Ysgol Gymraeg Ystalyfera Bro Dur

Ysgol uwchradd gyfun cyfrwng Cymraeg yw Ysgol Gymraeg Ystalyfera Bro Dur. Mae'r ysgol wedi ei leoli ar dri campws yn Ystalyfera a Phort Talbot. Mae'r ysgol yn adnabyddus am ei llwyddiannau ym meysydd y celfyddydau, chwaraeon, yn ogystal â'r academaidd. Yn Medi 2017 trawsnewidiodd yr ysgol yn ysgol pob oed drwy ymuno ag Ysgol Gynradd Gymraeg y Wern, ac o Fehefin 2018 bydd y ddwy adran ar yr un campws ym mhentref Ystalyfera. Yn Medi 2018, bydd safle yn ne'r sir yn agor gyda disgyblion o ysgolion cynradd Cymraeg Rhosafan, Tyle'r Ynn a Chastell-nedd yn mynychu, Ysgol Gymraeg Bro Dur. Hanes Sefydlwyd yr ysgol ym 1969, tra'n rhannu safle a staff ag Ysgol Sir Ystalyfera, a sefydlwyd yn 1896, yn ystod ei blynyddoedd cynnar. Roedd dalgylch yr ysgol yn ymestyn o Faesteg yn y de-ddwyrain i Benrhyn Gŵyr yn y de cyn i ysgolion Llanhari ac Ysgol Gyfun Gŵyr agor. Tan ddiwedd y 1990au, bu Ysgolion Ystalyfera a Gŵyr yn rhannu chweched dosbarth ar safle Ystalyfera. Enw'r chweched dosbarth yw 'Canolfan Gwenallt', er clod i'r prifardd D. Gwenallt Jones (1899-1968), a fynychodd yr Ysgol Sir yno. Mae dalgylch presennol yr ysgol yn rhannu ffiniau â bwrdeistref sirol Castell-nedd Port Talbot, gyda nifer o ddisgyblion o Aber-crâf ac Ystradgynlais yn ne-orllewin sir Powys hefyd yn mynychu'r ysgol. Fel ysgol benodedig Gymraeg, drwy gyfrwng y Gymraeg y mae'r mwyafrif o'r gwersi'n cael eu cynnal, er bod modd dilyn rhai pynciau drwy gyfrwng y Saesneg. Cyn-ddisgyblion o nod Gweler hefyd y categori Pobl addysgwyd yn Ysgol Gyfun Ystalyfera Richard Ithamar Aaron (1901 – 1987) Athronydd Alun Cairns AC - gwleidydd Ceidwadol Huw Chiswell - cerddor, cantor, ac actor Jeremy Miles AC - Cwnsler Cyffredinol LlC a AC Castell-nedd D. J. 'Gwenallt' Jones - prifardd a darlithydd (Ysgol Sir Ystalyfera) Derwyn Jones - cyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol Efa Gruffudd Jones - Comisiynydd y Gymraeg Lyn Jones - cyn-chwaraewr rygbi rhyngwladol a chyn-hyfforddwr y Gweilch Euros Lyn - cyfarwyddwr teledu Siân Lloyd - darlledwraig Y Parchedicusaf Barry Morgan - Archesgob Cymru (Ysgol Sir Ystalyfera) Garry Owen - darlledwr Rhodri Owen - darlledwr Steffan Rhodri - actor Ben Davies - chwaraewr pêl-droed Gareth Bale - actor Fflur Wyn - cantores glasurol Rubin Colwill - chwaraewr pêl-droed Elin Maher - Ymgynghorydd addysg Gymraeg Jeremy Miles - gwleidydd Dolenni allanol Gwefan yr ysgol