Senedd Cymru

Erthygl am y sefydliad gwleidyddol yw hon. Am yr adeilad sy'n gartref i'r sefydliad gweler Adeilad y Senedd Senedd Cymru (Saesneg: Welsh Parliament) neu'r Senedd yw'r corff datganoledig sy'n cael ei ethol yn ddemocrataidd i drafod polisïau ac sy'n cymeradwyo deddfwriaeth sy'n ymwneud â Chymru. Rhan o'i waith yw dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif. Rhwng Mai 1999 a Mai 2020, enw'r sefydliad oedd Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Saesneg: National Assembly for Wales). Sefydlwyd y Cynulliad ym 1999 ar ôl cynnal refferendwm ym 1997. Cadarnhaodd pobl Cymru, drwy refferendwm (Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011) eu bod am rymuso'r Senedd. Cyhoeddwyd canlyniadau'r refferendwm ar 4 Mawrth 2011. Cyfanswm y pleidleisiodd dros ragor o bwerau oedd 63.49% ('ydw'), a phleidleisiodd 36.51% yn erbyn ('nac ydw'). 'Ydw' oedd y bleidlais mewn 21 o'r 22 awdurdod lleol, gyda'r eithriad i Sir Fynwy. Ar y cyfan, pleidleisiodd 35.2% o Gymru. Ceir 96 o aelodau, neu Aelodau o'r Senedd (AS) a etholir (ers 2026) am dymor o bedair blynedd; mae 16 etholaeth ddaearyddol yn ethol 6 aelod yr un dan drefn cynrychiolaeth gyfrannol dull D'Hondt. Mae'r Senedd yn gweithredu system un siambr, hynny yw, nid oes 'ail siambr' i ddeddfwrfa Cymru. Ffurfiwyd y Cynulliad Cenedlaethol yn dilyn Deddf Llywodraeth Cymru 1998, a oedd yn ymateb i Refferendwm datganoli i Gymru, 1997. Mae'r Senedd a Llywodraeth Cymru yn ddau gorff ar wahân - yr un fath â Senedd y Deyrnas Unedig a Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Y corff democrataidd sy'n cynrychioli buddiannau Cymru a'i phobl, sy'n llunio cyfreithiau Cymru ac sy'n gwneud Llywodraeth Cymru'n atebol yw Senedd Cymru. Yr enw ar gorff corfforaethol Senedd Cymru yw Comisiwn y Senedd. Etholiadau Mae aelodau yn cael eu hethol am dymor penodedig. Yn wreiddiol roedd 60 aelod yn cael eu hethol am dymor o pedair blynedd - 40 ohonynt yn cynrychioli etholaeth ddaearyddol ac 20 yn cael eu hethol dan drefn cynrychiolaeth gyfrannol dull D'Hondt dros y pum etholaeth ranbarthol yng Nghymru. Yn sgil deddfwriaeth yn San Steffan i greu Seneddau o 5 mlynedd ymestynnwyd cyfnod y Senedd i bum mlynedd. Cynhaliwyd etholiadau ym 1999, 2003, 2007, 2011, 2016 a 2021. O 2026 ymlaen daeth hyd y tymor lawr i bedair blynedd unwaith eto. Cynhelir is-etholiadau os oes sedd etholaeth leol o'r Senedd yn dod yn wag, ond os oes gwagle ar y rhestr ranbarthol bydd pleidiau gwleidyddol yn enwebu'r unigolyn nesaf ar y rhestr i ymuno â'r Senedd. Ar 27 Tachwedd 2019 pasiwyd deddf, sef y Ddeddf Senedd ac Etholiadau, i roi'r bleidlais i bobl 16 oed, yn dechrau o etholiadau Senedd 2021. Yn ogystal, cafodd preswylwyr o dramor sy'n byw yng Nghymru hawl i bleidleisio. Adeg y bleidlais ar y ddeddf, roedd 41 o 60 aelod o blaid y newid gyda Llafur a Phlaid Cymru o blaid a'r Ceidwadwyr a Phlaid Brexit yn erbyn. Roedd y ddeddf hefyd yn rhoi enw newydd dwyieithog i'r Cynulliad fel yr oedd, sef Senedd Cymru a Welsh Parliament, er gwaethaf ymgyrchu i gael enw uniaith Gymraeg ar y sefydliad. Yn ymarferol, er bod enw dwyieithog ar y sefydliad, tueddir i'w alw'n Senedd yn y ddwy iaith. Ym Mai 2024, pleidleisiodd y Senedd dros gynyddu nifer yr aelodau o 60 i 96, gyda chefnogaeth Llafur a Phlaid Cymru. O 2026 ymlaen, fe fydd etholiadau Seneddol yn cael eu cynnal bob pedair blynedd yn hytrach na phob pum mlynedd. Grymoedd Grymoedd deddfu Gweler Pwerau Senedd Cymru am ragor o fanylion. Cafodd grymoedd i basio mesurau deddfwriaethol o fewn meysydd penodol eu rhoi ar ddechrau'r Trydydd Cynulliad ym Mai 2007 dan Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006. Ar 3 Mawrth 2011, cynhaliwyd refferendwm i benderfynu a ddylai'r Cynulliad gael y pŵer i lunio ei ddeddfau ei hun. Pleidleisiodd pobl Cymru o blaid y cynnig. Ers 2017, defnyddir model cadw pwerau yn ôl, ac mae gan y Senedd yr hawl i ddeddfu mewn unrhyw faes sydd heb ei eithrio. Aelodau'r Senedd Mai 2026 - Mai 2021-Mai 2026 Mai 2016-Mai 2021 2011-Mai 2016 Gweler hefyd Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 1999 Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2003 Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2007 Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2011 Etholiad Cynulliad Cenedlaethol Cymru, 2016 Etholiad Senedd Cymru, 2021 Etholiad Senedd Cymru, 2026 Gweler hefyd Gwleidyddiaeth Cymru Rhestr o etholaethau Cymru Comisiwn ar Ddatganoli yng Nghymru Refferendwm ar bwerau Cynulliad Cenedlaethol Cymru 2011 Cyfeiriadau Dolenni allanol Gwefan Senedd Cymru Senedd Cymru ar X Pleidleisiau yn y refferendwm, 1997 Archifwyd 2004-04-23 yn y Peiriant Wayback