Priordy y Fenni

Priordy Benedictaidd yn y Fenni, Sir Fynwy, oedd Priordy y Fenni. Adeiladwyd castell y Fenni tua 1090 gan yr arglwydd Normanaidd Hamelin de Balun, a sefydlodd y priordy tua allan i furiau'r dref rywbryd cyn 1100. Yn 1291, amcangyfrifwyd gwerth y priordy fel £51, ac roedd yn berchen ar 341 acer o dir. Bwriedid iddo fod a deuddeg mynach a'r prior, ond dim ond pum mynach oedd yno yn 1319; a dywedid bod y rhain ymhell o gadw at y rheol fynachaidd. Llosgwyd y priordy yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr. Yn 1535, amcangyfrifwyd fod gwerth y priordy yn £129, ac fe'i diddymwyd y flwyddyn ganlynol. Daeth eglwys y priordy yn eglwys y plwyf. Cerflun Jesse Yn y priordy y mae cerfiad derw mawr o'r ffigur Beiblaidd Jesse sy'n dyddio o'r 15g a fu ar un adeg yn rhan o gerfiad hyd yn oed yn fwy sy'n ffurfio Coeden Jesse yn darlunio llinach Iesu Grist. Mae'n unigryw ym Mhrydain ac wedi'i ddisgrifio gan Tate Britain fel un o'r cerfluniau canoloesol gorau yn y byd. Yn 2016 gosodwyd ffenestr Jesse gwydr lliw newydd a ddyluniwyd gan Helen Whittaker yng Nghapel Lewis, gan ymgorffori'r Jesse pren wrth ei droed. Llyfryddiaeth Rod Cooper, Abbeys and Priories of Wales (Christopher Davies, 1992) Cyfeiriadau