Perm

Perm (ros. Пермь) to największe miasto i stolica Kraju Permskiego i jedno z miast Rosji liczące ponad milion mieszkańców. Przed rewolucją było stolicą prowincji, a obecnie stanowi centrum rozległego regionu o niezwykłej przyrodzie i bogatej historii. Sam Perm został przytłoczony przez przemysł, który przekształcił miasto w konglomerat dymiących kominów, stref przemysłowych i budynków z czasów sowieckich, za którymi trudno dostrzec fragmenty przeszłości. Dla większości podróżnych Perm będzie jedynie wspomnieniem, ale jeśli jesteś naprawdę ciekawy, znajdziesz tu mnóstwo interesujących rzeczy do zobaczenia – od starych fabryk po muzeum rzeźby drewnianej, a majestatyczna rzeka Kama nikogo nie pozostawi obojętnym. == Charakterystyka == Perm leży nad rzeką Kamą, nieco na południe od jej ujścia do Czusowej, na granicy dwóch zupełnie odmiennych stref naturalnych. Na południe od miasta rozciąga się lasostep, a na północ, za Czusową i Kamą, tajga. Nazwa Perm jest bardzo stara. Ludy północnego zachodu używały jej na określenie terenów dalekiego wschodu wzdłuż rzek Wyczegda i Kama (patrz też Kraj Permski). Współczesny Perm znajduje się na południu tego starożytnego regionu. Podobnie jak Twer, Perm jest żeński. Mieszkańcy miasta nalegają, aby nazwę wymawiać z miękkim „r” – Perm. === Historia === Perm to typowe miasto Uralu, wyrosłe z zakładów metalurgicznych: Jegoszycha (1723) i Motowilicha (1736). Zakład Jegoszycha nie działał długo, został zamknięty w 1788 roku. Jednak osada, która rozwinęła się wokół niego, stała się już miastem i otrzymała nazwę Perm. Zaledwie kilka lat później stał się również centrum prowincji, jednocząc niemal wszystkie miasta Uralu i związane z nimi gałęzie przemysłu. Przyczyn było kilka, z których jedna prawdopodobnie związana była z transportem: Perm, położony nad Kamą, był najdalej na wschód wysuniętym punktem, stosunkowo łatwo dostępnym z centralnej Rosji, zanim powstała kolej. Perm zachował status stolicy prowincji aż do rewolucji. Znalazło to wyraźne odzwierciedlenie w wyglądzie miasta, choć pierwotna wersja prowincjonalnej zabudowy nie przetrwała pożaru z 1842 roku. Później próbowano budować z kamienia, ale z powodu braku środków wzniesiono również drewniane domy, tynkowane i malowane na kamień – kilka z tych „hybryd” przetrwało do dziś. Produkcja metalurgiczna zakładu Motowilicha ostatecznie zamarła w połowie XIX wieku, ale została zastąpiona produkcją broni, a przed rewolucją ogromna Permska Fabryka Armat zaopatrywała armię rosyjską w jedną piątą całego arsenału. Pojawiła się jednak bomba z opóźnionym zapłonem: duża fabryka miała liczny proletariat, więc nazwa Motowilicha kojarzy się obecnie przede wszystkim z rewolucyjnymi wydarzeniami z 1905 roku, które miały tu dość dramatyczny przebieg. Perm poniósł kolejną porażkę podczas wojny domowej, kiedy to zarówno biali, jak i czerwoni spustoszyli miasto. Władze sowieckie najwyraźniej nie były zachwycone arystokratycznym Permem – w 1923 roku stolicę Uralu przeniesiono do proletariackiego Jekaterynburga. Miasto pozostawało bez własnego regionu do 1938 roku, kiedy to utworzono obwód permski, późniejszy Kraj Permski. W latach 1940–1957 miasto nosiło nazwę Mołotow na cześć Wiaczesława Mołotowa, tego samego, który podpisał pakt Ribbentrop-Mołotow. Jednak ta postać polityczna urodziła się dość daleko stąd, w Kukarce (obecnie Sowieck), i nie miała bezpośredniego związku z Permem. === Nowoczesność === W najnowszej historii Rosji obwód permski aktywnie przyjął rolę regionu postępowego i innowacyjnego. Oleg Czirkunow, który objął urząd gubernatora w 2004 roku, zaprosił do miasta modnych moskiewskich projektantów, którzy natychmiast otworzyli w Permie muzeum sztuki współczesnej, ozdobili ulice spektakularnymi pomnikami, takimi jak litera „P” (ogłoszona symbolem Permu), i przedstawili napoleońskie plany przekształcenia Permu w najnowocześniejsze miasto Europy, jej kulturalną stolicę. Kiedy gubernator kilka lat później opuścił stanowisko i po cichu uciekł do tej samej Europy, wielu projektantów podążyło za nim, choć niektórzy pozostali, dzięki czemu życie kulturalne miasta pozostaje niezwykle tętniące. Perm to również doskonałe miejsce dla miłośników historii i tych, którzy lubią leniwe, przemyślane spacery: za palisadą nowoczesnych budynków kryją się fragmenty starożytności, rozległe widoki na Kamę i klimat dawnego uralskiego przemysłu. Warto zatrzymać się w mieście przynajmniej na jeden dzień, a biorąc pod uwagę muzea i okolicę, drugi lub trzeci dzień również nie będzie złym pomysłem. === Orientacja === Podobnie jak wiele