Адан

Адан (ба арабӣ: عدن, ʿAdan) — шаҳр-бандари ҷанубии Яман, дар канори халиҷи Адан (қисми Уқёнуси Ҳинд), дар нимҷазираи Адан, ки калдераи вулкании қадима аст, воқеъ аст. Шаҳр маркази муваққатии ҳукумати байналмилалӣ эътирофшудаи Яман аз соли 2015 (пас аз ишғоли Санъо аз тарафи ҳусиҳо) мебошад. Аҳолии шаҳр тахминан 900 ҳазор нафар буда, Адан яке аз қадимтарин ва машҳуртарин бандарҳои таърихии ҷаҳон ба ҳисоб меравад. Таърих Бандари табиии Аданро кратери вулкании қадима ташкил медиҳад ва он аз ҳазораҳои қадим — замони шоҳии Сабея ва Ҳимёр — маркази тиҷорати корвонии Уқёнуси Ҳинд бо Баҳри Сурх буд. Адан дар таърихи қадим бо номи 'Эҷемени Аравия Феликс' (Аравияи Хушбахт) маъруф буд ва ҳамчун маркази тиҷорати ширин (атриёт, мирра, шарик) шуҳрат дошт. Соли 1839 Британияи Кабир Аданро забт кард ва он то соли 1967 — 128 сол — мустамликаи британӣ боқӣ монд; Адан ҳамчун маркази стратегикии Британия дар Уқёнуси Ҳинд ва истгоҳи марказии роҳи муҳими Англия–Ҳиндустон тариқи канали Суэц нақши муҳим бозӣ кард. Соли 1967 ҷумҳурии халқии Ямани Ҷанубӣ — нахустин ва ягона давлати марксистии ҷаҳони араб — дар Адан бо пойтахти он эълон шуд. Соли 1990 пас аз муттаҳидшавии Ямани Шимолу Ҷанубӣ Адан ба бузургтарин шаҳри ҷанубии Яман табдил ёфт. Аз соли 2015, пас аз муҳосираи Санъо аз ҷониби ҳусиҳо, Адан пойтахти муваққатии ҳукумати эътирофшудаи Яман гардид. Ҷуғрофия ва иқлим Адан дар канори ҷанубии нимҷазираи Араб, дар нимҷазираи Аданӣ (калдераи вулкании қадима бо баландии Ҷабал Шамсон 552 м), дар канори халиҷи Адан воқеъ аст; иқлими он биёбонии гарм-намӣ — тобистон сахт гарм (ҳарорати то +37°C), зимистон муътадил, борони камёб. Аҳолӣ Аҳолии шаҳри Адан тахминан 900 ҳазор нафар буда, асосан арабҳои яманӣ-шофеӣ (суннӣ) мебошанд; ҷамоаҳои сомолӣ, ҳиндустонӣ ва африқои шарқӣ низ дар таърих муҳим буданд. Иқтисод Иқтисоди Адан бар бандар (Бандари Адан яке аз стратегикитарин бандарҳои Уқёнуси Ҳинд аст), коркарди нафт (палоишгоҳи Адан, соли 1954 кушода шуд), моҳигирӣ ва тиҷорат асос меёбад. Манотиқи озоди иқтисодии Адан барои инкишофи саноат ва содирот таъсис ёфтаанд. Нақлиёт Дар Адан Фурудгоҳи байналмилалии Адан (пас аз ҷанги 2015 ҷузъи асосии алоқаи Яман бо ҷаҳон), бандари Адан (бо чорчӯби нави деҳ-сохта DP World — дар ҷой), палоишгоҳи нафт ва шоҳроҳҳои калон амал мекунанд. Фарҳанг ва маориф Дар Адан майдонҳои таърихии Кратер (маркази мустамликавӣ), сардобаҳои қадимаи Адан (Тауила) — системи ҷамъоварии оби борон, ки тахминан 1000 сол қабл сохта шудааст ва имрӯз ҳам кор мекунад — машҳуранд. Дар асри XX Адан маркази мусиқии анъанавии яманӣ (Иброҳим Аббосӣ ва Муҳаммад Мурший) буд. Нигаред низ Яман Санъо Халиҷи Адан Уқёнуси Ҳинд Эзоҳ Пайвандҳо Адан дар Encyclopædia Britannica