Castell Dinbod

Castell canoloesol rhwng y Drenewydd a Llandrindod ym Mhowys yw Castell Dinbod neu Castell Tinbod (cyfeiriad grid SO090754). Saif ar lan Afon Ieithon tua milltir i'r gogledd o eglwys hynafol Llananno, ar fryn i'r dwyrain o ffordd yr A483. Lleoliad map OS: SO 0901 7544. Disgrifiad Codwyd y castell oddi mewn i fryngaer gron o Oes yr Haearn. Mae ganddo wrthglawdd o bridd a cherrig a mynedfa i'r de-ddwyrain. Defnyddid rhai o gerrig y fryngaer ar gyfer adeiladu clawdd o amgylch y castell. Mae'n enghraifft ddiweddar iawn o'r castell mwnt a beili traddodiadol. Addaswyd muriau'r fryngaer i lunio'r ward allanol (y beili). Diogelid y mwnt â llenfur o gerrif gyda phorthdy mawr yn y gornel gogledd-orllewinol trwy gatws oedd tua 8 medr sgwâr. Dim ond pentyrrau o gerrig sy'n aros o'r muriau heddiw. Hanes Mae'n bosibl fod yr enw Dinbod yn tarddu o din (caer) a'r enw personol Bawd. Mae traddodiad diweddarach yn ei gysylltu â Mawd neu Maud, gwraig Roger Mortimer (m.1282), aelod o'r teulu Mortimer, un o deuluoedd Normanaidd grymusaf y Mers. Mae'n debyg fod y castell canoloesol yn dyddio i tua'r cyfnod hwnnw. Enw arall a gofnodwyd yw Crugyn Hywel ('Kriggin Howell', 1639). Y sillafiad Tinboeth sy'n arferol mewn cyd-destun Saesneg, er mai eithriadol yw'r ffurf honno mewn cofnodion cynnar. Cofnododd Siôn Dafydd Rhys (1534 – c. 1609) draddodiad mai Urien Rheged a gododd Gastell Dinbod: C[astell] Tinbod a wnaeth Vryen Rheged. Cyfeiriadau