miast położonych nad dużymi rzekami, Perm ma wydłużony kształt: ponad 40 km wzdłuż Kamy i zaledwie 5-6 km szerokości. Wszystkie interesujące dzielnice znajdują się na lewym (południowym) brzegu. Centrum miasta jest przesunięte na zachód. Zaczyna się w miejscu, gdzie Kolej Transsyberyjska łączy się ze starą Linią Gornozawodską biegnącą wzdłuż Kamy, i wzdłuż niezmiennej ulicy Lenina ciągnie się na wschód przez około 4 km: najpierw nowa część radziecka, a następnie (za Prospektem Komsomolskim) stara część gubernialna. Dzielą je ogromny (około kilometra długości!) plac zwany Esplanadą. Na wschodzie zabudowa kończy się w wąwozie rzeki Jegoszycha, za którym zaczyna się Motowilicha – kolejna historyczna i godna uwagi dzielnica, utworzona wokół fabryki zbrojeniowej. Reszta Permu składa się ze stref przemysłowych, osiedli mieszkaniowych, osiedli fabrycznych i sektora prywatnego, gdzie nie ma nic do zobaczenia poza lokalnym kolorytem. == Dojazd == === Samolotem === Do Moskwy jest 6-7 lotów (niektóre z nich odbywają się nocą) i jeden do Petersburga. Istnieje również wiele lotów regionalnych do zachodniej Syberii i na Ural, ale nie są one regularnie obsługiwane. Wszystkie loty międzynarodowe są czarterami. 1 Lotnisko Bolszoje Sawino (IATA: PEE). ☎ Informacje: +7 (342) 299-17-71, kasa biletowa na lotnisku: +7 (342) 299-15-95. Loty krajowe odlatują z nowego Terminalu A, podczas gdy stary Terminal B obsługuje tylko kilka lotów międzynarodowych. Przejście z jednego terminalu do drugiego jest najwyraźniej niemożliwe, chyba że zjedziemy na Trasę Kosmonawtowa, co stanowi znaczny objazd (prawie 2 km). Nowy terminal obiecuje standardową infrastrukturę lotniska, w tym przechowalnię bagażu (443 ruble dziennie). Jak dojechać: Z dworca autobusowego na lotnisko należy wsiąść do autobusu podmiejskiego linii 108; Podróż trwa około pół godziny. Spodziewaj się 3-4 odjazdów na godzinę w godzinach 6:00-23:00. Taksówka do centrum miasta kosztuje od 400 ₽. Z centrum autobus jedzie do Terminalu A, następnie do Terminalu B, a stamtąd z powrotem do miasta. Obok Terminalu B znajduje się Hotel Polet (tel. +7 (342) 294-96-46, pokój jednoosobowy/dwuosobowy: 2900/4100 ₽). Po otwarciu nowego terminalu stał się on praktycznie bezużyteczny dla podróżnych, ponieważ większość lotów wymaga skorzystania z taksówki. Jeśli odlatujesz ze starego terminalu, możesz skorzystać z całodobowej restauracji hotelowej. Ceny są takie same jak na lotnisku, ale jest tam przytulniej i ciszej. === Koleją === Perm leży na północnej odnodze Kolei Transsyberyjskiej, między Kirowem a Jekaterynburgiem. Codziennie przejeżdża tędy siedem do ośmiu par pociągów: wszystkie syberyjskie z Petersburga i niektóre z Moskwy. Rozkład jazdy nie jest jednak zbyt dogodny, ponieważ połowa pociągów kursuje o tej samej porze, praktycznie jeden po drugim. Z Jekaterynburga podróż trwa 5,5-6 godzin. Są tylko trzy pociągi dzienne (w tym Łastoczka), reszta kursuje w nocy. Z Kirowa podróż trwa 7,5-8 godzin, a z Głazowa 4,5-5 godzin. Nocny pociąg do Iżewska jest dość dogodny (7-8 godzin). Pociągi podmiejskie docierają do Kunguru (2 godziny), Czusowoju (3-3,5 godziny) i Kiziela (4,5 godziny). 2 Perm I, ul. Monastyrskaja 5. Stary permski dworzec kolejowy, zbudowany dla linii Gornozawodskiej, która dotarła do miasta 30 lat przed powstaniem nowoczesnej Kolei Transsyberyjskiej. Obecnie stacja obsługuje jedynie pociągi podmiejskie do Czusowskiej i Ugleuralskiej; pociągi dalekobieżne się tu nie zatrzymują. Mało prawdopodobne jest, aby przyjechać na tę stację lub z niej odjechać, ale sam budynek jest wart zobaczenia – to lokalny punkt orientacyjny i jeden z najwspanialszych rosyjskich dworców kolejowych XIX wieku. 3 Perm II, ulica Lenina 89. Główny dworzec kolejowy w mieście, na którym zatrzymują się wszystkie pociągi dalekobieżne i z którego odjeżdżają niektóre pociągi podmiejskie. Ten nowoczesny budynek, stosunkowo niewielki jak na standardy kolei transsyberyjskiej, znajduje się między liniami do Czusowskiej i Jekaterynburga. Oprócz poczekalni znajduje się tam kawiarnia Strela (czynna od 9:00 do 21:00), niezbyt zachęcająca kawiarnia, oraz przyzwoita, całodobowa kawiarnia Kofe-Love – wydzielona część poczekalni z sofami i barem. Są tam również toalety. Stacja znajduje się na zachodnim krańcu Alei Lenina, 2,5 km od centrum (Esplanady) lub cztery przystanki komunikacją miejską. === Samochodem === Do Permu z zachodu prowadzą dwie drogi: odnoga autostrady przez Iżewsk (280 km) oraz nienumerowana autostrada z Kirowa (500 km). Stan obu dróg na 2021 rok był zadowalający. Droga do