Venezuela

Venezuela ni nchi iliyopo pwani ya kaskazini mwa Amerika ya Kusini. Jina lake rasmi ni Jamhuri ya Kibolivar ya Venezuela (Kihispania: República Bolivariana de Venezuela). Sehemu kubwa ya ardhi yake ipo barani, ingawa nchi ina visiwa mbalimbali katika Bahari ya Karibi. Venezuela ina eneo la kilomita za mraba 912,050 (maili za mraba 352,140). Idadi ya wakazi ni kati ya milioni 32 na milioni 28. Utambuji wa takwimu maalumu unategemea shirika linalofanya makadirio. Idadi ya watu imepanda na kupunguka miaka iliyopita kama matokeo ya mgogoro wa kiuchumi uliotukia kuanzia mwaka 2010. Imepakana na Brazil, Guyana na Kolombia barani. Nchi ipo pwani pa Bahari ya Karibi na Bahari ya Atlantiki. Mbele ya pwani ya Bahari ya Karibi kuna madola ya visiwani ya Aruba, Antili za Kiholanzi na Trinidad na Tobago. Ndani ya nchi kuna majimbo ishirini na tatu, wilaya ya mji mkuu wa Caracas, na maeneo tegemezi ya baharini. Caracas ni mji mkubwa wa kwanza. Mji wa pili kwa ukubwa ni Maracaibo. Wavenezuela wengi wanaishi pwani ya kaskazini, hasa karibu na Caracas. Venezuela ni mojawapo kati ya nchi zinazokuwa na mkusanyiko mkubwa zaidi wa watu wanaosakini mijini. Venezuela ilikuwa koloni la Hispania kutoka mwaka 1522 hadi mwaka 1811. Upinzani wa wakazi wa asili ulikuwa kali. Wengi wao walitiwa utumwani kutoka mwanzo wa ukoloni, kama hawakuuawa. Halafu Venezuela ilikuwa mojawapo kati ya makoloni ya kwanza ya Hispania katika Amerika kutangaza uhuru wake karne ya 19. Ilikuwa sehemu ya Jamhuri ya Shirikisho la Kwanza la Kolombia (Kihispania: Gran Colombia). Ilitengeka kama dola huru mwaka 1830. Baadaye, karne ya 19, Venezuela ilipitia msukosuko wa kisiasa na utawala wa mabavu. Madikteta wa kieneo walitawala nchi hadi katikati ya karne ya 20. Kuanzia mwaka 1958, serikali mbalimbali za kidemokrasia zilitawala. Kwa kipindi hicho, nchi ilipitia ustawi wa kiuchumi. Migogoro ya kifedha kadhaa miaka ya 1980 na 1990 ilisababisha migogoro ya kisiasa na msukosuko ya kijamii uliovuka nchi yote. Miongoni mwa matukio ya kipindi hicho kulikuwa na ghasia za Caracazo mwaka 1989, mapinduzi mawili mwaka 1992, na shtaka la Rais aliyebadhiria mifuko ya serikali mwaka 1993. Mwaka huo kesho, kwa sababu wananchi walipoteza imani kwa vyama vya kidesturi, uchaguzi wa 1998 ulileta ushindi wa Hugo Chávez na Mapinduzi ya Kibolivar. Mwanzo wa mapinduzi hayo ulikuwa Mkutano wa Katiba wa mwaka 1999. Ongezeko la bei ya mafuta ya petroli liliziunga mkono sera za kiuchumi zilizozingatia manufaa ya umma. Tukio hilo liliruhusu maongezeko ya uwekezaji kwa huduma kwa jamii na upungufu wa tofauti ya utajiri na umaskini miaka ya mapema ya serikali hiyo. Kwa hali yoyote, umaskini ulipanda tena kwa kasi miaka ya 2010. Unyofu wa matokeo ya chaguzi za miaka 2013, 2018, na 2024 zilishukiwa ndani na nje ya nchi. Wagombea wa upinzani walishikwa au walifukuzwa. Maandamano