Bendery

Bendery (rosyjski: Бендеры; mołdawski: Bender lub Tighina) – to miasto w nieuznawanej republice Naddniestrza, na zachodnim lub prawym brzegu Dniestru. == Charakterystyka == Bendery położone są na prawym brzegu Dniestru w pobliżu starożytnej przeprawy, która przez cały czas była miejscem strategicznym i niespokojnym. Równie mało wiadomo o czasie powstania miasta, jak i o jego nazwie. Pierwsza pisemna wzmianka dotyczy 1408 roku w związku z punktem celnym państwa mołdawskiego. Niektórzy historycy przypisują laury założycieli Benderów Tatarom, którzy uciekli na te ziemie w XIV wieku, dlatego odnaleziona wraz z nią nazwa Tyagyanyakyach lub Tigina jest przypisywana tatarskiemu „księciu” lub nawet tyagyankyach ( „przejść za darmo”). Istnieje jednak wersja słowiańska oparta na współbrzmieniu ze słowami takimi jak „ściągacz” i „popychacz”, również kojarzonymi ze skrzyżowaniem. Tak czy inaczej, w 1538 księstwo mołdawskie zostało zdobyte przez Turków. Natychmiast organizują budowę twierdzy i nadają miastu nową nazwę Bender lub Bendery – toponim popularny na Bliskim Wschodzie, oznaczający miasto portowe. Bendery nie mają nic wspólnego z ukraińską postacią Stepanem Banderą, ale Ostap Bender jest związany z miastem tym, że pod koniec Złotego Cielca bezskutecznie próbował przekroczyć granicę rumuńską gdzieś w pobliżu. Nawet pod panowaniem Turków twierdza Bendery miała jakiś związek z historią Rosji. W 1709, po przegranej bitwie pod Połtawą, schronienie znalazł tu król szwedzki Karol XII i ukraiński hetman Mazepa, który zmarł w Benderach. Pod koniec XVIII wieku ukrywanie się tutaj stało się bezcelowe, ponieważ sama Rosja zaczęła zgłaszać roszczenia do Besarabii. W sumie twierdza Bendery została zdobyta trzykrotnie (wyróżnił się Kutuzow), aw 1812 miasto weszło w skład Imperium Rosyjskiego. Na zewnątrz twierdzy pojawiła się regularna zabudowa, zaczął rozwijać się przemysł; w 1870 roku Kolej przechodziła przez Bendery. Pod względem administracyjnym Bendery były wówczas miastem powiatowym prowincji besarabskiej z ośrodkiem w Kiszyniowie. W 1918 roku Rumunia zdobyła Besarabię, co przywróciło Benderom starą, wręcz przedturecką nazwę Tigina, która jest używana w Mołdawii do dziś, choć nieoficjalnie. Od 1940 (z przerwą na lata II Wojny Światowej) miasto było częścią ZSRR i ponownie nosiło nazwę Bendery. Planowano zmienić jego nazwę na całkowicie neutralny Dniestrowsk lub połączyć go z Tyraspolem pod wspólnym „znakiem” Suworowgrad, ale wszystko to pozostało na papierze. Ostatni tragiczny epizod miał miejsce w Benderach na początku 1992 roku. W tym czasie rządy Mołdawii i Naddniestrza, które chciały niepodległości, przez półtora roku wymieniały uprzejmości, m.in. w kwestii, kto powinien być właścicielem miasta. W końcu władze Mołdawii próbowały rozwiązać problem siłą, sprowadzając wojsko i urządzając prawdziwą wojnę, która trwała zaledwie cztery dni, ale pochłonęła setki istnień ludzkich, a ślady po kulach wciąż widać na ścianach domów. Zatrzymanie rozlewu krwi było możliwe tylko przy pomocy wojsk rosyjskich, które, nawiasem mówiąc, nadal stacjonują w Benderach. Punkty kontrolne z transporterami