Jekaterynburga (360 km) jest doskonała, w większości dwupasmowa, z licznymi poszerzeniami i pasami do wyprzedzania na wzniesieniach. Przed Jekaterynburgiem jest to autostrada czteropasmowa, a w pobliżu Permu – sześciopasmowa. Do Iżewska można również dojechać lewym brzegiem Kamy, przekraczając rzekę w Czajkowskim, lub prawym brzegiem, ale przez Wotkińsk: wszystkie te trasy są mniej więcej równoważne. Nie ma oczywistej drogi do Ufy (470–550 km); trzeba będzie skorzystać z dróg lokalnych. Jeśli przejeżdżasz przez Perm tranzytem, ​​skorzystaj z obwodnicy: miasto ma duże odległości i bardzo zatłoczone drogi. Do Bierieznik, Solikamska i Czusowoju można dojechać rzeką Kamą przez miasto lub obwodnicą. Na Kamie znajdują się tylko trzy mosty: most obwodowy na zachodnim krańcu miasta, most Komunalny w centrum oraz zapora Kamskiej Elektrowni Wodnej na północnym krańcu Permu. Cała centralna część miasta jest objęta strefą płatnego parkowania w dni powszednie. Znalezienie wolnego miejsca może być trudne. Aktualne informacje o cenach i metodach płatności można znaleźć na stronie internetowej operatora lub na tablicach informacyjnych przy ulicach. === Autobusem === W Kraju Permskim nie ma wielu linii kolejowych, więc komunikacja autobusowa jest dobrze rozwinięta. Transport poza region jest znacznie rzadszy: na przykład autobusy do Jekaterynburga (7 godzin) kursują tylko 2-3 razy dziennie, często w nocy, a do Kirowa nie ma żadnych połączeń. Więcej autobusów kursuje na południe: do Iżewska (5 godzin) 5-6 razy dziennie, a do Ufy (10-11 godzin) bezpośrednie połączenia są dostępne kilka razy dziennie. 4 Dworzec Autobusowy Centralny, ul. Rewolucji 68. ☎ +7 (342) 236-43-00, +7 (342) 236-44-34. 🕑 5:00 - 22:40. Stary budynek pełen straganów z samsą i innymi wypiekami wątpliwej jakości. Po drugiej stronie ulicy znajduje się rozległy i raczej mało zachęcający targ centralny. Obok dworca autobusowego znajduje się nowe centrum handlowe z supermarketem Piateroczka, a tuż przy placu McDonald's (7:00–23:00). Przechowalnia bagażu: 90 ₽/doba. Esplanada znajduje się niecały kilometr od dworca autobusowego; można tam dojść pieszo. 5 Dworzec autobusowy Jużnaja, ul. Iżewskaja 2. 🕑 5:45–21:45. To ostatni przystanek autobusów do Kunguru i kilku innych miejsc. === Statkiem === Od dawna nie ma regularnych rejsów po Kamie. Rejsy odbywają się kilka razy w miesiącu, wiele z nich wypływa z Permu, a czasami kontynuuje do Moskwy lub Astrachania. Tylko bardzo rzadkie rejsy rzeczne w górę Kamy. 6 Dworzec Rzeczny, ulica Monastyrskaja (w pobliżu stacji Perm I). Ten piękny przedwojenny budynek (wybudowany w 1940 roku) dawno przestał pełnić swoją funkcję i został przekształcony w muzeum. Obecnie mieści się w nim multimedialna wystawa „Rosja – Moja Historia”. == Komunikacja == Autobusy i tramwaje. Godziny kursowania: od 5:30 do 23:30. Trasy i rozkłady jazdy są dostępne na stronie internetowej miejskiego transportu. Przejazd kosztuje 33 ruble (stan na 2022). W ciągu 40 lub 60 minut (czas zależy od numeru linii) można dokonać jednej przesiadki za 17 rubli. Opłata u konduktora gotówką lub zbliżeniową kartą bankową. W Permie funkcjonuje także karta miejska „Malachit” (kaucja za kartę: 50 rubli), która działa jako portmonetka elektroniczna lub bilet dobowy (124 ruble). Kartę można kupić w oddziałach banku „Pochtobank” oraz w punktach o nazwie „Centralna Kasa”. Doładowanie jest możliwe przez bankomaty Sbierbanku lub usługę Sberbank Online. Plany lokalnych władz dotyczące rozwoju miejskiej kolei elektrycznej nie cechują się dużą konsekwencją. Pomysł całkowitego zamknięcia linii biegnącej wzdłuż Kamy, łączącej dwa miejskie dworce, został zastąpiony entuzjazmem dla aktywnego rozwoju połączeń podmiejskich. Według stanu na 2022 rok pociągi elektryczne kursują ze stacji Perm-2 przez Perm-1 w kierunku Elektrowni Wodnej na Kamie co pół godziny rano i wieczorem, z długą przerwą w środku dnia. Pociągami tymi wygodnie dojechać do dzielnicy Motowilicha, a z okien można podziwiać nietypowe widoki. Jednak w drogę powrotną najprawdopodobniej wybierzesz już zwykły transport naziemny. == Warto zobaczyć == Jeśli jesteś w Permie tylko na krótko, wybierz się na spacer po centrum miasta – najlepiej ulicą Monastyrską wzdłuż rzeki Kamy, a stamtąd do meczetu katedralnego. Odwiedź galerię sztuki, aby zobaczyć permskie drewniane rzeźby, a następnie udaj się do Motowilichy i zwiedzaj okolicę z Góry Wyszki. Ten minimalistyczny plan zwiedzania można z łatwością zrealizować w pół dnia, a dzięki niemu zyskasz dobry pogląd na miasto. === Centrum prowincjonalne === Stare centrum