Erywań

Erywań (ormiański: Երեւան, Երևան) to stolica Republiki Armenii, jeden z trzech ośrodków Kaukazu Południowego. Mieszka w nim ponad milion osób (2022) – największa społeczność ormiańska na świecie. Centralny Erywań to prawdziwy klejnot wczesnoradzieckiej architektury. Zarysowując siatkę wokół kolistej drogi, kryje w sobie również wiele monumentalnych, modernistycznych i postmodernistycznych cudów, będących w większości efektem sowiecko-ormiańskiej hybrydyzacji. Już w czasach sowieckich Erywań zyskał przydomek Różowego Miasta, zarówno ze względu na kolor tufu używanego do budowy, jak i na ekstrawaganckiego ducha młodej ludności. == Dzielnice == Większość turystów w Erywaniu koncentruje się w centrum, które jest bardzo zwarte i łatwo dostępne pieszo, oferując niezliczone możliwości restauracji i rozrywki. Pozostała część miasta to głównie sypialnie lub dzielnice biznesowe, więc typowy turysta nie będzie miał wielkiej motywacji, by je opuszczać. Kentron, Centrum lub Śródmieście – to centralny Erywań, lokalnie znany jako Kentron lub po prostu Kaghak (co oznacza „miasto”). To serce Erywania, a właściwie Armenii. Chociaż architektura Kentron jest różnorodna, od Belle Epoque po radzieckie bloki z wielkiej płyty, zdecydowana większość centrum utrzymana jest w tradycji Beaux-Arts. Centrum miasta jest zgodne z planem Tamanyana zakładającym okrężny układ miasta z dwoma centralnymi punktami – okazałym Placem Republiki oraz bardziej elegancką i stonowaną dzielnicą operową (Opera, Plac Wolności i Park Jeziora Łabędziego). Obie dzielnice połączone są nowo wybudowaną, wyłącznie dla pieszych, Aleją Północną. Kentron jest również domem dla Uniwersyteckiego Miasta, gdzie kampusy Uniwersytetu Państwowego, Uniwersytetu Medycznego, Uniwersytetu Inżynieryjnego, Uniwersytetu Rolniczego, Uniwersytetu Ekonomicznego, Uniwersytetu Pedagogicznego i kilku innych uniwersytetów łączą się w jedną dużą całość. Praktycznie wszystkie muzea, hotele i popularne lokale gastronomiczne znajdują się w Kentron, więc większość turystów prawdopodobnie nie zapuści się dalej. Barekamutyun – Barekamutyun, co oznacza przyjaźń, to obszar wokół stacji metra o tej samej nazwie. W tym centrum znajduje się Hayastan Hanrakhanut (dom towarowy), który jest bardziej krytym bazarem niż prawdziwym domem towarowym. Centrum odchodzi w stronę ulic Kijowskiej i pobliskiej Komitas. Monument – ​​Na szczycie schodów Kaskadowych znajduje się majestatyczny pomnik zwycięstwa Związku Radzieckiego w II wojnie światowej. Bezpośrednio obok znajduje się Muzeum Cafesjiana, w którym znajduje się bogata kolekcja sztuki współczesnej, w tym prawdopodobnie najlepsza kolekcja szkła artystycznego na świecie. Za pomnikiem znajduje się Park Zwycięstwa, a okolica również znana jest jako Monument. Erebuni – W tej dzielnicy znajdują się ruiny twierdzy Erebuni, założonej w 782 roku p.n.e. przez króla Argisztiego. Znajduje się tu również imponujący, klasyczny radziecki dworzec główny ze słynnym posągiem Dawida Sasuntsiego, który dominuje nad placem dworcowym. Bangladesz – Nie mylić z krajem azjatyckim! Niewiele ma do zaoferowania turystom, jednak nazwa warta jest wyjaśnienia. W tamtym czasie była to jedna z najdalej położonych, nowo wybudowanych dzielnic Erywania i ze względu na odległość, miejscowi szybko zaczęli nazywać ją Bangladeszem, co przyjęło się do dziś. W tej dzielnicy znajduje się największy bazar na świeżym powietrzu w Erywaniu. Dzielnica Nor Nork to ostatni radziecki projekt rozbudowy mieszkaniowej Erywania. Składa się ona w całości ze standardowych bloków sowieckich. Jednak każdy turysta przejeżdża przez tę dzielnicę w drodze do „obowiązkowej” świątyni Garni i klasztoru Geghard (ponieważ autostrada w tym kierunku łączy się z główną aleją tej dzielnicy). Główną atrakcją tej dzielnicy jest pomnik Gaya (lub Hayka) Nahapeta, legendarnego założyciela narodu. Przedstawiany jest jako muskularny, półnagi mężczyzna z naciągniętym łukiem, jednak imię to nie ma nic wspólnego z homoseksualizmem (aby uniknąć tego ciekawego nieporozumienia, nazwę alei i pomnika najczęściej podaje się w formie zromanizowanej jako Guy). == Charakterystyka == Chociaż historia Erywania sięga twierdzy Erebuni, liczącej co najmniej 2800 lat, niewiele pozostało z dawnej osady, ocalając wykopaliska w przełomie rzeki Hrazdan, Erebuni, Karmir Berd i Awan. Stanowiska te zostały przebadane, a znalezione artefakty znajdują się dziś w muzeach. Erywań, położony w strategicznie ważnym miejscu, był nieustannym polem działań wojennych rywalizujących imperiów: osmańskiego, perskiego i rosyjskiego. Wielokrotnie był niszczony przez te wojny lub klęski żywiołowe (np. trzęsienie ziemi w XVII wieku niemal całkowicie zniszczyło miasto). Niewiele budynków dawnego Erywania przetrwało do czasów współczesnych. W momencie uzyskania przez Armenię niepodległości w 1918 roku, kiedy Erywań został stolicą niepodległej Armenii, Erywań liczył zaledwie 20 000 mieszkańców. Rozpoczęto zakrojoną na szeroką skalę zabudowę, która opierała się na bardziej holistycznym podejściu, zgodnie z nowym planem miasta opracowanym przez Aleksandra Tamaniana. Plan zakładał wyburzenie znacznej części istniejącego miasta na rzecz koncentrycznych kręgów, parków i wyższych budowli. Planował, że Erywań stanie się metropolią liczącą 200 000 mieszkańców. W czasach sowieckich Erywań przeszedł gruntowną przebudowę, zgodnie z planem architekta Aleksandra Tamaniana, który chciał stworzyć „miasto idealne” – neoklasycystyczne miasto z szerokimi alejami, przypominające Paryż, Wiedeń i Petersburg. Dzięki temu miasto jest łatwo dostępne pieszo i może poszczycić się bogatą ofertą parków, galerii, muzeów i innych instytucji publicznych. === Geografia === Erywań leży nad brzegiem rzeki Hrazdan, na wysokości prawie 1000 m n.p.m. Znajduje się w środkowo-zachodniej Armenii, niedaleko granicy z Turcją, na zboczach góry Ararat. === Ludzie === Erywań jest miastem bardzo jednorodnym etnicznie, choć istnieją tam niewielkie mniejszości jazydzkie i molokańskie (rosyjskie). Ponieważ sto lat temu miasto liczyło zaledwie 20 000 mieszkańców, zdecydowana większość Ormian to imigranci z całego świata. Z wiosek i miasteczek Armenii, z Tbilisi, które było centrum kultury wschodniej Ormian przed 1918 rokiem, z zachodniej Armenii, gdzie napływali ocaleni z ludobójstwa, a nawet z Bliskiego Wschodu i Europy w dużej fali imigracji po II wojnie światowej. Od czasu uzyskania niepodległości miasto stało się sercem całego świata ormiańskiego, ponieważ upadek podziałowych rządów komunistycznych pozwolił diasporze – liczniejszej niż sama populacja Armenii – uznać je za swoje. === Religia === Wielu odwiedzających będzie zaskoczonych, dowiadując się, że Armenia to nie tylko odprysk chrześcijaństwa na Kaukazie, ale pierwszy kraj na świecie, który przyjął chrześcijaństwo jako religię państwową. Król ogłosił chrześcijaństwo religią państwową w 301 roku n.e. Chrześcijaństwo jest nieprzerwanie praktykowane w Armenii od tamtej pory, w ramach własnych tradycji. Ormiański Kościół Apostolski, lub po prostu Kościół Apostolski, jest narodowym Kościołem Armenii. Jest bardzo tradycyjny; w praktykach (ale nie w historii) jest podobny do ruchów prawosławnych i katolickich, a także do Kościołów reformowanych, np. Kościoła Anglii. Jednocześnie Ormiański Kościół Apostolski ma kilka uderzająco odmiennych praktyk, takich jak dopuszczanie ofiar ze zwierząt czy obchodzenie Bożego Narodzenia 6 stycznia wraz z Teofanią. Zdecydowana większość Ormian identyfikuje się jako chrześcijanie apostolscy i ma własnego Katolikosa (przywódcę religijnego, podobnego do papieża w przypadku katolików). Obecnie zdecydowana większość Ormian nie uczęszcza do kościoła w każdą niedzielę, a ich wizyty koncentrują się na ślubach i chrztach, a czasem wpadają, by zapalić świecę. Restrukturyzacja miasta w wyniku działań Związku Radzieckiego pozostawiła w Erywaniu bardzo niewiele kościołów: choć od czasu uzyskania niepodległości wybudowano wiele nowych, a stare zrekonstruowano. Ormianie protestanccy (ewangeliccy) są stosunkowo nieliczni i mają tylko jeden kościół przy ulicy Nar-Dos. Chrześcijanie anglikańscy (episkopalni) gromadzą się w kościele (ormiańskiego kościoła apostolskiego) Surb Zoravor na niedzielną Eucharystię. Chrześcijanie prawosławni utrzymują jeden kościół w dzielnicy Kanaker