościół miał przetrwać pod zarządem karmelitów do 1800, kiedy biskup miński Jakub Ignacy Dederko przekazał go zakonowi franciszkanów, podobnie jak w 1797 przekazał miński kościół i klasztor karmelitów. Zachowały się dwa opisy inwentarzowe kościoła drewnianego z 1820 i 1820, żaden z nich nie zawiera jednak informacji o początkach świątyni. W 1827 wykonano remont kościoła, obejmujący dwie wieże i wymianę gontowego pokrycia dachu. W 1836 marszałek guberni mińskiej Leon Sztorp skierował prośbę do władz gubernianych w imieniu szlachty i urzędników obrządku rzymskokatolickiego o pozwolenie na budowę nowego murowanego kościoła. Zwrócił się również do biskupa prawosławnego o poparcie tej prośby, uzasadniając to, że wygląd zrujnowanego kościoła nie jest godny do spełniania obrzędów religijnych. Budowę murowanej świątyni ukończono w 1839, ze środków finansowych miejscowych obywateli. Znaczny udział w finansowaniu przedsięwzięcia miała Anna z Obuchowiczów Pawlikowska, według niektórych źródeł była ona główną fundatorką kościoła. Przy kościele utworzono parafię, a w 1841 zbudowano plebanię. Do parafii dołączono jako filie, kościoły w Annopolu i Wołczkiewiczach. Kościół w Wołczkiewiczach odłączono od niej w 1905. Latem 1855 piorun uszkodził budynek kościoła. Zniszczeniu uległy wówczas m.in. malowidła Jana Krzysztofa Damela, które odnowiono w 1874. Według Władysława Syrokomli na ścianie absydy znajdował się duży fresk z przedstawieniem Golgoty, a w jego środku malowany na płótnie obraz z wizerunkiem Chrystusa w Ogrójcu, w złoconych ramach. Również w 1874 gontowe pokrycie dachu wymieniono na blaszane. Według inskrypcji znajdującej się przed kościołem kolejny remont kościoła przeprowadzono w 1899. W latach 30. XX wieku kościół był zamknięty. Odprawianie obrzędów religijnych wznowiono w 1942 na czas niemieckiej okupacji. Po wkroczeniu Armii Czerwonej kościół został ponownie zamknięty. Zorganizowano tu warsztat, wnętrze świątyni zostało zniszczone. Kościół zwrócono katolikom w 1984, w kolejnych latach został odnowiony. Architektura Kościół jest zwrócony prezbiterium w kierunku zachodnim, murowany z cegły i otynkowany. Ma jedną nawę, prostokątną, dwuprzęsłową, z płytkim transeptem kaplicowym. Sklepienia kolebkowe z lunetami na gurtach, wsparte na przyściennych filarach. Prezbiterium jednoprzęsłowe o szerokości nawy, w jego przedłużeniu zlokalizowano nieco węższą prostokątną zakrystię. Chór o prostym parapecie, podparty dwoma słupami. Pod nawą i prezbiterium znajdują się krypty. Od frontu do nawy kościoła przylega nieco węższa od niej czterokondygnacyjna wieża z kruchtą w przyziemiu. Dach nad nawą i prezbiterium wspólny, jednokalenicowy, dwuspadowy. Dachy nad wieżą, kaplicami i zakrystią dwuspadowe. Wszystkie dachy kryte blachą. Na szczycie wieży ozdobny żelazny krzyż. Nad wejściem głównym umieszczono prostokątną płycinę z napisem Podwyższenie Świętego Krzyża. W wielu miejscach na ścianie frontowej, ścianach kaplic, w zachodnich szczytach prezbiterium i zakrystii – krzyże łacińskie o ramionach zakończonych laskami (tzw. krzyże laskowe). Przypisy Bibliografia RyszardR. Brykowski RyszardR., TamaraT. Czerniawska TamaraT., AleksanderA. Jaroszewicz AleksanderA., Cmentarz i jego zabytki, [w:] TamaraT. Czerniawska, AleksanderA. Jaroszewicz (oprac.), RyszardR. Brykowski (red. nauk.), Rzymsko-Katolicki Cmentarz Kalwaryjski w Mińsku na Białorusi, t. I, Warszawa: Ośrodek Ochrony Zabytkowego Krajobrazu Narodowa Instytucja Kultury, 1996 (Cmentarze na dawnych Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej), s. 18–22, ISBN 83-85548-76-9 .