Permu ogranicza rzeka Kama na północy, Prospekt Komsomolski na zachodzie, wąwóz rzeki Jegoszycha na wschodzie i rozciąga się mniej więcej do ulicy Puszkina na południu. Ta część miasta jest dobrze przygotowana dla turystów. Perm był podobno pierwszym miastem w Rosji, które wytyczyło specjalny szlak turystyczny – zieloną linię narysowaną na asfalcie: około 40 punktów orientacyjnych, każdy z dobrze opisanym szyldem. Bardziej kontrowersyjną inicjatywą była czerwona linia, poświęcona celebrytom mieszkającym w Permie i ich związkom. Budynki wzdłuż czerwonej linii również są w większości zabytkowe, ale napisy na szyldach przypominają niekiedy artykuły z tabloidów. Jako stolica Uralu, Perm, miasto prowincjonalne, przyciągał wielu celebrytów, którzy później o nim pisali. Choć Czechow dość trafnie umiejscowił akcję swojej sztuki „Trzy siostry” w Permie, autor „Doktora Żywago” nie poczynił żadnych bezpośrednich twierdzeń, Perm jest również (i nie bez powodu) uważany za inspirację dla miasta Jurjatina. W centrum miasta znajduje się wiele miejsc związanych z literaturą, a jeśli ktoś jest zainteresowany, może wybrać się na osobny spacer po nich. ==== Wzdłuż Kamy ==== 1 Skwer im. Reszetnikowa. Przed rewolucją główny deptak miasta, a jak na dzisiejsze standardy - mały publiczny ogród wzdłuż ulicy Monastyrskiej z pięknym widokiem na rzekę Kamę. Jego najbardziej rozpoznawalnym elementem był pomnik bohaterów wojny domowej - żeliwny monolit zbudowany w 1985 roku. Po drugiej stronie ulicy, na rogu ulic Monastyrskiej i Sibirskiej, dom Wierderewskiego jest przykładem rozwoju Permu po pożarze w 1842: parterowy drewniany dwór, ozdobiony kamieniem. Obok znajduje się Dom z Lwami (ul. Monastyrska 15) – typowy stalinowski budynek wybudowany w 1946 roku, z jakiegoś powodu ozdobiony postaciami lwów. ==== Głębiej w miasto ==== === Centrum sowieckie === Na zachód od Prospektu Komsomolskiego centrum Permu składa się głównie z wieżowców z czasów sowieckich. Bez względu na to, z której strony przyjedziesz do miasta, zobaczysz przede wszystkim ten krajobraz, który zachwyca tylko miłośników architektury lat 70. XX wieku. Jednak za lasem betonowych budynków kryje się kilka ciekawych obiektów historycznych. === Okolice dworca === === Motowiłicha === Dzielnica zakładu motowiłińskiego była przed rewolucją osobnym miastem. Geograficznie oddziela ją od centrum Permu jar rzeki Jegoszychy, za którym krajobraz wyraźnie się zmienia. Po jednej stronie, mimo współczesnej zabudowy, nadal wyczuwalna jest atmosfera gubernialnego miasta, po drugiej rozciąga się przemysłowe przedmieście. Radziecka zabudowa częściowo zatarła różnice między tymi obszarami, jednak nadal są one wyraźnie odczuwalne. Współczesna zabudowa Motowiłichy to chaotyczne połączenie drewnianych domów, zabytków konstruktywizmu i bloków z wielkiej płyty wzdłuż ulicy Uralskiej – wschodniego przedłużenia ulicy Lenina. Całość znajduje się na wzgórzu, a u jego podnóża rozciąga się ogromny Motowiłiński Zakład, z dziesiątkami przedrewolucyjnych budynków, hałasem maszyn i przemysłową atmosferą. Kilka kilometrów dalej droga schodzi w dół do zakładu (tu ulica Uralska przechodzi w ulicę Swerdłowa, a następnie w ulicę 1905 roku), prowadząc do niewielkiej dzielnicy niskiej zabudowy – tzw. starej Motowiłichy. Przypomina ona małe, prowincjonalne miasteczko na peryferiach Kraju Permskiego. Znajdują się tu: muzeum zakładu z ekspozycją uzbrojenia, tama fabrycznego stawu oraz na wzgórzu pomnik bohaterów rewolucji 1905 roku. Kontrast z centrum Permu jest bardzo wyraźny, jednak bez wizyty w Motowiłice obraz miasta i jego historii pozostaje niepełny. Dojazd: najlepiej tramwajami (nr 4, 8, 11) do pętli „mikrodzielnica Wisim”, która znajduje się kilkaset metrów od tamy i fabrycznego stawu. Górne kwartały Motowiłichy można oglądać z tramwaju, choć spacer również jest interesujący. Do Motowiłichy dojeżdża też kolej miejska. W górnej części Motowiłichy uwagę przyciągają zabytki konstruktywizmu – fabrika-kuchnia (ul. Uralska 85), szczęśliwie przekształcona w centrum handlowe; budynek technikum mechanicznego naprzeciwko (ul. Uralska 85) oraz położona na uboczu, dziś niemal zrujnowana przychodnia (ul. Lebiediewa 11). Na wschód od fabryki-kuchni, między ulicami Robotnic i Industrializacji (warto zwrócić uwagę na te nazwy!), znajduje się kwartał typowej zabudowy socjalistycznego miasta z początku lat 30. XX wieku. Jeszcze dalej na wschód pojawiają się drewniane domy (dobrze widoczne z tramwaju). W tej okolicy można również znaleźć malowniczą przedrewolucyjną wieżę ciśnień (ul. Anriego Barbusa 54) oraz stary szpital (ul. Graczowa 12). === Na południe od centrum === Prospekt Komsomolski, z wszechobecnym bulwarem biegnącym przez środek, ciągnie się daleko na południe, sięgając samych obrzeży. Wzdłuż alei znajdują się nowoczesne rzeźby i osobliwe powojenne budynki. 