والیس و فوتونا

والیس و فوتونا (به فرانسوی: Territoire des îles Wallis et Futuna)، با نام رسمی قلمرو جزایر والیس و فوتونا‏ یک مجموعه فرادریایی فرانسه در جنوب اقیانوس آرام است که در میان تووالو در شمال غربی، فیجی در جنوب غربی، تونگا در جنوب شرقی، ساموآ در شرق و توکلائو در شمال شرقی جای دارد. ماتا-اوتو پایتخت و بزرگ‌ترین شهر آن است. والیس و فوتونا به عنوان یک کشور و قلمرو فرادریایی با اتحادیه اروپا در ارتباط است. مساحت خشکی این قلمرو ۱۴۲٫۴۲ کیلومتر مربع است. جمعیت آن در سرشماری ژوئیه ۲۰۲۳ برابر با ۱۱٬۱۵۱ نفر بود که نسبت به سرشماری ۲۰۰۳ (۱۴٬۹۴۴ نفر) کاهش یافته است. این قلمرو از سه جزیره آتشفشانی گرمسیری اصلی و تعدادی جزیرک تشکیل شده است. این قلمرو به دو گروه جزیره تقسیم می‌شود که در فاصله حدود ۲۶۰ کیلومتری از یکدیگر قرار دارند: جزایر والیس (که با نام یووه‌آ نیز شناخته می‌شود) در شمال شرقی؛ و جزایر هورن (که با نام جزایر فوتونا نیز شناخته می‌شود) در جنوب غربی، شامل خود جزیره فوتونا و جزیره بیشتر غیرمسکونی آلوفی. از ۲۸ مارس ۲۰۰۳، والیس و فوتونا یک مجموعه فرادریایی فرانسه بوده است. بین سال‌های ۱۹۶۱ و ۲۰۰۳، این قلمرو وضعیت یک قلمرو فرادریایی فرانسه را داشت. نام رسمی آن با تغییر وضعیتش دگرگون نشد. نام فارسی آن برگرفته از نام کاشف انگلیسی آن سموئل والیس است که این جزایر را در ۱۷۹۷ کشف کرد. برای اولین بار سموئل والیس دریانورد انگلیسی در قرن ۱۸ پای بر این جزیره نهاد که نام او نیز بر این جزیره ماند، نام دیگر والیس، یووآ در زبان بومیان والیس و فوتونا به معنی «شرق» می‌باشد، زیرا این جزیره در شرق جزیرهٔ دیگر (فوتونا) می‌باشد. واژهٔ فوتونا برای اولین بار توسط دریانوردان آلمانی به روی این جزیره گذاشته شد، در زبان بومیان والیس و فوتونا، هورو نام دیگر جزیرهٔ فوتونا به معنی «غرب» می‌باشد زیرا این جزیره در غرب والیس واقع شده‌است. والیس و فوتونا از مستعمرات فرا دریایی فرانسه در منطقهٔ اقیانوسیه به‌شمار می‌رود، این جزیره واقع شده در اقیانوس آرام جنوبی، بین فیجی و ساموآ.پایتخت این منطقه شهر ماتا یوتا با ۱۸۰۰ نفر جمعیت است. مساحت والیس و فوتونا ۲۶۴ کیلومتر مربع و جمعیت آن ۱۵٬۴۸۰ نفر می‌باشد. از مهم‌ترین مناطق والیس و فوتونا، یووآ، والیس و سیگاوه، آلو و موآ را می‌توان نام برد. والیس و فوتونا از دو جزیره به همین نام تشکیل شده‌است که پایتخت، شهر ماتا یوتا در جزیرهٔ والیس واقع شده‌است، والیس را یووآ و فوتانا را هورو نیز می‌خوانند. در سال ۱۸۸۰ والیس و فوتانا به صورت تحت‌الحمایهٔ فرانسه درآمد و یکی از مستعمرات فرانسه شد. واحد پول والیس و فوتونا فرانک با واحد جزء (سانتیم) نام دارد. صادرات والیس و فوتونا را نارگیل، مواد شیمیایی و تجهیزات ساختمانی تشکیل می‌دهند. اکثریت مردم والیس و فوتانا را پولینزیایی‌ها تشکیل می‌دهند. دین بیش از ۷۰ ٪ مردم نیز مسیحیت کاتولیک است. زبان‌های رایج در والیس و فوتونا، فرانسوی و والیسی است. گماشته یا حاکمی که توسط فرانسه انتخاب می‌شود، ادارهٔ این جزیره را بر عهده دارد، همچنین شورای مشورتی بیست نفره والیس و فوتونا نیز در تصمیم‌گیری‌ها حاکم را یاری می‌کنند. یک نفر از جزیرهٔ والیس و فوتونا به عنوان نماینده در پارلمان فرانسه حاضر است. در سال ۲۰۰۶ میلادی، ریچارد دیدیر به عنوان حاکم و فرماندار از سوی دولت فرانسه برگزیده شد. جغرافیا و آب‌وهوا والیس و فوتونا در ۱۳°۱۸′ جنوبی ۱۷۶°۱۲′ غربی، در ۳۶۰ کیلومتری غرب ساموآ و ۴۸۰ کیلومتری شمال شرقی فیجی — حدود یک‌سوم راه شمال شرقی از نیوزیلند به سمت هاوایی جای دارد. این قلمرو دربرگیرنده جزیره یووه‌آ (که والیس نیز نامیده می‌شود) که پرجمعیت‌ترین است؛ جزیره فوتونا؛ جزیره کمابیش غیرمسکونی آلوفی؛ و ۲۰ جزیرک غیرمسکونی است. مساحت کل قلمرو ۲۷۴ کیلومتر مربع با ۱۲۹ کیلومتر خط ساحلی است. بلندترین نقطه در این قلمرو کوه پوکه در جزیره فوتونا با ارتفاع ۵۲۴ متر است. این جزایر دارای یک فصل گرم و بارانی از نوامبر تا آوریل هستند، زمانی که چرخندهای گرمسیری با گذشتن از روی آن‌ها مایه طوفان می‌شوند. سپس یک فصل خنک و خشک از مه تا اکتبر دارند که ناشی از بادهای تجارتی جنوب شرقی است که در آن ماه‌ها چیره هستند. میانگین بارندگی سالانه بین ۲٬۵۰۰ تا ۳٬۰۰۰ میلی‌متر است و احتمال بارش باران دست‌کم در ۲۶۰ روز از سال وجود دارد. میانگین رطوبت ۸۰٪ است. میانگین دمای سالانه ۲۶٫۶ درجه سلسیوس است که به‌ندرت به زیر ۲۴٫۰ درجه سلسیوس می‌رسد؛ در طول فصل بارانی، دما بین ۲۸٫۰ تا ۳۲٫۰ درجه سلسیوس متغیر است. تنها ۵٪ از مساحت زمین این جزایر را زمین قابل کشت تشکیل می‌دهد؛ کشتزارهای دائمی ۲۰٪ دیگر را می‌پوشانند. جنگل‌زدایی یک دشواری جدی است: تنها بخش‌های کوچکی از جنگل‌های اصلی باقی مانده است، بیشتر به این دلیل که ساکنان از چوب به عنوان منبع اصلی سوخت خود استفاده می‌کنند و در نتیجه، زمین‌های کوهستانی فوتونا به ویژه در برابر فرسایش آسیب‌پذیر هستند. جزیره آلوفی بدون منابع طبیعی آب شیرین است، بنابراین هیچ سکونتگاه دائمی در آن وجود ندارد. فعالیت‌های آثشفشانی در طول اواسط پلیستوسن مایه پدید آمدن شمار زیادی دریاچه دهانه آتشفشان در یووه‌آ (جزیره والیس) شد. نام برخی از آن‌ها عبارت است از: لالولالو، لانو، لان‌وُتاواکه، لانوتولی، لانوماما، کیکیلا و آلوفی‌وای. والیس و فوتونا بخشی از بوم‌ناحیه خشکی جنگل‌های مرطوب گرمسیری فیجی است. جزایر گیاهان و جانوران در والیس، ۶۳۹ گونه از ماهی‌های ساحلی شناسایی شده است. در محیط‌های آب شیرین، سه گونه از سخت‌پوستان و چهار گونه از ماهی‌ها ثبت شده‌اند (از جمله Stiphodon rubromaculatus). خفاش‌ها تنها پستانداران بومی هستند و تنها دوزیست موجود نیز وارداتی بوده است. عنکبوت Schizocosa vulpecula نیز در آنجا یافت می‌شود. خوک‌ها نقش برجسته‌ای در فرهنگ والیس و فوتونا دارند و بسیاری از ساکنان آن‌ها را پرورش می‌دهند. در سال ۲۰۲۲، رصدخانه ملی تنوع زیستی و گروهی از کارشناسان، خطر جدی انقراض را شناسایی کردند که گیاهان آوندی بومی والیس و فوتونا را تحت تاثیر قرار می‌دهد و این خطر را در فهرست سرخ ملی قرار دادند.