Eglwys Sant Mihangel, Llanfihangel-y-Pennant

Saif Eglwys Sant Mihangel ym mhentref bychan Llanfihangel-y-Pennant rhwng cartref Mari Jones a Chastell y Bere yn Nyffryn Dysynni, ger Tywyn, Gwynedd. Mae'r eglwys hynafol hon yn dyddio i ganrif 12, er bod y llan o'i chwmpas yn llawer hŷn. Enw'r plwyf yw Bro Ystumanner. Fe'i cofrestrwyd gan Cadw ar 17 Mehefin 1966 yn Radd II*, a hynny oherwydd ei hoed a nodweddion o'r Oesoedd Canol, fel y fedyddfaen, nenfwd a'r rhan fwyaf o'i muriau. Yng nghanrif 15 codwyd estyniad ar ochr ogleddol yr eglwys: capel bychan; yno, yn 2016 roedd arddangosfa o ddogfennau'n ymwneud â Mari Jones. Ceir ffenestr liw o 1869 sy'n darlunio seintiau Mihangel a Gabriel o bobty Crist y tu ôl i'r allor. Credir fod y fedyddfaen yn dyddio o ganrif 12 ac iddi ddod o Gastell y Bere; y tu allan i'r brif ffenestr, ceir bedd, gyda'r union gerrig crwn, tebyg i golofnau. Cofrestrwyd wal yr eglwys ar wahân, ar 4 Hydref 2000, Gradd: II (cyfeirnod 23212), oherwydd ei phwysigrwydd hanesyddol. credir ei bod yn llawer hȳn na'r eglwys, ac efallai'n perthyn i'r Eglwys Geltaidd. Mae'n debyg mai chlawdd a ffos fyddai yma'n wreiddiol. Mae'n 1.5 metr o uchder, ar gyfartaledd ac yn 65 cm (dwy droedfedd) o drwch. Gweler hefyd Llanfihangel-y-Pennant (Cwm Pennant) Eglwys y Santes Fair, Llyn Mwyngil (Talyllyn) Cyfeiriadau Oriel