2 Skwer Motorowców, al. Komsomolski / ul. Czkałowa. Aleja Komsomolska kończy się przy bramie Permskich Zakładów Silnikowych, jednego z najważniejszych w Rosji producentów silników lotniczych. Zestaw popiersi w skwerze ma wyraźny wydźwięk polityczny: dwóch konstruktorów (A.D. Szwecow i P.S. Sołowjow) zestawiono z trzema działaczami państwowymi (Ordżonikidze, Swerdłow oraz A.G. Sołdatow, który nadzorował ewakuację zakładów zbrojeniowych na Ural). W centrum kompozycji znajduje się myśliwiec MiG-31, który latał na silnikach produkowanych w Permie. === Muzea === == Aktywny wypoczynek == Można chodzić po muzeach, spacerować po parkach, a także wybrać się do Ust’-Kaczki — ośrodka leczniczego niedaleko Permu. Powietrze jest tu świeże, uralskie, a zimą temperatury spadają do −30°C. To raj dla cudzoziemców i mieszkańców południa Rosji, którzy chcą poznać prawdziwe rosyjskie mrozy. === Parki === 3 Park im. Gorkiego, ul. Sybirskaja 49, 🕑 09:00–23:00; atrakcje: 11:00–22:00 (strefa dla dzieci działa tylko pt–nd i zamykana jest godzinę wcześniej), 💰 wstęp bezpłatny. Niewielki regularny park w centrum miasta, założony jeszcze na początku XIX wieku, dawny ogród miejski. Najważniejszą atrakcją jest historyczna rotunda z 1824 roku, zaprojektowana przez architekta I.I. Swiazjewa. W parku można również zobaczyć współczesne rzeźby oraz skorzystać z klasycznych atrakcji rozrywkowych, w tym diabelskiego młyna. Park oficjalnie zamykany jest na noc, choć w sezonie letnim bramy czasem pozostają otwarte. 4 Rajski Ogród, pl. Powstania (ul. 1905 roku), 🕑 całodobowo. Ogród w dzielnicy Motowiłicha został założony pod koniec XIX wieku na terenie nieczynnej huty miedzi. W czasach radzieckich nosił nazwę parku im. Siewierdłowa, a obecnie powrócił do swojej historycznej nazwy. W latach 2009–2010 przeszedł gruntowną rewitalizację. Obejmuje kanał (uregulowany odcinek rzeki Motowiłiha), tamę oraz staw motowiłiński. Po renowacji park zyskał także rotundę (współczesną, mniejszą wersję konstrukcji Swiazjewa) oraz sympatyczny pomnik psa-nurka. Według legendy pies miał uratować tonącego człowieka w stawie, jednak w rzeczywistości rzeźba została wykonana na zamówienie mieszkanki miasta ku pamięci jej zmarłego męża – znanego permskiego kynologa. === Rozrywka === 1 Wycieczka do fabryki słodyczy, ul. Niekrasowa 35, ☎ +7 (342) 276-54-34, 🕑 pn–pt 8:30–17:00. Permska fabryka słodyczy określa się jako najstarsza na Uralu i Syberii, wywodząc swoją historię od założonej w 1892 roku „konfektorni” kupca Sudopłatowa. Od tamtego czasu zakład był kilkukrotnie zamykany i przekształcany, dlatego nie zachowały się tu żadne szczególnie historyczne elementy, jednak samo zwiedzanie produkcji jest możliwe. Wycieczki organizowane są dla grup liczących 20–40 osób, po wcześniejszej rezerwacji. Zaleca się zabranie zmiennego obuwia oraz wody do popijania podczas degustacji czekolady. 2 Permski Teatr Opery i Baletu, ul. Pietropawłowska 25a, ☏ +7 342 212-30-87. Jeden z najstarszych i znanych teatrów operowych i baletowych w Rosji, oferuje wydarzenia operowe i baletowe na wysokim poziomie. 3 Olympia Swimming Pool & Spa, ul. Mira, 41, ☏ +7 342 2567892. Czysty, nowoczesny i duży basen (50x25m) z trampoliną Basen 75 minut wejścia: od 500 руб == Praca == Perm jest jednym z największych ośrodków przemysłowych w kraju. Przemysł rozwija się głównie na obrzeżach miasta, szczególnie przodują w tym dwie dzielnice: Ordżonikidżewski rejon (Орджоникидзевский район) i Industrialny rejon (Индустриальный район). Spośród największych przedsiębiorstw zlokalizowanych w Permie warto wymienić: oddziały Łukoilu i Gazpromu, Morion (producenta oraz właściciela ośrodków badawczych ds. telekomunikacji), Fabryka Słodyczy Kamskaya (własność Nestlé), Sibur-Chimprom (przemysł petrochemiczny), PNPPK (produkcja oprzyrządowania samolotów i systemów nawigacji). Regionalne oddziały w mieście posiadają także największe krajowe banki, firmy maklerskie czy firmy inwestycyjne. Średnia wypłata wśród ludności Permu w roku 2020 wyniosła 40 tysięcy rubli. Największy wzrost odnotowało wtedy górnictwo, telekomunikacja i branża bankowości. Zarobki mieszkańców regionu wahają się w przedziale 25 - 55 tysięcy rubli, co odpowiada około 1400 - 4200 złotych. == Nauka == Perm jest dużym ośrodkiem naukowym, w którym koncentruje się wiele