Llyn Hafod-y-llyn

Llyn bychan yn ne Gwynedd yw Llyn Hafod-y-llyn (Hafod-y-llyn yn unig ar y map Arolwg Ordnans). Fe'i lleolir tua 2 filltir i'r de-orllewin o Harlech yn ardal Ardudwy, Meirionnydd. Uchder: 450 troedfedd. Saif y llyn hwn mewn ardal o fryniau isel sy'n rhan o fraich allanol y Rhinogydd ger arfordir Bae Ceredigion. O ben deheuol y llyn mae ffrwd yn llifo i gyfeiriad y de-orllewin i lifo i Afon Artro ger ei haber wrth ymyl Llandanwg. Chwedl Yn ôl y chwedl ganoloesol, daeth y Forwyn Fair ar ymweliad i Gymru gan lanio yn Llanfair; codwyd eglwys Llanfair ar y man lle glaniodd hi. Cerddodd Mair i'r llyn gyda'i morwynion. Ar ei ffordd yno penliniodd i yfed o ffrwd; gadwyd olion ei phengliniau ar y graig a ffrydiodd ffynnon o'r ddaear oedd â rhinweddau iachaol. Pan gyrhaeddodd Mair y llyn ymdrochodd ei morwynion ynddo a byth ers hynny mae'r alaw (lili'r dŵr) wedi tyfu yno a chafwyd y llyn yr enw "Llyn yr Alaw". Cyfeiriadau