opancerzonymi w pobliżu mostu na Dniestrze oraz na „granicy” mołdawsko-nadniestrzańskiej przypominają, że kwestia Naddniestrza nie została ostatecznie rozwiązana. Teraz miasto jest całkowicie spokojne, a częściowo nawet zdemilitaryzowane: wojsko opuściło fortecę Bendery, pozostawiając ją turystom. Granica z Mołdawią znajduje się na terenie miasta, ale i to praktycznie nie jest odczuwalne - jeśli pojedziesz w tamtą stronę, twoje dokumenty zostaną po prostu sprawdzone. Jednocześnie w mieście praktycznie nie ma turystów; w najlepszym razie ktoś odwiedzi twierdzę w drodze do Tyraspola. Tymczasem centrum Bender jest, wraz z Izmaiłem, najlepiej zachowanym starym besarabskim miastem, różniącym się od historycznej części Kiszyniowa, a jeszcze bardziej niepodobnym do tego, co zobaczysz w innych częściach Mołdawii. Na zwiedzanie Benderów warto poświęcić co najmniej pół dnia: twierdza, środowisko miejskie i muzea są tu interesujące. == Dojazd == Najwygodniej dostać się do Bender z Kiszyniowa. Jest też najbliższe lotnisko z regularnymi lotami. === Samolotem === Jedynym lotniskiem w Mołdawii, które obsługuje ruch lotniczy z Polski (Warszawy) jest 1 Port lotniczy Kiszyniów (IATA: KIV), a swoje loty oferują PLL LOT. === Koleją === Co drugi dzień kursuje pociąg Kiszyniów-Moskwa (formacja rosyjska), a nowy pociąg Kiszyniów-Odessa kursuje trzy dni w tygodniu: oba kursują na wschód przez Tyraspol. Również koleje mołdawskie raz dziennie pozwalają na kursowanie podmiejskim pociągom Kiszyniów-Bendery, ale ciągnie się to całe dwie godziny. Pociąg z Odessy pokonuje odległość z Benderów do Kiszyniowa w godzinę, a do Odessy w trzy godziny, co jest porównywalne z autobusami. 2 Bendery-1, na końcu ul. Siergieja Łaza (na zachód od centrum). Niegdyś dworzec centralny, który nie jest już wykorzystywany do ruchu pasażerskiego. Nadal warto zajrzeć do jego monumentalnego, powojennego gmachu (1953) – nie jest tak piękny jak dworzec w Kiszyniowie, ale mimo to całkiem dobrze oddaje cechy mołdawskiej wersji stalinowskiej architektury. 3 Bendery-2, ul. Titow (na północ od twierdzy). Stacja kolei naddniestrzańskiej, tutaj zatrzymują się te pociągi, które następnie jadą do Tyraspola lub z niego przyjeżdżają. 4 Bendery-3' (kilometr na północ od poprzedniego). Mołdawski dworzec kolejowy, terminal pociągu z Kiszyniowa. === Samochodem === Bendery leżą na magistrali Kiszyniów-Tyraspol-Odessa, 65 km od Kiszyniowa i 12 km od Tyraspola. Na południe lokalna droga prowadzi do mołdawskich Căușeni (25 km), skąd można następnie dojechać do Komratu lub do granicy z Ukrainą (Palanca). === Autobusem === Autobusy z Kiszyniowa z głównego dworca autobusowego kursują co 20-30 minut, autobusy Kiszyniów-Tyraspol są również odpowiednie dla Ciebie; trochę ponad godzinę w drodze. W kierunku Tyraspola najlepiej pojechać miejskim trolejbusem nr 19: jest to tańsze i czasem szybsze niż czekanie na autobus z Kiszyniowa. Istnieją bezpośrednie kursy z Bender do Dubossar i dalej na północ od Naddniestrza, a także w kierunku Gagauzji przez Căușeni. Bezpośrednie autobusy do Odessy kilka razy dziennie. 