w Erywaniu. W regionie Jezior Erywańskich trwa budowa nowejgo dużego, zwieńczonym kopułą prawosławnego soboru Świętego Krzyża, widocznego z autostrady prowadzącej z lotniska. Będzie on jednak miał głównie symboliczny charakter, ponieważ prawosławnych jest niewielu. Rytuały religijne jazydów (mniejszości religijnej i etnicznej w Armenii), podobnie jak w przypadku większości wyznawców tej religii, są utrzymywane w tajemnicy, aby osoby z zewnątrz nie mogły ich obserwować. Największa na świecie świątynia jazydów, Quba Mêrê Dîwanê, znajduje się we wsi Aknalich pod Erywaniem. Liczba muzułmanów stale rośnie od czasu upadku Związku Radzieckiego, napędzana imigracją z Iranu. Przy Alei Masztoca znajduje się jeden meczet. W Erywaniu działa również wiele sekt chrześcijańskich, które gromadzą się w szkołach, klubach sportowych, salach koncertowych i tym podobnych miejscach. === Klimat === Dzięki półpustynnemu klimatowi Erywań doświadcza długich, gorących lat i mroźnych, śnieżnych zim, w obu przypadkach z niewielkimi opadami. Zima nie jest dobrym czasem na wizytę w Erewaniu ze względu na oblodzone chodniki i zadymione restauracje – każda inna pora roku jest warta odwiedzenia. Wiosna oferuje łagodną, ​​ale czasami deszczową pogodę oraz mnóstwo zielonych wzgórz i dzikich kwiatów. Lato jest bardzo upalne, ale długie, późne wieczory w kawiarniach oraz bogactwo owoców i warzyw są niesamowite. Jesień jest najpopularniejsza, z idealną pogodą i wspaniałymi, świeżymi produktami rolnymi. == Dojazd == === Samolotem === 1 Międzynarodowy Port Lotniczy Zwartnoc (IATA: EVN) (14 km na zachód od centrum miasta), ☏ +374 10 493000. Jest to główna brama do Armenii, z bezpośrednimi lotami z głównych lotnisk w Europie, byłej WNP i na Bliskim Wschodzie. Brak lotów krajowych, ponieważ kraj jest zbyt mały. Lotnisko jest małe i obsługuje stosunkowo niewiele lotów, więc poruszanie się po nim jest proste. W terminalu odlotów dostępne jest bezpłatne Wi-Fi. Pojedynczy salonik dla pasażerów odlatujących (dostępny dla posiadaczy biletów klasy biznes na ten sam dzień, członków linii lotniczych Elite i członków Priority Pass) jest otwarty przez całą dobę. Po przylocie, przed kontrolą paszportową, można wymienić walutę w banku, a następnie w hali przylotów: oba kantory oferują korzystne kursy, z różnicą zaledwie 1–3% między „kupnem” a „sprzedażą” głównych walut, podobnie jak w kantorach w centrum miasta. Wszystkie kantory bankowe na lotniskach oferują dobre kursy głównych walut bez dodatkowych opłat, ale kantory pozabankowe oferują niskie kursy. Na 1. i 2. piętrze lotniska znajduje się kilka przyzwoitych kawiarni, bankomatów, banków i placówek pocztowych. W hali przylotów znajduje się punkt informacji turystycznej oraz stanowisko informacyjne z ekranem dotykowym. Dojazd/wyjazd: Autobus wahadłowy kursuje regularnie między lotniskiem Zwartnoc a centrum Erywania. Autobusy kursują co pół godziny w godzinach 7:00-22:00 i co godzinę w godzinach 22:30-7:00. Przystanek autobusowy lotniska znajduje się przed wejściem do terminala. Bilet jednorazowy kosztuje 300 dram na autobus linii 201 lub 500 dram na autobus linii 100. Autobus zatrzymuje się po drodze na kilku przystankach, gdzie pasażerowie mogą wsiąść lub wysiąść, np. na placu Francji, Pak Shuka i Jeritasardakan. W drodze powrotnej na lotnisko przystanek w Jeritasardakan znajduje się naprzeciwko supermarketu SAS lub na Placu Republiki (przy ulicy Abowiana). Zobacz również FAQ na oficjalnej stronie lotniska. Taksówki są również opcją. Oficjalnym operatorem jest „Airport Services” ☏ +374 98 828200, ☏ +374 10 595900, ☏ +374 60 430000. Biuro rezerwacji znajduje się w hali przylotów. Po wyjściu z terminala spotkasz też osoby, które zapytają Cię, czy potrzebujesz taksówki. Często oferują one lepszą cenę (około połowy) niż oficjalna taksówka, ponieważ wysadzili już pasażera i szukają możliwego sposobu na powrót – choć będziesz musiał przejść kawałek dalej, aby do nich dotrzeć. Jeśli jednak na koniec spróbują naliczyć Ci więcej niż ustalona cena, twierdząc, że to nieporozumienie lub z innego powodu, stanowczo odmów i zagroź wezwaniem policji. Taksówkarze zaakceptują ustaloną cenę. Zapoznaj się również z ostrzeżeniem #Taksówką. gg i Yandex.Taxi (aplikacje do zamawiania przejazdów) oferują konkurencyjne i uczciwe ceny. === Pociągiem === 2 Dworzec kolejowy w Erywaniu („Kayaran” lub Երեւանի երկաթուղային կայարանի), aleja Tigran Mets (do stacji metra Sasuntsi David można dojechać metrem). To neoklasycystyczny budynek, miniaturowa wersja stalinowskich wieżowców „tortu weselnego”, takich jak Uniwersytet Moskiewski, z czerwoną gwiazdą migoczącą na iglicy. Budynek, plac i pomnik robią wrażenie, ale z powodu tak małej liczby pociągów na dworcu często panuje upiorna cisza. Na dworcu znajduje się Muzeum Transportu Kolejowego Armenii. Erywań jest węzłem niewielkiej krajowej sieci kolejowej Armenii, z połączeniami raz dziennie do Armawiru (1 godz.), Araratu (70 min) i Giumri (3 godz., plus szybszy pociąg Pt-Nie). Te połączenia, a także pociąg do Tbilisi, obsługują również stacje pośrednie, takie jak Wagharszapat i Wanadzor, ale rzadko stanowią dobry sposób dotarcia tam. Pociągi pasażerskie do Sewan kursują latem, ale Dilidżan nie ma obecnie połączeń kolejowych. Zobacz rozkład jazdy online – rozkłady jazdy na stacjach są podane tylko w alfabecie ormiańskim. Międzynarodowy nocny pociąg sypialny kursuje między Tbilisi a Erywaniem, podróż trwa 11-12 godzin – szczegóły w Tbilisi#Pociągiem. === Samochodem === Zazwyczaj dojazd drogą lądową prowadzi z Tbilisi w Gruzji. ​​Jedź autostradą / na południe przez godzinę do przejścia granicznego Sadakhlo/Bagarataszen, a następnie kontynuuj drogą , wijąc się wzdłuż pięknego kanionu Debed (wspaniałe szlaki piesze i fantastyczny ciąg klasztorów, z których kilka znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO) do Wanadzoru, a następnie przez płaskowyż do Erywania. Szacunkowo około 5 godzin: droga kanionowa jest całkowicie przebudowywana i poszerzana. To znacznie lepsza droga za Alawerdi. (Tuż za Bagrataszenem inna droga odgałęzia się na wschód, blisko granicy z Azerbejdżanem. Przed skorzystaniem z tej drogi zasięgnij porady lokalnej, ponieważ na tej granicy sporadycznie dochodzi do wymiany ognia). Można również przekroczyć granicę między Gruzją a Armenią przez Gogawan/Guguti i Bawra/Ninocminda: te trasy są bezproblemowe. Drugi dojazd prowadzi z Iranu przez Nurduz/Agarak. Stamtąd do Erywania jedzie się sześć godzin: po drodze czekają na Was ciekawe miejsca, takie jak Meghri, Kapan, Goris i Sisjan. Nawet nie myślcie o próbie przekroczenia granicy z Armenią drogą lądową bezpośrednio z Turcji lub Azerbejdżanu. Granice są zamknięte. === Autobusem lub marszrutką === Marszrutki (znane również jako minibusy lub przerobione furgonetki dostawcze) to główny środek transportu w Armenii i na arenie międzynarodowej. Od 2022 roku nie wszystkie lądowe przejścia graniczne umożliwiają uzyskanie wizy po przyjeździe. Możesz zostać odrzucony/a i zawrócony/a na granicy, co, jeśli przyjechałeś/aś marszrutką/minibusem, oznacza, że ​​utkniesz w miejscu, dopóki nie znajdziesz nowego autobusu lub nie złapiesz stopa z powrotem do Tbilisi. W razie wątpliwości wyrób e-wizę z wyprzedzeniem. Niedopełnienie tego obowiązku może skutkować bardzo kosztowną niespodzianką. 3 Centralny dworzec autobusowy (Kilikia), aleja Tsovakal Isakovi, budynek 6 (2 km na zachód od centrum miasta, aleja Admirała Isakova. Z centrum miasta można wsiąść do autobusu linii 13 (z metra Barekamutsun), 23 (z dworca kolejowego) lub 15, 67 i 75 (z Placu Republiki). Taksówka z taksometrem kosztuje 500 dram.), ☏ +374 10 565370. Marszrutki kursują stąd na północ do Wagharszapat, Giumri, Wanadzoru i Tbilisi, a na południowy wschód do Sisjan, Goris, Kapan i Meghri w pobliżu przejścia granicznego z Iranem. Lokalne połączenia kursują na lotnisko, do miasta Zwartnoc i Wagharszapat. 4 Dworzec Autobusowy Północny (5 km na północ od centrum miasta, przy drodze do Sewan. Dojazd autobusem linii 113 lub 101 z ul. Komitas, autobusem linii 259 z alei Masztocs, autobusem linii 261 z centrum handlowego Rossia, autobusem linii 46 z Uniwersytetu Medycznego (róg ulic Abowian i Koryun) lub taksówką za około 1200 dram). Z tego dworca można dojechać do miast na północy, takich jak Sewan i Dilidżan. Jest on dość oddalony, a jeśli chcesz dotrzeć do Sewanwanku i innych kościołów nad Jeziorem Sewan, musisz dojechać tam taksówką. Budynek dworca jest ogromny i pusty, niczym ponure mauzoleum z czasów sowieckich. 