Samarkand

Samarkand (özb. Samarqand / Самарқанд) — Özbegistanyň ilat sany boýunça üçünji uly şäheri we Samarkand welaýatynyň administratiw merkezidir. Şäheriň umumy meýdany 123,82 km² bolup durýar. 2023-nji ýylyň 1-nji ýanwaryna bolan ýagdaýyna görä, ilaty 573,2 müň adamdy; 2022-nji ýylda şäheriň çägini giňeltmek (ol 284,15 km² bolmalydy) we ilatyny şäher töweregindäki etraplaryň hasabyna artdyrmak meýilleşdirilipdi. 2022-nji ýylyň dekabr aýynyň ahyrynda Özbegistanyň prezidenti Samarkandyň ilaty bir milliona golaýlanda, şäheriň Samarkand welaýatynyň düzüminden çykarylyp, respublika tabynlygyndaky şäher derejesini aljakdygyny aýtdy. Şeýle dereje öň diňe Özbegistanyň paýtagty Daşkent şäherine degişlidi. Şäher deňiz derejesinden takmynan 720 metr beýiklikde ýerleşýär. Taryhy merkezi - Registan meýdany we onuň binagärlik toplumy. 2001-nji ýylda şäher we onuň taryhy binagärlik hem-de arheologik ýadygärlikleri "Samarkand - medeniýetleriň çatrygy" ady bilen ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizildi. Samarkand - dünýäniň iň gadymy şäherleriniň biridir; arheologik maglumatlara görä, ol b.e. öň VIII asyryň ortalarynda (Gadymy Marakanda) esaslandyrylypdyr. Iki müň ýyldan gowrak wagtlap şäher Hytaý bilen Ýewropanyň arasynda ýerleşen Beýik Ýüpek ýolunyň esasy nokatlarynyň biri bolup, şeýle hem orta asyr Gündogarynyň möhüm ylmy merkezleriniň biri bolupdyr. XIV asyrda şäher Tamerlanyň imperiýasynyň we Timuridler nesilşalygynyň paýtagty bolupdyr. Şäherdäki binagärlik eserleriniň köp bölegi hut şol döwürde, şeýle hem özbekleriň Janidler (Aştarhanidler) nesilşalygy döwründe gurlupdyr. Bu döwür Samarkandyň iň ýokary ösüş döwri bolupdyr. 1925-1930-njy ýyllarda Samarkand Özbek SSR-niň paýtagty bolupdyr. Salgylanmalar