Carchar Trefynwy

Mae Hen Garchar Sir Fynwy yn adeilad sy'n perthyn i'r 18g ac sydd wedi'i leoli yn North Parade, Trefynwy, Sir Fynwy, Cymru. Dyma oedd prif garchar y sir pan agorwyd ei ddrysau cadarn yn 1790. Edrychai'n debyg i gaer canoloesol ond mai ei bwrpas oedd cadw pobl o'i fewn ac nid eu cadw allan. Arferid crogi drwgweithredwyr yma hyd at y 1850au; yn wir daeth cymaint â 3,000 o bobl yma i wylio'r crogi diwethaf. Roedd arwynebedd y carchar yn arfer bod tua thair erw ac roedd yn cynnwys capel, ysbyty, celloedd a melin-droed. Caewyd y drysau am y tro diwethaf yn 1869. Yn 1884 dymchwelwyd llawer o'r adeiladau, ac nid oes bellach namyn y porthdy hwn (neu'r gatehouse) sydd yn adeilad rhestredig Gradd II. Oddi fewn i'r adeilad ceir darlun gwydr o'r hen garchar. Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas). Gweler hefyd Wicipedia:Pedia Trefynwy Neuadd y Sir, Trefynwy Pont Trefynwy Cyfeiriadau J. Newman, The Buildings of Wales: Gwent/Monmouthshire (Penguin Books, 2000)