Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti

Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti (TDIU) — Oʻzbekiston Respublikasining Toshkent shahrida joylashgan davlat tadqiqot universiteti hamda iqtisodiyot, moliya, biznes, boshqaruv va soliq sohalarida mutaxassislar tayyorlashga ixtisoslashgan oliy taʼlim muassasasi. 1931-yil 13-avgustda Oʻrta Osiyo moliya-iqtisod instituti sifatida tashkil etilgan universitet Oʻzbekiston va Markaziy Osiyodagi eng yirik iqtisodiy oliy taʼlim muassasalaridan biri hisoblanadi. Universitetning tarixi Turkiston xalq universiteti huzurida 1918-yilda tashkil etilgan savdo sohasi mutaxassislarini tayyorlash kurslariga borib taqaladi. XX asr davomida muassasa bir necha bor qayta tashkil etilib, Toshkent moliya-iqtisodiyot instituti va Toshkent xalq xoʻjaligi instituti nomlari ostida faoliyat yuritgan. 1991-yilda unga Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti nomi berilgan. TDIU bakalavriat, magistratura va doktorantura bosqichlarida taʼlim dasturlarini amalga oshiradi hamda iqtisodiyotning turli tarmoqlari uchun ilmiy va pedagogik kadrlar tayyorlaydi. Universitet tarkibiga fakultetlar, kafedralar, ilmiy-tadqiqot markazlari, akademik litsey va texnikumlar kiradi. 2024-yilda universitet qayta tashkil etilib, uning tarkibiga Toshkent moliya instituti va Fiskal institut qoʻshilgan. Tarixi Tashkil etilishi tarixi Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tarixi 1918-yilda Turkiston xalq universitetida savdo sohasi mutaxassislari uchun qisqa muddatli kurslar tashkil etilishi bilan boshlangan. 1924-yilga kelib ushbu kurslar negizida universitet qoshida ijtimoiy-iqtisodiyot fakulteti ochilgan. Mazkur tuzilma 1925-yilda Ijtimoiy fanlar fakultetiga aylantirilib, uning tarkibida mahalliy iqtisodiyot va huquq fakulteti faoliyatini boshlagan. Oʻzbekistonda iqtisodiy taʼlimni tizimlashtirish maqsadida 1931-yilda Toshkentda rejalashtirish institutini tashkil etish toʻgʻrisida qaror qabul qilingan. Ushbu muassasa keyinchalik Oʻrta Osiyo davlat savdo va kooperatsiya instituti bilan birlashtirilib, Oʻzbekiston xalq xoʻjaligi instituti nomi bilan yuritila boshlangan. Shu yilning 13-avgustida Oʻrta Osiyo moliya-iqtisod instituti ham tashkil etilib, keyinchalik u Toshkent moliya-iqtisodiyot institutiga aylantirilgan. Ikkinchi jahon urushi yillarida Olmaotaga evakuatsiya qilingan Leningrad hisob-iqtisod instituti 1946-yilda Toshkent moliya-iqtisodiyot institutiga qoʻshilgach, muassasada kredit-iqtisod hamda buxgalteriya hisobi-iqtisod fakultetlari ochilgan. 1947-yilda tashkil etilgan rejalashtirish-iqtisod fakulteti Oʻrta Osiyo va Qozogʻiston respublikalarida sanoat hamda qishloq xoʻjaligi uchun mutaxassislar tayyorlashni boshlagan. Iqtisodchilarni bevosita ishlab chiqarishdan ajralmagan holda oʻqitish maqsadida 1948-yilda kechki, 1955-yilda esa sirtqi fakultetlar faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Sirtqi boʻlim keyinchalik umumiy iqtisodiyot hamda buxgalteriya hisobi va moliya mutaxassisliklariga ajratilgan. Toshkent xalq xoʻjaligi instituti Toshkent moliya-iqtisodiyot instituti 1962-yilda Toshkent xalq xoʻjaligi instituti deb qayta nomlangan va 1991-yilgacha shu nom ostida faoliyat koʻrsatgan. Oʻquv jarayonlarini kengaytirish doirasida 1967-yilda tayyorgarlik kurslari, 1970-yilda esa tayyorgarlik boʻlimi ochilgan. 