Wyspy Balleny’ego

Wyspy Balleny’ego (ang. Balleny Islands) – niezamieszkany archipelag pochodzenia wulkanicznego na Morzu Rossa, zaliczany do terytorium Dependencji Rossa, fragmentu Antarktyki, do którego rości sobie prawa Nowa Zelandia. Nazwa Archipelag został nazwany na cześć Johna Balleny’ego (ok. 1770–1842) – jednego z kapitanów przedsiębiorstwa wielorybniczego Enderby Brothers z Londynu . Poszczególne wyspy zostały nazwane na cześć kupców, którzy finansowali wyprawę Balleny’ego. Geografia Wyspy Balleny’ego rozciągają się od 66°15' do 67°10'S oraz 162°15' do 164°45'E długości geograficznej, ok. 240 km od wybrzeża Ziemi Wiktorii, w północnej części Morza Rossa. W skład archipelagu wchodzą trzy wyspy główne oraz wiele wysepek, które tworzą łańcuch rozciągający się na przestrzeni ok. 160 km. Z północy na południe wyspy to: Wyspa Younga – wyspa na północno-zachodnim krańcu archipelagu, płaskowyż wznoszący się na ok. 1200 m , przy jej północnym krańcu znajdują się przybrzeżne skały – Seal Rocks Row Island – przybrzeżna wyspa na południowy wschód od Wyspy Younga Borradaile Island – przybrzeżna wyspa na południowy wschód od Wyspy Younga , przy jej południowo-wschodnim krańcu skała – Beale Pinnacle Wyspa Buckle’a – wyspa w połowie dystansu między Wyspą Younga a Wyspą Sturge’a, wznosząca się na 740 m , na południe od wyspy leży wysepka Sabrina Island oraz skała The Monolith , na północny wschód – skały Scott Cone i Eliza Cone Wyspa Sturge’a – największa wyspa archipelagu, na której znajduje się najwyższy punkt archipelagu, szczyt Brown Peak wznoszący się na 1524 m n.p.m. – szczyt pozostaje niezdobyty (stan na 2015) . Wyspy są pochodzenia wulkanicznego, przy czym nie odnotowuje się tu aktywności sejsmicznej. W latach 60. XX wieku podejrzewano, że na Wyspie Buckle’a miały miejsce erupcje w 1839 i 1899 roku, czego jednak nie potwierdziły późniejsze badania. Badania rdzeni lodowych potwierdziły obecność opadów wulkanicznych z lokalnej erupcji na Wyspach Balleny’ego w 2001 roku . Archipelag Leży w obszarze Prądu Wiatrów Zachodnich; to jedyne wyspy oceaniczne na Morzu Rossa poza Wyspą Scotta . W większości wyspy pokryte są lodem. Archipelag jest obszarem gniazdowania przynajmniej 7 gatunków ptaków, występowania 4 gatunków fok i 25 gatunków szkarłupni. Potwierdzono tu gniazdujące pingwiny białookie i maskowe, warcabnik, petrele śnieżne i antarktyczne, fulmary południowe i oceanniki żółtopłetwe. Wyspy to jedyny obszar gdzie koegzystują obok siebie kolonie pingwinów białookich i maskowych. Ponadto odnotowano tu występowanie petreleców olbrzymich, burzyków szarych, rybitw popielatych i wydrzyków. Na wybrzeżu zaobserwowano weddelki arktyczne, krabojady i mirungi, a w wodach przybrzeżnych lamparty morskie. Archipelag znajduje się na terytorium Dependencji Rossa, do którego prawa rości sobie Nowa Zelandia . Historia Wyspy odkrył 9 lutego 1839 roku kapitan angielskiego szkunera „Eliza Scott” John Balleny . Thomas Freeman kapitan statku „Sabrina” wylądował 11 lutego 1839 roku na ziemi najprawdopodobniej Borradaile Island – był pierwszym człowiekiem, który stanął na lądzie na południe od koła antarktycznego. W 1841 roku u wybrzeży wysp cztery dni spędził James Clark Ross (1800–1862). Wyspy zoczone były przez kolejne wyprawy przedsiębiorstwa wielorybniczego Enderby Brothers w 1850 i 1853 roku, i później w 1884 roku przez Henrika Johana Bulla (1844–1930), w 1899 roku przez Carstena Borchgrevinka (1864–1934), w 1904 roku przez Roberta Falcona Scotta (1868–1912) i w 1915 roku przez Josepha Stenhouse’a (1887–1941). W 1936 roku podjęto nieudaną próbę zbadania Borradaile Island, którą poddano badaniom z morza w 1938 roku. W 1948 roku pierwsze zdjęcia wysp z lotu ptaka dostarczyła Grupa Zachodnia w ramach Operacji Highjump. 