Central European University

De Central European University (Hongaars: Közép-európai Egyetem; Duits: Zentraleuropäische Universität), afgekort CEU, is een particuliere universiteit die vanaf de oprichting in 1991 in de Hongaarse hoofdstad Boedapest was gevestigd en sinds 2019 in de Oostenrijkse hoofdstad Wenen. De universiteit werd opgericht door de Hongaars-Amerikaanse hedgefondsmanager, politiek activist en filantroop George Soros. In 2010 had de CEU een vermogen van 880 miljoen dollar, waardoor de universiteit een van de rijkste van Europa is, met name per student. De CEU wordt gezien als elitair en prestigieus. De oorspronkelijke hoofddoelstelling van de universiteit was het bevorderen van open samenlevingen in postcommunistische landen, in overeenstemming met de ideeën van de Oostenrijks-Britse filosoof Karl Popper. De universiteit werd in Centraal-Europa gevestigd vanwege de vermeende behoefte aan een onafhankelijke en internationale universiteit voor die regio na de val van het communisme. In de loop der jaren is de universiteit steeds internationaler geworden en zijn de doelstellingen mondialer geworden. Engels is de officiële taal van de universiteit. Op 3 december 2018 kondigde de CEU haar vertrek uit Boedapest en de verhuizing naar Wenen aan. Docenten pendelden aanvankelijk tussen de twee steden. Sinds het academisch jaar 2020/21 worden alle nieuw gelanceerde master- en PhD-programma's uitsluitend in Wenen aangeboden. Sinds het academisch jaar 2020/21 worden ook voor het eerst bacheloropleidingen aangeboden, een voorwaarde waaraan de CEU moest voldoen voor de accreditatie als particuliere universiteit van Oostenrijk. Alle door de CEU uitgereikte diploma's zijn ook geaccrediteerd in de VS. Geschiedenis Oprichting en beginjaren (1989-1993) De Central European University (CEU) werd opgericht door een groep Amerikaanse en Centraal-Europese intellectuelen rondom de investeerder George Soros. Soros, als weldoener en voorzitter van het Open Society Institute, schonk €420 miljoen. De universiteit werd in 1991 opgericht als reactie op de val van het socialistische blok. De oorspronkelijke visie was om een universiteit te creëren die zich toelegde op het onderzoeken van de hedendaagse uitdagingen van open samenlevingen en democratisering. Het aanvankelijke doel was om een naar Westers model gemodelleerde, maar tegelijkertijd uitgesproken Centraal-Europese instelling te creëren, die interregionale samenwerking zou bevorderen en een nieuwe generatie regionale leiders zou opleiden om democratische transities in de regio te begeleiden. De CEU werd opgericht in Boedapest, Praag en Warschau. Het idee van een internationale universiteit voor postdoctoraal onderwijs verspreid over drie steden werd gesteund door de toenmalige Tsjechische president Václav Havel, de Hongaarse president Árpád Göncz en de Poolse historicus Bronisław Geremek, die later minister van Buitenlandse Zaken van Polen werd. Al eerder, in 1988, was in Praag het International Management Center (IMC) opgericht, eveneens door de groep intellectuelen en politici rondom Soros. In 2001 werd het IMC onderdeel van de Central European University, de CEU Business School in Hongarije. De universiteit was aanvankelijk voornamelijk gevestigd in Praag en gaf daar haar eerste colleges aan ongeveer honderd studenten uit twintig landen. Vanwege politieke en financiële conflicten tussen de oprichter en de Tsjechische regering, vertegenwoordigd door de toenmalige premier Václav Klaus, werd de universiteit in januari 1993 naar Boedapest verplaatst. De aanwezigheid van de universiteit in Praag eindigde in 1997. Boedapest (1993–2017) In het tweede decennium van haar bestaan verbreedde CEU haar focus van regionaal naar mondiaal, met een speciale nadruk op de bevordering van democratie en mensenrechten wereldwijd. Sindsdien heeft de universiteit een eigen academische aanpak ontwikkeld, waarbij