1968-yilda tashkil etilgan iqtisodiy kibernetika fakultetida matematik fanlar ulushini oshirish hisobiga talabalarni tayyorlash boʻyicha oʻquv dasturlari mustahkamlangan. 1970-yilda savdo-iqtisod fakulteti tashkil etilib, keyinchalik amaliy fanlarni olish maqsadida biznes yoʻnalishlari boʻyicha oʻquv rejalari kengaytirilgan, bu esa institut tomonidan tayyorlanayotgan kadrlar assortimentini sezilarli darajada oshirgan. Institutning hududiy tarmoqlari ham rivojlanib, 1973-yilda Toshkent toʻqimachilik kombinatida kechki fakultet tarkibida filial, biroz vaqt oʻtgach esa Samarqand va Qarshi oʻquv-maslahat markazlari, Andijon va Qoʻqon filiallari hamda umumiy iqtisodiy sirtqi fakultetning yangi boʻlimlari ochilgan. 1981-yilda esa savdo-iqtisod fakultetidan ajralib chiqqan mehnat va taʼminot iqtisodiyoti fakulteti tashkil etilgan. Universitet maqomi va zamonaviy davr Oliy taʼlim muassasasi 1991-yil 19-iyundan boshlab Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti nomini olgan. Tarkibiy qismini kengaytirish maqsadida 1993-yilda Samarqand shahrida universitet filiali ochilgan. 1999-yildan boshlab esa magistratura tashkil etilgan. Hozirgi kunda universitet tarkibida iqtisodiyot, buxgalteriya hisobi va audit, turizm, menejment va raqamli iqtisodiyot kabi fakultetlar, magistratura va sirtqi boʻlim hamda 24 ta kafedra mavjud. Universitet qoshida pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tarmoq markazi, Oʻzbekiston iqtisodiyotini rivojlantirishning ilmiy asoslari va muammolari ilmiy tadqiqot markazi, axborot-resurs markazi, axborot texnologiyalari markazi hamda universitet tarixi muzeyi faoliyat olib bormoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning 2024-yil 7-fevraldagi qaroriga binoan Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti tubdan qayta tashkil etildi. Ushbu islohot doirasida Toshkent moliya instituti hamda Davlat soliq qoʻmitasi huzuridagi Fiskal institut universitet tarkibiga birlashtirilgan. Taʼlim yoʻnalishlari Kunduzgi taʼlim yoʻnalishlari Qoʻshma taʼlim dasturlari Hozirgi kunda universitet dunyoning turli mintaqalaridagi 14 ta yetakchi oliy taʼlim muassasasi bilan qoʻshma taʼlim dasturlarini amalga oshirmoqda: London universiteti (University of London) — Buyuk Britaniya IMC Krems University of Applied Sciences — Avstriya (QS: 941, THE: 1001–1500) Praga menejment va texnologiya universiteti — Chexiya Respublikasi Universitas Pendidikan Indonesia — Indoneziya (QS: 951–1000) Ural davlat iqtisodiyot universiteti — Rossiya Federatsiyasi Belarus davlat universiteti — Belarus Respublikasi M. Risqulbekov nomidagi Iqtisodiyot va tadbirkorlik universiteti — Qirgʻiziston Respublikasi Tojikiston davlat huquq, biznes va siyosat universiteti — Tojikiston Respublikasi Padjadjaran universiteti — Indoneziya (QS: 515) Moliya universiteti (Rossiya Federatsiyasi hukumati huzurida) (QS: 1001–1200) Rossiya milliy tadqiqotlar yadro universiteti (MEPhI) (QS: 591) Uxan universiteti (Wuhan University) — Xitoy (QS: 165) Ozarbayjon davlat iqtisodiyot universiteti (QS: 1001–1200) Butunrossiya tashqi savdo akademiyasi — Rossiya Federatsiyasi Ushbu taʼlim dasturlarini muvaffaqiyatli tamomlagan talabalar Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti hamda hamkor universitetning ikki tomonlama (dual) diplomiga ega