5 Dworzec autobusowy Gai, Aleja Gai (3 km na północny wschód od centrum. Dojazd autobusami linii 22, 26, 36 lub marszrutkami linii 9, 69, 73 z centrum miasta). Stąd odjeżdżają autobusy do Garni, Goght i Geghard. To po prostu otwarty plac. 6 Południowy Dworzec Autobusowy (tuż za dworcem kolejowym). Obsługuje kierunki na południe, takie jak Chor Wirap (autobusy 452, 467, 468 ... 300-400 dram), Artaszat, Ararat i Wedi. Konkretne miejsca docelowe: Dilidżan – Z Dilidżanu o 08:00, 09:15, 11:00, 13:00 i 16:00. Tbilisi, Gruzja – Codziennie kursuje około pięciu lub sześciu marszrutek, podróż trwa 5-6 godzin (przez Wanadzor i Kanion Debed) i kosztuje 6500 dramów lub 35 lari. Odjeżdżają rano według bardzo przybliżonego rozkładu jazdy, gdy autobusy są pełne lub gdy kierowca wyrazi na to zgodę, a ostatni odjazd ma miejsce około 13:00. Przesiadka w Tbilisi na połączenia do Gruzji, Turcji i (jeśli jesteś pewien, że jesteś mile widziany) Azerbejdżanu – nie ma już bezpośrednich połączeń do Erywania. Iran – Istnieją regularne połączenia autobusowe. Można wysiąść w Tebrizie lub Teheranie. Bilety można kupić w Tatev Travel i innych miejscach. == Komunikacja == === Pieszo === Centrum Erywania jest zwarte i łatwo je zwiedzać pieszo. Uważaj jednak na podjazdy, ponieważ pełno tam placów budowy, dziur i agresywnych kierowców. Przechodź przez ulicę tylko w wyznaczonych miejscach i uważaj na rozproszonych lub agresywnych kierowców, którzy nie ustępują pierwszeństwa pieszym. === Metrem === System metra w Erywaniu jest dość niezawodny i nowoczesny, zbudowany na początku lat 80. XX wieku. Jest to najszybszy środek transportu po mieście, a za 100 dramów najtańszy, pomijając spacer. Bilety nie są wydawane, kupuje się plastikowe żetony, którymi obsługuje się bramki wejściowe. Jest on jednak niewykorzystywany, ponieważ większość mieszkańców woli autobusy. Metro to pojedyncza linia w kształcie litery J, o długości 12 km. Pociągi kursują co pięć minut od 6:30 do 23:00 (liczniki na peronach odliczają od 00:00, kiedy odjechał poprzedni pociąg). Ze względu na nierówny teren Erywania, stacje są przeważnie bardzo głębokie, ale czasami linia przebiega nad ziemią. Podobnie jak w innych byłych radzieckich systemach metra, stacje są bogato zdobione, łącząc ormiańskie motywy narodowe z późnosowiecką architekturą. Fotografowanie jest zabronione. Plany budowy dwóch kolejnych linii (tworzących trójkąt, jak w Budapeszcie) jak dotąd spełzły na niczym. Stacje metra (z północy na południe): 1 Barekamutiun („Przyjaźń”), aleja Marszałka Baghramyana (dla Narodowego Archiwum Armenii, Targów w Erywaniu). 2 Marszal Baghramian, aleja Marszałka Baghramyana (dla Amerykańskiego Uniwersytetu Armenii, Ambasady Wielkiej Brytanii, Parku Zakochanych, Zgromadzenia Narodowego Armenii, Pałacu Prezydenckiego). 3 Jeritasardakan, ulica Isahakyana (dla ulicy Abowiana, Narodowego Teatru Akademickiego Opery i Baletu Armenii im. Aleksandra Spendiariana, Placu Wolności (Azatutyan Hraparak), Komitasowej Sali Muzycznej, Uniwersytetu Architektury i Budownictwa, Uniwersytetu Medycznego). 4 Hanrapetutian hraparak (Plac Republiki), Plac Republiki (dla hotelu Armenia Marriott, Banku Centralnego, hotelu Erebuni, siedziby rządu, Muzeum Historii Armenii, Galerii Narodowej, Wernisażu). 5 Zorawar Andranik (Generał Andranik), Aleja Tigran Mets (dla stadionu sportowego Spartak (Armenia), targu Ayrarat, Luna Parku, katedry św. Grzegorza, centrum handlowego Tashir, targu rolnego i targu GUM). 6 Sasunci Dawit (Dawid z Sasun), ul. Sewan (do centrum handlowego Yerevan Mall, dworca kolejowego Erywań). Dawid z Sasun 7 Gorcaranajin (Fabryka), ul. Bagratuniac w pobliżu skrzyżowania z aleją Arshakuniac (do zakładów chemicznych Nairit). 8 Szengawit, ul. 9. (dla minibusu wahadłowego do Charbachu). 9 Garegin Nyżdehi hraparak (plac Garegina Nzhdeh), plac Garegin Nzhdeh (dla stadionu Mika, jezioro Erewan). === Marszrutką === Ponad sto linii marszrutek przecina miasto, docierając na przedmieścia i dalej (np. do Gruzji). Przejazd w Erywaniu kosztuje 100 dramów i jest prawdziwą okazją. Marszrutki są często przepełnione i w godzinach szczytu można się znaleźć w pozycji stojącej, skulonej, bez miejsca siedzącego. Numer linii jest wyraźnie widoczny w oknie, wraz z ormiańskim napisem wymieniającym główne zabytki i ulice na trasie. Opera (ՕՊԵՐԱ) to łatwe do rozpoznania słowo po ormiańsku na tych znakach i jest głównym punktem przesiadkowym wielu linii. Aby wysiąść, należy powiedzieć „kangnek” lub „ijnokh ka” tak, aby kierowca usłyszał, albo po prostu powiedzieć „stop”. Numery marszrutek są jednak wypisane na dworcach autobusowych, a strona internetowa informacji turystycznej zawiera pełną listę miejsc docelowych. Zapłać przy wysiadaniu z marszrutki. Transport for Armenia (Planer podróży). Niesamowita strona internetowa z planerem podróży i pozarządowy projekt prowadzony przez wolontariuszy, mający na celu usprawnienie transportu publicznego zarówno w Erywaniu, jak i w całym kraju. Ponieważ usługa jest dostępna również w języku angielskim i rosyjskim, strona jest idealna nie tylko dla mieszkańców, ale także dla podróżnych. Zawiera również wszystkie dostępne ceny. FB. === Autobusem lub trolejbusem === W Erywaniu działają również linie trolejbusowe i autobusowe obsługiwane przez firmę „Yergortrans”. Przejazdy są bardzo tanie (50 dram za trolejbus i 100 dram za autobus), a pojazdy nie są zbyt zatłoczone. Zapłać przy wysiadaniu z autobusu. Sprawdź planer podróży Transport for Armenia, jak opisano powyżej. Dostępna jest również aplikacja 'Yerevan Routes na iPhone'a, która nie podaje dokładnego rozkładu jazdy autobusów, ale zawiera wszystkie trasy autobusów, trolejbusów i marszrutek: aplikacja. === Taksówką === Taksówka w centrum jest liczna w całym mieście, więc przejazd nią nie powinien kosztować więcej niż 600-1000 dram. Prawie wszystkie taksówki z nazwami firm z boku mają taksometry, a ceny są zazwyczaj konkurencyjne między firmami taksówkowymi. Aby zatrzymać pustą taksówkę na ulicy, wystarczy wyciągnąć rękę i pomachać – jeśli taksówka jest wolna, zatrzyma się. Taksówki bez logo z boku zazwyczaj pobierają wyższe opłaty i mogą próbować wyłudzić więcej od obcokrajowców. Aby uniknąć oszustwa, zadzwoń do dużej korporacji taksówkowej lub wybierz te najnowocześniejsze, które zazwyczaj mają taksometr. Upewnij się, że kierowca włączy go, gdy ruszasz, i grzecznie mu o tym przypomnij, jeśli „zapomniał”. Jeśli taksówka ma taksometr, a kierowca go nie włączył, w większości przypadków pasażer nie może zapłacić za przejazd. Miej przy sobie kilka monet, aby kierowcy nie mówili, że nie mają przy sobie reszty. Standardowa cena to minimum 500 dram za pierwsze 5 km i 100 dram za każdy kolejny km. Samochód z kierowcą można łatwo wynająć na jednodniową wycieczkę poza Erywań, już za 20 USD plus paliwo. Usługi przewozowe gg i Yandex.Taxi (oficjalny partner Ubera w Rosji i kilku krajach sąsiednich od 2018 roku) oferują konkurencyjne i uczciwe ceny. gg ma stałą opłatę w wysokości 600 dram w centrum, ale do rejestracji wymagana jest karta SIM z Armenii lub Gruzji. ​​Lyft nie jest dostępny, ale Bolt jest. Yandex może korzystać z zagranicznego numeru telefonu, ale zainstaluj i zarejestruj się w swoim kraju, ponieważ weryfikacja tekstowa nie zawsze działa w przypadku telefonów amerykańskich w Armenii. Zobacz sekcję Bezpieczeństwo poniżej, aby dowiedzieć się o oszustwach taksówkarskich, na które warto zwrócić uwagę. === Samochodem === Możliwe, ale w dużej mierze bezcelowe - taksówki są tak tanie. Jeśli jednak wynajmujesz samochód na wycieczki na wieś, ale mieszkasz w mieście, zwróć uwagę na lokalne zwyczaje jazdy. Mieszkańcy nie są agresywni (jeśli nie liczyć czarnych SUV-ów Mercedesów z rosyjskimi tablicami - te są wręcz szalone), ale też nie są ugodowi. Spokojnie zostaniesz zacięty lub wyprzedzony; przygotuj się na skręty i zmiany pasów ruchu z wyprzedzeniem. Policja jest bardzo dokładna; patroluje centrum stale, z migającymi światłami, ale bez syren, i rzuca się na widok wykroczenia (takiego jak przekroczenie linii ciągłej). Korki powstają, ponieważ wszyscy wpadają na