‌ این رصدخانه هشدار می‌دهد که در میان هفده گونه ارزیابی‌شده در این قلمرو و همچنین در سن-مارتن، سن-پل-و-آمستردام و جزایر پراکنده در اقیانوس هند، پانزده گونه به طور مستقیم در معرض خطر انقراض هستند. دگرگونی‌های اقلیمی والیس و فوتونا در برابر دگرگونی‌های اقلیمی آسیب‌پذیر است. برداشت شن و ماسه توسط صنعت ساختمان محلی، فرسایش ساحلی را شتاب بخشیده است. این پدیده همراه با بالا آمدن سطح دریا، مایه کاهش زمین‌های قابل سکونت می‌شود که در نهایت نیازمند جابه‌جایی جمعیت به بخش‌های داخلی‌تر خشکی خواهد بود. با این حال، قوانین پیچیده حاکم بر کاربری زمین باید در نظر گرفته شوند. چرخندها در حال تکرار بیشتری هستند و برخی از آن‌ها اکنون در خارج از فصل معمول رخ می‌دهند، مانند چرخند الا در سال ۲۰۱۷. دگرگونی‌های اقلیمی ممکن است تولیدات کشاورزی را کاهش دهد و وابستگی به محصولات غذایی وارداتی را افزایش دهد. برای یافتن راهکارهای مناسب، در نظر گرفتن هنجارهای فرهنگی جمعیت و کار از طریق سازمان‌دهی اجتماعی ساختاریافته توسط ریاست ایلی سنتی ضروری است. تاریخ انسان‌های نخستین قدیمی‌ترین نشانه‌های سکونت انسان در این جزایر، آثاری است که ویژگی‌های فرهنگ لاپیتا را دارا هستند و تاریخ آن‌ها تقریباً به بین ۸۵۰ تا ۸۰۰ پیش از میلاد بازمی‌گردد. این جزایر به عنوان نقاط توقف طبیعی برای تردد قایق‌ها، بیشتر میان فیجی و ساموآ عمل می‌کردند. در طول تهاجمات تونگا در سده‌های پانزدهم و شانزدهم، این جزایر با درجات متفاوتی از مقاومت از خود دفاع کردند، اما درجات متفاوتی از جذب فرهنگی را نیز پذیرفتند. فوتونا بیشتر ویژگی‌های فرهنگی پیش از تونگا را حفظ کرد، در حالی که والیس دچار دگرگونی‌های بنیادی‌تری در جامعه، زبان و فرهنگ خود شد. ساکنان اولیه دژها و سازه‌های قابل شناسایی دیگری را در جزایر ساختند (که بسیاری از آن‌ها ویران شده‌اند) و برخی از آن‌ها هنوز تا حدی پابرجا هستند. تاریخ شفاهی و شواهد باستان‌شناسی نشان می‌دهد که مهاجمان تونگایی برخی از این سازه‌ها را دوباره اشغال کرده و تغییر دادند. تاریخ شفاهی همچنین یادمان فرهنگی از روابط میان ساموآ و فوتونا را حفظ کرده است که چنان دیرینه است که در داستان‌های پیدایش جزیره‌نشینان توصیف شده است. سکونتگاه‌های اروپایی فوتونا برای نخستین بار توسط ویلم شوتن و یاکوب لو مایر در طول سفر به دور زمین در سال ۱۶۱۶ در نقشه‌های اروپایی قرار گرفت. آن‌ها جزایر فوتونا را به نام شهر هلندی هورن که از آنجا آمده بودند، «جزایر هورن» نامیدند. این نام بعدها به فرانسوی ترجمه شد. جزایر والیس به نام کاوشگر بریتانیایی ساموئل والیس نام‌گذاری شده است که در سال ۱۷۶۷ از کنار آن‌ها گذشت، پس از اینکه نخستین اروپایی بود که از تاهیتی بازدید کرد. فرانسوی‌ها نخستین اروپایی‌هایی بودند که در این قلمرو ساکن شدند، با ورود مبلغان مذهبی فرانسوی در سال ۱۸۳۷ که مردم را به مذهب کاتولیک رومی سوق دادند. پیر شانل، که در سال ۱۹۵۴ به عنوان قدیس شناخته شد، قدیس حامی اصلی جزیره فوتونا و این منطقه است. در ۵ آوریل ۱۸۴۲، مبلغان مذهبی پس از شورش بخشی از جمعیت محلی، خواستار حمایت فرانسه شدند. در ۵ آوریل ۱۸۸۷، ملکه یووه‌آ (از ریاست ایلی سنتی والیس) قراردادی را امضا کرد که به طور رسمی یک قیمومت فرانسوی را برقرار کرد. پادشاهان سیگاوه و آلو (در جزایر فوتونا و آلوفی) نیز در ۱۶ فوریه ۱۸۸۸ قراردادی را برای برقراری قیمومت فرانسه امضا کردند. از آن زمان، این جزایر به طور رسمی تحت اقتدار مستعمره فرانسوی کالدونیای جدید قرار گرفتند. در سال ۱۹۱۷، سه پادشاهی سنتی یووه‌آ، سیگاوه و آلو توسط فرانسه ضمیمه خاک شدند، در مستعمره والیس و فوتونا ادغام گشتند و تحت اقتدار مستعمره کالدونیای جدید باقی ماندند. قیمومت فرانسه و جنگ جهانی دوم تعداد کمی از بازرگانان و بازماندگان کشتی‌شکستگی در والیس و فوتونا ساکن شدند، اما حضور اروپایی‌ها تنها در سده نوزدهم با ورود مبلغان کاتولیک در سال ۱۸۳۷ چشمگیر شد. این دو جزیره توسط پدران ماریست، پیر شانل در فوتونا و پیر بتایون در والیس به آیین کاتولیک درآمدند. فوتونا چندین درگیری را میان دو پادشاهی خود تجربه کرد که هر یک می‌خواست بر دیگری چیره شود. این امر منجر به جنگ وای شد که در مجموع حدود شصت کشته برجای گذاشت. در سده بیست و یکم، جمعیت به طور عمده کاتولیک هستند. ملکه والیس پیمان قیمومت را امضا کرد که در ۵ آوریل ۱۸۸۷ توسط فرانسه تصویب شد. یک سال بعد، پادشاهان فوتونا نیز درخواست پیوستن به فرانسه را کردند. پادشاهان فوتونا و والیس اقتدار سنتی کامل خود را بر رعایای خود حفظ کردند. استعمار واقعی در والیس و فوتونا وجود نداشت، زیرا