regionale studies worden gecombineerd met een internationaal perspectief. De nadruk ligt op vergelijkend en interdisciplinair onderzoek om nieuwe wetenschappelijke inzichten en beleidsinitiatieven te genereren en goed bestuur en de rechtsstaat te bevorderen. CEU breidde haar outreach- en financiële hulpprogramma's uit naar bepaalde ontwikkelingslanden. CEU startte de eerste masteropleidingen in genderstudies en milieuwetenschappen in de regio. Het CEU Center for Media, Data and Society (nu het onafhankelijk geworden Media and Journalism Research Center) is het toonaangevende onderzoekscentrum voor media-, communicatie- en informatiebeleid in het voormalige Oostblok. Soros bleef een van de grootste donateurs van CEU en schonk in 2005 $202 miljoen aan het universiteitsfonds, dat in 2010 een waarde had van $880 miljoen. Op 14 oktober 2007 trad Soros af als voorzitter van de raad van bestuur van CEU. Leon Botstein (president van Bard College, New York), die eerder vicevoorzitter van de raad was geweest, werd verkozen tot nieuwe voorzitter voor een termijn van twee jaar. George Soros is levenslang lid van de raad van toezicht van CEU en fungeert als erevoorzitter van de raad. Op 1 augustus 2009 werd rector magnificus Yehuda Elkana opgevolgd door de rechtsgeleerde en mensenrechtenactivist John Shattuck, die eerder vicepresident van Harvard University was geweest. In mei 2016 werd Michael Ignatieff gekozen als opvolger van Shattuck; hij trad op 21 oktober 2017 in functie en werd daarmee de vijfde president en rector van de universiteit. Ontwikkelingen sinds 2017 In 2017 wijzigde de rechts-conservatieve Hongaarse regering van Viktor Orbán de Wet op het Hoger Onderwijs, waardoor de CEU vanaf september 2017 alleen onder bepaalde voorwaarden les mocht blijven geven. Rector Michael Ignatieff probeerde deze wijziging te voorkomen en zocht de dialoog. Op 9 april 2017 eisten 60.000 demonstranten, waaronder studenten en docenten, het behoud van de academische vrijheden in Hongarije. Wereldwijd ondertekenden 900 academici een protestbrief tegen de poging om de universiteit van Orbán-criticus George Soros uit Boedapest te verdrijven. De CEU voldeed aan de voorwaarden die de Hongaarse regering stelde. Een van de eisen was dat de universiteit in eigen land zou functioneren als de sponsororganisatie niet in de EU gevestigd was. Aan deze eis werd voldaan via de partnerinstelling, Bard College in New York. Een andere eis was een internationale overeenkomst die de geldigheid van de diploma's in de Verenigde Staten garandeerde. De staat New York onderhandelde over een dergelijke overeenkomst met Hongarije. De Hongaarse regering weigerde deze echter te ratificeren. Aangezien de politieke druk van de regering in Boedapest aanhield, werd besloten de universiteit (tijdelijk) te verplaatsen naar Wenen. De universiteit behield een aanwezigheid in Boedapest voor onderzoeks- en onderwijsactiviteiten. De activiteiten in Wenen begonnen in het najaar van 2019 in een tijdelijk gebouw aan de Quellenstrasse in de wijk Favoriten. De verhuizing van het tijdelijke gebouw naar een campus in het 14e district van Wenen, speciaal ontworpen voor de CEU, zou naar verwachting in 2025 voltooid zijn. De voorgenomen verhuizing naar de definitieve campus in Penzing werd in juni 2022 afgeblazen, waarna de zoektocht naar een alternatieve locatie in Wenen werd voortgezet. Sinds maart 2021 is Liviu Matei rector maginficus. In oktober 2023 bestempelde Rusland de Central European University als een "ongewenste buitenlandse organisatie". Organisatie In 2024 bestond de universiteit uit dertien academische afdelingen en zeventien onderzoekscentra, naast de doctoraatsschool voor politieke wetenschappen, openbaar beleid en internationale betrekkingen. Afdeling Cognitieve Wetenschappen Afdeling Economie en Bedrijfskunde Afdeling Milieuwetenschappen en Beleid Afdeling Genderstudies Afdeling Historische