Angolo

Angolo estas lando en Centra Afriko. == Kompreni == Oni diras ke la angola popolo konsistas el stoikuloj. Ili havus profundan komprenon de pacienco, kaj ekzemple evitis kulpigi, pro la malfacilaĵoj kiujn la lando alfrontas, la fakton ke estis milito. Fakte, angolanoj kondutis kvazaŭ ne estis milito (la intercivitana milito finiĝis en 2002, sed ĝia memoro kuŝas profunde en la menso de ĉiu angolano). Muziko estas la koro kaj animo de ĉiu angolano, kaj ĝi povas esti aŭdita ie ajn. La lando havas larĝan gamon de muziko, ĉefe Kuduro, Kizomba, Semba, kaj Tarrachinha, (tiu ĉi lasta pli malĉasta ol la aliaj). Entute, eblas diri ke angolanoj estas amuzaj kaj amaj homoj kun soifo de pli da kio la vivo povas doni. === Historio === La teritorio de Angolo estas loĝata ekde la Paleolitiko, kaj gastigis grandan varion de etnoj, triboj kaj regnoj, inter kiuj la plej grava estis tiu de Kongo. Nzinga Mbande estis reĝino (Ngola) de la afrikaj ŝtatoj Ndongo (1624-1663) kaj Matamba (1631-1663) en la nuna Angolo. Ŝi estis fama pro sia milita kaj diplomatia talentoj kaj estas konsiderata simbolo de sendependeco en Angolo. Sekve de la okupado de la portugaloj, inter la 16-19-aj jarcentoj 3 milionoj da milit-prizonuloj estis senditaj kiel sklavoj al Amerikoj. Ekde 1975 Angolo iĝis sendependa; komencis tamen intercivitana milito kiu finiĝis nur en 2002. Ekde la fino de la civita milito en 2002, Angolo aperis kiel relative stabila konstitucia respubliko, kaj ĝia ekonomio estas inter la plej rapide kreskanta en la mondo; Ĉinio, la Eŭropa Unio, kaj Usono estas la plej grandaj investaj kaj komercaj partneroj de la lando. Tamen, la ekonomia kresko estas tre malebena, kun la plej granda parto de la riĉaĵo de la nacio koncentrita en misproporcie malgranda parto de la populacio ĉar la plej multaj angolanoj havas malaltan vivnivelon. La loĝantaro havas altan kreskorapidecon. La angola loĝantaro kreskis preskaŭ sesoble en la pasinta duonjarcento, de malabundaj 5 milionoj en 1960 ĝis ĉirkaŭ 36,6 milionoj en 2024. Tamen, la vivdaŭro estas inter la plej malaltaj en la mondo, dum infana morteco estas inter la plej alta. Angolo estas membro de la Unuiĝintaj Nacioj, Afrika Unio, la Komunumo de Portugallingvaj Landoj, kaj la Suda Afrika Disvolva Komunumo. Angola kulturo reflektas jarcentojn da portugala influo, nome la superregado de la portugala lingvo kaj de la Romkatolika Eklezio, intermiksita kun gamo da indiĝenaj kutimoj kaj tradicioj. === Geografio === La oceana bordo estas 1650 km-ojn longa, apude estas 20–160 km-ojn larĝa ebenaĵo, duone dezerto. Interne de la lando estas altebenaĵo 1500–2000 m-ojn alta. La plej alta monto estas Morro Moco 2620 m-ojn alta. === Etnoj === (vidu la mapon) === Komuniki === Parolataj lingvoj: La portugala (oficiala) estas patrinlingvo de 30% de la loĝantaro; La nacia lingvo kun la plej multaj parolantoj estas la umbunda, parolata en la sud-centra regiono. Kimbunda, estas parolata en la nord-centra regiono; aliaj bantuaj dialektoj estas la konga en la nordo kaj ĉokŭa en la oriento. En la sudo troviĝas ankaŭ malgrandaj grupoj ne-bantuaj kiuj parolas la kojsana. == Regionoj == === Provincoj === Angolo administre havas 18 provincojn (inkluzive de la enklavo de Kabinda), sed laŭ turisma vidpunkto, ili estas grupigitaj en ses regionoj: == Urboj == Luando (6,8 milionoj da loĝantoj). Lubango (600,751) Huambo (595,304) Benguela (555,124) Cabinda (550,000) Malanje (455,000) Saurimo (393,000) Lobito (357,950) Cuíto (355,423) Uíge (322,531) === Esperantaj urboj === == Aliaj