instytutów Oddziału Uralskiego Rosyjskiej Akademii Nauk, dziesiątki instytutów badawczych i projektowych, siedem instytucji szkolnictwa wyższego prowadzących różnorodne badania naukowe na tematy stosowane i podstawowe. Niektóre organizacje naukowe są zjednoczone w Perm Scientific Center of the Ural Branch of the Russian Academy of Sciences. == Zakupy == Wraz z szybkim rozwojem miasta, nowe centra handlowe pojawiają się wszędzie. Zdecydowanie warto zobaczyć zawsze zatłoczony Bazar Centralny, z niezliczoną ilością kiosków i straganów, a także ogromnymi halami targowymi. Bazar znajduje się naprzeciwko dworca autobusowego, na samym początku alei Kosmonautowa. W Permie znajduje się również targ chiński, na którym sprzedaje się głównie odzież. 1 TSUM (Centralny Dom Towarowy) pr. Komsomolski 21 (róg ul. Lenina) 🕑 10:00–21:00. Główny permski dom towarowy niewiele zmienił się od czasów radzieckich. Mieszczą się tu różne sklepy – od butików po bardziej codzienne punkty handlowe. Na parterze znajduje się supermarket „Semeja” (8:00–23:00), a na najwyższym piętrze działa kawiarnia. 2 Centralny rynek (TK „Centralny”) pl. Kołchozna. 🕑 8:00–18:00 (nieczynny w poniedziałki). Rynek, tradycyjnie nazywany „kołchoźnym”, przekształcił się w ogromną przestrzeń handlową, gdzie sprzedaje się niemal wszystko. Miejsce jest głośne, chaotyczne i raczej mało przyjemne. 3 Bukinista, ul. Popowa 57 (niedaleko Esplanady) 🕑 10:00–21:00. Duży antykwariat, w którym można znaleźć wiele książek, w tym dość rzadkich, w bardzo przystępnych cenach. Центральный универмаг Мотовилихи (Central Mall Motowiliha) - Ul. 1905 Goda 18A - niewielkie centrum handlowe z supermarketem, salą zabaw i wieloma małymi butikami. W pobliżu przystanek tramwajowy i muzeum wyposażenia wojska rosyjskiego (Музей Мотовилихинских заводов). 4 Аврора (Awrora) - Ul. Stachanowskaja 40A - spory dom targowy, przy granicy miasta. Duży wybór produktów zarówno w samym budynku, jak i sąsiednich pomniejszych. W promieniu kilkuset metrów 3 przystanki autobusowe, duże rondo, park, poczta oraz kilka lokali typu fast food. 5 Домино (Domino) - Ul. Kujbyszewa 85A - mała galeria ze sklepem spożywczym, kafeterią, dużym wyborem AGD i odzieży. Niedaleko znajduje się Wieża Śmierci. 6 Centrum Handlowe Semya (Rodzinne), ul. Rewolucji, 13. 10:00-północ. Zawiera kino i mnóstwo rozrywek dla dzieci. edytować 7 Iceberg, ul. Popova, 16. 10:00-21:00. 60 sklepów z odzieżą, elektroniką i salonem kosmetycznym. Tczemlyanika, aleja Parkovy, 17. 10:00-21:00. Duże centrum rabatowe. == Gastronomia == W Permie nie ma wyraźnie wydzielonej „dzielnicy restauracyjnej” – gastronomia jest rozproszona po całym centrum. Na alei Komsomolskiej i ulicy Lenina znajdzie się wiele lokali na każdy gust. Oprócz zwykłych kawiarni i restauracji w mieście działa też dużo piekarni-bulangerii, szczególnie sieć „Chlebnica”. Permskie piekarnie starają się łączyć najlepsze wypieki z regionów Prikamja: ogólnorosyjskie (pierogi/pierożki), uralskie (szangi), tatarskie (eleš, czebureki „ećpoczmaki”) oraz udmurckie (perepiecz). Jakość bywa jednak gorsza niż w miejscach pochodzenia tych potraw. Mimo to każda permska piekarnia nadaje się do szybkiej przekąski – są tam herbata i zwykle kilka stolików, choć kawy z ekspresu zazwyczaj się nie znajdzie. Sprzedaje się też okrągłe placki, które nie dorównują tatarskim oryginałom, ale są całkiem jadalne. Jednym z lokalnych specjałów są posiunczyki – smażone w oleju pierożki wielkości mniej więcej uszek/pierożków, z nadzieniem przypominającym czebureki. W idealnej wersji powinny „pryskać sokiem” (stąd nazwa), ale dziś takie spotyka się rzadko. W gastronomii zazwyczaj są raczej suche i średnio smaczne. Niektóre piekarnie otwierają się już o 7:00, natomiast kawiarnie – poza nielicznymi całodobowymi – zaczynają działać dopiero około 8:00. === Oszczędnie === Naleśnikarnia „Skoworodka”. Lokalna wersja naleśników typu fast food, oferująca również zupy, sałatki i owsiankę. Samoobsługa, sztućce bez plastiku. W mieście jest ponad dziesięć lokali, ale tylko kilka w centrum. Ceny: 100–150 rubli za porcję. 1 ul. Gazety Zvezda 12 (centrum miasta). 🕑 9:00–21:00. 2 ul. Pietropawłowska 57 (centrum miasta). 🕑 9:00–21:00. 3 ProTesto Pancake House, ul. Goda 1905, 3 (Motowilicha). 🕑 10:00–21:00. Naleśniki i pierogi: 100–150 ₽. Nowoczesne podejście do fast foodu, serwujące naleśniki i pierogi pod prostym hasłem „smażymy i gotujemy”. Tace i samoobsługa, ale wciąż porządna zastawa stołowa i przyjemne wnętrze. Najlepsze miejsce do jedzenia w tej części Motowilichy. 4 Kantyna „Rossijanka”, ul. Lenina 74 (Esplanada). 