5 Dworzec autobusowy, na początku ulicy Sowieckiej (5-7 minut pieszo od Rynku Głównego). Budynek jest w całości zajęty przez sklep odzieżowy, kasa znajduje się na zewnątrz w pobliżu peronów. == Komunikacja == Bendery to jedno z nielicznych miejsc w Europie, gdzie na wszystkich głównych trasach kursują nie autobusy, a trolejbusy. To, co czyni miasto wyjątkowym, to fakt, że lokalna sieć trolejbusowa pojawiła się po rozpadzie ZSRR: w 1993 uruchomiono 19. trolejbus z Tyraspola, a od 1994 Bendery dysponują własnym trolejbusem, którego sieć konsekwentnie się rozbudowuje. W rejonie centralnego placu krzyżuje się 6 tras miejskich - 6 przystanek Rynek Główny / ulica Lazo. Tu znajduje się pętla trolejbusów nr 19/19a jadących do Tyraspola. Prawie wszystkie trolejbusy zostały podarowane (wycofane z eksploatacji) przez Moskwę, Mińsk i inne miasta przyjazne Naddniestrztu, dzięki czemu w Benderach powstał prawie muzealny park trolejbusowy, rozcieńczony nowoczesnymi samochodami jadącymi na 19. trasie. W mieście kursują minibusy i dwie trasy „pełnowymiarowych” autobusów, choć jazda trolejbusem jest oczywiście o wiele ciekawsza. Trasy są na stronie eway.md. Godziny kursowania: od 6:00 do 22:00. Bilety: 2,50 rub. PMR w trolejbusach i 4 ruble. PMR w minibusach / autobusach. W trolejbusie do Tyraspola 19 bilet kosztuje 3 ruble. PMR (2019). W Benderach najprawdopodobniej nie będziesz potrzebować taksówki: miasto jest małe, a transport publiczny kursuje regularnie. Ale jeśli nagle tego potrzebujesz, możesz skorzystać ze wspólnej usługi naddniestrzańskiej 15-17, która ma własną aplikację mobilną z możliwością składania zamówień przez Internet. == Warto zobaczyć == Na liście zabytków Benderów zabytki są zwykle na pierwszym miejscu. Poświęcone są wszystkim wzlotom i upadkom lokalnej historii, od powstań rewolucyjnych po konflikt naddniestrzański, ale miasto jest interesujące nie tylko (a nawet nie tak bardzo) z tego powodu. Od Kiszyniowa, Tyraspola i całej reszty różni się dobrze zachowaną, wyraźnie besarabską zabudową z początku XX wieku z parterowymi domami i zatopionymi w zieleni ulicami. Najładniejsze dzielnice znajdują się na południe i zachód od centralnego Placu Wyzwolenia i rozciągają się odpowiednio do ulicy Cavriago i linii kolejowej. Nie przegap budynków z czasów sowieckich wokół tego samego centralnego placu: w przeciwieństwie do Tyraspola, gdzie zostały otynkowane, aby nadać im typowy wygląd, w Benderach prawie wszystkie domy zachowały fakturę beżowej cegły, podkreślając cechy narodowe w lokalnej różnorodności powojennej architektury stalinowskiej. === Centrum === === Nabrzeże === === Za torami kolejowymi = === === Muzea === == Rozrywka == 1 Kino im. Gorkiego, ul. Lenina 10 (naprzeciwko parku im. Lenina). ✉ ☎ +373 (552) 2-10-19, +373 (552) 2-25-44. Jedyne kino w mieście składa się z dwóch sal, które przewidziano na 167 miejsc; jest 3D. Dobre recenzje, filmy są wyświetlane w języku rosyjskim. == Praca == == Nauka == == Zakupy == Walutą Naddniestrza są ruble PMR, które są w obiegu tylko na terenie republiki. Zagraniczne karty bankowe nie działają. Kantory znajdują się w całym mieście, w tym w pobliżu dworca autobusowego, i są otwarte siedem dni w tygodniu od rana do wieczora, ale nie przez całą dobę. Jeśli potrzebujesz zmienić walutę w nocy, możesz to zrobić tylko w Tyraspolu, chociaż tam będzie kilka opcji. 