Piramida w Tiranie

Piramida w Tiranie (alb. Piramida e Tiranës) – obiekt budowlany w kształcie piramidy położony w Tiranie, otwarty 16 października 1988 roku jako Muzeum Envera Hodży (alb. Muzeu i Enver Hoxhës). Architektami budowli byli Pirro Vaso, Klement Kolaneci, Pranvera Hoxha i Vladimir Bregu. W pobliżu piramidy znajduje się dzwon wykonany w 1999 roku, odlany z metalu pochodzącego z łusek z nabojów wystrzelonych w trakcie wojny w Kosowie. Obiekt ten uważany jest za najdroższy zbudowany w okresie komunizmu w Albanii (koszt budowy wynosił ponad 4 mln USD) oraz za symbol zwycięstwa Albańczyków nad reżimem komunistycznym. Na mocy rozporządzenia ministra kultury nr 267, dnia 16 lipca 2015 roku Piramida w Tiranie została wpisana na listę zabytków; już w 2017 obiekt został wykreślony z tejże listy. Historia Opis i zastosowanie obiektu Decyzja o budowie piramidy została podjęta przez Komitet Centralny Albańskiej Partii Pracy. Początkowo budowla miała mieć jednak inny kształt niż piramida. Prace zostały rozpoczęte na terenie dawnego parku w 1985 roku i trwały przez trzy lata. Jako budulec wykorzystywano szkło, czerwoną stal oraz importowany marmur wysokiej jakości . Wnętrze zostało zaprojektowane tak, by zwrócić uwagę na znajdujący się w centrum posąg Envera Hodży wyrzeźbiony z marmuru pentelickiego przez Kristaqa Ramę, natomiast na szczycie piramidy umieszczono czerwoną gwiazdę, z której reflektory emitowały wzdłuż elewacji czerwone światło . Linearna zabudowa okien oraz brak pionowych ścian pozwalały na dostęp do światła ze wszystkich stron budowli. Monumentalną budowlę otwarto 16 października 1988 roku z okazji 80. rocznicy narodzin Envera Hodży. Wewnątrz piramidy znajdowało się muzeum poświęcone jego osobie. Ekspozycja przedstawiała jego życie oraz wpływ na historię Albanii. We wnętrzu znajdowały się zdjęcia i pojazdy należące do dyktatora, mała biblioteka oraz kawiarnia. Ze względu na swoją wielkość i charakterystyczny wygląd uważano ją za ikoniczny obiekt w centrum Tirany oraz wyraz kultu Envera Hodży. W trakcie upadku komunizmu w Albanii, w lutym 1991 roku muzeum zakończyło działalność. Następnie w budowli mieściła się sala konferencyjna, klub nocny Mumja, a w 1992 roku obiekt otrzymał nazwę Narodowego Centrum Kultury im. Pjetëra Arbnoriego . Dokonano zmian wewnętrznych i zewnętrznych, jak zdemontowanie komunistycznej gwiazdy ze szczytu piramidy. Podczas wojny w Kosowie, w 1999 roku piramida pełniła funkcję bazy NATO. W 2001 roku do budynku przeniesiono siedzibę stacji telewizyjnej Top Channel, która ponownie zmieniła swoją siedzibę przed 2007 rokiem. W piramidzie zaczęła spotykać się młodzież tworząca graffiti. W 2007 roku planowano przekształcenie budynku w teatr dramatyczny oraz centrum sztuk wizualnych; projekt został zatwierdzony i przeznaczono na niego 5,6 mln euro (w tym 2 miliony euro przeznaczone przez albańskie władze). Prace rozpoczęto od usunięcia z budynku białego marmuru, jednak w 2010 roku projekt został anulowany. Protesty W styczniu 2011 roku mieszkańcy Tirany protestowali pod piramidą przeciwko korupcji rządu. Rok wcześniej władze albańskie wydały decyzję o zburzeniu