Taşkent

Taşkent (Özbekçe: Toshkent), Özbekistan'ın başkenti ve en büyük şehridir. 1 Temmuz 2025 itibarıyla 3,1 milyondan fazla nüfusuyla Orta Asya'nın en kalabalık şehridir. Özbekistan'ın kuzeydoğusunda yer alan Taşkent'in tarihi, Doğu ve Batı'yı birbirine bağlayan ticaret yolları ağı olan antik İpek Yolu'nun bir parçası olarak yüzyıllar öncesine uzanır; şehir uzun zamandır kültürlerin, malların ve fikirlerin kavşağı olmuştur. MS 8. yüzyılın ortalarında İslam'ın etkisinden önce, Soğd ve Türk kültürü baskındı. Cengiz Han'ın 1219'da şehri yıkmasından sonra yeniden inşa edildi ve İpek Yolu üzerindeki konumundan faydalandı. 18. ve 19. yüzyıllar arasında şehir bağımsız bir şehir devleti haline geldi, daha sonra Hokand Hanlığı tarafından yeniden fethedildi. 1865'te Taşkent Rus İmparatorluğu'nun eline geçti; sonuç olarak Rus Türkistanı'nın başkenti oldu. Sovyet döneminde, Sovyetler Birliği genelindeki zorunlu sürgünler nedeniyle büyük bir büyüme ve demografik değişim yaşadı. Taşkent'in büyük bir kısmı 1966 Taşkent depreminde yıkıldı, ancak kısa sürede örnek bir Sovyet şehri olarak yeniden inşa edildi. O dönemde Moskova, Leningrad (şimdiki Saint Petersburg) ve Kiev'den sonra Sovyetler Birliği'nin dördüncü büyük şehriydi. Taşkent, ülkenin ekonomik ve insani gelişiminde merkezi bir rol oynamaktadır. İlerici Reformlar Merkezi'nin 2023 tarihli bir raporunda, Taşkent, Özbekistan'ın bölgeleri arasında birinci sırada yer aldı ve değerlendirilen yedi kategoriden beşinde (sağlık, eğitim, ekonomi, altyapı ve çevre) listenin başında yer aldı. Ekonomik olarak, Taşkent, 2024 yılının ilk yarısında Özbekistan'ın GSYİH'sının %19'unu oluşturarak ulusal GSYİH'ya en büyük katkıyı sağlayan şehir oldu. Bu ekonomik üstünlük, finansal ve ticari bir merkez olarak rolünü güçlendirmeyi amaçlayan devam eden altyapı geliştirme ve kentsel modernizasyon projeleriyle desteklenmektedir. Bununla birlikte, şehir çevresel kaygılar ve kamu hizmetlerinde sürdürülebilir yatırım ihtiyacı gibi zorluklarla karşı karşıyadır. Özbekistan bağımsızlığını kazandığından beri Taşkent, etnik Özbeklerin çoğunluğu oluşturduğu çok etnikli nüfusunu korumuştur. 2009 yılında, yazılı tarihinin 2200. yılını kutlamıştır. Taşkent'in 2045 yılına kadar olan ana planı onaylanmıştır. Tarihçe Bölgede bilinen ilk yerleşim M.Ö. 2. yüzyıl dolaylarında kurulan "Ming Uruk - Bin Erik" yerleşimidir. Şehir daha sonraları ; Çaç, Şaş, Şaşkent, Terken, Tünkent ve Binkent isimlerini almıştır. Divân-ı Lügati't-Türk'te Şaş: Taşkend (veya Terken Uygurca: تئركئن) şehrinin adı diye geçer. Çin kaynaklarında İslam öncesi devirlerde taş ülkesi anlamına gelen Shih-kuo denirken, sonraki yüzyıllarda ismin Çince transkripsiyonu için Taşkent sözünün ses değerine daha yakın Ta-shih-kan kelimesi kullanılmıştır. 751 yılında Araplar tarafından ele geçirilen kent, İpek Yolu güzergâhı üzerinde önemli bir nokta olmuştur. Şehir ilk kez 11. yüzyıl dolaylarında Biruni ve Kâşgarlı Mahmud'un yazılı metinlerinde Taşkent adıyla anılmıştır. 9 ve 10. yüzyıllarda Samanî Devleti topraklarında yer alan şehir, 10. yüzyıl sonlarından 13. yüzyıl başlarına kadar Karahanlılar Devleti sınırları içinde olmuştur. Daha sonra bir süre Karahitaylar (Karakitaylılar) tarafından kontrol edilen Taşkent 14. yüzyılda Timur tarafından ele geçirilerek Timur İmparatorluğu'nun en önemli merkezlerinden biri haline gelmiştir. 