cellokoj == === Klimato === Danke al la altitudo, kaj kvankam situanta en tropika zono, la klimato en Angolo estas entute modera. Averaĝaj temperaturoj ĉe la marbordo varias de ĉirkaŭ 16 °C vintre kaj 23 °C somere. La pli granda parto de Angolo havas du sezonojn: pluvan sezono de novembro ĝis aprilo sekan sezono, konata kiel "Cacimbo", de majo ĝis oktobro, pli seka, kun pli malaltaj temperaturoj. La marbordo havas altajn pluvokvantojn, malpliiĝantaj de nordo al sudo la interna zono dividiĝas en tri areoj: Norda, kun alta pluvo kaj altaj temperaturoj Centra Altebenaĵo, kun seka sezono kaj averaĝaj temperaturoj de la ordo de 19° C Sude, kun tre altaj termikaj ekskursoj pro la proksimeco de la dezerto Kalahari == Eniri == === Eniri avie === === Eniri trajne === === Eniri buse === === Eniri piede === == Transportiĝi == === Transportiĝi perpiede === === Publika transporto === ==== Transportiĝi trajne ==== ==== Transportiĝi buse ==== === Transportiĝi aŭte === == Vidi == == Fari == == Aĉeti == === Vendejaroj === == Manĝi == === Tradiciaj manĝaĵoj === === Vegetarismo kaj veganismo === == Trinki == === Alkoholaĵoj === == Loĝi == === Esperanta loĝado === === Kampadejoj === === Hosteloj === === Hoteloj === == Sekureco == == Sano == Epidemioj de ĥolero, malario, rabio kaj hemoragiaj febroj estas oftaj malsanoj en pluraj partoj de la lando. Multaj regionoj en ĉi tiu lando havas altajn incidencojn de tuberkulozo kaj HIV. Dengue , filariozo , leishmaniozo kaj onchocerciasis (river-blindeco) estas aliaj malsanoj portataj de insektoj kiuj ankaŭ ĉeestas en la regiono. Angolo havas unu el la plej altaj infanmortoprocentoj en la mondo kaj unu el la plej malaltaj vivdaŭroj de la mondo. Demografiaj kaj Sanaj Enketoj nuntempe faras plurajn enketojn en Angolo pri malario, hejma perforto kaj pli. En septembro 2014, la Angola Institute for Cancer Control (IACC) estis kreita. La celo de ĉi tiu nova centro estas certigi sanon kaj medicinan prizorgon en onkologio. Tiu ĉi kancero-instituto estos supozita kiel referenca institucio en la centra kaj suda regionoj de Afriko. Ankaŭ en 2014, Angolo lanĉis nacian kampanjon de vakcinado kontraŭ morbilo. Tiu ĉi kampanjo okazis kune kun la vakcinado kontraŭ poliomjelito kaj suplementado de vitamino A. Ekapero de flava febro, la plej malbona en la lando en tri jardekoj komenciĝis en decembro 2015. Antaŭ aŭgusto 2016, 369 mortis. En la Tutmonda Malsato-Indekso (GHI) de 2024, Angolo havas gravan nivelon de malsato (103-a el 127 landoj). == Respekto == De 2019, samseksemaj agoj ne plu estas krimo laŭ la angola leĝo, kaj la registaro ankaŭ malpermesis diskriminacion bazitan sur seksa orientiĝo. Estas ĉirkaŭ 1,000 religiaj komunumoj en Angolo; plejparte kristanaj (79%, 44% estas katolikoj, dum 35% estas protestantoj). Aktuale laŭ registara takso la islaman populacion estus je 1% de la populacio, ​​dum la Islama Komunumo de Angolo metas la ciferon pli proksime al 5%. Islamanoj konsistas plejparte el migrantoj de Okcidentafriko kaj Mezoriento (precipe Libano), kvankam kelkaj estas lokaj konvertitoj. La angola registaro ne laŭleĝe rekonas islamajn organizojn kaj ofte fermas moskeojn aŭ malhelpas ilian konstruadon. == Esperanto == Angola Esperanto-Asocio, Luando, Angolo === Lokaj esperantistoj === Kontaktoj porefere per Facebook: Sebastiao Ngangu: https://www.facebook.com/sabiogenuino.sabio Junior: https://www.facebook.com/juniorhabib.bourguibangangu === Esperantaj renkontiĝoj === == Konsulejoj == == Viziti plu == == Rimarkoj == == Eksteraj ligiloj == Angolo ĉe Vikipedio.