Monaster Narodzenia Matki Bożej w Wolnej

Monaster Narodzenia Matki Bożej – bazyliański, a następnie prawosławny klasztor w Wolnej (dzisiejszy rejon baranowicki obwodu brzeskiego Białorusi). Jako unicki funkcjonował od 1632 do 1839, następnie do 1872 pozostawał w rękach mnichów prawosławnych. Czynna pozostaje jego główna cerkiew pod wezwaniem Świętej Trójcy (obecnie jest to świątynia parafialna w dekanacie baranowickim eparchii pińskiej i łuninieckiej Egzarchatu Białoruskiego Patriarchatu Moskiewskiego). Historia Bazylianów sprowadził do Wolnej właściciel miejscowego majątku Krzysztof Kamieński, podstoli nowogródzki, wraz z żoną, Heleną Drucką-Horską, którzy ufundowali tu murowaną cerkiew unicką. Zapisali też monastyrowi 10 poddanych z nadziałem włócznym i 12 włók gruntów i łąk w uroczyskach Brzeżne i Markowszczyzna, oraz prawo użytkowania z lasu w puszczy Mołodowskiej. Majątek monastyru powiększali również kolejni dziedzice Wolnej: Samuel i Klara Kamieńscy w 1707 r. zapisali 900 złotych polskich Kazimierz Malawski w 1717 r. zapisał 160 złotych polskich Paweł Makuszyński w 1747 r. Zakonnicy utworzyli w miejscowości szkołę dla dzieci szlacheckich, w której uczono m.in. filozofii. W 1768 na potrzeby zakonu został wzniesiony kompleks klasztorny w stylu baroku wileńskiego z cerkwią Trójcy Świętej. W 1839, wskutek synodu połockiego likwidującego unię na ziemiach zabranych, monaster przeszedł w ręce Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Został wtedy zamieniony na prawosławny klasztor żeński. Według innego źródła monaster został utworzony dopiero w 1849 i nosił wezwanie Trójcy Świętej. W 1872, z powodu małej liczby powołań zakonnych, monaster został zlikwidowany, a cerkiew zamieniona na parafialną. Architektura Cerkiew w Wolnej została wzniesiona w stylu baroku wileńskiego. Według Grzegorza Rąkowskiego należy do najpiękniejszych budynków sakralnych w tym stylu na terytorium państwa białoruskiego. Świątynia ma formę trójnawowej bazyliki z transeptem, dwiema zakrystiami i półkoliście zamkniętym pomieszczeniem ołtarzowym. Dwuwieżową elewację główną budynku zdobią schodkowe skarpy, nisze, pilastry i profilowane gzymsy. Całość wieńczy szczyt w stylu rokoko. Obydwie wieże cerkiewne zostały zbudowane na planie ośmioboku i nakryte rozbudowanymi hełmami. Osobne szczyty wzniesiono na ramionach transeptu. Powyżej okna w centralnym punkcie elewacji znajduje się kartusz herbowy. Oprócz dwóch wież na fasadzie cerkiew posiada jeszcze trzecią, mniejszą wieżyczkę, wzniesioną na planie czworoboku nad prezbiterium. Wznoszenie efektownych świątyń z dwuwieżowymi fasadami było typowe dla bazyliańskiej architektury sakralnej XVIII w. W przypadku monasteru w Wolnej bezpośrednią inspiracją dla jego twórców był układ wnętrza klasztornych cerkwi bazyliańskich w Borunach oraz w Torokaniach. Cerkiew kryje sklepienie kolebkowe z lunetami. Ikonostas we wnętrzu budynku jest murowany i zdobiony płaskorzeźbami, całość reprezentuje styl rokokowy. W świątyni znajduje się także ambona z baldachimem, na którym umieszczono figurę proroka Mojżesza. Znani przeorzy i przełożone klasztoru Józef Fiszer, 1779 Joachim Obuch, 1799 Arkadiusz Łabuć, 1802 Klemens Kłopotowski, 1806 Adrian Jakszewicz, 1810 Klemens Bielski, 1816 Regina Pieszkowska, od 1840 Aniela Bieldziewska, od 1848 Przypisy