🕑 10:00–20:00. Typowa kantyna, która istniała w tym miejscu od czasów radzieckich i od tamtej pory praktycznie nie uległa zmianie. === Umiarkowanie === 5 Grill-bar „Wiechotka”, ul. Katarzyny 88, 🕑 12:00–24:00, 💰 dania gorące: od 300 ₽. „Wiechotką” na Uralu i Syberii nazywa się myjkę (gąbkę do kąpieli), ale w lokalu takich „wiechotek” oczywiście nie ma – za to jest wszystko inne: oryginalny wystrój, nieformalny opis miejskich atrakcji, tradycyjne permskie potrawy oraz menu z dużą dawką humoru. Dobre posiunczyki i szangi. Wieczorami odbywają się koncerty. 6 Pierogarnia nr 2 ul. Lenina 47 (ścisłe centrum) 🕑 11:00–2:00, 💰 porcja pierogów: od 250 ₽. Przytulne miejsce z lampami stojącymi i półkami z książkami. Przy odpowiednim nastawieniu można czerpać przyjemność także z eklektycznego, nieco chaotycznego wystroju, który miesza style i epoki – centralna permska kawiarnia próbowała zadowolić wszystkich, przez co nie zachowała jednolitej koncepcji. Jedzenie jest dobrej jakości – nie tylko pierogi, ale też szeroki wybór dań. Obsługa jest poprawna i nienarzucająca się. 7 Kawiarnia-muzeum „Permska kuchnia”, ul. Gaziety Zwiezda 75, ☎ 244-13-55, 🕑 9:00–23:00, 💰 dania gorące: od 400 ₽. Oddalone od centrum miejsce dla tych, którzy szukają lokalnej egzotyki, ale są już zmęczeni zwykłymi posiunczykami. Koncepcję stworzył radziecki kucharz-etnograf Siergiej Subotin. Restauracja serwuje dania oparte na recepturach ludów Prikamja (głównie Komi-Permiaków i Mansów) – czyli kuchnię północną, w której charakterystyczne jest szerokie wykorzystanie jagód oraz „pisti” – młodych pędów skrzypu. Jedzenie jest specyficzne i nie dla każdego, ale bardzo autentyczne – „do szpiku kości”. 8 Czeska restauracja „Zlata Husa”, ul. Borczaninowa 12, ☎ 238-36-42, 🕑 12:00–24:00, 💰 średni rachunek: 1000 ₽. Duża restauracja niedaleko centrum z letnim ogródkiem, odpowiednia zarówno dla grup znajomych, jak i rodzinnych obiadów. Menu stylizowane na czeskie, choć w dużej mierze pozostaje dość klasyczne. Wyróżnia się bogaty wybór piwa oraz możliwość zamawiania zestawów degustacyjnych. 9 Stary Ceglany Zaułek (Staro-Kirpicznyj pereułok), ul. Lenina 42. Popularne miejsce wśród lokalnych hipsterów i osób, które chciałyby nimi być. Tzw. art-klaster „Stary Ceglany Zaułek” nie jest łatwy do znalezienia – trzeba wejść przez bramę i przejść na podwórze od strony ulicy Lenina. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że za przejściem nie może być nic poza niepewnymi przygodami, ale w środku znajduje się spokojny, klimatyczny kompleks połączonych dziedzińców z nowoczesnym wystrojem, pracowniami, zakamarkami i zmieniającymi się barami oraz kawiarniami. To dobre miejsce, by usiąść, porozmawiać o wrażeniach z miasta i zobaczyć „odwrotną stronę” współczesnego Permu. W weekendowe wieczory znalezienie wolnego miejsca jest tu jednak bardzo trudne i wymaga rezerwacji. === Ekskluzywnie === 10 Restauracja „Zlatibor”, ul. Pierska 200 (obok Cerkwi Wniebowstąpienia), 🕑 pn–sb 12:00–24:00, nd 12:00–23:00, 💰 dania gorące: od 500 ₽. Serbscy kelnerzy i autentyczna kuchnia bałkańska. Niezbyt tanio, ale na tle przeciętnej serbskiej restauracji w Rosji oferta jest bardzo różnorodna. 11 Kawiarnia „Meduza”, ul. Lenina 64, ☎ 203-54-64. 🕑 12:00–24:00. Restauracja kuchni śródziemnomorskiej, specjalizująca się w daniach z owoców morza – co na oddalonym od morza Uralu zawsze oznacza wyższe ceny. Menu nie jest przesadnie rozbudowane, ale znajdziemy tu zarówno ośmiornice, ostrygi, węgorze, kraby kamczackie, przegrzebki i inne ryby, jak i klasyczne rolki „Philadelphia”. Warto podejść do tego ze spokojem – w końcu to rosyjska prowincja, a nie Lazurowe Wybrzeże. 12 Kawiarnia „Czaika ZaZa”, ul. Monastyrska 2 (przy dawnym dworcu rzecznym), ☎ 214-14-44, 🕑 12:00–24:00. Dla mieszkańców Permu regularne wizyty w tym miejscu są oznaką prestiżu, a jednorazowe – sposobem na efektowne „zrobienie wrażenia”. Kawiarnia znajduje się na malowniczym brzegu Kamy i latem oferuje taras z widokiem na rzekę, most Komunalny i światła nabrzeża. To miejsce, gdzie można spędzić wieczór przy winie i kolacji, obserwując wielką rzekę, przepływające statki i mewy – z perspektywą rozciągającego się na horyzoncie miasta. == Życie nocne == W mieście znajduje się wiele kawiarni, wszystkie serwujące specjały kulinarne. Jednym z najpopularniejszych barów jest sieć Coffee City (Кофе Сити). 1 Augustine, Komsomolskij Prospekt 32, ☏ +7 342 212-75-04. Browar z bawarskim jedzeniem. 300-600 rubli. == Festiwale, imprezy == Арабеск (Arabiesk) - coroczny konkurs baletowy, trwający kilka dni. Międzynarodowy Festiwal Filmów Dokumentalnych Flahertiana - organizowany we wrześniu lub październiku. 