Sint-Libariakerk

De kerk van Sainte-Libaire (Frans: Église Sainte‑Libaire) is de rooms-katholieke parochiekerk van La Broque, in het departement Bas-Rhin van de regio Grand Est, in Frankrijk. Ze is gewijd aan de heilige Libaire, een martelares uit Lotharingen uit de vierde eeuw, en behoort tot de voornaamste religieuze gebouwen in de Bruche-vallei. De slanke kerktoren, van ver zichtbaar, vormt een baken in het hart van het dorp. Als enige kerk in het bisdom Straatsburg die onder dit patronaat staat, viert ze elk jaar op 8 oktober de liturgische feestdag van de heilige martelares. Ligging De kerk staat in het centrum van het dorp, aan de Rue du Général‑de‑Gaulle, op een terrein omsloten door een muur van zandsteen. Ze bevindt zich dichtbij het Place Sainte‑Libaire en grenst aan het begroeide gemeentelijke kerkhof, bezaaid met oude grafmonumenten. Geschiedenis Middeleeuwse oorsprong (9e–15e eeuw) Rond het jaar 810 stichtte Vicpodus (Vipode), de twaalfde abt van Senones, in Vipucelle (La Broque) een priorij genaamd Saint-Sauveur de la Cour d'En-Haut. Dom Calmet schreef hierover dat men geloofde dat de parochiekerk van La Broque of Vipucelle de kerk van de priorij was; op het kerkhof zouden nog oude stenen doodkisten en de fundamenten van aanzienlijke gebouwen zijn gevonden. In 826 schonk Vipode de priorij met haar afhankelijkheden per oorkonde aan het bisdom Metz. Rond 1023 namen twee Straatsburgse geestelijken onder het episcopaat van Herman de kerk van Vipucelle in bezit. De bisschop van Toul diende een klacht in, en paus Leo IX bevestigde via een bul aan Udon de teruggave van de parochie aan het bisdom Toul. Dit lidmaatschap werd in 1123 bevestigd door een bul van paus Calixtus II, en opnieuw in 1152 door Eugenius III. Vóór de Revolutie behoorde de parochie van La Broque tot het bisdom Toul: de abt van Senones was de gewone prelaat, collator en tiendheffer; de pastoor ontving een derde van de tienden. De parochie had Framont als annex en als afhankelijkheden Albet, Les Cuvelles, Grand-Fontaine, Vacquenoux en de hoeven van het kasteel van Salm. In 1492 wordt Dom Arnoux de Salm vermeld als titulair prior van de Cour d'En-Haut in het Val de la Broque. 17e en 18e eeuw De Rozenkransbroederschap (1697) Op 15 september 1697 werd te La Broque de Rozenkransbroederschap opgericht ten overstaan van pater Jean de Sainte Rose, predikant, door families van de parochie (Marchal, André, Sayer, Jacques, Adam, Brignon, Marquaire, Arnould …). De oprichtingsakte vermeldt ook een kapel die de kerk toen bezat, vermoedelijk op de plaats van de huidige doopkapel. De Rozenkransbroederschap is de oudst gedocumenteerde parochiale instelling van La Broque. Herbouw van de kerk (1736–1737) In 1736–1737 werd de kerk volledig herbouwd voor ongeveer 2.500 livres. Het jaartal 1737 is gegraveerd in de sluitsteen van het portaal. Enkel de torenpoort in renaissancestijl bleef bewaard van dit gebouw. De grote klok (1770) In 1770 goot Jean-Baptiste Fourno, gieter van wijlen Zijne Majesteit de koning van Polen, de grote klok van de kerk. Met een gewicht van 930 kg en een diameter van 1,13 m klinkt ze in de toon fa. Ze werd geschonken door de prinsen van Salm: haar peetoom was Z.D.H. prins Louis Charles Otton de Vipucel en Ban de Salm, haar peetmoeder prinses Josèphe de Salm-Salm. Ze werd gewijd door pastoor Nicolas Damin. 