popadającej już w ruinę budowli w celu postawienia w jej miejsce nowego budynku parlamentu, który miał mieć powierzchnię ponad 17 tys. m² oraz miały się w nim znajdować: sala dla 250 parlamentarzystów, sala o powierzchni 250 m² dla przewodniczącego Zgromadzenia Albanii, 13 sal dla komisji parlamentarnych, dwie sale na konferencje prasowe, sala na posiedzenie komisji łączonych, gabinety dla szefów klubów parlamentarnych, a także bary, restauracje, gabinety usług medycznych oraz pomieszczenie dla firmy ochroniarskiej. Otwarcie nowego budynku miało odbyć się dnia 28 listopada 2012 roku; wówczas miała miejsce 100. rocznica podpisania Albańskiej Deklaracji Niepodległości. Nowy budynek miał być zbudowany przez austriackie przedsiębiorstwo architektoniczne Coop Himmelb(l)au; koszt budowy szacowany był na prawie 110 milionów euro, a władze Arabii Saudyjskiej miały udzielić pożyczki finansowej na ten cel. Przeciwko wyburzeniu obiektu protestowali intelektualiści, parlamentarzyści reprezentujący Socjalistyczną Partię Albanii (będącej kontynuatorką Albańskiej Partii Pracy), działacze społeczni i nawet byli więźniowie polityczni z czasów władzy Envera Hodży, powołując się na pamięć o historii. By pozostawić obiekt, zorganizowano petycję, podpisaną przez 6100 osób, która została następnie wysłana do ówczesnego prezydenta Albanii, Bamira Topiego. Ostatecznie do rozbiórki nie doszło. Renowacja Władze Albanii ogłosiły przetarg na restrukturyzację piramidy, który został w 2014 roku wygrany przez chińskiego architekta Xinga Chena. 11 sierpnia 2015 roku burmistrz Tirany Erion Veliaj poinformował na Twitterze o rozpoczęciu prac nad prowizoryczną przebudową piramidy oraz otaczającego ją parku. Dwa dni później zawiadomiono Instytut Zabytków Kultury (alb. Institutin e Monumenteve të Kulturës) o naruszeniu ustawy o dziedzictwie kulturowym. W 2018 roku holenderskie przedsiębiorstwo architektoniczne MVRDV zaprojektowało rewitalizację obiektu; docelowo mają się w nim znajdować kawiarnie, restauracje, warsztaty oraz sale lekcyjne do nauki przedmiotów technicznych. Głównym użytkownikiem odrestaurowanej piramidy będzie instytucja edukacyjna non-profit TUMO Tirana, która zapewni młodzieży od 12. do 18. roku bezpłatną edukację pozaszkolną w zakresie oprogramowania, robotyki, animacji, muzyki i filmu. Przedsięwzięcie jest współfinansowane przez rząd Albanii, samorząd Tirany i Albańsko-Amerykańską Fundację Rozwoju. Prace nad renowacją obiektu rozpoczęły się dnia 4 lutego 2021 roku; z tej okazji odbyła się ceremonia, na której obecni byli premier Albanii Edi Rama, burmistrz Tirany Erion Veliaj oraz współprzewodniczący Albańsko-Amerykańskiej Fundacji Rozwoju Aleksandër Sarapuli i Martin Mata. W kulturze Wnętrze piramidy za zgodą władz albańskich zostało wykorzystane w 2019 roku przez przedsiębiorstwo Pioneer Media w celu produkcji filmu Castle Freak, będącym remakiem filmu o tej samej nazwie z 1995 roku. Galeria Uwagi Przypisy Bibliografia Renate Stecay. Das Enver-Hoxha-Museum. „Albanische Hefte”. 16 (4), s. 12–13, 1988. ISSN 0930-1437. James Pettifer: Albania & Kosovo – Blue Guide. Londyn: A & C Black, 2001, s. 500. ISBN 0-7136-5016-8.