Ogrody Babura

Ogrody Babura (paszto ‏بابر بڼ‎, pers. ‏باغ بابر‎ – trb. Bagh-e Babur) – park i ogród w stylu mogolskim o powierzchni 11,5 ha, założony na początku XVI wieku z inicjatywy twórcy Państwa Wielkich Mogołów, Zahira ad-Dina Muhammada Babura, znajdujący się na zboczu góry Koh-e Szer Darwaza, na południowy zachód od dzielnicy Szar-e Naw (starego miasta) w stolicy Afganistanu, Kabulu. Od 2009 roku obiekt figuruje na afgańskiej liście informacyjnej – liście obiektów rozważanych do zgłoszenia na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ogrody mogą zostać wpisane na listę na podstawie kryterium kulturowego IV. Charakterystyka Ogrody Babura to kompleks ogrodów tarasowych o powierzchni 11,5 ha położony na zachodnim zboczu wzniesienia Koh-e Szer Darwaza w Kabulu, obejmujący 15 tarasów schodzących na zachód w kierunku rzeki Kabul, ułożonych wzdłuż centralnej osi wskazującej w stronę Mekki. Obszar ma kształt prostokąta o wymiarach 460 × 300 m z wysuniętym karawanserajem oraz tarasami grobowymi u stóp i u szczytu głównej osi ogrodów. Ogrody tworzą zespół odzwierciedlający kolejne stadia rozwoju oraz zmiany w koncepcji, funkcji i stylu ogrodów, od czasu ich założenia przez Babura na początku XVI wieku aż do początku XX wieku, kiedy to stały się ogólnodostępnym parkiem. Kompleks ten obejmuje zaprojektowany od podstaw krajobraz z basenami z wodą, kanałami, fontannami i wodospadami oraz znajdujące się na jego terenie elementy architektoniczne, takie jak grobowiec Babura, meczet Szahdżachana czy tzw. Pałac Królowej (harem). Historia Ogrody Babura są jednymi z najstarszych na świecie zachowanych ogrodów mogolskich, których styl wywodzi się z tradycji ogrodów perskich i ogrodów islamskich. Dokładna data powstania ogrodów nie jest znana, choć ich założenie musiało nastąpić w okresie między podbojem Kabulu przez timurydzkiego władcę Babura w 1504 roku a jego śmiercią w Agrze w roku 1530. W części źródeł jako data powstania kompleksu pojawia się rok 1528. Podczas przeprowadzonych w latach 2002–2005 wykopalisk archeologicznych wykazano, że ogrody nie powstały na pustym terenie, lecz w miejscu datowanych na III wiek p.n.e. ruin; odkryte zostały również ślady osadnictwa z XV wieku. Babur, choć urodzony w Ferganie, na tyle pokochał Kabul, że uznawał go za swoją ojczyznę i po śmierci chciał zostać pochowany właśnie w tym mieście. Władca zmarł w 1530 roku i początkowo, wbrew swojej woli, spoczął w Agrze, jednak już między 1539 a 1544 rokiem jego ciało zostało przeniesione do grobowca na terenie Ogrodów Babura. Możliwe, że obszar ogrodów już wcześniej wykorzystywany był przez Timurydów jako cmentarz, o czym świadczyć mogą pozostałości starszych grobów w ceglanych kryptach oraz grobów skrzynkowych odkryte pod grobowcem Babura. Tarasowe Ogrody Babura jako miejsce spoczynku założyciela dynastii Wielkich Mogołów stały się symbolem państwa oraz miejscem kultu. Przez kolejne 150 lat następcy Babura dbali o ten teren oraz prowadzili prace budowlane mające na celu jego zachowanie i upiększanie. Odbywający w 1607 roku pielgrzymkę do Kabulu władca Mogołów Dżahangir nakazał otoczyć murami wszystkie ogrody w mieście, w tym Ogrody Babura. Z jego inicjatywy przed grobami Babura oraz jego syna i wnuka ustawiono nagrobki z inskrypcjami oraz wzniesiono marmurową platformę modlitewną (czabutrę). W 1645 lub 1646 roku, za panowania Szahdżachana, na terenie ogrodów wybudowano meczet z białego marmuru mający upamiętniać zdobycie Balchu. Przebudowano także połączone ze sobą wodospadami baseny z fontannami znajdujące się na każdym tarasie, przepływające przez główną oś ogrodu kanały wyłożono marmurem, wzniesiono karawanseraj, a wokół części grobowców ustawiono ażurowe dżali. W 1842 roku Ogrody Babura zostały poważnie zniszczone przez trzęsienie ziemi. W latach 80. XIX wieku kompleks odbudował emir Afganistanu, Abdur Rahman Chan, ale w stylu bardziej europejskim niż mogolskim. W południowo-wschodnim narożniku ogrodów wybudowano tzw. Pałac Królowej (harem), na tarasie dziewiątym nad centralną osią ogrodów wzniesiono letni pawilon oraz utworzono siedem parterów ogrodowych. Podczas panowania króla Mohammada Nadera Szaha, w latach 1929–1933, przywrócony został krajobrazowy charakter obiektu, a część budynków wzniesionych przez Rahmana wyburzono. Kompleks otwarto dla społeczeństwa, dzięki czemu Ogrody Babura stały się publicznym parkiem, natomiast w latach 70. lub 80. XX wieku wybudowano na tym terenie basen, budynki gospodarcze i szklarnię (usunięte na początku XXI wieku). Ogrody Babura poważnie ucierpiały w latach 1992–1993 podczas toczących się w Kabulu walk między rywalizującymi o władzę frakcjami. Zniszczony został Pałac Królowej, a dużym uszkodzeniom uległ meczet. Skradziono pompy irygacyjne, przez co większość znajdujących się w ogrodach drzew obumarła i została wycięta na opał. Teren został też częściowo zaminowany. Ogrody Babura ponownie otwarto w 2002 roku, wtedy to również z inicjatywy Aga Khan Trust for Culture rozpoczęto badania archeologiczne oraz prace konserwatorskie i naprawcze kompleksu trwające do 2008 roku. Galeria Przypisy