Kościół św. Bartłomieja w Pegnitz

Kościół św. Bartłomieja w Pegnitz (niem. St.-Bartholomäus-Kirche) – luterańska świątynia parafialna (niem. Stadtpfarrkirche – kościół farny) wybudowana pod koniec XIX wieku, znajdująca się w mieście Pegnitz, w rejencji Górna Frankonia, w północnej części Bawarii, w Niemczech. Kościół znajduje się w centrum Pegnitz, przy Rosengasse 47. Budynek wpisany jest do bawarskiego rejestru zabytków (Bayerische Denkmalliste) – nr rej. D-4-72-175-38. Historia Reformacja dotarła do frankońskiego Pegnitz w 1529 roku. Pierwszy w mieście kościół ewangelicki został konsekrowany 24 sierpnia 1533 roku, w dzień wspomnienia św. Bartłomieja Apostoła. Była to skromna budowla mierząca 13,36 m szerokości i 18,22 m długości. Jej wnętrze było słabo oświetlone, dlatego też w 1628 roku zamontowano w niej dodatkowe okna. Z czasem świątynia przestała wystarczać na potrzeby rosnącej liczby wiernych miejscowej parafii, stopniowo pogarszał się także jej stan techniczny. W 1686 roku, po przeszło 150 latach istnienia, kościół został wyburzony. W lutym 1690 roku ukończono budowę nowej świątyni, której projekt opracowali Elias Gedeler i Paul Feulner. Wieżę kościoła zwieńczył dach hełmowy wykonany przez mistrza ciesielskiego Tobiasa Friedelmüllera z Creußen. Wykonany w stylu barokowym w latach 1696–1697 ołtarz jest dziełem Conrada Schleuniga z Alsfeld w Hesji, który pracował w warsztacie rzeźbiarza Bernharda Häußlera w pobliskim Pottenstein. Podobna stylistycznie ambona powstała ok. 1700 roku, najprawdopodobniej również w pracowni Häußlera. W latach 80. XIX wieku budynek był w coraz gorszym stanie technicznym – jego empory groziły zawaleniem, a na wieży pojawiły się głębokie pęknięcia, dlatego podjęto decyzję o wybudowaniu nowego obiektu. W tym celu miejscowa gmina luterańska zakupiła trzy domy położone na południe i na zachód od starego kościoła, aby po ich wyburzeniu uzyskać więcej przestrzeni pod nowy budynek. Stary kościół wyburzono po święcie parafialnym (niem. Kirchweihfest) w 1898 roku. Projekt nowej świątyni opracował Angelo Nissl, a jej budowa rozpoczęła się w 1898 lub 1899 roku. Ograniczona ilość miejsca w ścisłym centrum miasta spowodowała konieczność rezygnacji z tradycyjnego orientowania nowego kościoła wzdłuż osi wschód-zachód na rzecz osi północ-południe. Nowy kościół został uroczyście konsekrowany w czwartek 20 grudnia 1900 roku. Ołtarz i ambonę przeniesiono ze starego kościoła, natomiast nowe organy wykonał Johannes Strebel. W 1904 roku sklepienie świątyni ozdobiono malowidłami, a w 1938 roku w okna wstawiono sześć witraży. W 1920 roku odsłonięto tablicę upamiętniającą żołnierzy poległych podczas I wojny światowej, zaś w 1955 roku – poległych w II wojnie światowej. W 1972 roku oryginalne organy Strebela zostały zastąpione nowym, trójmanuałowym instrumentem wykonanym przez firmę Walcker Orgelbau. W 1988 roku organy te zostały zmodernizowane w zakładzie Orgelbau Schmid. Kościół był wielokrotnie odnawiany, np. w latach 2000–2001 odrestaurowano malowidła na emporach. Architektura i wyposażenie Kościół św. Bartłomieja w Pegnitz jest świątynią halową z wieżą znajdującą się od strony prezbiterium. Wnętrze budynku może pomieścić 1000 osób. Z trzech stron okalają je dwupoziomowe empory. Ołtarz oraz ambona wykonane są w stylu barokowym i pochodzą ze starego kościoła, istniejącego w latach 1690–1898/1899. Ołtarz przedstawia najważniejsze wydarzenia z życia Chrystusa – w półkoliście zwieńczonej niszy w części centralnej uwieczniona została Ostatnia Wieczerza, a w predelli poniżej – pokłon pasterzy. Nad niszą znajduje się kartusz z herbem Christiana Ernsta, margrabiego Brandenburg-Bayreuth, a powyżej scena ukrzyżowania Jezusa oraz okrągła płaskorzeźba przedstawiająca złożenie Chrystusa do grobu. Niszę po obu stronach obramowują spiralne kolumny z wyrzeźbionymi splecionymi liśćmi winorośli. Po stronie lewej ustawiona jest rzeźba przedstawiająca Bartłomieja Apostoła, a po stronie prawej – Świętego Pawła. Ołtarz wieńczy postać zmartwychwstałego Jezusa Chrystusa. Podobna stylistycznie ambona powstała ok. 1700 roku, najprawdopodobniej również w pracowni Häußlera. Jej podstawę stanowi rzeźba Mojżesza trzymającego tablice z Dekalogiem, zaś baldachim nad mównicą zdobią woluty i wieńczy figura Jezusa Chrystusa Zbawiciela Świata. Galeria Przypisy