boʻladilar. Reytinglar Universitet QS Stars 5 yulduziga ega boʻlgan Markaziy Osiyodagi ikkinchi va Oʻzbekistondagi birinchi oliy taʼlim muassasasidir. Ilmiy faoliyat Ilmiy salohiyat Bugungi kunda universitet asosiy shtatida 1355 nafar professor-oʻqituvchilar faoliyat olib bormoqda va universitetning ilmiy salohiyati 63,4 foizni tashkil etmoqda. Universitetda jami 1940 nafar izlanuvchi faoliyat olib bormoqda: 26 nafar doktorant, 306 nafar tayanch doktorant, 4 nafar stajor-tadqiqotchi, 301 nafar mustaqil izlanuvchilar (DSc) va 1303 nafar mustaqil izlanuvchilar (PhD). Universitet huzurida 5 ta ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengash faoliyat yuritib, 12 ta ixtisoslik boʻyicha yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash yoʻlga qoʻyilgan. 2025-yil davomida 271 nafar tadqiqotchi tomonidan dissertatsiya ishlari muvaffaqiyatli himoya qilingan: 53 nafari fan doktori (DSc) va 218 nafari falsafa doktori (PhD) ilmiy darajasini qoʻlga kiritgan. Ilmiy nashrlar Professor-oʻqituvchilar tomonidan 2025-yilda 224 ta monografiya, 2809 ta ilmiy maqola va respublika miqyosidagi ilmiy anjumanlar toʻplamida 1600 dan ortiq tezis nashr qilindi. Scopus bazasidagi publikatsiyalar soni 2021-yildagi 130 tadan 2025-yilga kelib 926 taga yetdi — besh yil ichida 7,1 barobar oʻsdi. Jurnallar toifasi boʻyicha tarkib ham oʻzgardi: 2021-yilda maqolalarning 44,6 foizi Q4, 25,4 foizi Q3 toifali jurnallarda chop etilgan boʻlsa, 2025-yilda Q1 ulushi 43,4 foizni, Q2 ulushi 16,9 foizni tashkil etgan; Q4 ulushi esa 6 foizga tushgan. Web of Science bazasida indekslangan jurnallarda 2023-yilda 181 ta, 2024-yilda 320 ta va 2025-yilda 400 ta — jami 901 ta ilmiy maqola chop etilgan. Xalqaro kollaboratsiya asosidagi publikatsiyalar soni 1420 tani, iqtiboslar soni esa 13 523 tani tashkil etib, har bir xalqaro hamkorlikdagi publikatsiyaga oʻrtacha 9,5 ta iqtibos toʻgʻri kelmoqda. Scopus bazasidagi publikatsiyalarga jami iqtiboslar soni 17 191 ni, soʻnggi 5 yillikdagi oʻrtacha iqtibos chastotasi esa 7,3 ni tashkil qiladi. Scopus bazasida maqolalari nashr etilgan professor-oʻqituvchilar soni 1335 nafarni tashkil qilib, shundan 91 nafari h-indeksi 5 va undan yuqori boʻlgan olimlardir (jami chop etgan oʻqituvchilar ichidagi ulushi — 6,8%). Talabalar yutuqlari 2025–2026–oʻquv yilida universitetning 1 nafar magistranti biznes va boshqaruv yoʻnalishi boʻyicha Prezident stipendiyasi, 1 nafar talaba Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti stipendiyasi, 1 nafar talaba Islom Karimov nomidagi davlat stipendiyasi, 1 nafar talaba Abu Rayhon Beruniy nomidagi davlat stipendiyasi, 21 nafar talaba Alisher Navoiy nomidagi davlat stipendiyasi hamda 1 nafar talaba Prezident granti sohibi boʻlgan. Shu oʻquv yilida 101 nafar talaba xalqaro olimpiadalarda, 47 nafari respublika fan olimpiadalari va tanlovlarida, 95 nafari esa universitet olimpiadalari hamda tanlovlarida gʻolib boʻlgan. Innovatsiya va tadqiqot infratuzilmasi Universitet huzuridagi „Digital Finance“ akseleratsiya markazida talabalar va yosh tadqiqotchilar ishtirokida 58 ta startap loyiha shakllantirilib, 750 dan ortiq ishtirokchi jalb etildi. Eng istiqbolli loyihalarni rivojlantirish uchun 1,2 mlrd soʻm miqdorida moliyaviy mablagʻlar ajratilgan. Universitetda „Eksperimental Iqtisodiyot“ laboratoriyasi faoliyat yuritadi. Laboratoriyada