skrzyżowanie na zielonym świetle, utkną tam, gdy światło się zmieni, a następnie ruch na przejściu powtarza tę samą czynność. Parkowanie w centrum jest w większości płatne (poza nocami i weekendami), ale nie jest szczególnie ciasne; Na słupkach parkingowych znajdują się jasne instrukcje w języku angielskim, ale zrób sobie przysługę i kup tygodniowy karnet w wypożyczalni – za jedyne 1000 dramów to absurdalnie niska cena (numer rejestracyjny jest następnie wprowadzany do bazy danych, a parkomaty go sprawdzają). Miejsca parkingowe przy krawężniku mogą być płatne w niektórych miejscach i o określonych porach; pobliskie lokale zajmują wówczas fragmenty drogi przed parkingiem, a wyglądający na półoficjalnego „asystent” w kamizelce odblaskowej może machać ręką, żebyś wjechał na miejsce, jeśli zobaczy, że zamierzasz tam zaparkować. Przyjmij ofertę; opłata za usługi będzie pobierana dopiero po odjeździe, a następnie za 200 dramów włączy się do ruchu i zatrzyma go, umożliwiając ci bezpieczne cofnięcie i odjechanie. == Warto zobaczyć == === Kościoły === Kościoły w Erywaniu są otwarte od wczesnego rana do późnego wieczora. Wstęp jest bezpłatny. Jeśli uda Ci się znaleźć księdza, możesz poprosić go o poświęcenie Ciebie i wszelkich przedmiotów (nieużywanych w celach przemocy), które do Ciebie należą (w tym przedmiotów związanych z przyjaźnią i innymi relacjami). === Najsłynniejsze miejsca === === Muzea === === Fontanny === === Inne === == Aktywny wypoczynek == Impreza w Wąwozie Hrazdan (spróbuj dotrzeć do początku kolejki dziecięcej i stamtąd na północny zachód). Tylko latem. Odwiedź jedną z tematycznych restauracji w Wąwozie Hrazdan, aby zobaczyć imprezujących mieszkańców. Jedzenie zazwyczaj nie odbiega zbytnio od grilla i raków, ale zazwyczaj jest to dobre barbecue, a ceny wahają się od bardzo rozsądnych do nierealnych. Sprawdź ceny mocnych alkoholi i win przed zamówieniem butelki, jeśli zależy Ci na cenie. 1 Wejdź na Kaskady (lub – przed 20:00 – skorzystaj z ruchomych schodów wewnątrz galerii sztuki, wychodząc na zewnątrz na każdym poziomie) jednego wieczoru, aby podziwiać wspaniałe widoki na miasto i górę Ararat, a następnie przejdź przez ulicę do parku rozrywki w Parku Zwycięstwa, aby spróbować waty cukrowej i przejechać się rozklekotanym diabelskim młynem. Zobacz koncert, i to wielokrotnie. na Kaskadach lub w Parku Zakochanych, a także wystawa sztuki w Parku Jeziora Łabędziego lub w Parku Zakochanych. 2 Yerevan Water World (park wodny „AquaWorld”), Aleja Myasnikyan 40, ☏ +374 10 638998. 12:00–21:00, kryty park wodny „Aquatek” jest otwarty przez cały rok, z wyjątkiem przerw świątecznych. Park wodny, popularny wśród mieszkańców latem, składa się z dużego aquaparku na świeżym powietrzu i znacznie mniejszego krytego. Każdy może się tam ochłodzić, ponieważ oferuje łącznie 7 basenów zewnętrznych i 3 kryte. Dostępne są również ścianki wspinaczkowe. Zimą największy basen parku zamienia się w lodowisko. 3 Ogród Zoologiczny w Erywaniu, ul. Myasnikyana 20, ☏ +374 10 562362. Grudzień-Kwiecień 10:00-17:30. W zoo żyje około 3000 zwierząt, głównie z Kaukazu Południowego i Armenii: niedźwiedzie, kozy, węże, muflony ormiańskie i sępy czarne. Z innych części świata można tu również zobaczyć: lwy, tygrysy, hieny i słonie azjatyckie. Ogród został zmodernizowany i odnowiony zgodnie z nowoczesnymi standardami w 2014 roku. Dorośli: 800 dram, dzieci w wieku 12-16 lat: 500 dram, dzieci w wieku 3-12 lat: 300 dram. Piłka nożna: męska reprezentacja narodowa gra na 4 Stadionie Republikańskim im. Wazgena Sarkisjana (pojemność 14 400 widzów), w południowo-wschodnim narożniku miasta. Erywań jest domem dla siedmiu z dziesięciu drużyn Premier League, najwyższej ligi Armenii, więc w sezonie sierpniowo-majowym z pewnością odbędzie się jakiś mecz. Największe prawdopodobieństwo udziału w europejskich rozgrywkach ma FC Alashkert. Grają na Stadionie Alashkert o pojemności 6850 widzów, 3 km na zachód od centrum, przy drodze na lotnisko. Inne kluby z najwyższej półki w mieście to FC Ararat Erywań (który gra na Stadionie Republikańskim), FC Ararat Armenia, Pjunik, FC Urartu, FC Noah (dawniej FC Artsakh) i BKMA Erywań. 5 Stadion Spartak, ul. Agatangeghos (metro: Zoravar Andranik 300 m). To wielofunkcyjny stadion sportowo-lekkoatletyczny położony na południe od centrum miasta. === Parki === 1 Ogród Botaniczny w Erywaniu. Kolekcja obejmuje ponad 200 gatunków roślin endemicznych, rzadkich i ginących. Jednak po upadku Związku Radzieckiego, z powodu braku funduszy, stan parku zaczął się pogarszać i obecnie wymaga on wielu działań. 6 Dziecięcy Park Kolejowy, Wąwóz Hrazdan (w pobliżu Muzeum Paradżanowa). Miniaturowa kolejka dla dzieci, założona w 1937 roku. 7 Park Dziecięcy (շարժապահեստ Մանկական), Kentron (metro: Zorawar Andranik 700 m). Kolejny piękny ślad radzieckiej urbanistyki w Erywaniu. Park, otwarty w 1937 roku, położony jest w przepięknym kanionie rzeki Hrazdan i oferuje kolejkę dla dzieci. Chociaż park i kolejka nadal funkcjonują, większość infrastruktury jest w opłakanym stanie. Z drugiej strony, degradacja sprawia wrażenie „parku widmo z bajki”, mimo że jest on stale zamieszkany. Z parku Missak Manouchian należy kierować się na północny zachód przez tunel dla pieszych Kond (który jest przerażający, ale wydaje się bezpieczny). 2 Park okrężny. Pomimo nazwy, park ma kształt półkola. Można tu zobaczyć kilka pomników ważnych osobistości armeńskich i rosyjskich. 3 Park Angielski, ul. Alek Manukyan. Jeden z najstarszych parków w Erywaniu, choć mniejszy niż kiedyś. Jest popularny wśród par, które chętnie robią tam zdjęcia ślubne. 4 Park Panteon Komitetu (Պանթեոն` Կոմիտասի), aleja Arshakunyats (na północny zachód od dworca kolejowego w Erewaniu). Cmentarz pełniący jednocześnie funkcję parku. 5 Park Zakochanych' (Ogrody Boghossian), aleja Marszałka Baghramyana, ~21 (metro: Marszal Baghramian), ☏ +374 10 224437, info@bg.am. Jeden z najstarszych parków w Erywaniu. Odrestaurowany w tradycyjnym japońskim stylu ogrodów z ormiańskim duchem. Często odbywają się tu wystawy sztuki na świeżym powietrzu i koncerty. Najłatwiej do niego dojechać metrem, stacja „Marszałek Baghramian” – prawdopodobnie najbardziej niedoceniany budynek i rzekomo najwspanialszy w stylu modernistycznym. 6 Park Lyoński (Park Vardavar), Argishti, ul. Sasuntsi Davit (Jezioro Vardavar). Otaczający sztuczne Jezioro Vardavar, park ten został przemianowany na Park Lyoński na cześć drugiego co do wielkości miasta Francji. Lyon to miasto przyjaźni Erywania, a Francuzi sfinansowali renowację parku na początku lat 2010. 7 Park Oghakadzev, ul. Khanjyan (południowy wschód, 1 km od Placu Republiki). Znajduje się tam park rozrywki Luna Park, kilka małych jezior i kawiarnie. 8 Park Opera, al. Mesrop Masztoc. Spędź późny wieczór w kawiarni w parku Opera lub na zewnątrz Melody Café, gdzie można obserwować ludzi z najlepszych miejsc w Erywaniu. 9 Park Paplavok (w pobliżu Moscovyan i Teryan). Zrelaksuj się w Zielonym Pasie Erywania. 10 Park Saryan, Plac Francji (zachodnia strona Masztocs, między Tumanyan i Sayat Nova). Trójkątny park z pomnikiem malarza Martirosa Saryana to miejsce, w którym malarze zbierają się, aby sprzedawać swoje prace. W weekendy jest ich znacznie więcej niż w dni powszednie. 11 Park Jeziora Łabędziego (Karapi Lich), ul. Teryan i ul. Tumanyan (metro: Jeritasardakan). Kończy się popularnym pomnikiem kompozytora Arno Babajanyana, który zwraca uwagę na jego słynny nos i długie palce. Park Jezioro Łabędzie zazwyczaj organizuje wystawy sztuki na świeżym powietrzu. Zimą można pojeździć na łyżwach z wieloma mieszkańcami na Jeziorze Łabędzim (obok Opery). 12 Park Tumanyan (wzdłuż wąwozu rzeki Hrazdan). Część Centrum Technologii Kreatywnych Tumo. 13 Zbiornik Erywański (Jezioro Erywańskie), aleja Admirała Isakowa (południowy zachód 2 km). Zbudowany w 1963 roku, o łącznej powierzchni 57,45 ha. 14 Park Zwycięstwa'. - Park rozrywki. Znajduje się w nim ogromny pomnik Matki Armenii oraz ekspozycja radzieckiego sprzętu wojskowego. Bardzo ładny widok na centrum miasta. === Teatry === 8 Opera (czyli „miękkie” centrum miasta?). Budynek jest prawdopodobnie wzorowany na drezdeńskiej Semperoper, jednak ma być dwa razy piękniejszy, ponieważ budynek w Erywaniu jest dwustronny: z jednej strony (wejście od placu Teatralnego/Wolności) mieści się Teatr Opery i Baletu, a od strony ulicy mieści się Sala Koncertowa im. Chaczaturiana. Miłośnicy muzyki mogą wybrać się na tanie i doskonałe występy w Operze lub Orkiestrze Kameralnej. Jeśli występuje tam zespół tańca narodowego, nie można tego przegapić. 