Atomfa Trawsfynydd

Atomfa Magnox sydd yn y broses o gael ei dadgomisiynu yw Atomfa Trawsfynydd, a leolir ger pentref Trawsfynydd yng Ngwynedd. Ond Gellilydan yw'r pentref agosaf, llai na milltir i ffwrdd. Dechreuwyd y gwaith ar atomfa Trawsfynydd ym mis Gorffennaf 1959, ac roedd y ddau adweithydd yn rhedeg erbyn Mawrth 1965. Ar un adeg roedd cannoedd o bobl yn gweithio yn Nhrawsfynydd gan ei wneud y prif gyflogydd mewn ardal wledig heb weithfeydd mawr. Pan oedd y gwaith ar ei anterth roedd dros 800 o weithwyr o'r tu allan i'r ardal yn byw yng ngwersyll Bronaber, cyn-wersyll byddin Lloegr, gyda nifer ohonyn nhw yn Wyddelod. Ymsefydlodd rhai o'r gweithwyr hyn yn yr ardal a bu cynnydd yn y boblogaeth Agorodd yr atomfa yn llawn ym mis Hydref 1968, ac erbyn hynny roedd wedi costio £103 miliwn. Roedd ganddo ddau adweithydd niwclear Magnox yn cynhyrchu cyfanswm o 470 megawatt (MW). Cyflenwyd yr adweithyddion gan gwmni Atomic Power Construction (APC) a'r tyrbinau gan Richardsons Westgarth & Company. Gwnaed y gwaith peiriannol sifil gan Holland Hannen & Cubitts. Defnyddiai'r atomfa ddŵr o gronfa Llyn Trawsfynydd i oeri'r adweithyddion ac roedd y cyflenwad hwn o ddŵr a'r lleoliad anghysbell yn un o'r prif resymau gan yr awdurdodau gwladol dros ddewis Trawsfynydd ar gyfer yr atomfa newydd. Byddai'r atomfa yn gollwng 70,000 galwyn o elifiant bob wythnos i mewn i’r llyn. Mae'r ddau adweithydd ar gau ers 1991 ac mae'r safle yn cael ei dadgomisiynu ar hyn o bryd gan yr Awdurdod Dadgomisiynu Niwclear (Nuclear Decommissioning Authority). Cyfeiriadau Dolenni allanol Hanes yr atomfa a'r llyn ar wefan Heneb Archifwyd 2007-07-12 yn y Peiriant Wayback "Dadgomisiynu'r Atomfa", ar wefan BBC Cymru (Saesneg) Gwefan yr Awdurdod Dadgomisiynu Niwclear (tudalen Trawsfynydd) Lluniau o atomfa Trawsfynydd Archifwyd 2013-06-01 yn y Peiriant Wayback