16. yüzyılın ikinci yarısında Buhara Hanlığı tarafından ele geçirilen şehir, 17 - 18. yüzyıllarda Kazak ve Kalmıklar'ın denetime geçmiş, 1809 yılında Hokand Hanlığı topraklarına katılmıştır. Hokand Hanlığı'nın zayıflaması ile şehir, 1865 yılında Rus İmparatorluğu tarafından ele geçirilmiş ve Rusya'nın Türkistan Genel Valiliği merkezi olmuştur. 1899 yılında hizmete alınan Taşkent-Orenburg demiryolu ile şehir Orta Asya'nın en önemli ticari geçiş noktası haline gelen şehir, Kasım 1917'de Sovyet denetimine girmiş, 1918 yılında Türkistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti olmuştur. 1924 yılında kurulan Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti topraklarına dahil olan Taşkent 1930 yılında bu cumhuriyetin başkenti olmuştur. Taşkent, 1 Eylül 1991 tarihinden bu yana Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını ilan eden Özbekistan'ın başkentidir. İdari Yapı Şehir, cumhurbaşkanı tarafından atanan ve şehir meclisi tarafından ataması onaylanan vali-belediye başkanı (Özbekçe: Şehir Hakimi) tarafından yönetilir. Ana yönetim birimi "Taşkent Şehir Hakimiyeti" olarak adlandırılır. Şehir Özbekçe "Tümen" olarak adlandırılan 11 idari bölgeye (ilçe) ayrılmıştır. Bu idari bölgeler; Bektemir, Mirza Uluğbey, Mirabad, Sergeli, Sabir Rahimov, Üçtepe, Çilanzar, Hamza, Şeyhantaur, Yunusabad ve Yakasaray'dır. Bu idari alt bölümler "tümen hakimiyetleri" olarak adlandırılırlar ve "tümen hakimleri" tarafından yönetilirler. Taşkent şehrinde 474 mahalle (Özbekçe: Mahalla) mevcuttur. Mahalleler "reyon" denilen küçük bölgelere ayrılmıştır. Nüfus Kültür Günümüze kadar gelen en eski Kur'an mushafı, üçüncü Halife Osman tarafından yaptırılmıştır ve Taşkent'te bulunmaktadır. Spor ve takımlar Ulaşım Orta Asya'da ilk ve tek olan (2011'de Almatı metrosu açılana dek) metro 1977 yılında hizmete girmiştir. Üç güzergahta yolcu taşıyan Taşkent metrosu, kentin ulaşım yükünü büyük ölçüde yeraltına taşır. Yerüstü taşımacılıkta çevreci nitelikli elektrikli tramvay ve troleybüsler yaygın olmakla birlikte, son yıllarda artan bir eğilimle bazı tramvay hatları sökülmekte, yerlerine otobüs ve minibüsler konulmaktadır. Taşkent Uluslararası Havalimanı şehrin ve ülkenin dünyaya açılan en büyük hava kapısıdır. Şehirden sadece 12 km uzakta olup Tokyo'dan New York'a geniş bir bağlantıya sahiptir. Demiryolları açısından da stratejik bir konumda olan şehir geçmişte Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği tarafından inşa edilmiş Trans-Hazar, Trans-Aral ve Türkistan-Sibirya Demiryolu hatlarının üçünün birden başladığı bir düğüm noktasıdır. Şehirdeki iki tren garından ülkenin hemen her yerine trenle ulaşım imkanı vardır. Ayrıca Kazakistan ve Rusya'ya da uluslararası tren seferleri mevcuttur. Kardeş şehirler Şanghay, Çin Aşkabat, Türkmenistan İstanbul, Türkiye Seattle, Amerika Birleşik Devletleri Karaçi, Pakistan Berlin, Almanya Dnipro, Ukrayna Nagoya, Japonya Kaynakça Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Ansiklopedisi, Taşkent - 1981, sf.464 Taşkent Şehir Hakimiyeti Resmi İnternet Sitesi22 Haziran 2020 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. (Özbekçe - Rusça) Resimler Dış bağlantılar