اقتدار نماینده مقیم فرانسه به امور خارجی محدود می‌شد. این وضعیت در فوتونا تا سال ۱۹۶۱ ادامه یافت، زیرا تشکیلات اداری تنها در سال ۱۹۵۹ در این جزیره مستقر شد. ساکنان به زندگی خود همان‌گونه که پیش از آن بود ادامه دادند. در سال ۱۹۱۳، پیشنهاد الحاق به خاک توسط نماینده مقیم مطرح شد، اما به نتیجه نرسید. در سال ۱۹۲۲، الحاق از سوی فرانسه بسیار پرهزینه تشخیص داده شد و رها شد. جنگ جهانی دوم دگرگونی‌های چشمگیری را برای والیس به همراه داشت. این جزیره در ابتدا به دلیل وفاداری اسقف و نماینده مقیم به رژیم ویشی به مدت ۱۷ ماه منزوی شد. برای مقابله با امپراتوری ژاپن در طول جنگ اقیانوس آرام، نیروهای فرانسه آزاد و سپس آمریکایی‌ها در اواخر مه ۱۹۴۲ در والیس پیاده شدند. واحدهای سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده آمریکا بعدها در ۲۹ مه ۱۹۴۲ در والیس پیاده شدند. ارتش آمریکا یک پایگاه ساخت و زیرساخت‌های متعددی ایجاد کرد. این معرفی جامعه مصرف‌کننده و تماس با سبک زندگی غربی، اقتدارهای سنتی، مذهبی و اداری را سست کرد. با این حال، فوتونا توسط آمریکایی‌ها اشغال نشد. پس از خروج سربازان آمریکایی در سال ۱۹۴۴، بازگشت به کشاورزی معیشتی دشوار بود و والیس دچار یک بحران اقتصادی و اجتماعی شد. این دوره همچنین آغاز مهاجرت به سمت نیوهبریدز (وانواتوی کنونی) و کالدونیای جدید بود، جایی که سرانجام جامعه بزرگی از مردم والیس و فوتونا در آنجا مستقر شدند. قلمرو فرادریایی در سال ۱۹۵۹، ساکنان جزایر رای دادند تا به یک قلمرو فرادریایی فرانسه مجزا تبدیل شوند که این امر از ۲۹ ژوئیه ۱۹۶۱ نافذ شد و بدین ترتیب وابستگی آن‌ها به کالدونیای جدید پایان یافت. در سال ۲۰۰۵، پنجاهمین پادشاه یووه‌آ، پس از پناه دادن به نوه خود که به جرم قتل شبه‌عمد محکوم شده بود، با خطر برکناری مواجه شد. پادشاه ادعا کرد که نوه او باید بر اساس قوانین قبیله‌ای محاکمه شود نه بر اساس دستگاه کیفری فرانسه. در نتیجه، شورش‌هایی در خیابان‌ها توسط حامیان پادشاه رخ داد که در برابر تلاش‌ها برای جایگزینی پادشاه پیروز شدند. دو سال بعد، پادشاه در ۷ مه ۲۰۰۷ درگذشت. یک دوره عزاداری شش‌ماهه برقرار شد که در طول آن نام بردن از جانشین ممنوع بود. در ۲۵ ژوئیه ۲۰۰۸، کاپلیه‌له فاوپالا با وجود اعتراضات برخی از خاندان‌های سلطنتی به عنوان پادشاه منصوب شد. او در سال ۲۰۱۴ برکنار شد. پادشاه جدیدی سرانجام در سال ۲۰۱۶ در یووه‌آ منصوب شد؛ لینو للیوای در آلو در فوتونا پس از کناره‌گیری فلیپو کاتوا جانشین شد و اوفنیو تاکالا جانشین پولیکالپو کونیوایی در سیگاوه شد. رئیس‌جمهور وقت فرانسه، فرانسوا اولاند، در مراسم انتصاب شرکت کرد. نظام حاکم و حقوق این قلمرو به سه پادشاهی سنتی تقسیم می‌شود: یووه‌آ، در جزیره والیس، سیگاوه، در بخش غربی جزیره فوتونا، و آلو، در بخش شرقی جزیره فوتونا و جزیره غیرمسکونی آلوفی (تنها یووه‌آ به سه بخش دیگر تقسیم می‌شود): پایتخت این مجموعه ماتا-اوتو در جزیره یووه‌آ، پرجمعیت‌ترین جزیره در جزایر والیس است. به عنوان یک مجموعه فرادریایی فرانسه، تحت قانون اساسی فرانسه مصوب ۲۸ سپتامبر ۱۹۵۸ اداره می‌شود و دارای حق رای عمومی برای افراد بالای ۱۸ سال است. رئیس-جمهور فرانسه با رای مردم برای یک دوره پنج‌ساله انتخاب می‌شود؛ مدیر عالی‌رتبه توسط رئیس‌جمهور فرانسه و با توصیه وزارت کشور فرانسه منصوب می‌شود و ریاست دولت قلمرو را بر عهده دارد؛ رئیس مجمع منطقه‌ای توسط اعضای مجمع انتخاب می‌شود. آخرین انتخابات در ۲۰ مارس ۲۰۲۲ برگزار شد. از سال ۲۰۲۳، رئیس کشور، رئیس‌جمهور امانوئل مکرون از فرانسه است که نماینده او مدیر عالی‌رتبه هروه جاناتان است. رئیس مجمع منطقه‌ای از مارس ۲۰۲۲ مونیپوئسه مولی‌آکائوکا بوده است. شورای قلمرو متشکل از سه پادشاه (پادشاهان سه پادشاهی پیش از استعمار) و سه عضو است که توسط مدیر عالی‌رتبه و با توصیه مجمع منطقه‌ای منصوب می‌شوند. قوه مقننه متشکل از مجمع منطقه‌ای تک‌مجلسی با ۲۰ عضو است. اعضای آن با رای مردم انتخاب می‌شوند و دوره‌های پنج‌ساله خدمت می‌کنند. والیس و فوتونا یک سناتور به سنای فرانسه و یک نماینده به مجلس ملی فرانسه انتخاب می‌کند. عدالت کیفری به طور کلی تحت حاکمیت قوانین فرانسه است و توسط دادگاه بدوی در ماتا-اوتو اجرا می‌شود؛ درخواست‌های تجدیدنظر از آن دادگاه توسط دادگاه تجدیدنظر در نومئا، کالدونیای جدید رسیدگی می‌شود. با این حال، در پرونده‌های غیرکیفری (اختلافات حقوقی-مدنی)، سه پادشاهی سنتی عدالت را بر اساس قوانین عرفی برقرار می‌کنند. این قلمرو در منطقه فرانک مشارکت دارد و هم عضو دائم دبیرخانه جامعه اقیانوس آرام و هم ناظر در مجمع جزایر اقیانوس آرام است. نگارخانه اقتصاد تولید ناخالص داخلی والیس و فوتونا در سال ۲۰۱۹ برابر با ۲۱۲ میلیون دلار آمریکا (بر اساس نرخ ارز بازار) بود. اقتصاد این قلمرو بیشتر بر پایه کشاورزی معیشتی سنتی استوار است و حدود ۸۰٪ از نیروی کار، امرار معاش خود را از راه کشاورزی (نارگیل و سبزیجات)، دامداری (بیشتر خوک) و ماهیگیری به دست می‌آورند. حدود ۴٪ از جمعیت در بخش دولتی به کار مشغول هستند. درآمدهای دیگر از راه یارانه‌های دولت فرانسه، اعطای مجوز حق ماهیگیری به ژاپن و کره جنوبی، مالیات بر واردات و حواله‌های ارزی کارگران مقیم خارج در کالدونیای جدید، پلی‌نزی فرانسه و فرانسه به دست می‌آید. صنایع شامل کوپرا، صنایع دستی، ماهیگیری و