Castell Cilgerran

Mae Castell Cilgerran yn gastell Normanaidd o'r 13g yn Nghilgerran, Sir Benfro, ger Aberteifi. Saif y castell ar drwyn o graig uwchlaw Afon Teifi. Credir mai castell mwnt a beili a godwyd ar y safle yn wreiddiol tua'r flwyddyn 1100. Mae'r castell carreg presennol yn dyddio o ddechrau'r 13g. Fe'i lleolwyd yng ngogledd cwmwd Emlyn Is Cuch, cantref Emlyn. Cysylltir y castell â'r hanes am gipio Nest gwraig Gerallt o Windsor gan Owain ap Cadwgan a phymtheg cydymaith ar ŵyl Nadolig 1109. Cyfeirir Brut y Tywysogion at "Gastell Cenarth Bychan", a chredir mai Cilgerran a olygir. Yn 1215 cipiwyd y castell gan Llywelyn Fawr yn ei gyrch yn ne Cymru. Yn 1223 ail-gipiwyd y castell gan William Marshal, a gododd y castell yn ei ffurf bresennol. Mae'r castell yn adfail heddiw, ond erys dau dŵr sylweddol yn dal i sefyll. Mae nifer o artistiaid wedi peintio'r castell gan gynnwys Turner. Cadwraeth Mae'r castell yn eiddo i'r Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ac yng ngofal Cadw. Oriel Dolenni allanol Castell Cilgerran - Ymddiriedolaeth Genedlaethol Archifwyd 2007-03-11 yn y Peiriant Wayback Castlewales.com: Castell Cilgerran