Moodyʻs Analytics tashkiloti bilan hamkorlik doirasida ORBiS moliyaviy maʼlumotlar bazasiga toʻliq kirish taʼminlangan boʻlib, 600 milliondan ortiq tashkilotning moliyaviy, egalik va yuridik maʼlumotlarini olish imkoniyati mavjud. Bazadagi taxminan 400 million tashkilot faol statusga ega boʻlib, bu empirik tadqiqotlar uchun keng qamrovli va ishonchli maʼlumotlar manbai hisoblanadi. Ijtimoiy hayoti Klublar faoliyati Universitetda 2022-yildan buyon turli yoʻnalishdagi klublar faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Hozirgi kunda ularning umumiy soni 22 tani tashkil etmoqda: Xalqaro hamkorlik Xalqaro shartnomalar va memorandumlar Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti 200 dan ortiq xorij oliy taʼlim muassasalari bilan ikki va koʻp tomonlama xalqaro shartnomalar, oʻzaro anglashuv memorandumlari hamda kelishuv xatlari imzolagan. Shartnomalar asosan xalqaro reytinglarning TOP-1000 taligi roʻyxatiga kiruvchi universitetlar bilan tuzilgan. Hamkorlik oʻrnatilgan universitetlar qatoriga AQShning MIT universiteti (QS-2), Italiyaning Sapienza universiteti (QS-128), Xitoyning Uhan universiteti (QS-186) va Shanxay universiteti (QS-465), Yaponiyaning Tsukuba universiteti (QS-350), Malayziyaning Mara texnologiya universiteti (QS-542), Indoneziyaning Padjajaran universiteti (QS-515), Ruminiyaning Buxarest Iqtisodiy tadqiqotlar universiteti (QS-351–400), AQShning Kent davlat universiteti (THE-801–1000) kiradi. Shartnoma va memorandumlar qoʻshma taʼlim dasturlarini tashkil etish, investitsiya mablagʻlarini jalb etish, ilmiy-amaliy markazlar tashkil etish, professor-oʻqituvchilarni malaka oshirish va stajirovakalarga yuborish hamda talabalar akademik almashinuvi yoʻnalishlarini qamrab olgan. Xorijiy professor-oʻqituvchilar 2025-yilda universitetning oʻquv jarayoniga jami 152 nafar xorijiy professor-oʻqituvchi jalb qilingan: shundan 129 nafari yetakchi xorijiy oliy taʼlim muassasalari pedagog xodimlari va mutaxassislari, 23 nafari chet elda faoliyat yuritayotgan vatandoshlar (onlayn va oflayn tarzda). Jalb etilgan xorijiy pedagoglar orasida Buyuk Britaniyaning University College London (QS-9), Shvetsiyaning Lund universiteti (QS-72), Xitoyning Uhan universiteti (QS-186), Yaponiyaning Tsukuba universiteti (QS-350) va Malayziyaning Universiti Utara Malaysia (QS-441) kabi universitetlarning vakillari bor. Xorijiy talabalar 2025/2026-oʻquv yilida universitetda bakalavriatura, magistratura va doktorantura bosqichlarida 610 nafar xorijlik talaba tahsil oladi. Bu koʻrsatkich oldingi yilga nisbatan 56 foizga oshgan. Xorijiy talabalar 15 ta davlatni qamrab olgan: Afgʻoniston, Belarus, Germaniya, Hindiston, Falastin, Ozarbayjon, Qirgʻiziston, Qozogʻiston, Rossiya, Tojikiston, Turkiya, Turkmaniston, Indoneziya, Ukraina va Xitoy. 2025-yilda TDIU va Tojikiston huquq, biznes va siyosat universiteti oʻrtasidagi qoʻshma taʼlim dasturi orqali 124 nafar tojikistonlik talaba qabul qilingan (oʻsish — 7,8 foiz). Xitoydan 51 nafar (oʻsish — 142 foiz), Ozarbayjondan esa Boku shahrida oʻtkazilgan xalqaro taʼlim koʻrgazmasida universitetning ishtiroki natijasida 51 nafar talaba qabul qilingan. Universitetning 100 nafardan ortiq xorijiy talabalariga talabalat turar joylaridan joy ajratilgan. Talabalar almashinuvi 2025-yilda 150 nafarga yaqin talaba xorijiy oliy taʼlim