الوار است. محصولات کشاورزی دربرگیرنده نارگیل، میوه نان، سیب‌زمینی شیرین، تارو، موز، خوک و ماهی است. صادرات شامل کوپرا، مواد شیمیایی و ماهی می‌شود. تنها یک بانک در این قلمرو وجود دارد که «بانک والیس و فوتونا» نام دارد و در سال ۱۹۹۱ بنیادگذاری شده است. این بانک یکی از شرکت‌های وابسته به بی‌ان‌پی پاریبا است. پیش از آن، شعبه‌ای از بانک ایندوسوئز در ماتا-اوتو وجود داشت. این شعبه در سال ۱۹۷۷ گشایش یافته بود، اما در سال ۱۹۸۹ بسته شد و این قلمرو را به مدت دو سال بدون هیچ بانکی رها کرد. زیرساخت‌ها زیرساخت‌های والیس و فوتونا دربرگیرنده یک اسکله در هالالو و اسکله دیگری در ماتا-اوتو است که به کشتی‌های باری اجازه پهلوگیری و تخلیه کالاهای وارداتی فراوان را می‌دهد. در فوتونا، کشتی‌ها در هوای آرام می‌توانند از راه خلیج سیگاوه به جزیره دسترسی داشته باشند. برق در سال ۱۹۸۷ در این جزایر راه‌اندازی شد. برق بیشتر توسط ژنراتورهای بنزینی تامین می‌شود. در سال ۲۰۲۳، چهار نیروگاه برق خورشیدی فتوولتائیک در لاوگاهائو، فالالئو و وایتوپو در والیس و یکی در ماماتی در فوتونا نصب شد که برق چندصد خانوار را تامین می‌کند. نیروگاه‌های جدیدی برای سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده‌اند که هدف آن‌ها رسیدن به ۵۰٪ برق تجدیدپذیر تا سال ۲۰۲۹ است. چندین ساختمان عمومی و کسب‌وکار نیز به پنل‌های خورشیدی مجهز شده‌اند. هدف از این کار، استقلال انرژی، کربن‌زدایی از تولید برق و کاهش هزینه‌های عمومی است. اینترنت پرسرعت در سال ۲۰۰۷ راه‌اندازی شد. خدمات تلفن و اینترنت توسط اداره پست و مخابرات اداره می‌شود که با شرکت اورنج همکاری می‌کند. در دهه ۲۰۲۰، بسیاری از ساکنان آغاز به نصب تجهیزات اینترنت استارلینک از شرکت آمریکایی اسپیس‌اکس کردند. مردم‌شناسی جمعیت جمعیت کل این قلمرو در سرشماری ژوئیه ۲۰۲۳ برابر با ۱۱٬۱۵۱ نفر بود (۷۲٫۵٪ در جزیره والیس و ۲۷٫۵٪ در جزیره فوتونا)، که نسبت به سرشماری ژوئیه ۲۰۰۳ (۱۴٬۹۴۴ نفر) کاهش یافته است. اکثریت قاطع جمعیت از تبار پلی‌نزیایی هستند و اقلیت کوچکی نیز در فرانسه متروپل زاده شده‌اند یا از تبار فرانسوی اروپایی هستند. کمبود فرصت‌های اقتصادی از دهه ۱۹۵۰ مایه شده است تا بسیاری از جوانان والیسی و فوتونایی به قلمرو مرفه تر فرانسه یعنی کالدونیای جدید مهاجرت کنند، جایی که به عنوان شهروندان فرانسوی از حق قانونی برای سکونت و کار برخوردارند. از اواسط دهه ۲۰۰۰، مهاجرت به دلیل تنش‌های سیاسی در جزیره اصلی والیس (یووه‌آ) شتاب بیشتری گرفته است؛ تنش‌هایی که از اختلافات میان خاندان‌های اشرافی رقیب که از پادشاهان رقیب پشتیبانی می‌کردند، برخاسته است. مهاجران نه تنها در کالدونیای جدید، بلکه در فواصل بسیار دورتر در فرانسه متروپل نیز آغاز به سکونت کرده‌اند. در سرشماری ۲۰۱۹ کالدونیای جدید، ۲۲٬۵۲۰ نفر از ساکنان کالدونیای جدید (چه در کالدونیای جدید زاده شده باشند و چه در والیس و فوتونا) تبار خود را «والیسی و فوتونایی» اعلام کردند. این رقم نزدیک به دو برابر کل جمعیت والیس و فوتونا است. جمعیت تاریخی زبان‌ها بر اساس سرشماری ۲۰۱۸، در میان افراد ۱۴ ساله و بالاتر، ۵۹٫۱٪ اعلام کردند که والیسی زبانی است که بیشتر در خانه به آن سخن می‌گویند (کاهش نسبت به ۶۰٫۲٪ در سال ۲۰۰۸)، ۲۷٫۹٪ فوتونایی را اعلام کردند (کاهش نسبت به ۲۹٫۹٪ در سال ۲۰۰۸) و ۱۲٫۷٪ زبان فرانسوی را گزارش کردند (افزایش نسبت به ۹٫۷٪ در سال ۲۰۰۸). در جزیره والیس، زبان‌هایی که بیشتر در خانه گویش می‌شدند عبارت بودند از والیسی (۸۲٫۲٪، کاهش نسبت به ۸۶٫۱٪ در ۲۰۰۸)، فرانسوی (۱۵٫۶٪، افزایش نسبت به ۱۲٫۱٪ در ۲۰۰۸) و فوتونایی (۱٫۹٪، افزایش نسبت به ۱٫۵٪ در ۲۰۰۸). در جزیره فوتونا، زبان‌هایی که بیشتر در خانه گویش می‌شدند فوتونایی (۹۴٫۵٪، کاهش نسبت به ۹۴٫۹٪ در ۲۰۰۸)، فرانسوی (۵٫۳٪، افزایش نسبت به ۴٫۲٪ در ۲۰۰۸) و والیسی (۰٫۲٪، کاهش نسبت به ۰٫۸٪ در ۲۰۰۸) بودند. در سرشماری ۲۰۱۸، ۹۰٫۵٪ از افراد ۱۴ ساله و بالاتر می‌توانستند به یکی از دو زبان والیسی یا فوتونایی سخن بگویند، بخوانند و بنویسند (افزایش نسبت به ۸۸٫۵٪ در سرشماری ۲۰۰۸) و ۷٫۲٪ هیچ دانشی از زبان‌های والیسی یا فوتونایی نداشتند (همان درصد سرشماری ۲۰۰۸). در میان افراد ۱۴ ساله و بالاتر، ۸۴٫۲٪ می‌توانستند در سال ۲۰۱۸ به زبان فرانسوی سخن بگویند، بخوانند و بنویسند (افزایش نسبت به ۷۸٫۲٪ در سرشماری ۲۰۰۸) و ۱۱٫۸٪ اعلام کردند که هیچ دانشی از زبان فرانسوی ندارند (کاهش نسبت به ۱۷٫۳٪ در سرشماری ۲۰۰۸). در جزیره والیس، ۸۵٫۱٪ از افراد ۱۴ ساله یا بالاتر می‌توانستند به زبان فرانسوی سخن بگویند، بخوانند و بنویسند (افزایش نسبت به ۸۱٫۱٪ در سرشماری ۲۰۰۸) و ۱۰٫۹٪ اعلام کردند که هیچ دانشی از زبان فرانسوی ندارند (کاهش نسبت به ۱۴٫۳٪ در سرشماری ۲۰۰۸). در فوتونا، ۸۱٫۹٪ از افراد ۱۴ ساله یا بالاتر می‌توانستند به زبان فرانسوی سخن بگویند، بخوانند و بنویسند (افزایش نسبت به ۷۱٫۶٪ در سرشماری ۲۰۰۸) و ۱۴٫۰٪ هیچ دانشی از زبان فرانسوی نداشتند (کاهش نسبت به ۲۴٫۳٪ در سرشماری ۲۰۰۸). دین دین مردم والیس و فوتونا آیین کاتولیک است، از زمانی که مبلغان مذهبی ماریست در سال‌های ۱۸۴۰ و ۱۸۴۲ این جزایر را به این آیین سوق دادند و نزدیک به ۱۰۰٪ جمعیت را به این ایمان آوردند و در سده نوزدهم توسط پدر پیر شانل تبلیغ مذهبی شدند. آن‌ها توسط اسقف‌نشین والیس و فوتونا با مرکزیت