19e eeuw Diocesane inschrijving Op 17 maart 1793 werd La Broque bij Frankrijk en het departement Vogezen gevoegd; de parochie viel voortaan onder de jurisdictie van de bisschop van Saint-Dié. Na het Verdrag van Frankfurt (1871) werden de kantons Saales en Schirmeck ingelijfd bij het Reichsland Elzas-Lotharingen en toegewezen aan het bisdom Straatsburg. Na de terugkeer naar Frankrijk in 1918 bleven deze kantons bij hetzelfde bisdom. Herbouw van het koor (1827) In 1827 werd het koor vergroot en herbouwd. Pastoor Jean-François Précheur schreef hierover: «In 1827 werd de kerk uitgebreid met een koor.» Het eerste orgel van Wetzel (1843) In 1843 bestelde de parochie een orgel bij Martin Wetzel, orgelbouwer in de Moezel en de Elzas. Het instrument beschikte over één manuaal, ongeveer tien registers en een pedaalklavier van vijftien noten, ondergebracht in een elegant eiken kast. Grote restauratie van het schip (1869) Van 20 juni tot 19 december 1869 werd het schip volledig herbouwd naar plannen van architect François‑Eugène Grijolot, voor een bedrag van 33.689 frank 50. De werken omvatten: de definitieve integratie van de toren in het gebouw, de verhoging van de vensters, de plaatsing van de tien grisaillevensters, de installatie van de twee zijaltaren en de biechtstoel. De jaartallen 1737 en 1869 zijn in het fronton gegraveerd als herinnering aan de twee grote bouwfasen. Pastoor Jean-François Précheur, pastoor sinds 1825, verheelde zijn afkeuring van de werken niet: «In 1869 zijn er herstellingswerken aan de kerk uitgevoerd die ik niet heb goedgekeurd. Men had de oude moeten slopen en er een nieuwe naast bouwen die de parochie waardig is.» Eveneens in 1869 werden twee koorvensters met staande figuren besteld: de Hemelvaart van Christus en de Tenhemelopneming van de Heilige Maagd. Overbrenging van de relikwieën (1852) In 1852 bracht pastoor Jean‑François Prêcheur, met toestemming van Louis-Marie Caverot, bisschop van Saint‑Dié, relikwieën van de heilige Libaire naar La Broque. 20e eeuw Vordering van de klokken en de Eerste Wereldoorlog (1917) In april 1917 vorderden de Duitse militaire autoriteiten twee van de drie kerkklokken om ze om te smelten tot oorlogsmetaal. Alleen de grote klok van 1770 werd gespaard — vermoedelijk vanwege haar ouderdom en haar band met de prinsen van Salm. De kleinste klok ging definitief verloren; de tweede werd na de wapenstilstand teruggevonden, maar verkeerde in een staat die omgieten vereiste. Tegelijkertijd werden ook de prospectpijpen van het orgel gevorderd voor omsmeltting. Nieuwe klokken (1922–1923) Tussen 1922 en 1923 werden onder pastoor Antoine Rapp twee nieuwe klokken gegoten en gewijd: «Libaire» (sol, 650 kg, Ø 1,01 m) en «Marie-France» (la, 460 kg, Ø 90 cm). De katholieke kring Aloysia (1921) Op 1 februari 1921 werd de Katholieke Jongerenkring «Aloysia» officieel opgericht en ingeschreven bij de griffie van de rechtbank. Zijn eerste voorzitter was Joseph Schreyeck, zijn secretaris-penningmeester Robert Supper. Aangesloten bij de federatie Avant-Garde du Rhin (Straatsburg), bezieldde hij het parochieleven lang via muziek, toneel, schietsport, majorettes en tafeltennis. Nieuw orgel van Rinckenbach (1929–1930) In 1929–1930 leverde Joseph Rinckenbach, orgelbouwer te Ammerschwihr (Haut-Rhin), opus 197: 18 registers op 2 manualen en pedaal. De negentiende-eeuwse eikenhouten kast van Wetzel bleef bewaard. In 1953 werd het orgel hersteld door Alfred Kern, orgelbouwer te Straatsburg-Cronenbourg. Hetzelfde jaar elektrifiseerde het huis A. Didelot uit Sarrebourg de klokken en installeerde een automatische avondklokkenluider om 22 uur. Oorlogsschade bij de Bevrijding (1944) In november 1944 beschadigden artillerievuur tijdens de Bevrijding de koorvensters (de Hemelvaart