muassasalariga oʻqishga yuborilgan: shundan 98 nafari akademik almashinuv dasturlari doirasida bir semestr davomida (oldingi yilga nisbatan 2,7 barobarga koʻp), 43 nafari qisqa muddatli almashinuv dasturlarida ishtirok etgan. Talabalar yuborilgan universitetlar qatoriga Xitoyning Pekin universiteti (QS-14) va Uhan universiteti (QS-186), Malayziyaning Malaya universiteti (QS-58), Italiyaning Rim Sapienza universiteti (QS-128), Slovakiyaning Bratislava Komeniy universiteti (QS-650–700), Koreyaning Kemyung (QS-1001) va Kyungdong universitetlari kiradi. Talabalar Yevropa Ittifoqining Erasmus dasturi, Slovakiyaning milliy stipendiya dasturi, Koreya Respublikasining Global Koreya stipendiyalari dasturi, Germaniyaning Saksoniya oliy taʼlim muassasalari ittifoqi taʼlim grantlari va Avstriyaning Krems universiteti bilan tuzilgan kelishuvlar asosida yuborilgan. Oʻz navbatida, 2025-yilda TDIU xorijiy universitetlardan 100 nafardan ortiq talabani almashinuv dasturlari va „yozgi va qishki maktablar“ loyihalari doirasida qabul qilgan. Qabul qilingan talabalar Tojikiston, Qirgʻiziston, Belarus, Xitoy va Indoneziya kabi davlatlardan kelgan. Professor-oʻqituvchilarni malaka oshirish 2025-yilda 210 nafar professor-oʻqituvchi AQSh, Xitoy, Shvetsiya, Chexiya, Koreya, Turkiya, Germaniya va Malayziya oliy taʼlim muassasalariga malaka oshirish va stajirovakalarga yuborilgan. Bu koʻrsatkich universitetning asosiy shtatidagi professor-oʻqituvchilar soniga nisbatan 15,8 foizni tashkil etgan (Oʻzbekiston Respublikasi oliy taʼlimini 2030-yilgacha rivojlantirish kontseptsiyasida belgilangan maqsadli koʻrsatkich — 15 foiz). 2025-yilda ushbu koʻrsatkich oldingi yilga nisbatan 40 foizga oshgan. Stajirovka va malaka oshirish dasturlarida ishtiroki uchun yuborilgan universitetlar qatoriga Shvetsiyaning Lund universiteti (QS-72), Estoniyaning Tartu universiteti (QS-362), Rossiyaning Buyuk Pyotr nomidagi Sankt-Peterburg politexnika universiteti (QS-609), Koreyaning Gachon universiteti (QS-701), Ispaniyaning Rovira va Virjili universiteti (QS-770), AQShning Vayoming universiteti (THE-801) va Chexiyadagi Yevropa amaliy fanlar va menejment instituti kiradi. Hamkorlik markazlari Malayziyaning Mara texnologiya universiteti bilan imzolangan kelishuv asosida TDIUda Inklyuziv taʼlim markazi tashkil etildi. Markazning uslubiy taʼminoti xorijiy oliy taʼlim muassasasi tomonidan amalga oshirilgan. 2025-yilda 10 nafar professor-oʻqituvchiga trenerlik sertifikati berildi. Malayziyadagi xalqaro inklyuziv taʼlim forumida TDIU professor-oʻqituvchisi tomonidan tayyorlangan „Uygʻun taʼlim“ ijtimoiy-iqtisodiy infratuzilmasi loyihasi 50 dan ziyod loyiha ichida ikki nominatsiyada oltin va kumush sovrinlarni qoʻlga kiritgan. Germaniyaning Anhal amaliy fanlar universiteti bilan tuzilgan memorandum asosida TDIUda „Yashil iqtisodiyot markazi“ faoliyati yoʻlga qoʻyilgan. Markazda yashil iqtisodiyot loyihalarini amalga oshirish uchun xorijiy universitetning professor-oʻqituvchisi ekspert sifatida jalb qilingan. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar vazirligi orqali Polshaning Gdansk universiteti bilan hamkorlikda polyak tili boʻyicha mutaxassis jalb etilgan. Rektorlari Mashhur bitiruvchilari Gallereya Manbalar Havolalar Rasmiy sayti Telegram kanali Instagram sahifasi Facebook sahifasi LinkedIn sahifasi