Dania

Dania (duń. Danmark) – państwo w Europie Północnej, graniczące od południa z Niemcami, a przez cieśninę Sund sąsiaduje ze Szwecją. 5 Dania 9,22 Demokracja pełna Monarchia konstytucyjna i demokracja parlamentarna, unikameralizm == Charakterystyka == === Geografia === Powierzchnia Danii jest nizinna, o rzeźbie lodowcowej, ukształtowanej w plejstocenie; zachodnia część Jutlandii – równinna (obszary sandrowe) z pasmem nadmorskich wzniesień wydmowych i licznymi przybrzeżnymi jeziorami (największe Ringkobing Fjord, Nissum Fjord). Na terenie kraju znajduje się wiele jezior. Północna część Półwyspu Jutlandzkiego (wyspa Nordjylland) jest oddzielona cieśniną Limfjorden. Wschodnia Jutlandia oraz wyspy mają młodą rzeźbę polodowcową, wzgórza moren czołowych przekraczają 100 m wys., a na najwyższym wzniesieniu Jutlandii – Yding Skovhoj – 173 m. Linia brzegowa wybrzeży wschodnich dobrze rozwinięta, zachodnich i północno-zachodnich – powyżej półwysep Djursland – wyrównana, wzdłuż południowo-wschodnich wybrzeży Danii ciągnie się pas piaszczystych płycizn przybrzeżnych, tzw. wattów, zalewanych 2 razy dziennie przypływami. Rzeki są krótkie i zasobne w wodę, ale nie mają znaczenia gospodarczego. Najdłuższa – Gudena (158 km). Gleby Danii są w większości nieurodzajne i wymagają zabiegów agrotechnicznych oraz melioracji. W krajobrazie dominują obszary użytkowane rolniczo. === Roślinność === Naturalna roślinność zachowana tylko w rezerwatach. W zachodniej Jutlandii występują rozległe wrzosowiska i torfowiska. Złoża torfu są eksploatowane na opał. Lasy zajmują ok. 11% powierzchni Danii, są to lasy głównie wtórne – dębowe lub dębowo-brzozowe, a na wyspach – bukowe. Różnymi formami ochrony objęto 1/3 terytorium kraju, a 5% pow. kraju stanowią rezerwaty; dąży się do zwiększenia wykorzystania materiałów pochodzących z odzysku i większej ekologizacji rolnictwa. === Klimat === Klimat jest umiarkowany ciepły, morski. Średnia temperatura w lutym od 0°C do –1°C, w lipcu 15–17°C. Roczna suma opadów od ok. 600 mm na wschodzie do ok. 800 mm na południowym zachodzie; częste są wiatry z kierunków zachodnich, dni bezwietrznych jest niewiele. === Historia === Na obszarze Półwyspu Jutlandzkiego zamieszkiwali Germanowie, a następnie Anglowie, Jutowie i Sasi. W V i VI wieku napłynęli z południa Skandynawii Duńczycy, którzy stanowili szczep północnego odłamu ludów germańskich, znanych później jako Normanowie. Nazwa kraju – Danmark (Las Danów) pochodzi od nazwy plemiennej Danów i występujących tu rozległych obszarów leśnych. W IX–X wieku miały miejsce zjednoczenie państwa duńskiego oraz jego chrystianizacja. Przodkowie Duńczyków stworzyli potężne państwo. Objęli swoimi wpływami całe Morze Bałtyckie, walczyli nawet na Łotwie. W 1066 roku zdobyli Anglię i tworzyli wspólne królestwo. Stąd w Hamlecie słowa: „Źle się dzieje w państwie duńskim”. Teraz są małym państwem z pięcioma milionami obywateli. Potęgą lądową Dania przestała być na skutek wojen ze Szwecją, a morską przez konflikt z Napoleonem. === Polityka === Dania jest monarchią konstytucyjną – głową państwa jest królowa Małgorzata II. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament noszący nazwę Folketing (179 deputowanych) wybierany na 4-letnią kadencję. Dania jest najstarszą europejską monarchią z zachowaną ciągłością dziedzicznej władzy monarszej. Obecnie na tronie duńskim zasiada królowa Małgorzata II, córka Fryderyka IX i królowej Ingrid, z dynastii oldenburskiej, linii Sonderburg-Glücksburg, zamężna z księciem Henrykiem. Następcą tronu jest starszy syn królowej, książę Fryderyk. Dania jest monarchią konstytucyjną od 5 czerwca 1849 roku. === Gospodarka === Dania to kraj rozwinięty, głównie przemysłowo-rolniczo. Dania, opierająca swoją produkcję przemysłowych w większości na surowcach importowanych, jest obecnie (m.in. dzięki wysokiej wydajności i niskim kosztom produkcji) eksporterem artykułów przemysłowych. Dania jest ważnym światowym producentem statków kontenerowych. Dania eksportuje maszyny i wyroby przemysłowe oraz artykuły rolno-spożywcze, m.in. mięso i wyroby mięsne, produkty mleczne, jaja, ryby, materiały i produkty chemiczne. Głównymi partnerami handlowymi Danii są kraje Unii Europejskiej, zwł. Niemcy, Szwecja, Wielka Brytania oraz Stany Zjednoczone i Norwegia. ==== Przemysł ==== W Danii eksploatuje się ropę naftową i gaz ziemny z bogatych złóż na szelfie Morza Północnego, poza tym węgiel brunatny oraz surowce ceramiczne i budowlane. Dobrze rozwinięte są także tradycyjne duńskie przemysły: spożywczy (zwłaszcza mięsny, rybny i owocowo-warzywny), piwowarski (Carlsberg, Tuborg), stoczniowy, specjalizujący się m.in. w produkcji statków motorowych i kontenerowców, oraz ceramiczny (gł. na wyspie Bornholm) i szklany, poza tym hutnictwo żelaza i aluminium oraz przemysł papierniczy. Wysoką jakość mają duńskie meble, odzież i zabawki (m.in. klocki lego). Największymi ośrodkami przemysłowymi są duże miasta portowe – Kopenhaga, Aalborg i Aarhus. ==== Rolnictwo ==== Rolnictwo Danii cechuje nowoczesność, duża wydajność i mechanizacja. Powszechny jest ruch spółdzielczy. Produkcja jest z nadwyżką 3-krotną i w dużej mierze w związku z tym towary rolne są eksportowane. Dania ma jeden z największych w świecie odsetków gruntów ornych i sadów – 63% powierzchni kraju. Uprawia się: jęczmień, pszenicę, żyto i owies, buraki cukrowe, ziemniaki. Rozwinięta jest hodowla: bydła, trzody chlewnej, i drobiu. Duże znaczenie ma rybołówstwo morskie. Największymi portami rybackimi są: Esbjerg, Skagen, Thyboron. Produkcja ogrodnicza koncentruje się wokół dużych miast – na Fionii, Zelandii. Lasy pokrywają 11% powierzchni kraju, a pozyskiwanie drewna zaspokaja 1/3 zapotrzebowania kraju. ==== Transport ==== Długość linii kolejowych wynosi 2,7 tys. km. Długość dróg kołowych 72,3 tys. km. System połączeń kolejowych i drogowych został scalony po otwarciu połączeń tunelowo-mostowych przez cieśninę Wielki Bełt (1998) i Sund do Szwecji (2000). W transporcie ważną rolę odgrywa żegluga morska. Nośność floty handlowej sięga 9,5 mln DWT (2005), przeważają masowce, kontenerowce i tankowce. Głównymi portami są Kopenhaga, Esbjerg, Arhus. Rozwinięta jest żegluga promowa między wyspami i Jutlandią oraz między Danią i Szwecją, Niemcami, Norwegią. Duże znaczenie w transporcie pasażerskim i towarowym ma lotnictwo – największym węzłem komunikacyjnym jest Kopenhaga. ==== Telekomunikacja ==== Dania ma bardzo dobrze rozwiniętą sieć telefoniczną, na 1000 mieszkańców przypadało 2002 – 689 aparatów telefonicznych telefonii stacjonarnej; w użytkowaniu jest 5,2 mln telefonów komórkowych. == Dojazd == === Samochodem === === Samolotem === Głównym portem lotniczym jest stolica kraju Kopenhaga i lotnisko Kastrup. Większe lotniska znajdują się także w Aarhus i Aalborg. === Statkiem === == Podział administracyjny == Znaczna część kraju (około 70%) położona jest na Półwyspie