Չորսու (շուկա)

«Չորսու» շուկա (ուզբ.՝ Chorsu bozori, հայտնի է նաև «Չորսու» բազար անվամբ), Ուզբեկստանի և Կենտրոնական Ասիայի ամենամեծ շուկաներից մեկը, որը գտնվում է Տաշքենդի Օլմազորի շրջանում։ Գտնվում է հին քաղաքի կենտրոնում։ Շուկայի կապույտ գմբեթով շինության առաջին հարկում հիմնականում վաճառվում են մսամթերք, կաթնամթերք, այդ թվում՝ պանիր և թթու դրված բանջարեղեն։ Իսկ երկրոդ հարկում վաճառվում են չրեր, թեյ, համեմունքներ և ընդեղեն։ Շուկան հայտնի է եղել դեռևս միջնադարում ու առևտրային մեծ նշանակություն ունեցել Մետաքսի ճանապարհին։ Շուկայի ժամանակակից ճարտարապետական կերպարը ձևավորվել է 1990-ական թվականների սկզբին, երբ ավարտվեց գմբեթային կառույցների շինարարությունը։ «Չորսու» շուկան ձգվում է մետրոյի համանուն կայարանից մինչև Քուքելդաշ մեդրեսե։ Վերջինս կառուցվել է մոտ 1570 թվականին ու գտնվում է շուկայի ծայրին։ Շուկայի ժամանակակից շենքը և կապույտ գմբեթը 1980 թվականին նախագծել են Վլադիմիր Ազիմովը և Սաբիր Ադիլովը։ Համարվում է խորհրդային մոդեռնիզմի ուշ շրջանի օրինակ։ Անվան ծագումնաբանություն Շուկայի անվանումն առաջացել է տաջիկերեն «Чорсӯ» բառից, որը թարգմանաբար նշանակում է «խաչմերուկ», «չորս կողմեր», «գլխավոր փողոցների հատման վայր»։ Բառն առաջացել է տաջիկերեն «Чор» («չորս») և «сӯ» («կողմ») բառերի հանրագումարից։ Կենտրոնական Ասիայում այդ կերպ էին անվանում չորս մուտք ունեցող փակ շուկաներին, որոնք, որպես կանոն, կառուցվում էին քաղաքների գլխավոր փողոցների հատման վայրում։ Պատմություն Խորհրդային տարիներին կրում էր «Հոկտեմբերյան շուկա» (ռուս.՝ Октябрьский базар) անվանումը։ 1950-ական թվականներին շուկային կից կառուցվեց հատուկ տարածք, որտեղ վաճառվում էին ազգային ուտեստներ։ Տեղացիները դրան անվանում էին «որկրամոլների շարք»։ Տաշքենդի շուկաներում գմբեթների շինարարությունն սկսվել է ճարտարապետ Անդրեյ Կոսինսկու այցից հետո, որն Ուզբեկստան էր ժամանել 1966 թվականին՝ Տաշքենդի երկրաշարժից հետո։ Կոսինսկին այցելել էր ջրամբար, որը գտնվում էր Ռաբաթ-ի Մալիք քարավանսարայի հակառակ կողմում։ Ճարտարապետին դուր էր եկել գմբեթաձև կառուցվածքի ուժեղ հովացման միջնադարյան համակարգը։ Կոսինսկին այդ ոճը կիրառել է ճարտարապետական իր բազմաթիվ նախագծերում, որպեսզի այդ մոտեցումը կիրառվի շինությունների հովացման համար։ 1980-ական թվականներին Տաշքենդի քաղաքային նախագծման պետական ինստիտուտի ճարտարապետներ Վլադիմիր Ազիմովը և Սաբիր Ադիլովը սկսեցին նախագծել շուկայի վերակառուցումը։ 1990-ական թվականների սկզբին կառուցվեցին 10-15 մետր տրամագծով գմբեթային կառուցվածքները, իսկ «Չորսու» շուկայի գլխավոր գմբեթն ունի մոտ 80 մետր տրամագիծ։ Ստորին հարկում առկա են նկուղային միջանցքներ, որոնք տանում են պահեստ ծառայող տարբեր տարածքներ։ Միջին և վերին հարկերում տեղակայված են վաճառասեղանները։ Շուկայի առևտրային շարքերը բաժանվում են այնտեղ վաճառվող ապրանքատեսակներով՝ բանջարեղեն, մրգեր, ընդեղեն, արևելյան քաղցրավենիք, համեմունքներ, ձավարեղեն։ Հագուստի և կենցաղային ապրանքների համար հատկացված են առանձին տաղավարներ։ «Չորսու» շուկայի վերակառուցման և գլխավոր գմբեթի կառուցման ժամանակ դրվեց նաև մետրոյի համանուն կայարանի հիմնարկեքը։ Վերջինս շահագործման հանձնվեց 1989 թվականի նոյեմբերի 6-ին։ Թունելներն անցկացվել էին բաց եղանակով՝ շուկայի տարածքով։ 2018 թվականին Տաշքենդի քաղաքապետարանը հրապարակեց շուկայի և դրա շրջակայքի փոխակերպման նախագիծը։ Ներկայացված էսքիզներում բացակայում էին փոքր գմբեթները։ 2022 թվականի մայիսի 5-ին հայտնի դարձավ, որ շուկայի գլխավոր գմբեթի շուրջ առկա 7 գմբեթները կներառվեն Ուզբեկստանի մշակութային ժառանգության օբյեկտների ցանկում և կվերցվեն հսկողության տակ։ Պատկերասրահներ Ծանոթագրություններ