en de Tenhemelopneming van 1869), die moesten worden vervangen. Grote restauratie van 1960–1961 Van 2 november 1960 tot 23 april 1961 werden omvangrijke restauratiewerkzaamheden uitgevoerd onder pastoor Lucien Friederich, onder artistieke leiding van Adeline Hébert‑Stevens (mevr. Paul Bony, Parijs). Op 25 oktober 1961 werden de door Hébert-Stevens ontworpen koorvensters ingewijd. Op 29 oktober 1961 verrichtte de bisschop van Straatsburg Jean-Julien Weber de plechtige kerkwijding van de kerk, ter gelegenheid van het feest van Christus Koning. De plechtigheid werd op zaterdag 28 oktober voorafgegaan door de ontvangst van de relikwieën, een processie en een nachtelijke wake. Op zondag werd de wijding geleid door mgr. Léon Neppel, vicaris-generaal, en vervolgens door mgr. Weber, gevolgd door een Pontificale Hoogmis. De zang werd verzorgd door het parochiekoor onder leiding van Jules Longhi, met organist Maurice Durand. Opname van de grote klok (1996) Bij prefectuursbesluit van 20 december 1996 wordt de grote klok van 1770 opgenomen in het aanvullend inventaris van de lijst van geclassificeerde roerende objecten.. Vernieuwing van de vensters (1971) In de zomer van 1971, onder pastoor Lucien Friederich, werden de tien grisaillevensters van 1869 volledig gerenoveerd. Torensrestauratie (1984) In 1984 leidde architect Daniel Zinglé de restauratie van de kerktoren. Een nieuw kruis en een vergulde haan werden op de torenspits geplaatst. De inwijding vond op 30 september 1984 plaats met een Hoogmis waarbij het Sainte-Céciliakoor, de Cercle Aloysia, de jachthoorns en plaatselijke verenigingen aanwezig waren. Binnenrestauratie (1994) Op 23 oktober 1994 werd onder pastoor Jean Chamley de binnenrestauratie (schilderwerken en aanpassingen) ingewijd. Nieuw elektronisch orgel (2010) In mei 2010 werd een liturgisch elektronisch orgel met 2 manualen en pedaal aangeschaft en gewijd door pater Claude, aangezien het Rinckenbach-orgel onbespeelbaar was geworden. De koren van La Broque en La Claquette namen deel aan de plechtigheid. Architectuur Algemene indeling De kerk is opgetrokken in bepleisterd zandsteen breuksteen, met uitzondering van het voorste gedeelte van de torenpoort, dat is opgemetseld in gekapt zandsteen. Ze omvat: Een torenportaal in renaissancestijl van gekapt zandsteen, bekroond door een leien spits met opgetrokken dakranden; Een kerkschip met één beuk, een vlak plafond en zes traveeën (1869); Een koor met één rechte travee en gesneden zijden (1827); Een sacristie aangebouwd aan de westzijde van het koor; Een doopkapel ingericht in een zijbeuk. De dakbedekkingen zijn van lei (torenspits) en van lange pannen (schip) en een veelhoekige schildkap (koor). De kerktoren Volgens de brochure van architect Daniel Zinglé over de restauratie van 1984 vertoont de kerktoren de volgende technische gegevens: vierkante basis van 5,91 × 6,11 m, muurdikte van 1,25 m aan de basis, totale hoogte vanaf de vloer van het portaal van 20,88 m, en een achthoekige torenspits van 14,93 m boven het kroonlijst. De klokkengaten zijn afgesloten met eiken luiken, en op de zijden zijn klokkenwijzerplaten zichtbaar. Een verticale scheur in de noordmuur van het schip getuigt van de definitieve integratie van de toren in het gebouw tijdens de werken van 1869; de kleinere hoekstenen naar de top bevestigen de verhoging op die gelegenheid. Gebrandschilderde ramen Vensters van het schip (1869) De tien grisaillevensters van het schip werden op 18 juli 1869 besteld door burgemeester Antoine Lentz en de gemeenteraad bij de glaskunstenaars