9 Teatr Moskiewski, ul. Abowiana. Otwarty w 1936 roku, z czterema salami teatralnymi. 10 Państwowy Akademicki Teatr im. Gabriela Sundukiana, ul. Grigora Lusavoricha 6 (Park Angielski). Najstarszy nowoczesny teatr w Armenii, w którym można zobaczyć występy najsłynniejszych aktorów kraju. 11 Cyrk Erywański. Nowy budynek cyrku został ukończony w 2018 roku, w miejscu poprzedniego, który został zburzony w 2012 roku. Otwarcie cyrku planowano na 2020 rok, ale zostało przełożone z powodu pandemii i do 2024 roku cyrk nadal nie został otwarty. === Trasy === Większość atrakcji Erywania koncentruje się w centrum, które jest łatwo dostępne pieszo. Kilka dni na zwiedzanie głównych atrakcji powinno wystarczyć, a w weekend warto wybrać się na pchli targ Vernissage. Z Erywania można również wybrać się na jednodniową wycieczkę. == Praca == Ormianie z diaspory mogą bez problemu uzyskać zezwolenie na pobyt i pracę w Armenii. Dostępna jest 10-letnia wiza/zezwolenie za 350 USD, a osoby posiadające odpowiednie dokumenty mogą uzyskać obywatelstwo bezpłatnie. Osoby niebędące Ormianami powinny posiadać zaproszenie lub założyć firmę, aby uzyskać wizę pracowniczą/biznesową. Wolontariat w Armenii może być odpowiedni dla osób pragnących zdobyć doświadczenie. Korpus Wolontariuszy Armenii może zorganizować dla Ciebie wolontariat i wizę. Dla osób pochodzenia ormiańskiego dostępne są programy takie jak Birthright Armenia, które pokryją koszty podróży, jeśli weźmiesz w nich udział. Korepetycje z języka angielskiego są zawsze dostępne dla native speakerów. Zapotrzebowanie na naukę i praktykę języka angielskiego jest wysokie. Impact Hub – przestrzeń coworkingowa w centrum Erywania. W tej przestrzeni działa również wiele organizacji. The Loft Coworking – piętro nad kawiarnią The Loft Anti-Cafe. == Nauka == == Zakupy == === Rynki === 1 Kryty Targ (Bazar Rolny, Targ GUM, Targ Spożywczy nr 2), 31 Tigran Mets Ave/Movses Khorenatsi St (metro Zorawar Andranik). Największy targ spożywczy w Erywaniu. 2 Wernisaż (z metro: Hanrapetutian hraparak, przecznica na wschód). Sob. Niedz. Spacer po weekendowym targu pod gołym niebem, w parku między ulicami Aram i Buzand, to obowiązkowy punkt programu. Od dywanów, pamiątek, instrumentów i obrazów, po zwierzęta i artykuły chemiczne, ten targ na świeżym powietrzu oferuje dosłownie wszystko. === Centra handlowe === 3 Dalma Garden Mall, 3 Tsitsernakaberd Hwy, ☏ +374 60 461111. 10:00-22:00. Kryty pasaż handlowy w stylu zachodnim z food courtem i kinem. 4 Yerevan Mall, 34/3 Arshakunyats Blvd, ☏ +374-11 888 888. 10:00-22:00. Kryty pasaż handlowy w stylu zachodnim z food courtem, kinem i placem zabaw. Sklep Carrefour. 5 Centrum Handlowe Metronome, ul. Isahakyan 22/10. 10:00-22:00. Niewielkie, podziemne centrum handlowe w centrum. 6 RIO Mall, ul. Hrachya Kochar. 10:00-22:00. Nowsze centrum handlowe w dzielnicy Arabkir/Komitas. === Pamiątki === Ormiańska brandy (lokalnie nazywana również koniakiem) jest uważana za jedną z najlepszych na świecie i dlatego jest popularnym prezentem dla turystów. To właśnie ją Winston Churchill chętnie kupował. W centrum Erywania znajduje się wiele sklepów specjalizujących się wyłącznie w brandy z fabryki koniaku Ararat; dobrym miejscem na uzupełnienie zapasów w strefie wolnocłowej jest również lotnisko. Z reguły im starsza brandy, tym bardziej wyrafinowany smak i wyższa cena. Niezależnie jednak od rodzaju brandy, w Erywaniu będzie ona niezwykle korzystna cenowo. Armeńskie dywany, zarówno nowe, jak i stare, cieszą się popularnością. Nowe dywany można kupić w fabryce dywanów Mergeryan w dobrej cenie. Bardziej ekskluzywna jest międzynarodowa marka „Tufenkian Carpets” ze sklepem przy ulicy Tumanyan niedaleko Abovyan. Obie firmy dodadzą Twoje imię lub napis na istniejącym dywanie, albo wykonają dywan na zamówienie. Nie ma problemu z eksportem. Stare dywany można znaleźć w sklepach w całym mieście lub w Wernisażu. Upewnij się, że sprzedawca uzyskał dla Ciebie certyfikat eksportowy z Ministerstwa Kultury – w przeciwnym razie ryzykujesz, że zostanie on skonfiskowany. Negocjuj, aby certyfikat został dostarczony w ramach ceny zakupu i kup dywan tydzień przed wyjazdem, aby dać im czas na jego uzyskanie. Nowe dywany nie wymagają certyfikatu, ale zachowaj certyfikat fabryczny jako dowód nowości. Bardziej delikatne, ale być może warte zachodu, są niektóre z bardziej egzotycznych dżemów i konfitur produkowanych w Armenii. Od konfitur z orzechów włoskich po rokitnik zwyczajny (Cziczchan) – jagodę rosnącą w Europie Wschodniej i Północnej oraz niektórych częściach Azji – praktycznie wszystko, co rośnie w Armenii, jest konserwowane! === Sklepy === 7 Rynek Ogólny, ul. Jerwand Kochar 7/4 (w pobliżu katedry św. Grzegorza Oświeciciela), ☏ +374 10 550785. Supermarket. 8 Supermarket SAS, al. Komitas 52 (w pobliżu ambasady Iranu), ☏ +374 10 200755. Sieć. Więcej lokali: ul. Isahakyan 35 (metro Jeritasardakan), 18 Masztocs (metro Hanrapetutian hraparak (Plac Republiki)), 31 Tumanyan (w pobliżu Ormiańskiego Teatru Opery), 85 Baghramyan (metro Barekamutiun), 20/1 Qajaznuni, ul. Kijewian 1A === Waluta === Kantory na lotnisku Zwartnoc oferują jedynie 3% spreadu między „kupnem” a „sprzedażą” głównych walut, więc oferują bardzo dobry stosunek jakości do ceny. Podobnie jest w centrum miasta. (Kantory na zachodnich ulicach handlowych mają spread około 15%, a na lotniskach 30% lub niższy). Jednak w przypadku mniej popularnych walut, np. liry tureckiej, spread jest znacznie większy: wymieniaj tylko minimalną kwotę na lotnisku, a następnie poszukaj lepszych kursów w centrum miasta. Sklepy i restauracje często akceptują dolary amerykańskie, euro lub zachodnie karty kredytowe. Gotówkę w dramach armeńskich można wypłacić z licznych bankomatów w mieście, ale może być konieczne wypróbowanie kilku bankomatów przed wypłatą. Możesz również wypłacić pieniądze z karty w banku, ale znalezienie takiego, który Ci na to pozwoli, może zająć odwiedzenie kilku. == Gastronomia == === Oszczędnie === W całym Erywaniu liczne są stoiska z ormiańskimi „pizzami” zwanymi „lamehjun” lub „lahmadżun”. Ta tania przekąska składa się z cienkiej warstwy ciasta pokrytej pastą ziołowo-mięsną. 1 Master Class, ul. Tumanyan 28, 20 (kilka lokali od ul. Abovyan, częściowo pod ziemią). Kanapki z kebabem z wołowiny Angus za 1000 dram (grudzień 2021) i kilka innych pozycji z małego, skoncentrowanego menu. 2 Mer Taghe, ul. Tumanyan 21, 1 (na zachód od Abovyan). Mała knajpka z lahmejunami na Tumanyan, a ich lahmejun cieszą się dużą popularnością. Jeśli masz trochę wolnego czasu i chcesz zaszaleć, spróbuj pierożków manti lub noraharów, regionalnej lasagne. 3 OST, 20 Mesrop Mashtots Ave, ☏ +374 10 539580. Codziennie 10:00-22:30. Tania kawiarnia, mnóstwo jedzenia i napojów. Bardzo centralna lokalizacja, spróbuj adżarskiego chaczapuri lub lahmedżun. Darmowe Wi-Fi. 4 Meghedi, 34/6 Tumanyan, Plac Wolności, ☏ +374 96 661890. Codziennie 10:00-północ (możliwe późniejsze zamknięcie w niedziele). Tania kawiarnia, mnóstwo jedzenia i napojów. Bardzo centralna lokalizacja, obok Opery na Placu Wolności. Darmowe Wi-Fi. 5 Tumanyan Shaurma, ul. Tumanyan 32. Shawarma w stylu Erewania. Lokalna sieć z kilkunastoma restauracjami w Erywaniu. 6 Artashi Mot, ul. Aleksandra Spendiaryana. Otwarcie o 11:00. Tanie szaurmy, zupy i kebaby na piętrze, elegancka, ale wciąż niedroga restauracja z miejscami do siedzenia w podziemiach. Świetne miejsce na grilla i zaspokojenie ochoty na tradycyjne fast foody. Elegancka część jest uważana przez wielu za najlepsze miejsce na khorovaty (grill) w Armenii. Oceń sam, ale nie wcześniej niż spróbuj grillowanych horti (wołowina) i sunki (grzyby). Oba są pyszne, o ile są dostępne. Inne dobre alternatywy to grillowana ryba i zupa piti. Niezależnie od tego, które grille wybierzesz, zamów trochę mieszanki sosu pomidorowego, którą Artash przygotuje do polania mięsa lub po prostu do maczania chleba. 7 Jengyalov Hac (Ժենգյալով Հաց), ul. Teryan 62. Piekarnia. Doskonałe ormiańskie czapki zhangyalov. 