ماتا-اوتو که یک اسقف‌نشین تابع اسقف‌نشین کاتولیک نومئا (کالدونیای جدید) است، خدمت‌رسانی می‌شوند. شمار کمتری از مردم نیز از ادیان بومی، آیین بهائی پیروی می‌کنند یا بدون دین هستند. دین سنتی جای خود را به آیین کاتولیک داد که بسیاری از عناصر باورهای محلی را در خود ادغام کرد و با شیوه‌های عرفی سازگار شد. حتی امروزه نیز دین نقش بسزایی در زندگی روزمره جمعیت دارد و با فرهنگ محلی یکپارچه شده است. مسیحیت بدون نابودی کامل دین سنتی، جایگزین خدایان آن شد و سطحی از فرهنگ‌پذیری یا تلفیق‌گرایی پدید آمد. جشن‌های مذهبی به زندگی روزمره ساختار می‌بخشند و مناسبت‌هایی برای برگزاری مراسم سنتی (کاتوآگا) هستند. هیئت اعزامی کاتولیک نیز در کنار ریاست ایلی سنتی، نقش سیاسی مهمی ایفا می‌کند. چارچوب حقوقی ویژه‌ای که توسط قانون ۱۹۶۱ اعطا شده است، نقش دین را در این قلمرو به رسمیت می‌شناسد.‌ چند کلیسای مسیحی دیگر نیز وجود دارند، هرچند که اقلیت بسیار کوچکی را تشکیل می‌دهند. کلیساها ساخت کلیساها در این قلمرو را می‌توان یک گونه هنر به شمار آورد. همگی با یکدیگر تفاوت دارند و بیشتر آن‌ها از سنگ‌های آتشفشانی ساخته شده و بسیار رنگارنگ هستند. آن‌ها در هر بخش و هر روستا یافت می‌شوند. همه سنگ‌ها با دست تراشیده شده‌اند. در والیس حدود ۲۶ بنای مذهبی و در فوتونا ۲۲ بنا وجود دارد. به عنوان تنها معماری یادمانی در این قلمرو، آن‌ها بخشی جدایی‌ناپذیر از میراث فرهنگی را تشکیل می‌دهند. اسقف‌نشین والیس و فوتونا دارای یک کلیسای جامع در ماتا-اوتو (والیس) و یک کلیسای بزرگ اختصاص‌یافته به پیر شانل در پوی (فوتونا) است. جشن‌های سنتی – کاتوآگا جشن‌های سنتی در والیس و فوتونا بسیار مهم هستند. در طول این مراسم، چندین خوک قربانی می‌شوند و به عنوان هدیه به پادشاه و کل ریاست ایلی تقدیم می‌گردند. در والیس، این مراسم کاتوآگا نامیده می‌شود و بخشی از فرهنگ والیسی است که بر زندگی روزمره اثر می‌گذارد: این مراسم در طول جشن‌های مذهبی (هر بخش سالانه به قدیس حامی خود ادای احترام می‌کند)، رویدادهای خانوادگی یا جشن‌های غیرمذهبی مانند روز باستیل در ۱۴ ژوئیه یا روز قلمرو در ۲۹ ژوئیه برگزار می‌شود. این جشن‌های سنتی ریشه‌های باستانی دارند و در سراسر تاریخ این قلمرو پابرجا مانده‌اند: «این یک گونه فرهنگ عامه برای گردشگران یا تلاشی برای بازپس‌گیری یک میراث فرهنگی ازدست‌رفته نیست.» در عوض، نمونه‌ای از گردش کالاها به دنبال منطق هدیه و متقابل است، مانند پوتلاچ. فرهنگ فرهنگ والیس و فوتونا پلی‌نزیایی است و به فرهنگ کشورهای همسایه خود، ساموآ و تونگا شباهت دارد. فرهنگ‌های والیسی و فوتونایی در زمینه زبان، رقص، آشپزی و شیوه‌های برگزاری جشن بسیار به یکدیگر نزدیک هستند. این فرهنگ توسط چندین انسان‌شناس پیاپی بررسی شده است. یک اداره امور فرهنگی در این قلمرو وجود دارد که در آکائوآکا در هاهاکه در والیس جای گرفته است. درباره فرهنگ والیسی و فوتونایی، دومینیک پشبورتی انسان‌شناس می‌نویسد:«والیس و فوتونا از معدود جزایر پلی‌نزی هستند که رسوم زنده خود را حفظ کرده‌اند، رسومی که در جاهای دیگر در طول تماس‌های مکرر با غربی‌ها به تدریج از بین رفته‌اند (...) این یک گونه فرهنگ عامه برای گردشگران یا تلاشی برای بازپس‌گیری یک میراث فرهنگی به منظور بازیابی هویت ازدست‌رفته نیست.»ماهیگیری و کشاورزی پیشه‌های سنتی هستند و بیشتر مردم در خانه‌های سنتی بیضی‌شکل و پوشالی به نام «فاله» زندگی می‌کنند. کاوا نوشیدنی محبوبی است که در این دو جزیره، مانند بسیاری از دیگر بخش‌های پلی‌نزی دم می‌شود. این نوشیدنی همچنین به عنوان یک پیشکش سنتی در آیین‌ها به کار می‌رود. هنر بسیار ظریف پارچه تاپا یکی از صنایع دستی تخصصی والیس و فوتونا است. «انجمن موزه یووه‌آ» یک موزه خصوصی است که مجموعه‌ای از اشیاء مربوط به تاریخ جنگ جهانی دوم در این قلمرو را نگهداری می‌کند. این موزه در مرکز خرید ماتا-اوتو واقع شده و در سال ۲۰۰۹ بازدید از آن با وقت قبلی ممکن بود. رقص‌های سنتی رقص‌ها بخش جدایی‌ناپذیری از فرهنگ والیسی و فوتونایی هستند. هر ساله این قلمرو مسابقات رقص سنتی برگزار می‌کند که شناخته‌شده‌ترین آن‌ها «سواماکو» نام دارد. در این مسابقات می‌توان رقص‌های «نیوتائو»، «کایلاو»، «اکه» و دیگر رقص‌ها را نیز دید. این رقص‌ها در بیشتر زمان‌ها رقص‌های جنگی هستند. متن ترانه‌هایی که رقص‌ها را همراهی می‌کنند برای هر جشن یا رویداد بزرگی سروده می‌شوند، بنابراین مجموعه موسیقی به طور منظم نو می‌شود. برخی از رقص‌ها به صورت ایستاده و برخی دیگر به صورت نشسته انجام می‌شوند. به گفته ریموند مایر، «آن‌ها پدیده‌ای اجتماعی را تشکیل می‌دهند که فراتر از تحلیل صرفاً موسیقایی و زیباشناختی است.» صنایع دستی صنایع دستی در هر دو جزیره بسیار برجسته است. چهار ماده اصلی در این زمینه به کار می‌رود: چوب (مانند فتااو) برای ساخت تراش‌کاری‌هایی به کار می‌رود که بیشتر زمان‌ها جانوران و طبیعت را نشان می‌دهند. نارگیل (در زبان والیسی و فوتونایی: نیو) به خاطر روغنش بسیار ارزشمند است. این روغن با گل‌های دیگری مانند تیاره یا ایلانگ-ایلانگ مخلوط می‌شود تا روغن معطر محلی، هم‌ارز با روغن مونوی ساخته شود. صدف‌ها برای ساخت گردنبندها و زیورآلات گوناگون به کار می‌روند. زنان — که بیشتر در انجمن‌های محلی سازمان‌دهی شده‌اند — در زمان جزر صدف‌ها را از صخره‌های مرجانی جمع‌آوری می‌کنند و از