Wilejka (miasto)

Wilejka (biał. Вілейка) – miasto na Białorusi, w obwodzie mińskim, siedziba rejonu wilejskiego, do 1945 w Polsce, w województwie wileńskim, siedziba powiatu wilejskiego. Wilejka leży nad Wilią, na historycznej Wileńszczyźnie. Siedziba prawosławnego dekanatu wilejskiego i trzech parafii wchodzących w jego skład, a także rzymskokatolickiego dekanatu wilejskiego i należącej do niego parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Demografia Historia Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1599. Wilejka otrzymała prawa miejskie w 1795. Po III rozbiorze Polski znalazła się w zaborze rosyjskim. 13 października 1920 zajęta przez 2 DP Legionów. W okresie międzywojennym ponownie znajdowała się w granicach Polski. W Wilejce siedzibę swą miał powiat oraz wiejska gmina Wilejka. Do 17 września 1939 mieściło się w mieście dowództwo pułku KOP „Wilejka”, batalion KOP „Wilejka” i placówka wywiadowcza KOP nr 4. Od września 1939 roku do czerwca 1941 roku miasto znajdowało się pod sowiecką okupacją. W miejscowym więzieniu NKWD przeprowadzało liczne egzekucje. Po rozpoczęciu niemieckiej inwazji ZSRR większość więźniów pognano pieszo do Borysowa, mordując po drodze od 500 do 800 osób. W latach 1941–1944 Wilejka znajdowała się pod niemiecką okupacją. Podczas okupacji hitlerowskiej, w lecie 1941 roku Niemcy utworzyli getto dla żydowskich mieszkańców. Przebywało w nim około 1500 osób. W czerwcu 1944 roku Niemcy zlikwidowali getto, a Żydów zamordowali. W latach 1945–1991 należała do Białoruskiej SRR. Znajduje się tu Centrum Łączności Marynarki Wojennej, podległe dowództwu Floty Bałtyckiej Federacji Rosyjskiej () Przemysł spożywczy, metalowy, mineralny, meblarski; węzeł drogowy. Zabytki Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego (1906-13) Cerkiew św. Marii Egipcjanki (1865) Cmentarz katolicki Kwatera polskich żołnierzy poległych w wojnie polsko-bolszewickiej, 234 mogiły; kwatera 20 funkcjonariuszy Policji Państwowej. Pomnik odsłonięty 23 czerwca 1930 roku przez prezydenta Ignacego Mościckiego Cmentarz żydowski Nieistniejące Synagoga Wielka (1884) Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego/Cerkiew św. Jerzego (1862) Gospodarka W mieście rozwinął się przemysł drzewny, materiałów budowlanych oraz lekki. Media Tygodnik Rehijanalnaja Hazieta (ukazuje się w Mołodecznie) ze stroną internetową www.rh.by Parafia rzymskokatolicka Parafia jest siedzibą dekanatu wilejskiego archidiecezji mińsko-mohylewskiej. Pierwsza drewniana kaplica w Wilejce spłonęła w 1810 r. W 1862 r. rozpoczęto budowę kościoła, który po powstaniu styczniowym przekształcono w cerkiew. Obecny kościół wybudowano w latach 1906–1913. Po II wojnie światowej świątynię zamknięto i przekształcono w magazyn. W 1990 r. została zwrócona wiernym. Ludzie związani z miastem Natalla Arsienniewa – białoruska poetka, dramaturg i tłumaczka, emigracyjna działaczka kulturalno-oświatowa, Józef Gawrylik – białoruski działacz polityczny lewicy, poseł na Sejm II RP, Maria Górska-Zajączkowska – polska biolog, związana z Ogrodem Botanicznym w Poznaniu, Uładzimir Hłod – białoruski dziennikarz, członek opozycyjnej Zjednoczonej Partii Obywatelskiej, Iwan Litwinowicz – białoruski gimnastyk, mistrz olimpijski w skokach na trampolinie, Rascisłau Łapicki – białoruski działacz antysowiecki, twórca podziemnego ugrupowania na Ziemi Miadziolskiej i Smorgońskiej, Zygmunt Młot-Przepałkowski – polski urzędnik administracji państwowej, rotmistrz kawalerii Wojska Polskiego, Ewa Maria Ostrowska – polska pisarka i dziennikarka, Władysław Strzemiński oraz Katarzyna Kobro – polscy artyści konstruktywistyczni, mieszkali w Wilejce 1923–1924 oraz 1939–1940. Aleksander Własow – białoruski działacz narodowy, polityk, senator II RP. Galeria Miasta partnerskie Możajsk Willmar Przypisy