makubwa yalijiri kama matokeo, vilevile shutuma ya madola mengi. Migogoro mingine ilianza kama matokeo. Mwaka 2026 mwezi wa kwanza tarehe 4, Marekani iliteka Rais wa Venezuela Nicolás Maduro. Nchi hiyo ilitangaza kuwa ingeiongoza Venezuela hadi serikali ya kitambo ingeweza kuundwa. Rais wa Marekani Donald Trump ametangaza kuwa nchi yake ingedhibiti kuuza nje kwa mafuta ya petroli ya Venezuela. Kikatiba Venezuela ni shirikisho la jamhuri ya kirais. Kwa hali yoyote, nchi ilikengeua kuwa mabavu zaidi tangu mwanzo wa utawala wa Hugo Chávez na Nicolás Maduro. Nchi iko mahali kubaya orodhani kwa uhuru wa magazeti, haki za raia, na usimamizi wa ufisadi. Hakuna uhuru wa kimahakama. Ni nchi inayoendelea, na ina hazina kubwa zaidi za mafuta za dunia. Mara moja, Venezuela ilikuwa nchi isiyoendelea iliyokuwa hasa muuzaji wa bidhaa za kilimo kama buni na kokwa za kakao. Hata hivyo, mafuta yalishinda haraka kuwa bidhaa nje kuu ya nchi na chanzo kikuu cha mapato ya serikali. Miongoni mwa shida za nchi ni mfumko wa bei kali, uhaba wa bidhaa za haja, ukosefu wa ajira, umaskini unaoenea pote, ugonjwa, kiwango cha vifo vya watoto wachanga kikubwa, utapiamlo, changamoto za mazingira, matatizo ya uhalifu makali, na ufisadi mkali. Vikwazo vya mali ya nje vilivyowekwa na Marekani viligharimu nchi kati ya dola ya Marekani bilioni 24 na 30. Hali hizi zimechangia tatizo la wakimbizi wakati ambapo kati ya watu milioni 6.8 na milioni 7.9 wameondoka nchi hadi Mei 2025. Hadi mwaka 2017, Venezuela imetangazwa kukosekana kuhusu malipo yake mashirika ya makadirio ya mkopo. Migogoro hii imekuwa sababu kuu ya uvunjaji wa haki za binadamu uozidishika. Lugha ya Kihispania ni lugha ya kitaifa ya Venezuela. Asili ya jina "Venezuela" Jina la nchi ni umbo la Kihispania la jina la mji wa Venezia (Italia). Amerigo Vespucci, mpelelezi Mwitalia katika utumishi wa mfalme wa Hispania, aliona vijiji vya wenyeji waliojenga nyumba juu ya maboriti yaliyosimamishwa katikati ya maji karibu na mwambao pasipo kina. Vijiji vilimkubusha mji wa Venezia uliojengwa vilevile. Venezuela yamaanisha "Venezia Ndogo" katika Kihispania. Jiografia Venezuela ipo kaskazini mwa Amerika ya Kusini inayofanya sehemu ya bamba la Amerika ya Kusini kuhusu gandunia. Ni nchi ya 32 kwa ukubwa, ikiwa na eneo la jumla la km² 916,445 (kama Namibia), ikiwa na kipimo cha eneo ardhini cha km² 882,050. Maeneo ya Venezuela yapo baina ya ikweta na latitudo 16°N (kaskazini), na baina ya longitudo 59° na 74°W (magharibi). Venezuela inaonekana kuwa na umbo wa pembetatu, ikiwa na pwani yenye urefu wa km 2,800 (mi 1,700). Miongoni mwapwani hizi ni visiwa vingi katika Bahari ya Karibi na sehemu fupi iliyopakana Bahari ya Atlantiki kaskazini. Kuna kanda nne za kijiografia thabiti: Tambarare za pwani karibu na Maracaibo katika kaskazini-magharibi Milima ya Andes katika kaskazini-magharibi