Tafarn yr Alarch Wen, Trefynwy

Perthyn i'r 18g mae Gwesty'r Alarch Wen, (neu Westy'r Alarch Wen), Heol yr Eglwys, Trefynwy, Sir Fynwy. Mae'n un o ddau-ddeg-pedwar adeilad yn Nhrefynwy sydd ar y Llwybr Treftadaeth (plac glas). Mae rhai'n honi mai dyma adeilad pwysicaf y dre, oherwydd ei bensaernïaeth unigryw. Cofrestwyd yr adeilad fel Gradd II* ym Mehefin 1952. Hanes Mae'r adeilad ar dri llawr, gyda ffenest bwaog ar y llawr isaf ac mae wyneb yr adeilad allan o stucco gwyn, sy'n dyddio nôl i'r 19g. Gwyddom fod yma dafarn gynharach yn 1709 o'r enw "Yr Alarch a'r Gwalch" ond erbyn 1774, peidiwyd a defnyddio'r Gwalch a bathwyd yr enw The White Swan Inn. Adferwyd yr adeilad yn 1839, wedi i'r stryd (Heol y Priordy) gael ei ddatblygu. Mae'r fynedfa'n ddigon mawr ar gyfer coets o Heol y Priordy a cheir mynedfa arall, llai, o Heol yr Eglwys. Mae'n debygol iawn fod yr Alarch Wen wedi'i basio i lawr yr oesau oddi wrth Mary de Bohun, a roddodd enedigaeth i Harri V, brenin Lloegr yng Nghastell Trefynwy. Gweler hefyd Wicipedia:Pedia Trefynwy Neuadd y Sir, Trefynwy Pont Trefynwy Cyfeiriadau