آن‌ها برای ساخت گردنبند، سربند و دیگر اشیاء تزئینی استفاده می‌نمایند. لافی که یک فیبر گیاهی است، برای ساخت سیاپو (در فوتونا) و گاتو (در والیس) به کار می‌رود که بیشتر با نام تاپا شناخته می‌شود. این ماده در بسیاری از جزایر اقیانوس آرام یافت می‌شود. این پارچه می‌تواند تزئینی باشد یا به عنوان پوشاک به‌ویژه برای عروسی‌ها، یا به عنوان کفن استفاده شود. نقاشی از نظر هنری، این قلمرو دارای چند نقاش است، مانند آلوئیزیو پیلیوکو، سوانه تاکانیوا و ربکا کولیموه‌توکه. چندین هنرمند والیسی و فوتونایی نیز در کالدونیای جدید و فرانسه متروپل زندگی می‌کنند. شعر ویرژینی تافیلاگی تنها شاعر والیسی در این قلمرو است. او در دو اثر جمعی مشارکت داشت: «سیلاژ دوسیانی ۲۰۰۹» با انجمن نویسندگان کالدونیای جدید، و «اوتر-مر: سه اقیانوس در شعر» در سال ۲۰۱۱. موسیقی قلمرو والیس و فوتونا با تولیدات موسیقایی چشمگیری متمایز می‌شود که از موسیقی سنتی آکاپلا به نام «هوآ لائو» همراه با سازهای کوبه‌ای چوبی، تا موسیقی پاپ یا رگی را در بر می‌گیرد. بیشتر ترانه‌ها به زبان والیسی یا فوتونایی سروده می‌شوند. آثار هنرمندان به صورت محلی تولید می‌گردد. «هوآ لائو» به آواز سنتی اشاره دارد که توسط «لائو»، یک گروه چندصدایی که می‌تواند مختلط باشد، اجرا می‌شود. این ترانه‌ها درون‌مایه‌های گوناگونی را پوشش می‌دهند: داستان‌های عاشقانه، جنگ، رویدادهای تاریخی بزرگ، مرگ و غیره. یکی از ویژگی‌های موسیقایی این قلمرو در چگونگی پرداختن به مرگ در ترانه‌هایش نهفته است. خانواده‌ها ممکن است از آهنگسازان بخواهند که ترانه‌های سوگواری به یاد درگذشتگانشان بسازند. ریموند مایر اشاره می‌کند که «مجموعه ترانه‌های والیسی انباشتی نیست بلکه گذرا است: ترانه‌ها زاده می‌شوند، شناخته می‌شوند، سپس به تدریج و به طور قطعی از راه فراموشی می‌میرند. این پدیده از دست رفتن، یا دقیق‌تر بگوییم محو شدن از طریق جایگزینی را می‌توان به طور ملموس در متن ترانه‌های سوگواری دید.» سینما در سال ۲۰۱۵، نخستین قسمت از مجموعه «فوها تاو» (پسران جنگ) فیلم‌برداری شد.‌ این مجموعه که توسط شرکت تولیدی سینماتا (به معنی چشم سینما) آغاز شد، نخستین مجموعه‌ای است که به طور کامل به زبان والیسی فیلم‌برداری شده است و داستان‌ها و افسانه‌های جنوب اقیانوس آرام را بازگو می‌کند. فصل نخست دربرگیرنده سه قسمت ۶۰ دقیقه‌ای است که در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ از شبکه‌های تلویزیونی عمومی فرانسه یعنی والیس و فوتونا و کالدونیای جدید پخش شد. فیلم «مزدور» ساخته ساشا ولف که در سال ۲۰۱۶ منتشر شد و دربرگیرنده گفتگوهایی به زبان والیسی است، داستان یک بازیکن جوان راگبی والیسی را روایت می‌کند که عازم فرانسه متروپل می‌شود. ترابری جزیره والیس حدود ۱۰۰ کیلومتر راه جاده‌ای دارد که ۱۶ کیلومتر آن آسفالت شده است. جزیره فوتونا تنها ۲۰ کیلومتر راه جاده‌ای دارد که هیچ‌کدام آسفالت نیستند. این قلمرو دارای دو بندر اصلی در لنگرگاه‌های ماتا-اوتو و لاوا (در جزیره فوتونا) است. این بندرها از ناوگان کشتیرانی بازرگانی آن پشتیبانی می‌کنند که دربرگیرنده سه کشتی (دو کشتی مسافربری و یک نفت‌کش) با مجموع ظرفیت ۹۲٬۰۶۰ تن ثبت‌شده ناخالص است. دو فرودگاه وجود دارد: فرودگاه هیهیفو در والیس که دارای یک باند آسفالت‌شده ۲٫۱ کیلومتری است؛ و فرودگاه پوانت وله در فوتونا که یک باند ۱ کیلومتری دارد. اکنون تنها پروازهای تجاری به والیس و از آنجا توسط شرکت ایرکالین مستقر در کالدونیای جدید انجام می‌شود که دفتری در ماتا-اوتو دارد. در حال حاضر هیچ شرکت کشتی‌رانی مسافربری تجاری فعال نیست. رسانه‌ها و ارتباطات این قلمرو دارای شبکه تلویزیونی و ایستگاه رادیویی ویژه خود (والیس و فوتونا لا پرومیر) است. رادیو به زبان‌های فرانسوی، والیسی و فوتونایی برنامه پخش می‌کند. از سال ۱۹۶۴ تا ۱۹۷۱، «خبرنامه اطلاعاتی قلمرو جزایر والیس و فوتونا» منتشر می‌شد. کمیساریای عالی فرانسه نیز در دهه ۱۹۷۰ یک روزنامه محلی به نام «اخبار والیس و فوتونا» منتشر می‌کرد.‌ هفته‌نامه «ته فنوآ فوئو» در مارس ۲۰۰۲ پس از درگیری میان نظام ایلی سنتی و مدیر این نشریه، در پی انتشار مقاله‌ای در مجله درباره یک پرونده قضایی محلی، متوقف شد.‌ «مجله فنوآ» که در سپتامبر ۲۰۰۲ برای جایگزینی آن راه‌اندازی شد، خط مشی تحریریه بسیار متفاوتی داشت. این مجله نیز در سال ۲۰۰۳ به فعالیت خود پایان داد. از آن زمان، تنها روزنامه روزانه در دسترس، «لس نوول کالدونین» بوده است که هفته‌ای دو یا سه مقاله درباره زندگی در این قلمرو منتشر می‌کند. دسترسی به اینترنت پیشرفت داشته است و در پایان سال ۲۰۱۱ شمار مشترکان پهن‌باند به ۱٬۱۴۴ نفر رسید.