Studies Afdeling Internationale Betrekkingen Afdeling Juridische Studies Programma Nationalismestudies (wordt afgesloten in het academisch jaar 2026) Afdeling Netwerken en Datawetenschappen Afdeling Filosofie Afdeling Politieke Wetenschappen School voor Openbaar Beleid Afdeling Sociologie en Sociale Antropologie Faciliteiten Bibliotheek De CEU-bibliotheek in Boedapest werd geopend in 2016 en is ontworpen door het Ierse architectenbureau O'Donnell & Tuomey. De bibliotheek beschikt over een grote Engelstalige gedrukte collectie van meer dan 150.000 geschriften en daarnaast 200.000 e-boeken en meer dan 50.000 e-journals. Archief Het Blinken Open Society Archives (OSA) van CEU is een onderzoeksfaciliteit voor de Koude Oorlog, met meer dan 7.500 strekkende meter materiaal, 11.000 uur aan audiovisuele opnames en 12 terabytes aan data met betrekking tot het politieke, sociale, economische en culturele leven in het communistische tijdperk. De collectie van OSA omvat een uitgebreid archief van transcripten en rapporten van Radio Free Europe/Radio Liberty, samen met een grote collectie ondergrondse samizdatliteratuur en -materiaal uit Centraal- en Oost-Europa onder het communisme. Het archief herbergt ook een groeiende collectie documenten en audiovisueel materiaal over internationale mensenrechten en oorlogsmisdaden. Uitgeverij De CEU Press is de grootste Engelstalige uitgeverij in Centraal- en Oost-Europa. Sinds de oprichting in 1993 heeft zij een belangrijke rol gespeeld in de publicatie van boeken over de economische, sociale en politieke transformatie van de regio, waaronder titels van Hongaren of over Hongaarse thema's. Vier van haar tien bestverkochte boeken wereldwijd hebben betrekking op Hongarije. Institute for Advanced Study Het Institute for Advanced Study van de Central European University (IAS CEU) is een onderzoeksinstituut in Boedapest. Het werd in 1992 opgericht als Collegium Budapest en was oorspronkelijk bedoeld voor de sociale wetenschappen. Het werd in 2011 opgeheven, terwijl de activiteiten sindsdien op kleinere schaal zijn voortgezet door het nieuw opgerichte IAS CEU. Alumni In 2025 waren er 18.667 studenten uit 152 landen afgestudeerd aan de Central European University (CEU). De meerderheid van hen vond werk in het bedrijfsleven, het onderwijs, onderzoek of bij de overheid. Onder de alumni van de universiteit in de juridische en bestuurlijke sector bevinden zich de voormalige president van Georgië, Giorgi Margvelasjvili, de eerste Roma-vrouwen in het Europees Parlement, Lívia Járóka en Monica Macovei, de voormalige Georgische minister van Defensie Tinatin Khidasheli, de voorzitter van de Slowaakse Partij van de Hongaarse Gemeenschap József Berényi, de Azerbeidzjaanse oppositiepoliticus Ilgar Mammadov, de voormalige Kroatische minister van Justitie Orsat Miljenic en de internationale woordvoerder van de Hongaarse regering, Zoltán Kovács. Ook de Russisch-Nederlandse hoogleraar Europees constitutioneel Recht en Burgerschap Dimitry Kochenov is een alumnus van de CEU. De Central European University heeft ook alumni die werkzaam zijn in de sociale wetenschappen, milieuwetenschappen en geesteswetenschappen. Jaroslav Miller, hoogleraar geschiedenis en rector aan de Palacký-Universiteit Olomouc, Előd Takáts, hoogleraar en rector aan de Corvinus Universiteit van Boedapest, politicoloog Tomasz Kamusella, Virág Blazsek, universitair docent aan de rechtenfaculteit van de Universiteit van Leeds, godsdiensthistoricus Andrei Oișteanu, vicevoorzitter van de Poolse Academie van Wetenschappen Paweł Rowiński en de Servische politicoloog Srđan Cvijić zijn alumni van de universiteit. Ook op het gebied van kunst en activisme heeft de universiteit alumni voortgebracht, waaronder de nederlandse schrijver Jaap Scholten, de filmmaker Dylan Mohan Gray, de Azerbeidzjaanse dissident Rashadat Akhundov en de Hongaars LHBTI+-activiste Dorottya Redai.