Maréchal et Champigneulle te Metz, voor een totaalbedrag van 4.480 frank. Vóór 15 oktober 1869 geplaatst, stellen ze elk een heilige voor als halffiguur, met Latijnse inscriptie in de nimbus, in een veld met een geblokte bloemachtergrond, omgeven door vlechtwerk en een bladrand. Ze worden beschermd door een gegalvaniseerd draadgaas. Door de tand des tijds en de trillingen van de artilleriebeschietingen van 1944 beschadigd, werden alle tien vensters in de zomer van 1971 volledig gerenoveerd. De afgebeelde heiligen, van de ingang naar het koor, weerspiegelen de plaatselijke spiritualiteit van de Bruche-vallei: Koorvensters In 1869 werden door Maréchal & Champigneulle twee koorvensters met staande figuren geplaatst, die de Hemelvaart van Christus en de Tenhemelopneming van de Maagd voorstellen. Beschadigd tijdens de gevechten van de Bevrijding (november 1944), werden ze in 1961 vervangen. De nieuwe koorvensters, op 25 oktober 1961 ingewijd, zijn het werk van Adeline Hébert-Stevens (mevr. Paul Bony, Parijs): ze stellen de symbolen voor van de vier evangelisten — de adelaar (Johannes), de stier (Lucas), de leeuw (Marcus) en de engel (Matteüs). Twee kleine oudere vensters verlichten eveneens het koor en beelden de symbolen uit van brood en wijn, als verwijzing naar de twee eucharistische gedaanten. Twee andere vensters met lyramotief verlichten de doopkapel en het trappenhuis naar de orgeltribune, als symbool van lof en heilige muziek. De Christus-Koningskeramiek De grote Christus-Koningskeramiek, aangebracht in het midden van de achterwand van het koor tussen de twee vensters, stelt Christus in glorie voor, omgeven door engelen. Ze is het werk van Adeline Hébert-Stevens, in het verlengde van de wijding van de kerk tijdens het feest van Christus Koning (29 oktober 1961). Vóór de restauratie van 1961 bevond zich op deze plaats een schilderij van de heilige Libaire. Meubilair Orgel Het orgel van de kerk beschikt over een orgelkast van eikenhout uit 1843, 2,90 m breed, geïnspireerd op kleine Callinet-orgels en versierd met plantenslingers, zijwanden en gebeeldhouwde kraagstenen met akantusbladeren. Drie instrumenten volgden elkaar op in deze kast: Orgel Martin Wetzel (1843–1917): één manuaal, circa 10 registers, pedaalklavier van 15 noten. De zonen Wetzel bouwden het instrument opnieuw op na de werken van 1869–1870. In april 1917 werden de prospectp­ijpen gevorderd voor de oorlogsmetaalinzameling. Orgel Joseph Rinckenbach (1929–2010): opus 197, 18 registers op 2 manualen en pedaal. De negentiende-eeuwse kast bleef bewaard. In 1953 hersteld door Alfred Kern. Elektronisch liturgisch orgel (2010): 2 manualen en pedaal. Gewijd door pater Claude in mei 2010. Eerste titulair organist: Patrice Ropp. Klokken De kerktoren herbergt drie klokken: Grote klok (1770): gegoten door Jean-Baptiste Fourno, klokkengieters van de koning van Polen; geschenk van de prinsen van Salm. 930 kg, Ø 1,13 m, toon fa. Inscriptie: «J'ay ete benie par Mr Nicolas Damin pretre cure / Ad majorem dei gloriam / L'an de grace 1770 / J'ay eu pour parain T.H. T.P. T.I. prince S.A.S. / Monseigneur Louis Charles Otton de Vipucel et Ban de Salm / Prince regnant de Salm-Salm / Pour maraine S.A.S. Madame la princesse Joseph de Salm-Salm / J'ay ete faite moy et mes compagnes par Jean Baptiste Fourno / Fondeur de feu sa majeste Roy de Pologne.» Bij prefectuursbesluit van 20 december 1996 wordt de grote klok van 1770 opgenomen in het aanvullend inventaris van de lijst van geclassificeerde roerende objecten. Klok «Libaire» (1923): 650 kg, Ø 1,01 