ikiyoshika eneo kubwa kuenea magamaga pwani ya Karibi kwa kiasi kikubwa kutoka magharibi mpakani pa Kolombia mpaka mashariki katika pwani kaskazini. Tambarare pana za mto Orinoco katikati ya nchi. Nyanda za juu za Guyana katika kusini-mashariki. Asilimia 39 za eneo hili ni misitu, mashamba ya kilimo ni 4%, eneo la mifugo 20%, na mazao ya kudumu kama kahawa 1%. Milima ya meza Nyanda za juu za Guayana zina milima ya pekee: kuna milima ya meza 115 inayoitwa "tepui" katika lugha ya wakazi asilia. Kiekolojia hilo ni eneo muhimu kwa sababu milima mingi ina mimea na wanyama wa pekee, tofauti na milima jirani, na inapatikana hapa tu kote duniani. Maporomoko marefu duniani yatelemka kutoka milima hii kama vile maporomoko ya Salto del Angel ("anguko la malaika") ambako maji huanguka mita 965. Mito Mto mkubwa wa Venezuela ni Orinoco wenye urefu wa km 2574 unaoishia katika Atlantiki. Lakini mkono wa Brazo Casiquiare unajitenga na kuishia katika mto wa Amazonas nchini Brazil. Matawimto muhimu ya Orinoco ni Rio Apure na Rio Caroni. Majimbo katika shirikisho Venezuela ni shirikisho la majimbo 23 ya kujitawala, maeneo yasiyojitawala na eneo la shirikisho la Caracas. Mgogoro wa kiuchumi Mgogoro wa kiuchumi wa Venezuela ulianza mwongo 2010. Ulitokana kwa kiasi fulani na vikwazo vya kiuchumi vilivyowekwa na Marekani. Sababu nyingine zilikuwa mfumko wa bei kali, ufisadi, usimamizi mbaya wa uchumi, na kutegemea kwa bidhaa moja, mafuta ya petroli. Kuporomoka kwa bei ya mafuta kulisababisha migogoro hii yote kutokea. Watu Wakazi wengi (51.6%) wanajiainisha kama machotara wa Kizungu-Kiindio. Wazungu ni 43.6%, wenye asili ya Afrika ni 3.5% na Waindio 2.6%. Utafiti wa DNA unaonyesha kwamba urithi wa jeni kwa asilimia 60.6 ni wa Kizungu, 23 ni wa Kiindio na 16.3 ni wa Kiafrika. Lugha rasmi na ya kawaida ni Kihispania, ingawa lugha asilia zinakubalika kwa Waindio, na lugha nyingine zinatumiwa na wahamiaji. Upande wa dini, 88% ni Wakristo, hasa wa Kanisa Katoliki (71%) na madhehebu mbalimbali ya Uprotestanti (17%). Tazama pia Orodha ya nchi kufuatana na wakazi Tanbihi Viungo vya nje (Kihispania) Serikali ya Venezuela tovuti rasmi Ilihifadhiwa 25 Juni 2001 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza) Venezuela entry at The World Factbook (Kiingereza) Venezuela Ilihifadhiwa 7 Juni 2008 kwenye Wayback Machine. at UCB Libraries GovPubs (Kiingereza) Venezuela katika Open Directory Project (Kiingereza) Venezuela from the Library of Congress Country Studies (1990) (Kiingereza) Venezuela profile from the BBC News (Kiingereza) Maps on Venezuela – Cartographic features Ilihifadhiwa 16 Januari 2013 kwenye Wayback Machine. (Kiingereza) Key Development Forecasts for Venezuela from International Futures (Kiarabu) Venezuela and Tourism Ilihifadhiwa 18 Desemba 2013 kwenye Wayback Machine. from Sky Immigration Wikimedia Atlas of Venezuela