8 TFC (The Food Corner), Nalbandian 5. Świetna libańska shawerma. Najpopularniejszy jest kurczak z sosem czosnkowym, ale czasami serwują też sujukh. 9 Lahmajun Gaidz, ul. Tumanyan 9 (wejście główne, na dole). Dobry, tani ormiański fast food, prowadzony przez miłą i pracowitą Syryjkę-Ormiankę. 10 Tun Lahmajo, ulica Teryan 23. Super przystępna cenowo lahmajo (pizza ormiańska) i zawsze pełna lokalnych mieszkańców. === Umiarkowanie === 11 Chinkali Tumanyan, Tumanyan 21 (na zachód od Abovyan) (obok Mer Tagh (powyżej)). Chinkali (gęste pierożki do zupy, podobne do xiao long bao, które przywędrowały na Kaukaz Jedwabnym Szlakiem) z nadzieniem mięsnym lub serowym to tutaj królują. Można je jeść gotowane lub smażone; cena za sztukę, a 6-8 sztuk powinno wystarczyć na przeciętny apetyt. Jeśli spróbujesz użyć noża i widelca, na talerzu powstanie kałuża zupy; złap pierożka za zwinięty wierzch, nadgryź kawałek i wciągnij płyn, a następnie zjedz resztę (wierzchołków nie je się, a ciasto w nich może być nawet niedogotowane). Przystawki (zupy, sałatki i różne domowe pikle) również są pyszne. Przy wejściu znajdują się dwie figury z brązu, witające gości. Wnętrze jest przesadnie ekstrawaganckie, wyłożone pluszem i perkalem, z telewizorami odtwarzającymi ormiańskie programy muzyczne z czasów radzieckich. 12 Anteb, ul. Yeznik Koghbatsi 30 (między ulicami Puszkina i Arama). Rodzinna kawiarnia oferująca szeroki wybór kebabów w bardzo swobodnej, kawiarnianej atmosferze. Adana i Urfa to prawdziwa okazja, kosztująca około 800 dramów za sztukę, a Iskender, choć nieco droższy – 3000 dramów (maj 2015), dorównuje najlepszym. Ryż na mleku jest drogi, ale smaczny. Tanie napoje i darmowy, świeży, ciepły chleb kieszonkowy. 13 Tawerna Kaukaska (Кавка́з), 82 Hanrapetutyun (w pobliżu Sayat Nova). Bogate menu dań kuchni kaukaskiej w 5 językach wraz ze zdjęciami. Można zamówić ryby prosto z akwarium. 14 Stary Eriwan (Hin Erywań), 2 Aleja Północna. Oferuje tradycyjne jedzenie, pieśni, tańce, a wystrój sprawi, że poczujesz się, jakby Disney zawitał do miasta. Niemal obowiązkowy punkt programu dla każdego turysty. 15 Tawerna Erywań (Պանդոկ Երևան), Teryan 91 (metro Jeritasardakan). Miejsce słynące z tradycyjnej kuchni ormiańskiej. Czasami będziesz musiał ocierać się o imprezy rządowe, przyjęcia weselne lub autobusy pełne turystów, ale jedzenie jest prawdziwe. Nie bój się nazw dań – im bardziej niewymawialne, tym smaczniejsze (tzhvzhik, na przykład, to fegata alla veneziana, podroby ze smażoną cebulką – pyszne!), a angielskie menu zawiera pomocne opisy i zdjęcia. Za całą pieczoną łopatkę cielęcą możesz zapłacić nawet 15 000 dram, ale większość (i najlepszych) dań głównych mieści się w przedziale 2000-4000 dram. (Styczeń 2018) Nie przegap putuka, zupy jagnięcej w osobnym garnku zamkniętym pieczonym ciastem, a tolma (dowolna) jest prawie jak domowa. Bardzo dobry wybór lokalnych win. Muzyka na żywo codziennie od 19:30, ale lokal jest tak duży, że znalezienie cichszego zakątka nie stanowi problemu. Trzy kolejne (mniejsze) lokale w mieście – Amiryan 5, Paronyan 7 i Khorenatsi 29. Dania główne: 1500–15 000 dram (styczeń 2018). 16 Twelve Tables (12 Tables), 4 Alexander Spendiaryan St (niewielka boczna uliczka tuż za rogiem od „The Club”). Bardzo przytulne miejsce z 12 stolikami, dla niepalących, dobre menu z pysznymi sałatkami, zupami, daniami domowymi oraz wspaniałymi deserami i herbatami. Zakaz palenia. 17 Lavash, 21 Tumanyan. Bardzo dobre menu tradycyjnej kuchni ormiańskiej. Duża sala na piętrze oferuje bardziej wyrafinowane doznania kulinarne z białymi obrusami, ale ceny pozostają bez zmian. W weekendy może być tłoczno, należy zarezerwować stolik z wyprzedzeniem. Zdecydowanie zakończ posiłek słynnym ciastem millefeuille (warstwy filo i kremu); próba znalezienia dla niego miejsca jest jednak daremna – porcja na jedną osobę jest ogromna, nawet dla dwóch osób (a czasami przynoszą całe, 90-centymetrowe dzieło, prosto z pieca, do krojenia przy stole). 18 Ktoor, ul. Martiros Saryan 24 (blisko rogu Byuzand). Typowe ormiańskie menu, bardzo dobrze przygotowane, w rozsądnych cenach, z bardzo dużym patio na zewnątrz, na drugim końcu ulicy Saryan. Mają absurdalnie duże dania, idealne dla dużych grup. 19 The Coast, ul. Tamanyan 2/2, ☏ +374 95 301000. Świetne menu kuchni międzynarodowej w Kaskadach. Dobre śniadania, lunche i kolacje. Zobacz także Klub Radziecki w sekcji „Muzea”, gdzie znajdziesz dobre, klasyczne dania radzieckiej restauracji, w bardzo autentycznym radzieckim otoczeniu. Tylko kolacja. 20 Tawerna Gata, ulica Tumanyan 22. Obfite porcje, czuć domową kuchnię. === Ekskluzywnie === 21 Dolmama, ul. Puszkina 10 (róg ul. Abowiana). Codziennie 11:00-23:30. Kuchnia fusion ormiańsko-międzynarodowa. Doskonałe jedzenie, obsługa i atmosfera. Siedzenia na zewnątrz pozwalają poczuć klimat dawnych dziedzińców, które dawniej wypełniały centrum Erywania. 22 The Club, ul. Tumanyan 40. Oferuje wyśmienite dania kuchni zachodniormiańskiej, w tym manti, su borek i niesamowitą midia dolmę. Przestrzeń podziemna jest bardzo modna, a herbaciarnia, gdy nie jest zbyt zadymiona, to dobre miejsce, by usiąść na worze i porozmawiać. W ramach budżetu można zamówić jedną z ich bardzo sycących pizz na cienkim cieście, już od 5 USD. 23 Voskevaz (Czas na wino), ul. Saryan 8, ☏ +374 60 706262. Dobre menu mięs, sałatek, przystawek i wina. 24 Limone, ul. Tamanyan 3, ☏ +374 11 656565. 08:30-00:00. Świetna pizza neapolitańska, pyszne sałatki i kanapki, wyszukane napoje i desery, lokalizacja tuż przy Kaskadach. 25 Asador, 28 Isahakyan, ☏ +374 44 002200. Codziennie 12:00-00:00. Surf and turf. Steki z całego świata i świeże owoce morza sprowadzane samolotem. Doskonały wybór win. == Życie nocne == Kawiarnie, bary, restauracje, kluby i pikniki na wsi to popularne miejsca, gdzie można napić się wódki – popularnego napoju, ale popularne są również wino, piwo, szampan i brandy. Większość restauracji sprzedaje jedynie piwa typu pilsner, średniej jakości, ale można znaleźć też kilka browarów pubowych i punktów serwujących piwo rzemieślnicze. Wino restauracyjne jest zazwyczaj bardzo dobre. Picie w miejscach publicznych może być legalne, ale jeśli robisz to jako obcokrajowiec, zostaniesz zatrzymany przez policję (i narazisz się na mnóstwo pogardliwych spojrzeń miejscowych). Możesz pić w samochodzie, o ile nie prowadzisz. Kierowcy nie mogą mieć w sobie ani kropli alkoholu, a dozwolony próg wynosi zero – a kary za naruszenie tego są surowe. === Miejsca na drinka === Najpopularniejszymi miejscami na drinka latem są kawiarnie na świeżym powietrzu i kawiarnie/restauracje. Kawiarnie przy Kaskadach i winiarnie wzdłuż Saryan są zawsze zatłoczone. Poniższe bary cieszą się popularnością wśród turystów. 1 Calumet, ul. Puszkina 56a, ☏ +374 94 359229. Artystyczne, przyjazne, alternatywne towarzystwo. Niesamowicie zadymione (serio). Nie ma tu sekcji na świeżym powietrzu, więc jeśli nie przepadasz za dymem papierosowym, to miejsce może nie być dla Ciebie. Obsługa mówi po angielsku i solidny wybór drinków. Miłe miejsce na spędzenie wieczoru. Bezpłatny. 2 Roza, ul. Puszkina 10, ☏ +374 41 060460. Mały bar z doskonałą atmosferą w starym budynku w Erywaniu, oferujący fantastyczne drinki. Spróbuj koktajlu Tutovni, przyrządzanego ze słynnej lokalnej wódki morwowej. 3 In Vino, ul. Saryan 6. Otwarte całą dobę. Pierwszy bar winiarski na ul. Saryan, który zapoczątkował transformację całej dzielnicy, nadal cieszy się popularnością. 4 Jack's Pub, ul. Gevorg Kochar 21, ☏ +374 96 808408. Dobre miejsce na drinka. Krwawa Mary jest legendarna, a koktajl z ginem bazyliowym jest świetny latem. Prawdopodobnie spotkasz tu kilku stałych bywalców. === Napoje do spróbowania === Koniak – patrz sekcja „Zakupy” powyżej. Domowe wódki owocowe – nie są aromatyzowane owocami, jak większość wódek zachodnich, lecz wytwarzane z samych owoców. Najpopularniejsza to Tutti Oghi (wódka morwowa), ale równie imponujące, jeśli uda Ci się je znaleźć, są dereniówka (Hon), gruszka, morela i brzoskwinia. Wino – winogrona Areni uprawiane są wyłącznie w Armenii, która jest najstarszym regionem świata pod względem uprawy winorośli i produkcji wina. Stary Erywań to najlepsza marka. Kompot – jeśli uda Ci się go zdobyć, ten zazwyczaj domowy sok owocowy jest fantastyczny. Zapytaj miejscowych, a jeśli któryś z nich ma go w domu, na pewno Cię zaciągną, żebyś spróbował. Tan – jogurt naturalny zmieszany z wodą i odrobiną soli, ten napój często ma smak, który łatwo się przyswaja i jest bardzo orzeźwiający. Czasami można znaleźć butelkowane gazowane tan, którego smak jest jeszcze bardziej przyswajalny. === Kawiarnie === W Erywaniu panuje bogata kultura kawiarniana i trudno odróżnić, gdzie kończy się jedna kawiarnia na świeżym powietrzu, a zaczyna kolejna, bo te dwie na siebie nachodzą. 