m, toon sol. Gegoten onder pastoor Antoine Rapp. Klok «Marie-France» (1923): 460 kg, Ø 90 cm, toon la. Gegoten onder pastoor Antoine Rapp. Beschermde voorwerpen en meubels Meerdere elementen zijn opgenomen in het Palissy-inventaris: Preekstoel Orgel van Rinckenbach en Wetzel Beeld van de heilige Libaire Klok van Fourno Het geheel van de twee zij-altaren 10 gebrandschilderde ramen Opmerkelijk meubilair Naast de beschermde voorwerpen bewaart de kerk: Beeld van Johannes de Doper; Biechtstoel in gebeeldhouwd hout, geplaatst tijdens de werken van 1869; Doopvont in de doopkapel; Christus in steen, bevestigd aan de buitenmuur; Oude grafstenen en grafplaquettes, waaronder een uit 1618 met de symbolen IHS-MARIA en MEMENTO MORI, en een andere uit 1719 (Jean Henry François Hersent). Parochieleven Het parochieleven van La Broque is gedocumenteerd sinds 1678, de datum van de oudst bewaarde parochieregisters, bijgehouden in het Latijn en vervolgens in het Frans door de benedictijner monniken van de abdij van Senones. In 1883, bij een groot diocesaan onderzoek, telde La Broque 2.250 katholieken, 220 protestanten en 15 joden. Het aantal paascommunie-gangers bedroeg 1.450 à 1.500. De kerk was onder meer het toneel van de Sacramentsprocessies, met rijkelijk versierde rustaltaren. De parochie had de eigenaardigheid dat de kerkbewaarder (suisse d'église) werd vergezeld door een jong jongetje in uniform, de «kleine suisse» genaamd, een taak die elk jaar rouleerde. Opmerkelijke pastoors De lijst van pastoors van La Broque is gebaseerd op het wijdingsboekje van 1961: Abbé Lucien Friederich (1951–1974) Geboren in 1910, werd Lucien Friederich op 22 september 1934 te Straatsburg tot priester gewijd door mgr. Ruch. Hij arriveerde in La Broque op 7 oktober 1951. Hij was de pastoor van de grote restauratie van 1960–1961 en de wijding van 1961. Hij begeleidde eveneens de renovatie van de tien vensters in 1971. Tijdens zijn bediening (1951–1974) werden 718 doopsels, 253 huwelijken, 432 overlijdens, 720 geloofsbelijdenissen, 694 eerste communies en 638 vormingen geregistreerd. Hij overleed op 17 juni 1995. De heilige Libaire De heilige Libaire, zus van Elophe, is een Lotharingse martelares die rond 362 te Grand onthoofd werd onder Julianus de Afvallige. Vereerd vanaf de vijftiende eeuw in het graafschap Salm, wordt ze traditioneel aangeroepen tegen hagel, onweer, bliksem en bij droogteperiodes. De kerk Sainte-Libaire te La Broque is de enige parochie van het bisdom Straatsburg die onder dit patronaat staat. De heilige is afgebeeld door een polychroom beeld op het linker zij-altaar. Haar relikwieën worden bewaard in Grand, maar een deel ervan werd in 1852 door pastoor Jean‑François Précheur, met toestemming van Louis-Marie Caverot, bisschop van Saint‑Dié, naar La Broque gebracht. Haar liturgische feestdag wordt gevierd op 8 oktober. Omgeving Een stenen calvarie die de kruisiging uitbeeldt, staat op het Place Sainte‑Libaire, vlakbij de kerk. Het vormt een spiritueel en erfgoedkundig ankerpunt van het dorp. De kerk is omgeven door een ommuurde, begroeide begraafplaats, waar onder meer meerdere pastoors en voorname families rusten. Vermeld in de Mérimée-inventaris, bewaart hij verscheidene grafmonumenten die zijn opgenomen in het Palissy-inventaris. Noten en referenties Externe links Referentiewebsite over de kerk Sainte-Libaire te La Broque (geschiedenis, vensters, orgel, klokken, meubilair) Geschiedenis van La Broque (officiële gemeentewebsite) Officiële parochiewebsite van Sainte-Libaire te La Broque Misuren – Messes.info