Mynydd Du (Sir Gaerfyrddin)

Am y Mynydd Du yn Sir Fynwy, gweler Mynydd Du (Mynwy). Cadwyn o fynyddoedd yn Sir Gaerfyrddin yw'r Mynydd Du, sy'n gorwedd ym mhen gorllewinol Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog. Fan Brycheiniog (802 m) yw copa uchaf y Mynydd Du. Yr unig ffordd fawr i groesi'r ardal yw'r A4069, rhwng Brynaman a Llangadog; cyfeiriad grid SO255350. Uchder cymharol, neu ”amlygrwydd” y copa, ydy 549 metr: dyma'r uchder mae'r copa'n codi uwchlaw'r mynydd agosaf. Ymestyn y gadwyn o gyffiniau Rhydaman yn y de-orllewin hyd Pontsenni yn y gogledd-ddwyrain. Mynyddoedd Hen Dywodfaen Coch a chalchfaen ydynt yn bennaf. Mae'r Mynydd Du yn rhan o barc daearegol newydd Fforest Fawr. Dosberthir copaon Cymru, a gweddill gwledydd Prydain, yn rhestri arbennig yn ôl uchder ac yn ôl amlygrwydd y copa; mae'r copa hwn yn cael ei alw'n Marilyn (mynydd), Hewitt a Nuttall. Mae sawl cymdeithas yn mesur, gwiro a chasglu'r rhestri hyn a dônt ynghyd ar wefan “Database of British and Irish hills”. Uchder y copa o lefel y môr ydy 703 metr (2306 tr). Cafodd yr uchder ei fesur a'i gadarnhau ar 28 Hydref 2001. Copaon cyfagos Cefn Carn Fadog (505 m) Fan Brycheiniog (802 m) Foel Fraith (604 m) Garreg Lwyd (616 m) Mynydd Myddfai Fan Hir (761 m) Picws Du (749 m) Trichrug (415 m) Llên gwerin Mae'r Mynydd Du a'r cylch yn ardal gyfoethog ei chwedlau gwerin. Yr enwocaf yw honno am Arglwyddes Llyn y Fan Fach. Yma hefyd y lleolir chwedl Llyn Llech Owain a chwedl Ogof Craig y Ddinas. Ar odre gogleddol y Mynydd Du ceir pentref Myddfai, cartref Meddygon Myddfai yn yr Oesoedd Canol. Darllen pellach Aneirin Talfan Davies, Crwydro Sir Gâr (Llyfrau'r Dryw, Llandybie, 1955; ail arg. 1970) Gomer Morgan Roberts, Chwedlau Dau Fynydd (Llyfrau'r Dryw, Llandybie, 1948) Gweler hefyd Parc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog Rhestr mynyddoedd Cymru Rhestri copaon a sut y cânt eu dosbarthu Rhestr mynyddoedd Cymru Rhestr o Gopaon Cymru Rhestr Mynyddoedd yr Alban dros 2,000' Dolennau allanol Clwb Mynydda Cymru Lleoliad ar wefan Streetmap Archifwyd 2016-03-07 yn y Peiriant Wayback Lleoliad ar wefan Get-a-map Cyfeiriadau