5 Mirzoyan Library, Mher Mkrtchyan (Petros Adamyan) 10 (trudno ją znaleźć na dziedzińcu pod adresem Mkrtchyan/Adamyan 10). Początkowo mieściła się w tradycyjnym dziedzińcu, gdzie znajdowała się kolekcja albumów fotograficznych, a obecnie jest kawiarnią z pysznymi drinkami oraz kreatywnymi i doskonałymi przekąskami i słodkościami. Darmowe Wi-Fi. === Kluby nocne === W Erywaniu jest mnóstwo klubów nocnych, pubów, karaoke i klubów ze striptizem. Popularne kluby nocne znajdują się głównie w centrum, a te, które od dawna są czynne, są zazwyczaj pełne w weekendy. 6 Kami Club, ul. Abovyan 18 (w pobliżu kina Moskwa), ☏ +374 10 519020. Muzyka na żywo w wiele wieczorów. 7 Stop Club, ul. Moskovian 37, ☏ +374 10 560780. Klub rockowy. Muzyka na żywo w wiele wieczorów. == Imprezy == Wardawar to pogańskie święto wody (obecnie święto kościelne). To letnie święto ruchome, które cieszy się popularnością praktycznie u wszystkich, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci: wszyscy wylewają na siebie litry wody. W niektórych parkach odbywają się różne wydarzenia. Tyarnndarach, często nazywane Trndez, to pogańskie święto ognia (obecnie święto kościelne). Obchodzone jest 13 lutego. Na każdym dziedzińcu można zobaczyć ogromne ognisko, wokół którego ludzie radośnie śpiewają, skaczą dzieci i tak dalej. Urodziny Erywania (Erebuni Erywań). Urodziny Erywania obchodzone są zazwyczaj w drugą sobotę października. Zazwyczaj jest to ogromne wydarzenie, a centrum Erywania jest przeznaczone wyłącznie dla pieszych: w całym mieście znajduje się wiele scen, na których odbywają się przedstawienia teatralne lub muzyczne (zazwyczaj tematyczne – mniejszości etniczne, folk, jazz, rock, pop i muzyka klasyczna), a kulminacją jest Plac Republiki. Festiwal koncentruje się wokół twierdzy Erebuni, ponieważ jest ona kolebką Erywania. Trudno jednak ustalić dokładne daty festiwalu. Golden Apricot. Dość popularny międzynarodowy festiwal filmowy, zazwyczaj odbywający się w lipcu. Ormianie są z niego dumni. ReAnimania. Koniec października. Rozwijający się międzynarodowy festiwal filmów animowanych odbywający się jesienią. == Noclegi == W Erywaniu oferta noclegów jest szeroka, ale w większości przypadków są one zawyżone. Jeśli planujesz dłuższy pobyt, wynajmij apartament. Sprawdź oferty wynajmu na stronie AUA (Amerykański Uniwersytet Armenii), u lokalnych agentów podróży (Menua Tours, Hyur Service) lub u pośredników nieruchomości. === Oszczędnie === W Erywaniu znajduje się duży wybór hosteli i kwater prywatnych dla osób podróżujących z ograniczonym budżetem. 1 Balcony Villa Hostel, Hovsep Emin 3/1, Arabkir (stacja Barekamutiun (ostatnia), stamtąd ulicą H. Hakobyan, aż dojdziesz do niewielkiego wzniesienia. Pod górę i po prawej stronie, po lewej stronie znajdują się małe metalowe drzwi.), ☏ +374 10 264449, balcony.hostel@gmail.com. Wymeldowanie: 12:00, ale elastyczne. Mały, niedrogi hostel. Oferuje darmowe Wi-Fi, pralnię, kuchnię i wspólne łazienki, które są sprzątane codziennie. Anglojęzyczny, przyjazny, kawa i herbata są bezpłatne. 9000 dram za pokój jednoosobowy, 6000 dram za pokój wieloosobowy z szafką, 6500 dram za pokój z lekkim śniadaniem, 7000 dram za pełne śniadanie. W okresie od listopada do maja pokoje kosztują 5000 dram. 2 Envoy Hostel, ul. Puszkina 54 (wejście od Parpetsi), ☏ +374 10 530 369. Zameldowanie: 14:00. Zdobywca nagrody „Najlepszy hostel w Armenii” przyznawanej przez HW 2010, 11 i 13. Obiekt jest centralnie położony, przestronny i komfortowy, oferuje bezpłatny dostęp do internetu/Wi-Fi, śniadanie oraz zestaw do parzenia kawy i herbaty. Wszystkie pokoje i pomieszczenia wspólne są klimatyzowane i nieskazitelnie czyste. Personel mówiący po angielsku jest sprawny i posiada wiedzę na temat podróżowania po Armenii i regionie. Hostel posiada również hostel w Tbilisi i oferuje cotygodniowe wycieczki z Erywania do Tbilisi ze zwiedzaniem i lunchem z grilla w cenie. 7000 dram ze śniadaniem. 3 Grammy Hostel, ul. Aghayan 15, ☏ +374 5 522 0322. Hostel z biurem dla podróżnych, bezpłatnym dostępem do internetu, śniadaniem za jedyne 500 dram, pralnią, telewizorem, pokojem relaksacyjnym, w którym można odpocząć od zgiełku Erywania, oraz małym ogrodem, w którym można rozkoszować się słońcem i odpocząć na ławce. Cena od 4000 do 7000 dram (elastyczna). 4 Hostel Glide, Dom 16/1, ul. Hakob Hakobyan (trzy minuty spacerem od Barekamutiun), ☏ +374 9 406 0586. Prywatny dom położony dwie stacje metra od centrum, ale w cichym i bezpiecznym miejscu. Obiekt znajduje się bardzo blisko dworców autobusowych, a z okien roztacza się widok na górę Ararat. Obiekt jest prowadzony przez bardzo gościnną rodzinę. Ceny noclegów zaczynają się od 4500 dram. 5 Theatre Hostel, 2. wejście, Al. Tigran Mets 27, ☏ +374 10 545 676. Mały i przytulny hostel, 5 minut spacerem od głównego placu. Jest bardzo czysty i oferuje wiele bezpłatnych udogodnień, takich jak dostęp do Wi-Fi, parking dla rowerów itp. Ceny zaczynają się od 4500 dram, w tym lekkie śniadanie. 6 Yerevan Hostel, ul. Tpagrichnera 5. W centrum, 3 minuty od Placu Republiki. Przyjazny, kompetentny personel mówiący po angielsku dostępny 24 godziny na dobę. Bardzo czysty hostel, prysznice z ciepłą wodą dostępne przez całą dobę. Dostępne Wi-Fi, a także komputer dla gości. Tradycyjne śniadanie przygotowywane na życzenie, zawsze świeże. Elastyczne godziny zameldowania i wymeldowania. Przechowalnia bagażu. 5500 dram. === Umiarkowanie === 7 Bass Boutique Hotel ul. Aygedzor 3/1 (1 km na północ od centrum, Metro Marszal Baghramian), ☏ +374 10 221353, bassboutiquehotel@gmail.com. Mały, niedrogi 4-gwiazdkowy hotel. Pokój dwuosobowy 50 USD. 8 Hotel Europe, ul. Hanrapetutyan 38, ☏ +374 10 546 060, info@europehotel.am. Przyjemny, mały, centralnie położony 3-gwiazdkowy hotel. Pokój dwuosobowy 70 USD. 9 Erebuni Hotel, ul. Wazgena Sarkisjana 26/1 (obok Placu Republiki), ☏ +374 60 480505, info@erebunihotel.am. 3-gwiazdkowy hotel, dobry stosunek jakości do ceny, komfortu i lokalizacji. Od 80 USD. 10 Mia Casa Hotel, ul. Shara Talyan 13, ☏ +374 11 355355. Zameldowanie: 14:00, wymeldowanie: 12:00. Mały, 3-gwiazdkowy. Pokój dwuosobowy 50 USD. 11 Hotel Olympia, ul. Barbusse 64, ☏ +374 10 271850, info@olympia.am. 2 km na północny zachód od centrum, ale rekompensują to wspaniałe widoki na wąwóz rzeki w kierunku Aragac. Pokój dwuosobowy 50 USD. 12 Royal Palace Hotel, 17/1, 4th St, dzielnica Silikyan (10 km na północny zachód od centrum), ☏ +374 10 31-91-19, +374 10 31-94-84, info@armenianroyalpalace.com. Mały hotel, w spokojnej okolicy miasta. Pokoje dwuosobowe od 70 USD. 13 ibis Yerevan Center, Northern Ave 5/1, ☏ +374 10 595959. Bardzo centralnie położony, ładny, nowy hotel z bardzo elastycznymi cenami, ale zazwyczaj w średniej lub niższej cenie. 34-74 USD. === Ekskluzywnie === 14 Ararat Hotel, ul. Grigor Lusavorich 7, ☏ +374 60 511000, reservation@ararathotel.am. Czterogwiazdkowy hotel, obecnie 2- lub 3-gwiazdkowy, wiele negatywnych opinii. Pokoje dwuosobowe od 90 USD. 15 Armenia Marriott Hotel, Plac Republiki (metro: Hanrapetutian hraparak), ☏ +374 10 599 000. Międzynarodowy hotel z eleganckimi pokojami i udogodnieniami, świetna lokalizacja. Pokoje dwuosobowe (tylko pokój) od 180 USD. 16 Best Western Congress Hotel, ul. Włochy 1 (na zachód od Placu Republiki), ☏ +374 10 591 199, sales@hotelcongressyerevan.com. Hotel Congress jest o jeden poziom tańszy, ale oferuje ten sam zachodni klimat co Marriott i duży odkryty basen. Pokoje dwuosobowe kosztują 90 USD. 17 Golden Palace Hotel, Aleja Północna 11 (w centrum handlowym przy ulicy Abovyan, w samym centrum), ☏ +374 12 220 000, info@goldenpalacehotel.com. Przyjemny, 5-gwiazdkowy hotel w centrum. Pokoje dwuosobowe od 120 USD. 18 Grand Hotel Yerevan (dawniej Royal Tulip), 14 Abovyan, ☏ +374 10 591 600, sales@grandhotelyerevan.com. 5-gwiazdkowy hotel o dawnym uroku i nowoczesnych udogodnieniach: basen na dachu, eleganckie pokoje, restauracja, sale konferencyjne, ogród zimowy z całodobowym barem i innymi usługami. Pokoje dwuosobowe: 100 USD. 19 Tufenkian Historic Yerevan Hotel, ul. Hanrapetutyun 48, ☏ +374 60 501030. 