Jutlandzkim, natomiast reszta znajduje się na 443 wyspach, z czego tylko 76 jest zaludnionych. Do Danii należy również Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Zabudowa kraju zaskakuje prostotą i wygodą. Malownicze wioski, piękne, złote pola uprawne, zabytkowe miasteczka, w które wkomponowano nowoczesność nie burząc tradycji pielęgnowanej od wielu lat. W Danii obowiązuje podział administracyjny na 5 regionów: Region Stołeczny, Jutlandia Środkowa, Jutlandia Północna, Zelandia, Dania Południowa. Grenlandia i Wyspy Owcze wchodzą również w skład Królestwa Danii w ramach tzw. Rigsfællesskabet. Grenlandia jest największą wyspą świata z powierzchnią ponad 2 mln km². Jako ciekawostkę warto dodać, że Dania składa się z 406 wysp, z których część jest niezamieszkana. == Miasta == Według danych oficjalnych pochodzących ze stycznia 2017 roku Dania posiadała 75 miast o ludności przekraczającej 10 tys. mieszkańców (62 największe miasta, w latach 2012–2017 nie traciły mieszkańców). Dla porównania, 80 lat wcześniej takich miast istniało 48: 1 z ludnością ponad 500 tys., 1 z ludnością 100÷500 tys., 3 z ludnością 50÷100 tys., 7 z ludnością 20÷50 tys. i 36 z ludnością 10÷20 tys. Kopenhaga Aalborg Aarhus Esbjerg Helsingør Horsens Nuuk – stolica i największe miasto Grenlandii Odense == Ciekawe miejsca == === Obiekty z listy światowego dziedzictwa UNESCO === Fiord Ilulissat na Grenlandii Jelling – kurhany, kamienie runiczne i kościół Katedra w Roskilde Zamek Kronborg == Język == Językiem urzędowym jest duński. Język duński jest niepodobny do żadnego innego. Ciekawostką jest, że duńskie słowo „tak” oznacza po polsku „dziękuję”. Duńczycy mają także magiczne słowo „hygge”, które oznacza miłą i przytulną atmosferę (jest ono trudne do przetłumaczenia na język polski). == Zakupy == == Gastronomia == Gastronomia Danii charakteryzuje się połączeniem tradycyjnych smaków z nowoczesnym podejściem do gotowania. Dania duńskie często opierają się na świeżych składnikach, takich jak ryby, mięso, warzywa i zboża. Znane są z prostoty i wysokiej jakości produktów. Reprezentatywnym przykładem duńskiej kuchni jest „smørrebrød” – otwarte kanapki z różnorodnymi dodatkami. Dania nowoczesne często inspirowane są nordycką kuchnią, z naciskiem na sezonowość i lokalność składników. Dania słynie też z innowacji i kreatywności, co widać na przykładzie słynnej restauracji Noma, wielokrotnie nagradzanej jako jedna z najlepszych na świecie. Ogólnie, gastronomia w Danii łączy tradycję z nowoczesnością, promując zdrowe, smaczne i estetyczne potrawy. == Noclegi == == Bezpieczeństwo == Jest to kraj bezpieczny, gdzie wielką wagę przywiązuje się do ochrony środowiska naturalnego. Duńczycy sortują śmieci, a około 60 proc. odpadów podlega powtórnemu przetworzeniu. Od kilku lat zamiast elektrowni buduje się tu farmy wiatrowe (w 2002 r. w Danii utworzona została największa farma wiatrowa na świecie). == Kontakt == == Przedstawicielstwa dyplomatyczne == === Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Danii === Ambasada RP w Kopenhadze Adres: Richelieus Allé 12, DK-2900 Hellerup Telefon: +45 39 46 77 00 Fax: +45 39 46 77 66 Strona www: https://kopenhaga.msz.gov.pl/pl/ E-mail: copenhagen.info@msz.gov.pl === Przedstawicielstwa dyplomatyczne akredytowane w Polsce === Ambasada Danii w Warszawie ul. Marszałkowska 142, 00-061 Warszawa Telefon: +48 22 565 29 00 Fax: +48 22 565 29 70 Strona www: http://polen.um.dk E-mail: wawamb@um.dk