Eglwys Sant Sannan, Llansannan

Dywedir fod Eglwys Sant Sannan, sydd wedi'i lleoli yng nghanol pentref Llansannan, Conwy wedi ei chodi yn y 13g; cyfeirnod grid OS: SH93406590. Saif Llansannan tua saith milltir i'r de o Abergele. Bu eglwys cynharach, tua chanllath i ffwrdd, ac mae ei holion i'w gweld hyd heddiw. Oherwydd fod ynddi lawer o rannau canoloesol, gwreiddiol, cafodd ei chofrestru gan Cadw yn Gradd II*. Mae'r to hefyd yn un hynod, er mai o'r 19g mae'n dyddio, gan i'r hen do gael ei dynnu a'i ddefnyddio i godi tai lleol yr adeg honno. Ceir nifer o gofebau i uchelwyr lleol, sy'n dyddio o'r 17eg i'r 19g. Mae'r pulpud yn nodedig iawn ac yn mynd yn ôl i'r 17g. Saif ym mhlwyf Petrual, ynghyd â Llanfair Talhaearn, Llangernyw a Gwytherin. Cysegrwyd yr eglwys i Sant Sannan, sant o'r 6ed neu'r 7g a ddaeth o Iwerddon. Gwyddom i'r hen eglwys gael ei hadnewyddu yn 1778-9, yn fwy na thebyg gan R. Lloyd Williams. Costiodd fil o bunnoedd, a chyfrannodd teulu lleol y Wynniaid hanner hynny. Codwyd y ports hefyd yr adeg yma yn ogystal â tho newydd. Yn rhan orllewinol yr eglwys ceir dwy drochfa bedydd, sydd bellach wedi'u gorchuddio a cheir dau fedyddfaen. Dywedir fod Sannan yn gyfaill i Ddewi Sant a Teuyth, tad Gwenffrewi a'i fod wedi cael ei gladdu yng Ngwytherin. Ei ddydd gŵyl yw 8 Mawrth. Mae yma gist a elwir yn "Gist yr Eglwys" gyda'r dyddiad 1683 arni a mainc gyda'r dyddiad 1634 sydd â llun o babi wedi'i cherfio arni. Cofnodir yr eglwys yn gyntaf yn y Norwich Taxation yn 1254 fel: Ecc'a de Llannssannan ac yna yn Taxatio y Pab nicolas fel Ecclesia de Llansaman. Henebion a chofebau Gweler hefyd Eglwys Bedwellte ger pentref Argoed, Bwrdeistref Sirol Caerffili Hen Eglwys y Seintiau Afran, Ieuan a Sannan, Llantrisant Cyfeiriadau Dolenni allanol Gwefan Coflein; 17 o luniau du a gwyn ac ychydig o fanylion pellach