Jemen

Jemen, officiääl de Republik Jemen, is en land in Westasie. Med de eilandengrupe Sokotra der by höyrt Jemen by Süüdarabie. Et is in et noorden nåbers med Saudi-Arabie, in et noordousten med Oman, de Arabiske Sey up et ousten, den Gulv van Aden up et süden en de Roude Sey up et westen. Et hevt seygrensen med Djibuti, Eritrea, Somaliland en Somalie in den Hoarn van Afrika. Et hevt ne uppervlakde van 455.503 kilometer in et veerkante en ne küstlyne van souwat 2000 kilometer längde. Jemen is et up eyn nå grötste land van et Arabiske Skyreiland en hevt de meyste inwoaners. Höyvdstad is Sanaa, wat medeyne de grötste stad is. Der woanet by skatting ungeväär 34,7 miljoon lüde, vöärnamelik arabiske muslims. By skatting sint der dat meyr as wat in Saudi-Arabie woanet. Et land is aneslöäten by de Arabiske Liga, de Vereynigde Natys, Neet-lieerde beweaging en et Islamitiske Samenwarkingsverbund. Jemen ligt al meyr as 7000 jår up en krüüspunt van kulturen. De Sabaeanen warren en invloodryk köäningryk wat dreav up handel. Dårmed hadden se slimmen invlood up et hüdige Eritrea en Etiopie. In 275 n.K. nöäm et Himjarite-köäningryk et oaver. Dee besatten en grout deyl van wat nu Jemens gebeed is en stünd under starken invlood van et jöädendom. In den 4. eywe köäm dår et kristendom oaverhen en dree eywen later den islam. Vanaf den tyd was Jemen en vöärnaam middelpunt in den spreid van Islam en mohammedaanske geleyrdheid. Jemenitiske soldåten warren nen dryvenden kracht achter den spreid van den islam. Vöäle van Jemens bouwwarken bleaven in de beyne töt moderne tyden. Eywenlange was et nen vöärnamen producent van koffee, wat döär den haven van Mocha verhandeld wör. Verskeidene geslachten van heyrsers regeyrden oaver Jemen tüsken den 9. en den 16. eywe. In den 19. eywe wör et land upedeyld tüsken en ottomaansk en en britsk deyl. Nå den Eyrsten Wearldoorlog wör et Köäningryk Jemen estichted, wat nå nen börgeroorlog in 1962 de Jemenitiske Arabiske Republik (Noord-Jemen) wör. In 1967 splitteden de Demokratiske Volksrepublik Jemen (Süüd-Jemen) sik af van et den britsken beskarmståt Aden, wårmed as et den eyrsten en eanigsten kommunistisken ståt in et Middenousten wör. In 1990 köämen de beide jemenitiske ståten weader tohoupe en förmden de hüdige Republik Jemen. Ali Abdullah Saleh was president, töt de Arabiske Lente in 2012. Seyd 2011 hevt Jemen te maken med politieke unröste wat sik löt seen as stråtprotesten teagen årmode, warklousheid, ümköyperye en president Saleh syne plannen üm den grundwet to herskryven üm sikselv vöär unbepålden tyd president to holden. Teagen 2015 was dat nen vulleydigen börgeroorlog ewörden. Verskeidene partyen vöchteden üm et land in handene to krygen, wårunder den presidentiälen leiderskapsråd van de internationaal erkende regeyring en den Höygeren Politiken Råd van de Huti-beweaging. Den stryd sint verskeidene butenlandske partyen by betrökken eraked en is nen slimmen humanitären ramp ewörden. Jemen is eyne van de minst untwikkelde landen van de wearld. Et is eyne van de armste landen van et Middenousten en Noordafrika. Volgens de Vereanigde Natys hadde sou'n dree veerde van et land in 2019 noudhülpe nöydig, ungeväär 24 miljoon lüde. In 2024 stüden Jemen up de sesde steade in de Fragile Ståtenskåle. In 2020 was et up de Centraalafrikaanske Republik nå et slimste land up de Wearld Hungerskåle. In 2024 steyt et land as minst vreadsame land up de Wearld Vreadesskåle. Seyd 2025 steyt et 184. up de menskelike untwikkelingsskåle. Jemen is eyne van de kwetsböärste landen vöär klimaatverandering en eyne van de minst good vöärbereide landen der up.