4 Międzynarodowy Festiwal Diagilewa (Дягилевский фестиваль) - wydarzenie prezentuje różne gatunki i ruchy artystyczne, style i formaty. Muzyka antyczna, badania tendencji muzyki współczesnej, niezwykłe interpretacje obok występów akademickich. Po nocnych wydarzeniach odbywają się poranne koncerty. Festiwal trwa około dwóch tygodni i ma miejsce w różnych obiektach w mieście. Koszt wstępu wynosi od 500 do 10 000 rubli. Zaleca się zakup biletów z wyprzedzeniem, ponieważ bilety na najpopularniejsze spektakle mogą zostać wyprzedane pierwszego dnia od uruchomienia sprzedaży. Białe Noce w Permie. Codzienne spektakle w czerwcu. Festiwal Śniegu, Lód i Ogień (Park Gorkiego/Park Rozrywki Gorkiego na Prospekcie Komsomolskim). W ramach festiwalu odbywa się międzynarodowy konkurs rzeźb lodowych i śnieżnych, w którym rywalizują zespoły z całego świata. Luty. == Noclegi == === Oszczędnie === 1 Hostel P (Хостел П), ul. Lenina 67 (w centrum miasta), ☏ +7 342 214-78-47. Hostel oferuje pralnię, pokój wypoczynkowy, kuchnię i przyjazną obsługę. Cena za pokój wieloosobowy: 400-1500 руб. === Umiarkowanie === 2 Amaks Premier (Hotel Amaks), ul. Monastyrskaja 43, ☏ +7 342 220-60-60, +7 342 212-24-94, +7 342 220-60-94, info@amaks.perm.ru. 163 pokoje. Personel posługuje się wieloma językami obcymi, w tym angielskim, włoskim i francuskim. Bulwar Kama, centralna ulica handlowa Komsomolski Prospekt oraz Teatr Opery i Baletu „Czajkowski” znajdują się w odległości spaceru. W hotelu znajduje się duży bar/restauracja z niedrogim menu a la carte, obok nowoczesnej kręgielni. Mały basen z sauną/banią w piwnicy. Od 2600 rub. 3 Hotel Astor, ul. Petropavlovskaya 40, ☏ +7 342 212-2-212, rezerwacja@astorhotel.ru. Hotel trzygwiazdkowy z 17 pokojami. Singiel: od 3800 RUB; Podwójnie: od 4600 rub. Hotel Gabriel, Permskaya, 78a, ☏ +7 342 210-12-30. Singiel: od 3600 RUB; Podwójnie: od 5000 rub. Hilton Garden Inn Perm (Hotel Hilton Garden Inn Perm), 45B, Mira Street, ☏ +7 342 -227-67-87, faks: +7 (342)-227-67-87, hotel@hgip.ru. Od 4500 rub. Hotel New Star (Nowa Gwiazda), Gazety Zvezda (ul. Gazety Zvezda), 38-B (na wschód od stacji kolejowej Perm II), ☏ +7 342 -220-68-01, info@newstar.perm.ru. Ekskluzywny hotel. Ponieważ budynek jest jednym z najwyższych w okolicy, z najwyższych pięter roztacza się panoramiczny widok na panoramę Permu. Singiel: od 4500 RUB; Podwójnie: od 5500 rub. Prikamye Hotel (Hotel Prikamie), Komsomolskiy pr., 27 (obok hotelu Ural), ☏ +7 342 270-02-40, info@prikamie-hotel.ru. Chociaż hotel jest dość duży, ma niewiele udogodnień. 4 Ural (Hotel Ural), 58, ul. Lenina, ☏ +7 342 -218-62-20, faks: +7 (342) 236-34-54. Największy hotel w Permie. Oprócz szerokiego wyboru klas pokoi, hotel oferuje szeroką gamę udogodnień. Chociaż niektóre części hotelu zostały odnowione, nadal ma on szary, radziecki wygląd. 5 Holiday Inn Perm (Pearl), Gagarina Blvd. 65-A / ul. Gagarina, 65-A, ☏ +7 342 261-90-91. Budynek 10-piętrowy. Od 3500 rub. == Kontakt == == Bezpieczeństwo == Miasto nie należy do najniebezpieczniejszych, ale warto zachować podstawowe zasady zabezpieczenia się np. przed napaścią czy kradzieżą. Zaleca się omijanie ślepych uliczek, cmentarzy czy ciemnych parków nocą. Za dnia można paść ofiarą kradzieży kieszonkowych w miejscach tłocznych jak chińskie sklepy albo bazary. W przypadku nagłego wypadku czy zwykłej konsultacji można udać się do Szpitalu Klinicznego Kraju Permskiego (Пермская краевая клиническая больница), a w przypadku dzieci czy młodzieży do Szpitala Pediatrycznego nr.13 (Детская Больница № 13) przy ul. Lebiediewa 44. == Informacje turystyczne == Przygotuj się na chłodną pogodę od listopada do marca. Pomimo niskich temperatur na zewnątrz, prawie wszystkie pomieszczenia wewnętrzne i środki transportu publicznego są dobrze ogrzewane. == Gdzoie dalej == Kungur to kolejny przystanek Kolei Transsyberyjskiej jadącej na wschód, 50 km od Permu i słynie z Jaskiń Lodowych. Muzeum Khohlovka (Архитектурно-этнографический музей Хохловка), с. Хохловка, Пермский край (46 km na północ od Permu), ☏ +7 342 299-71-81. 10:00-18:00. Muzeum architektury drewnianej. Muzeum Gułagu w Perm-36, wieś Kutchino, obwód Czusowski (100 km na północny wschód od miasta Perm), ☏ +7 919-492-5756. 10:00-17:00. Obóz więzienny Perm-36 został zamknięty w 1988 roku, a później stał się jedynym prawdziwym muzeum Gułagu w Rosji. Znajduje się tu małe kino i kilka wystaw opisujących życie w strefie o zaostrzonym rygorze oraz w strefie leczenia specjalnego.