1 Rynek Centralny, ul. Siergieja Łaza (naprzeciwko katedry). 🕑 6:00–19:00. Zwykły besarabski rynek jest hałaśliwy i kolorowy. Wiele lokalnych produktów w sezonie. 2 Supermarket Szeryf, ul. Suworowa, 28 (obok centralnego placu). 🕑 8:00–22:00. == Gastronomia == Wszystkie punkty gastronomiczne znajdują się w Benderach, a nie na centralnym placu lub w pobliżu. 1 Bistro Eszka, ul. Lazo. 🕑 8:00–20:00. Klasyczna restauracja w pobliżu centralnego rynku. Plastikowe tace, ale dobry wybór zup i dań na ciepło. 2 La Placinte, ul. Suworow, 57/3. 🕑 10:00–3:00. Gorące: 60-100 rubli. PMR. Sieciowa restauracja kuchni mołdawskiej z szeroką gamą tradycyjnych potraw. Dobre jedzenie i niesamowicie powolna obsługa. == Życie nocne == 1 Klub nocny Equator, ul. Kalinina, 11. 🕑 21:00–5:00. == Imprezy == == Noclegi == 1 Hotel Stary Bender, ul. Gorkiego 12a (w pobliżu parku imienia Gorkiego). ✉ ☎ +373 (552) 2-00-20, +373 (552) 2-02-58. Pokój dwuosobowy: od 600 rubli. PMR. Wbrew nazwie jest to nowy i dość nowoczesny hotel, choć tanie pokoje mają udogodnienia na bloku. Dobre recenzje, można zarezerwować online. == Kontakt == W Benderach, podobnie jak w innych miejscach w Naddniestrza, działa lokalny Interdnestrkom IDC, którego standard nie pozwala na połączenie się z siecią zagraniczną kartą SIM, ale sygnały mołdawskich operatorów są doskonale odbierane, więc nie będzie problemy z komunikacją komórkową. Niektóre kawiarnie mają Wi-Fi. == Bezpieczeństwo == Bendery to ciche i spokojne miasto, w którym ryzyko wpadnięcia na towarzystwo bezczynnej młodzieży jest znacznie mniejsze niż w Tyraspolu. Jednak nie należy chodzić w ciemności, ponieważ wiele ulic nie ma normalnego oświetlenia. Mimo bliskości granicy w mieście jest mało policji, która nie jest zainteresowana turystami. Wszędzie można spacerować i robić zdjęcia, z wyjątkiem posterunków rosyjskich sił pokojowych: istnieje rodzaj strefy zakazanej, ogólnie zamkniętej dla wszystkich. W kierunku Mołdawii znajdują się trzy punkty kontrolne: autostrada do Kiszyniowa, droga na południe do Căușeni i ulica Engelsa do wsi Varnitsy, która od północy sąsiaduje z Benderami. W innych miejscach lepiej nie przekraczać granicy, by później nie mieć problemów z władzami zarówno Mołdawii, jak i Naddniestrza. == Informacje turystyczne == == Gdzie dalej == Wycieczkę do Benderów wygodnie jest połączyć z wizytą w Tyraspolu. Pod względem historycznym nie jest już tak ciekawie, ale za to jest więcej infrastruktury i wszelkiego rodzaju rozrywek (w końcu stolica!) Do Tyraspola można jechać główną autostradą, ale można też jechać prawym brzegiem Dniestru przez Kiczkany, gdzie znajduje się główny klasztor prawosławny w Naddniestrzu z kilkoma ciekawymi świątyniami (minibusy kursują nawet z Bender do Kiczkany). Poruszając się w innym kierunku, nieuchronnie trafisz na terytorium Mołdawii. Jeśli nie wrócisz do Kiszyniowa, możesz wybrać się np. do Căușeni – nudnego miasteczka z na wpół podziemnym kościołem z czasów tureckich.