29 lutego 1948 roku Australijczycy dokonali drugiego lądowania na Borradaile Island. Kolejne lądowania miały miejsce w 1949 roku na Wyspie Buckle’a, w 1958 roku na Wyspie Younga i w 1959 roku na Wyspie Sturge’a. Archipelag został zbadany przez wyprawę nowozelandzką w marcu 1964 roku. W 1966 roku Sabrina Island wraz wysepkami The Monolith oraz Chinstrap Islet została ustanowiona szczególnie chronionym obszarem Antarktyki – od 2002 roku jest szczególnie chronionym obszarem Antarktyki Nr 104 . W sezonie 1986/1987 Amerykanie umieścili na Wyspie Buckle’a automatyczną stację meteorologiczną. Kolejne badania przez stronę nowozelandzką zostały przeprowadzone na początku lat 90. XX wieku. Uwagi Przypisy Bibliografia ASPA 104: Sabrina Island, Balleny Islands. Antarctic Treaty Secretariat. [dostęp 2025-10-22]. (ang.). Balleny Islands (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Beale Pinnacle (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Borradaile Island (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Brown Peak (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Buckle Island (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Faure, Gunter, Mensing, Teresa M.: The Transantarctic Mountains Rocks, Ice, Meteorites and Water. Springer Netherlands, 2010. ISBN 90-481-9390-7. [dostęp 2025-10-23]. (ang.). Gildea, Damien: Mountaineering in Antarctica: Complete Guide Travel Guide. Primento Digital Publishing, 2015. ISBN 2-511-03134-5. [dostęp 2025-10-23]. (ang.). Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych Świata. Maciej Zych (redaktor). Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2019. ISBN 978-83-254-2578-4. [dostęp 2025-10-22]. Management Plan For Antarctic Specially Protected Area No. 104, Sabrina Island, Balleny Islands. Antarctic Treaty Secretariat, 2001. [dostęp 2025-10-22]. (ang.). Mills, William James: Exploring Polar Frontiers. ABC-CLIO, 2003. ISBN 978-1-57607-422-0. [dostęp 2025-10-22]. (ang.). New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade: Antarctica and the Southern Ocean. [w:] www.mfat.govt.nz [on-line]. [dostęp 2025-10-22]. (ang.). Riffenburgh, Beau: Encyclopedia of the Antarctic. Taylor & Francis, 2007. ISBN 978-0-415-97024-2. [dostęp 2025-10-22]. (ang.). Row Island (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Sabrina Island (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Scott Cone (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Seal Rocks (United States Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Tetzner, Dieter R. and Elizabeth R. Thomas, Claire S. Allen, Alma Piermattei. Evidence of Recent Active Volcanism in the Balleny Islands (Antarctica) From Ice Core Records. „JGR Atmospheres”. 126 (23), 2021-11-17. DOI: 10.1029/2021JD035095. (ang.). The Monolith (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Young Island (New Zealand Gazetteer). W: Scientific Committee on Antarctic Research (SCAR): SCAR Composite Gazetteer of Antarctica. (ang.). Varian, S.J.. A summary of the values of the Balleny Islands, Antarctica. „Marine Biodiversity Biosecurity Report No. 6”, 2005. Ministry of Fisheries. ISSN 1175-771X. (ang.). Linki zewnętrzne Biswell, Shelly Farr. Balleny Islands; End of the line.. „New Zealand Geographic”, Mar - Apr 2007. (ang.).