‌ در دهه ۲۰۰۰، اتصال این مجمع‌الجزایر به شبکه جهانی اینترنت به دلیل تکیه بر پیوندهای ماهواره‌ای، کند و گران بود. ورود کابل فیبر نوری تی‌یو‌آی-ساموآ اتصال والیس و فوتونا را به اینترنت جهانی با سرعت‌هایی هم‌تراز با بقیه جهان ممکن ساخت. از ۲۲ دسامبر ۲۰۱۵، والیس و فوتونا دارای یک شبکه تلفن همراه به نام «مانویا» شد. پیش از آن تاریخ، والیس و فوتونا آخرین قلمرو فرادریایی فرانسه بدون شبکه تلفن همراه بود. همان‌گونه که رنه لاتاست روزنامه‌نگار خلاصه می‌کند:«در عرض چند دهه، والیس و فوتونا گامی غول‌آسا در ارتباطات برداشته‌اند. از تائوآسو زیر فاله برای سده‌ها، به تلفن ثابت در دهه ۱۹۶۰ و سپس به اینترنت ۳۰ سال پس از آن رسیدند. امروز تلفن همراه و فردا هزار برابر شدن اتصالات را شاهد خواهند بود.» آموزش از نظر تاریخی، مبلغان کاتولیک نخستین کسانی بودند که یک مدرسه علمیه و مدرسه‌هایی را برای آموزش جمعیت محلی پدید آوردند. در سال ۱۹۳۳، ژاک-ژوزف دیوید نماینده مقیم تلاش کرد یک مدرسه عمومی باز کند، اما این آزمایش پس از چند سال شکست خورد. آموزش تا سال ۱۹۶۱ به زبان‌های والیسی و فوتونایی و سپس به زبان فرانسوی انجام می‌شد. در سال ۱۹۶۹، ده سال پس از همه‌پرسی ۱۹۵۹ که قلمرو فرادریایی را پایه‌گذاری کرد، توافقی میان دولت به نمایندگی بخشدار و هیئت اعزامی کاتولیک به نمایندگی اسقف امضا شد که آموزش ابتدایی را به اسقف‌نشین والیس و فوتونا واگذار کرد. از نظر آموزشی، این قلمرو وضعیت یک معاونت آموزشی را دارد. با این حال، از سال ۱۹۶۹ تا ۲۰۲۵، آموزش ابتدایی به طور کامل از سوی دولت به اسقف‌نشین والیس و فوتونا واگذار شده بود. بنابراین، قانون جدایی دین از سیاست مصوب ۱۹۰۵ در این قلمرو اجرا نشد. در سال ۲۰۲۵، کلیسای کاتولیک مدیریت آموزش ابتدایی را متوقف کرد و این مسئولیت به معاونت آموزشی منتقل شد. آموزش معلمان محلی از دیرباز یکی از خواسته‌های کارکنان بود. برای حدود سی سال، هیچ نهادی در والیس و فوتونا برای آموزش معلمان ابتدایی وجود نداشت. در اواسط دهه ۱۹۹۰، شعبه‌ای از موسسه دانشگاهی آموزش معلمان در والیس مستقر شد، با این هدف که آموزش حرفه‌ای هم‌تراز با معلمان فرانسه متروپل ارائه دهد. با این حال، این شعبه در سال ۲۰۰۹ بسته شد و آموزش به کالدونیای جدید انتقال یافت. آموزش ابتدایی آموزش ابتدایی در والیس و فوتونا تحت نظارت مدیریت آموزش کاتولیک قرار دارد. دولت بودجه مدرسه‌های ابتدایی را تامین و هزینه‌های هیئت اعزامی را بازپرداخت می‌کند. در سال ۱۹۶۹، نه مدرسه ابتدایی وجود داشت؛ تا سال ۲۰۱۲، شمار آن‌ها به ۱۶ مدرسه ابتدایی رسید که میزبان ۱٬۷۵۰ دانش‌آموز بودند و توسط ۱۷۰ کارکنان سرپرستی می‌شدند. و اکنون ۱۸ مدرسه ابتدایی در این قلمرو وجود دارد، ۱۲ مدرسه در والیس و شش مدرسه در فوتونا، با مجموع بیش از ۵۲۰۰ دانش‌آموز.‌ این توافق‌نامه هر پنج سال یک‌بار نو می‌شود. تعلیم اصول دین یکی از موضوعاتی است که آموزش داده می‌شود و دین کاتولیک به طور کامل با آموزش ابتدایی یکپارچه شده است، هرچند که قوانین فرانسه بر سکولاریسم در مدرسه‌ها پافشاری دارند، به‌ویژه قانون ۱۵ مارس ۲۰۰۴ که پوشش نشانه‌های مذهبی در کلاس‌های درس را ممنوع می‌کند. این موضوع همچنان یک نکته مهم برای مردم والیس و فوتونا است که اکثریت قاطع آن‌ها کاتولیک هستند. دولت تمام هزینه‌های مربوط به این آموزش (معلمان و هزینه‌های جاری) را تامین می‌کند، در حالی که مدرسه‌ها بر روی زمین‌های عمومی و اشتراکی روستاها بر اساس قوانین عرفی و سامانه حقوقی حاکم بر کاربری زمین ساخته می‌شوند. آموزش متوسطه آموزش متوسطه توسط معاونت آموزشی اداره می‌شود. این قلمرو دارای شش مدرسه راهنمایی و یک دبیرستان/کالج پیش‌دانشگاهی است.‌ مدرسه‌های راهنمایی در والیس: ماتااوتاما دِ مالائه، آلوفیوای دِ لانو، وایموآنا دِ لاوگاهائو، و تینه‌موی دِ تئه‌سی مدرسه‌های راهنمایی در فوتونا: فیوآ دِ سیگاوه و سیسیا دِ اونو دبیرستان/کالج پیش‌دانشگاهی، دبیرستان دولتی والیس و فوتونا در والیس است و یک دبیرستان کشاورزی نیز وجود دارد. بیشتر معلمان با قراردادهای کوتاه‌مدت (دو ساله، با قابلیت یک‌بار تمدید) از فرانسه متروپل می‌آیند. میانگین نسبت دانش‌آموز به معلم ۱۰٫۴ دانش‌آموز به ازای هر معلم است و در سال ۲۰۱۱، ۵۷۰ کارکنان آموزشی (دربرگیرنده ۳۹۷ معلم) برای ۴٬۱۱۱ دانش‌آموز وجود داشته است. تحلیل در مدرسه ابتدایی، برنامه‌های درسی از برنامه‌های آموزشی فرانسه متروپل اقتباس شده‌اند. از این رو، در مدرسه‌های ابتدایی، تاریخ فرانسه آموزش داده می‌شود، در حالی که به تاریخ اقیانوسیه و پلی‌نزی پیش از تماس با غربی‌ها پرداخته نمی‌شود. به گفته پرینسن، لوتی و ورلیچک (۲۰۲۲)، این امر نشان‌دهنده ابراز یک تابعیت مشترک فرانسوی است. در همان حال، یک هویت محلی نیز ابراز می‌شود که مکمل هویت متروپل است. گفتگوها امکان تطبیق موضوعات و روش‌های آموزشی را برای هر دو طرف فراهم می‌کند. برای نمونه، آموزش به زبان‌های والیسی و فوتونایی از سوی دولت برقرار و پذیرفته شده است، در حالی که کلیسای کاتولیک ممنوعیت تنبیه بدنی را پذیرفته است. همکاری میان معلمان محلی، مقامات سیاسی محلی، اعضای روحانیت و مقامات آموزشی متروپل به سود هر دو طرف است: این کار شمار کارکنان محلی را افزایش می‌دهد، حقوق و آموزش آن‌ها را بهبود می‌بخشد و هزینه‌های دولت فرانسه را در مقایسه با یک دستگاه آموزش کاملاً دولتی کاهش می‌دهد. با این حال، این روند دربرگیرنده رویارویی‌ها و حتی درگیری‌هایی میان دو هویت (محلی و متروپل) نیز هست. بسیاری از مردم والیس و فوتونا ترجیح می‌دادند که آموزش متوسطه نیز به جای جداسازی، به طور محلی به هیئت اعزامی واگذار می‌شد. افزون بر این، دشواری‌های مربوط به حقوق و وضعیت‌های قراردادی برآورده‌نشده در دهه ۱۹۹۰ از سوی معلمان محکوم شد و آن‌ها چندین بار دست به اعتصاب زدند. این درگیری‌ها اغلب مایه تجدید نظر در پیمان‌نامه میان هیئت اعزامی و دولت می‌شد. تامین بودجه کارهای نگهداری ساختمان‌ها یا تجهیزات مدرسه‌ها نیز یک نقطه اختلاف تکراری میان هیئت اعزامی و دولت است، زیرا هزینه زندگی در والیس و فوتونا بالاتر از فرانسه متروپل است و آب‌وهوای گرمسیری مایه فرسودگی سریع‌تر تجهیزات و ساختمان‌ها می‌شود. این امر از سوی نخبگان والیس و فوتونا به عنوان رفتار نابرابر مقامات متروپل برداشت می‌شود. مراقبت‌های بهداشتی تا سال ۲۰۱۸، بیماری یاوز در این منطقه بوم‌زاد بود، اما موارد آن به برنامه ریشه‌کنی سازمان جهانی بهداشت گزارش نمی‌شد.