Maesygarnedd

Ffermdy traddodiadol yw Maesygarnedd (neu Maes-y-garnedd), sef man geni John Jones yn 1597, un o'r gwŷr a arwyddodd warant marwolaeth Siarl I, brenin Lloegr a brawd-yng-nghyfraith Oliver Cromwell, Arglwydd Amddiffynnwr Lloegr. Saif ym mhen pellaf Cwmnantcol, gyda'r Foel Wen (414m) i'r gogledd-orllewin, y Foel Ddu (477m) i'r gogledd, y Rhinogydd (720m) i'r dwyrain a mynydd Moelfre (589m) i'r de-orllewin. Cyfeirnod Grid yr OS: SH6420026920. Tua 5 milltir i'r gorllewin mae Salem, Cefncymerau, Pentre Gwynfryn, y capel a ddarlunir yn y llun enwog Salem gan Sydney Curnow Vosper. Ceir Bwlch Drws Ardudwy gerllaw, bwlch, sy'n gorwedd rhwng Rhinog Fawr a Rhinog Fach; roedd y bwlch o bwysigrwydd mawr yn y Canol Oesoedd fel y cyswllt rhwng Ardudwy ar yr ochr orllewinol i'r Rhinogydd a'r ardaloedd i'r dwyrain. Cofrestrwyd yr adeilad, a 4 o adeiladau amaethyddol eraill, gerllaw, gan Cadw: y prif dŷ o tua'r 1610au: 4768 beudy, o'r 16g neu'r 17g, sydd mewn cyflwr da: 4768 cwt peiriannau, ar ochr deheuol y tŷ: 81990 dau gwt moch: 82011 beudy / ysgubor maes, rhyw c250m i'r de-orllewin o'r ffermdy. Yn ôl Cadw, disgrifiwyd y tŷ yn 'newydd' yn 1622, er y gall hyn olygu ei fod 'fel newydd'; mae'n bosib i'r ffermdy gael ei godi ar gyfer tad John Jones, sef Thomas ap John Ieuan ap Huw. John Jones Oherwydd nad ef oedd y mab hynaf gyrrwyd ef i Lundain i wasanaethu teulu Myddleton. Priododd Margaret merch John Edwards, Stanstey. Pan ddechreuodd Rhyfel Cartref Lloegr, ymunodd John Jones â byddin y Senedd. Erbyn 1646 roedd yn ymladd yng ngogledd Cymru ym myddin Syr Thomas Mytton fel Cyrnol, a'r flwyddyn wedyn daeth yn Aelod Seneddol dros Sir Feirionnydd. Roedd yn aelod o'r cwrt a fu'n profi Siarl I ar ddiwedd yr ail Ryfel Cartref, ac roedd yn un o'r rhai a roddodd eu henwau ar warant marwolaeth y brenin. Ym 1650 aeth i Iwerddon yn brif gomisiynydd i weinyddu'r wlad, ac yn 1655 gwnaed ef yn gomisiynydd dros ogledd Cymru. Roedd ei wraig gyntaf wedi marw yn yr Iwerddon y 1651, ac y 1656 ail-briododd a Katherine, chwaer Oliver Cromwell. Yn dilyn marwolaeth Cromwell ac ymddiswyddiad ei fab Richard Cromwell, fe gymerwyd John Jones yn garcharor yn 1660. Fe'i cafwyd yn euog o deyrnfradwriaeth, a chafodd ei grogi, ei ddiberfeddu a'i chwarteru yn Llundain ar 17 Hydref 1660. Cyfeiriadau