Castell Cyfarthfa

Plas, sydd yn awr yn amgueddfa, ger Merthyr Tudful yw Castell Cyfarthfa. Saif i'r gogledd o ganol Merthyr, yng nghymuned y Parc. Adeiladwyd y plas yn 1824 i William Crawshay II, perchennog Gwaith Haearn Cyfarthfa. Saif mewn parc 158 acres (0.64 km2) o arwynebedd, ac roedd yn cynnig golygfeydd tarawiadol o Waith Haearn Cyfarthfa yr ochr arall i Afon Taf. Cynlluniwyd yr adeilad gan y pensaer Robert Lugar, fu hefyd yn gyfrifol am lawer o bontydd rheilffordd yn yr ardal. Roedd cost yr adeilad yn £30,000 (yn cyfateb i £2,104,964.72 yn 2007). Mae wedi ei gynllunio i edrych fel castell canoloesol, gyda noweddion Normanaidd a Gothig; gellir cymharu Castell Penrhyn ger Bangor. Mae'r castell yn amgueddfa ac oriel bellach, sy'n cael ei rhedeg gan Gyngor Bwrdeistref Sirol Merthyr Tudful. Dolenni allanol Gwefan swyddogol Oriel, Gwefan Old Merthyr Tydfil Oriel