‌ مراقبت‌های بهداشتی به صورت رایگان در دو بیمارستان در جزایر یووه‌آ و فوتونا در دسترس است.‌ همچنین سه درمانگاه وجود دارد. محیط زیست جنگل‌زدایی یکی از نگرانی‌های بزرگ در این منطقه است، زیرا به دلیل استفاده مداوم از چوب به عنوان منبع اصلی سوخت، تنها بخش‌های کوچکی از جنگل‌های اصلی باقی مانده است. در نتیجه، زمین‌های کوهستانی فوتونا مستعد فرسایش شده‌اند. به دلیل نبود منابع طبیعی آب شیرین، هیچ سکونتگاه دائمی در آلوفی وجود ندارد و وجود خاک حاصل‌خیز کم در جزایر یووه‌آ و فوتونا، بهره‌وری کشاورزی را بیشتر کاهش می‌دهد. ورزش مردم والیس و فوتونا ۰٫۰۵٪ از جمعیت فرانسه را تشکیل می‌دهند، اما آن‌ها «جایگاهی بسیار چشمگیرتر در چشم‌انداز ورزشی نسبت به وزن جمعیتی خود دارند».‌ ورزش‌های بسیاری در این قلمرو تمرین می‌شود، از جمله دو و میدانی، با تخصص ویژه در پرتاب نیزه. قهرمانان این رشته عبارتند از ژان-پل لاکافیا که دو بار رکورد پرتاب نیزه فرانسه را بهبود بخشید — آن را در سال ۱۹۸۰ به ۸۳٫۵۶ متر و در سال ۱۹۸۳ به ۸۴٫۷۴ متر رساند — لولسیو توئیتا، ویتولیو تیپوتیو، مونیکا فیافیالوتو، په‌تا تاوهاویلی، په‌تلو واکالینا، پنیسیو لوتوئی و در پارادومیدانی تونی فاللاواکی. در میان ورزش‌کاران مدال‌آور، آوکوسیتینو هوآتاو قرار دارد که به ویژه مدال نقره پرتاب دیسک را در بازی‌های اقیانوس آرام ۲۰۱۱ به دست آورد. در سال ۲۰۱۹، مردم والیس و فوتونا هفت نفر از ۲۵ پرتاب‌کننده برتر نیزه فرانسه را تشکیل می‌دادند. بسیاری از بازیکنان راگبی ۱۵ نفره که در والیس و فوتونا زاده شده یا از آنجا برخاسته‌اند، برای تیم ملی فرانسه در فرانسه متروپل بازی کرده‌اند.‌ این بازیکنان شامل وینسنت پلو، یان دیوید، کریستوفر تولوفوآ، سباستین واهآماهینا، ژوسلینو سوتا، رومن تائوفیفنوآ، امریک ستیانو، پاتو موواکا و رافائل لاکافیا هستند. همچنین پیر-ژیل لاکافیا از والیس و فوتونا برای تیم ملی راگبی ۷ نفره فرانسه بازی می‌کند، در حالی که میکائیل سیموتوگا و سلواسیو تولوفوآ در سال‌های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۷ برای تیم زیر ۲۰ سال فرانسه انتخاب شدند. راگبی ۷ نفره نیز محبوب است. در سال ۲۰۲۰، حدود سی بازیکن والیسی و فوتونایی در باشگاه‌های حرفه‌ای فرانسه در تاپ ۱۴ و پرو دی۲ بازی می‌کردند و بیش از ۲۰۰ نفر در باشگاه‌های متروپل (از سطح نخبگان تا فدرال ۳) مشغول به بازی بودند. یک تیم محلی راگبی ۱۵ نفره (وابسته به اتحادیه راگبی اقیانوسیه) وجود دارد، اما از سال ۱۹۷۹ هیچ مسابقه رسمی انجام نداده است. ژان-کریستوف گی، جغرافی‌دان، اشاره می‌کند که «ارتش در دهه ۱۹۶۰ نقش مهمی در شناسایی و پرورش نخستین ورزش‌کاران در سطح بین‌المللی ایفا کرد»، مانند په‌تلو واکالینا، لولسیو توئیتا و پنیسیو لوتوئی. در سال ۲۰۰۷، تیم «راگبی ۱۵ نفره اقیانوس آرام» ساخته شد که یک تیم بین‌ارتشی است و بازیکنانی از والیس و فوتونا، کالدونیای جدید و پلی‌نزی فرانسه را گرد هم می‌آورد. گی همچنین خاطرنشان می‌کند که اگرچه برخی از بازیکنان در فرانسه متروپل به موفقیت دست می‌یابند، اما بسیاری شکست می‌خورند یا «مانند کالا توسط برخی از مدیران باشگاه‌ها یا واسطه‌های بی‌انصاف مورد بهره‌کشی قرار می‌گیرند» والیبال یکی از ورزش‌هایی است که بیشترین بازی را در این قلمرو دارد و از دهه ۱۹۸۰ رشد قدرتمندی داشته است.‌ بازیکنان — که اغلب از یک خاندان هستند (توپو، تاکانیکو، کولوکیلاگی، موله‌آنا، ماسی، سکه‌مه، تافیلاگی) — شامل لیلا توئیفوآ و ساموئل تویا هستند که هر دو برای تیم ملی فرانسه بازی کردند، و همچنین توآفا تاکانیکو. یک تیم محلی فوتبال نیز وجود دارد. چندین بازیکن از والیس و فوتونا در فرانسه متروپل و دیگر کشورها بازی می‌کنند، مانند وسلی لائوتوآ (باشگاه دیژون) و دیوید فاوپالا در منچستر سیتی. در سال ۲۰۰۶، جنیفر وگی مدال برنز مسابقات کاراته کنتاکت فرانسه را به دست آورد و در سال ۲۰۰۷ مدال طلای تکواندو را در بازی‌های اقیانوس آرام از آن خود کرد. قلمرو والیس و فوتونا در بازی‌های اقیانوس آرام ( که پیش‌تر بازی‌های جنوب اقیانوس آرام نامیده می‌شد) مشارکت می‌کند.‌ در سال ۲۰۱۳، این قلمرو برای نخستین بار بازی‌های کوچک اقیانوس آرام را سازمان‌دهی و میزبانی کرد. یک پایگاه ورزش‌های آبی در روستای لیکو واقع شده است. یک انجمن ورزشی به نام واکالا، فعالیت‌های آبی (به ویژه قایق‌رانی بادبانی و کایاک‌سواری) را ارائه می‌دهد. دو و میدانی و ورزش‌های دیگری مانند والیبال، هندبال و بدمینتون در مرکز ورزشی کافیکا که برای بازی‌های کوچک اقیانوس آرام ۲۰۱۳ بازسازی شده است، تمرین می‌شوند. جستارهای وابسته قلمروهای آن سوی دریاها منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Wallis and Futuna». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۷ ژوئیه ۲۰۱۴. «والیس و فوتونا - انجمن پارسیان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ فوریه ۲۰۱۰.: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)