Әндіжан

Әндіжан (өзб. Andijon, Андижон) — Өзбекстандағы Әндіжан облысының әкімшілік орталығы. Халық саны — 425 500 мың адам (2017 жыл). Географиясы Қала Ферғана жазығының шығыс бөлігінде, Андижансай өзенінің бойында орналасқан. Ташкенттің оңтүстігінен 260 км қашықтықта, Ош қаласының солтүстік-батысынан 40 км қашықтықта жатыр. Әндіжан Тянь-Шань мен Памирге дейін созылып жатқан Алай жотасының таулы қыраттарымен қоршалған Ферғана алқабының құнарлы үстіртінде салынған. Тау беткейлерінде қылқан жапырақты ормандар, аршалар, жаңғақ тоғайлары өседі. Ферғана алқабының қолайлы ауа-райы мен құнарлы топырақтары шырынды жемістерді, цитрус жемістерін, тәтті қауындарды өсіруге мүмкіндік береді. Алқап сейсмикалық белсенді аймақта орналасқан. Қаланы қоршап тұрған төбелер желден қорғайды. Мұнда қыс қысқа және жылы, ал жазда күн соншалықты ыстық емес Тарихы Андижан Ферғана жазығындағы ежелгі қалалардың бірі. Оның негізі қаланған уақыт белгісіз. Тарихи жазбаларда оның атауы 9-ғасырдан бастап "Андукан" атауымен кездесе бастады. XV ғасырдан бастап қала атауы Андиган болып өзгеріп, феодалды мелекеттің астанасы болды. 1483 жылы Андижанда Ұлы моғолдар мелкетінің негізін салушы және "Бабыр-наменің" авторы Бабыр хан өмірге келген. Әндіжан Қоқан хандығының құрамында болды. 20 ғасырдың басында мұнда темір жол салынуымен Әндіжан бүкіл Ферғана алқабының экономикалық өмірінің орталығына айналды. 1902 жылы желтоқсанда Әндіжанда Рихтер шкаласы бойынша 6,7-ден 9 баллға дейінгі жер сілкінісі болды, ол Әндіжан трагедиясы деп аталды. Жер асты дүмпулері бір ай бойы жалғасты. Мәліметтер бойынша, 30 мың үй қирап, 4500 адам қаза тапты. Бүгінде Әндіжан Өзбекстанның ауыл шаруашылығы мен өнеркәсібі дамыған ірі қалаларының бірі болып табылады. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық Әндіжан – үлкен қала. Ол өз елінде (Өзбекстан) халық саны бойынша 4-ші орында, аймақта (Әндіжан облысы) көш бастап тұр. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 1259 орын. Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық: Асака (10 км), Бұлақбасы (12 км), Палванташ (14 км), Мархамат (16 км), Қожабат (17 км), Құйғанжар (22 км), Жалаңқұдық (24 км), Оңтүстік Аламысық (24 км), Шаһрихан (25 км), Пайтұғ (28 км), Қуа (28 км), Сарытас (32 км, Қырғызстан), Пахтабат (32 км), Қорғантөбе (35 км), Хаққұлабат (35 км), Боз (36 км), Айым (37 км), Ош (41 км, Қырғызстан). Экономикасы және инфрақұрылымы Қалада өнеркәсіптік кәсіпорындар және 3000-ға жуық шағын және орта кәсіпорындар орналасқан. Қалада химиялық заттар, тұрмыстық техника, электроника, азық-түлік өнімдері, жиһаздар, сорғыштар, аяқ киімдер, ауыл шаруашылығы техникасының қосалқы бөлшектері, әртүрлі инженерлік құралдар мен мүгедектер арбалары шығарылады. Әндіжан қаласында төрт жоғары оқу орны бар. 2022 жылы Әндіжан мемлекеттік шет тілдер институты құрылды, ол шет тілдерін оқытатын жалғыз мемлекеттік институт болып табылады. Сондай-ақ қалада төрт колледж, бір академиялық лицей, 21 кәсіптік лицей, 47 орта мектеп, үш музыка және өнер мектебі, тоғыз спорт мектебі, 86 балабақша бар. Дереккөздер