4-gwiazdkowy hotel z restauracją w pobliżu targu Vernissage. Pokoje dwuosobowe od 90 USD. 20 Ani Plaza, al. Sayat-Nova 19, ☏ +374 10 589500, info@anihotel.com. Boxy 4-gwiazdkowy, dobry nocleg w tej cenie. Od 100 USD. 21 Hotel Latar (Kompleks Latar), ul. Piąta 58 (15 km na północny zachód od centrum), latarhotelyerevan@gmail.com. Na skraju miasta potrzebny będzie samochód. Ogromny, okrągły basen to widok godny podziwu. Cena podwójna 100 USD. == Kontakt == 1 Poczta Główna, ul. Saryan (centrum). 09:00-18:00. Internet – Sklepy oferujące dostęp do internetu za pomocą komputerów PC nazywane są w Armenii Klubami Internetowymi. Jednym z nich jest „CyberStars” zlokalizowany przy ul. Avetik Isahakyan 18. == Bezpieczeństwo == Erywań jest bardzo bezpiecznym miastem o każdej porze dnia i nocy dla osób każdej płci i wieku – szczególnie w dzielnicach centralnych, gdzie zatrzymuje się większość turystów. Przestępczość uliczna i przemoc są praktycznie nieobecne: ludzie regularnie zostawiają swoje rzeczy bez opieki na ulicy bez obawy przed kradzieżą. Niemniej jednak, jak w większości miast tej wielkości, w zatłoczonych miejscach i środkach transportu należy uważać na kieszonkowców. Oszustwa nie występują, ale może zaistnieć konieczność targowania się w sklepach, które nie mają stałych cen, choć targowanie się wydaje się być rzadkością. Ruch uliczny może być dość utrudniony w godzinach szczytu porannego i wieczornego, dlatego należy zachować szczególną ostrożność podczas przechodzenia przez ulicę, zwłaszcza w miejscach do tego nie przeznaczonych. Większość mieszkańców przestrzega znaków drogowych, a za przechodzenie przez jezdnię w niedozwolonym miejscu grożą mandaty. === Oszustwa związane z taksówkami === Najbardziej niebezpieczną rzeczą, na jaką możesz tu trafić, są taksówkarze, którzy oszukują turystów, a nawet miejscowych. Mogą jechać okrężną drogą zamiast bezpośrednio do celu — miej więc przy sobie mapę lub nawigację i powiedz im właściwą trasę. Nigdy, przenigdy nie wierz taksówkarzowi, który próbuje cię przekonać, że nie ma autobusu ani marszrutki do miejsca, do którego się wybierasz — to w większości przypadków kłamstwo. Każda opowieść mająca cię nakłonić do wzięcia taksówki to prawdopodobnie oszustwo. Nie zgadzaj się też na mocno zawyżone „stałe stawki” ani na tłumaczenie, że taksometr nie działa. Czasami wystarczy po prostu nacisnąć główny przycisk na taksometrze raz — tylko raz, bo po drugim naciśnięciu opłata się nie wyświetli. Jeśli mimo to trzeba zapłacić, policz dystans w kilometrach razy 100 dramów, dodaj trochę „na zgodę” i odejdź. W każdej sytuacji, gdy poczujesz się niepewnie lub podejrzanie, lepiej odejdź jak najszybciej i upewnij się, że taksówkarz nie pójdzie za tobą. Zawsze możesz zwrócić się o pomoc do policji — taksówkarze bardzo niechętnie z nią rozmawiają. Nawet miejscowi wiedzą, że taksówkarze kłamią, więc mogą ci pomóc w razie sporu. Tylko pamiętaj, by nie wdawać się w kłótnie w środku nocy, zwłaszcza w otoczeniu grupy innych taksówkarzy. Nie zgadzaj się na żadne stawki znacząco przekraczające 100 dramów za kilometr, nawet jeśli ktoś mówi, że „to tylko parę dolarów” — takie zachowanie tylko pogarsza sytuację dla miejscowych i innych turystów. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy nie ustaliłeś wcześniej ceny. Uważaj też na tzw. „prywatnych” taksówkarzy na lotnisku, którzy próbują żądać absurdalnych kwot (np. 20 000 dramów lub więcej) za kurs do miasta. Dla porównania: normalna cena taksówki z lotniska do centrum miasta to około 1 600 dramów. Krążą plotki, że pewni Irańczycy zapłacili kiedyś aż 150 dolarów za przejazd z lotniska do centrum. == Zdrowie == Palenie jest nielegalne we wszystkich zamkniętych i otwartych przestrzeniach restauracji oraz kawiarni, z wyjątkiem lokali z fajką wodną (shisha/hookah lounges). Jest również zabronione w środkach transportu, taksówkach, biurach i sklepach. Mimo to odsetek palących mężczyzn pozostaje bardzo wysoki, a niektóre lokale luźno podchodzą do egzekwowania przepisów. Ogólnie jednak, w większości miejsc, w których przebywają turyści, palenie nie powinno mieć miejsca. Erywań oferuje światowej klasy usługi medyczne za ułamek ceny w porównaniu z krajami zachodnimi. Do najczęściej wykonywanych zabiegów należą operacje serca, leczenie niepłodności, operacje plastyczne nosa, depilacja laserowa oraz laserowa korekcja wzroku. == Informacje turystyczne == 2 Informacja turystyczna (budynek na chodniku przy Bulwarze Sayat Nova, na północno-zachodnim rogu Alei Mashtots). 3 Informacja turystyczna (budynek na chodniku w parku na rogu Nalbandyan i Placu Republiki). === Ambasady === Arcach / Górski Karabach (Stała Misja w Republice Armenii), 17A Nairi Zaryan St, ☏ +374 10 249705, nkr@arminco.com. Białoruś, ul. Nikol Duman 12/14, ☏ +374 10 275611, +374 10 22 02 69. Bułgaria, ul. Sofia 16, ☏ +374 10 45 82 33. Kanada, ul. Amiryan 1, ☏ +374 91 401238. Chiny, al. Admirała Isakowa 17/4, ☏ +374 10 560067, faks: +374 10-707511, chinaemb_am@mfa.gov.cn. Finlandia, Tamanyan 6/14 (naprzeciwko Muzeum Sztuki Nowoczesnej Cafesjian), ☏ +374 91-401623. Konsulat OSM dojazd Google Maps dojazd edit Francja, ul. Grigor Lusavorich 8, ☏ +374 10 591950. Niemcy, ul. Charents 29 (na wschód od centrum). Grecja, ul. Demircziana 6 (w pobliżu Zgromadzenia Narodowego Armenii), ☏ +374 10-530051, faks: +374 10-530049, gremb.ere@mfa.gr. Pn.-pt. 09:00-16:00. Włochy, Viale Italia 5, ☏ +374 10-542-335. Pn.-pt. 09:30-17:00. Polska, Hanrapetutyan 44a (stacja metra Hanrapetutian hraparak), ☏ +374 91-426-885. Rumunia, ul. Barbusse 15, dzielnica Arabkir (stacja metra Barekamutiun), ☏ +374 10-275-332, faks: +374 10 227547, erevan@mae.ro. Rosja, Grigor Lusavorich 13a, ☏ +374 10 567197. Szwajcaria, ul. Melik Adamyan 2/1 (stacja metra Hanrapetutian hraparak), ☏ +374 10 524088, +374 10 529860. Turkmenistan, ul. Jerznkyan 52 (stacja metra Barekamutiun), ☏ +374 10 221029, +374 10 221039. Wielka Brytania, Kamar Business Center, 2 Vazgen Sargsyan St (na południe od Placu Republiki), ☏ +374 10 264301, enquiries.yerevan@fco.gov.uk. Stany Zjednoczone, 1 American Ave (1 km na południowy zachód od Dworca Autobusowego Centralnego), ☏ +374 10 464700, usinfo@usa.am. == Gdzie dalej == Łatwe jednodniowe wycieczki Wiele najważniejszych atrakcji Armenii skupia się w pobliżu Erywania i można do nich łatwo dotrzeć na jednodniowe wycieczki, choć w przypadku kilku z nich potrzebny będzie własny transport: Garni, 15 km na wschód od Erywania, szczyci się hellenistyczną świątynią i kompleksem religijno-królewskim, położonym na szczycie kanionu. Klasztor Geghard, 5 km dalej, wykuty jest w zboczu kanionu. Rezerwat Stanowy Las Chosrowski znajduje się w górach nad Geghard. Znajduje się tam kilka klasztorów, jaskinie i starożytna forteca na wzgórzu Kakavaberd. Wagharszapat, 15 km na zachód od Erywania, to armeńskie Canterbury z kompleksem klasztorno-katedralnym. 3 km na wschód znajdują się ruiny katedry Zwartnoc. W Asztarak, 15 km na północny zachód, znajduje się katedra św. Hovhannesa Karapeta, położona nad wąwozem Kasagh. W Artaszat, 20 km na południe, znajduje się klasztor Chor Wirap. Z Południowego Dworca Autobusowego do Chor Wirap można dojechać autobusem linii 452, 467 lub 468; koszt podróży to 300-400 dram. Armasz, 60 km na południowy wschód, ma laguny rybne, które stały się ważnym siedliskiem ptaków. Znajduje się tuż przy zamkniętych granicach z Turcją i Nachiczewanem, więc należy spodziewać się podejrzeń ze strony władz. Przy wjeździe wymagany jest dokument tożsamości ze zdjęciem. 'Dalej, bardziej odpowiednie na wycieczki z noclegiem (dostępnych jest wiele wycieczek): Wokół góry Aragac znajdują się zamek i kościół Amberd. Klasztor Noravank, wąwóz Noravank i region winiarski Areni znajdują się 80 km na południowy wschód. Na północ, wokół jeziora Sewan, znajdują się klasztory Cachkadzor, Sewanawank i Hajrawank, cmentarz Noratus Chaczkar oraz starówka w Dilidżanie. Klasztor Dżermuk, Sisian i Tatew znajdują się dalej na południowy wschód. Poza Armenią Kolejnym oczywistym celem podróży jest Tbilisi. Po drodze warto zobaczyć kanion i klasztory w kanionie Debed.