Prifysgol Aberystwyth

Prifysgol ymchwil cyhoeddus yn Aberystwyth, Ceredigion yw Prifysgol Aberystwyth. Hyd fis Medi 2007 ei henw swyddogol oedd Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1872 yr agorwyd sefydliad prifysgol cyntaf Cymru — 'y Coleg ger y Lli' a'r prifathro cyntaf oedd Thomas Charles Edwards. Ers hynny tyfodd nifer y myfyrwyr o 26 i dros 7,000 o fyfyrwyr, gan gynnwys bron i 2,000 o Gymru, a thros 1,100 o uwchraddedigion. Mae yno ddeunaw adran academaidd, sy'n dysgu ystod eang o bynciau. Yn 2016 fe'i dynodwyd y brifysgol mwyaf diogel i fyfyrwyr yng Nghymru ac ymysg y 10 saffa yn y DU (yn ôl y Complete University Guide 2016). Mae ymchwil yn rhan greiddiol o genhadaeth a gwaith y Brifysgol. Fe'i cefnogir gan Strategaeth Ymchwil er mwyn sicrhau y gall y Brifysgol barhau i gynhyrchu gwaith o safon uchel ac ymateb i amgylchedd sy'n newid drwy'r amser, mewn perthynas ag ymchwil a chyllido ymchwil. Ceir chwech Athrofa oddi fewn i Brifysgol Aberystwyth: Athrofa'r Gwyddorau Biolegol, Amgylcheddol a Gwledig Athrofa Datblygu Proffesiynol Athrofa Busnes a’r Gyfraith Athrofa Daearyddiaeth, Hanes, Gwleidyddiaeth & Seicoleg Athrofa Llenyddiaeth, Ieithoedd a'r Celfyddydau Creadigol Athrofa Mathemateg, Ffiseg a Chyfrifiadureg a deunaw o Adrannau academaidd gan gynnwys Adran y Gymraeg ac Astudiaethau Celtaidd, yr Adran Wleidyddiaeth Rhyngwladol (yr adran hynnaf o'i fath yn y byd) a'r Sefydliad Gwyddorau Biolegol, Amgylghcheddol a Gwledig sy'n adnabyddus yn fyd-eang am ei ymchwil. Mae modd astudio trwy gyfrwng y Gymraeg mewn ystod eang iawn o feysydd bellach ym Mhrifysgol Aberystwyth, gyda dros 300 o gyrsiau bellach ar gael ble gellir astudio yn rhannol neu yn gyfan gwbl yn Gymraeg. Safon Yn 2016, o ran bodlonrwydd myfyrwyr, roedd Prifysgol Aberystwyth yn 4ydd ar restr 'Ymchwil Myfyrwyr Cenedlaethol' o holl brifysgolion gwledydd Prydain, a 1af yng Nghymru, gyda 92% o'r myfyrwyr yn mynegi eu boddhad llwyr. 4ydd yn y DU a 1af yng Nghymru, Arolwg Cenedlaethol Myfyrwyr 2016 O ran yr addysg a'r addysgu, roedd yn 79fed yn Rhestr Prifysgolion Da y The Times/Sunday Times a 93ydd y flwyddyn cyn hynny; yng Nghymru, roedd y drydedd brifysgol gorau. Ceir rhestr 'Cyflogwyr o Fyd Busnes, TG a Pherianneg' hefyd, a dyfarnwyd Aberystwyth yn gydradd 49fed o ran y potensial i fyfyriw gael gwaith wedi cwbwlhau ei radd; gweler adroddiad Times Higher Education. Yn y Times Higher Education World University Rankings 2016-17, roedd o fewn y 40 prifysgol gorau yn y DU. Yn 2016 roedd 92% o'i graddedigion mewn swyddi neu Addysg bellach o fewn 6 mis o raddio ac roedd 95% o ymchwil y Brifysgol o safon a gydnabyddir yn rhyngwladol neu’n uwch. Y Gymraeg ym Mhrifysgol Aberystwyth Noda Hefin Jones, yn ei astudiaeth o'r Ymerodraeth Brydeinig: "wrth sefydlu prifysgol gyntaf Cymru yn Aberystwyth yn 1872, nid oedd yr Anghydffurfwyr yn cynnig dim yn Gymraeg. Saesneg oedd popeth. Cafodd hyd yn oed y Gymraeg, pan gafodd ei chyflwyno fel pwnc ymhen hir a hwyr, ei dysgu drwy'r Saesneg." Ym mlwyddyn academaidd 2014-2015, roedd tua 1068 o fyfyrwyr Prifysgol Aberystwyth yn gallu siarad Cymraeg. Roedd hyn yn ostyngiad o tua 79 o fyfyrwyr o gymharu â'r flwyddyn flaenorol. Pobl nodedig Llywyddion a Canghellorion 1872–1895, Henry Austin Bruce 1895–1913, Stuart Rendel 1913–1926, John Williams 1926–1944, Edmund Davies 1944–1954, Thomas Jones (T. J.) 1955–1964, David Hughes Parry 1964–1976, Ben Bowen Thomas 1977–1985, Cledwyn Hughes 1985–1997, Melvyn Rosser 1997–2007, Elystan Morgan 2007–2017, Emyr Jones Parry 2017–2024, John Thomas, Barwn Thomas Cwmgiedd 2025–presennol, Y Foneddiges Ustus Nicola Davies Prifathrawon ac Is-Ganghellorion 1872–1891 Thomas Charles Edwards 1891–1919 Thomas Francis Roberts 1919–1926 John Humphreys Davies 1927–1934 Henry Stuart-Jones 1934–1952 Ifor Leslie Evans 1953–1957 Goronwy Rees 1958–1969 Thomas Parry 1969–1979 Goronwy Daniel 1979–1989 Gareth Owen 1989–1994 Kenneth O. Morgan 1994–2004 Derec Llwyd Morgan 2004–2011 Noel Lloyd 2011–2016 April McMahon 2016–2017 John Grattan (dros dro) 2016– Elizabeth Treasure Staff nodedig Edward Carr Henry Walford Davies John Davies R. Geraint Gruffydd David Russell Hulme Bobi Jones D. Gwenallt Jones Leopold Kohr David John de Lloyd Lily Newton Ian Parrott Joseph Parry T. H. Parry-Williams F. Gwendolen Rees FRS John Betws Davies Gweler hefyd Llyfrgell Thomas Parry Yr Hen Goleg Cyfeiriadau Dolenni allanol Gwefan Prifysgol Aberystwyth Archifwyd 2010-11-30 yn y Peiriant Wayback