პუერტო-რიკო

პუერტო-რიკო (ესპ. Estado Libre Asociado de Puerto Rico, ინგლ. Commonwealth of Puerto Rico) — არაინკორპორირებული ორგანიზებული სტატუსის მქონე ამერიკის შეერთებულ შტატებთან თავისუფლად ასოცირებული ტერიტორია, რაც ნიშნავს, რომ მოცემული ტერიტორია იმყოფება აშშ-ს მმართველობის ქვეშ (ანუ არ წარმოადგენს აშშ-ს განუყოფელ ტერიტორიას), ტერიტორიაზე შეზღუდულად მოქმედებს აშშ-ის კონსტიტუცია, ცენტრალური ხელისუფლების ორგანოდ გვევლინება აშშ-ის კონგრესი. თუმცა ტერიტორიას გააჩნია საკუთარი მმართველობის სისტემაც. მდებარეობს კარიბის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში, პუერტო-რიკოს კუნძულზე, რომელიც ეკუთვნის დიდი ანტილის არქიპელაგს, მას აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ვირჯინიის კუნძულები, ხოლო დასავლეთიდან დომინიკელთა რესპუბლიკა. პუერტო-რიკოს აქვს საკუთარი კონსტიტუცია, საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლების შტოები. კავშირი აშშ-სთან გამოიხატება საერთო მოქალაქეობაში, ვალუტაში და ასევე თავდაცვით საკითხებში. აქტიურად განიხილება თვით ამ ტერიტორიის სამართლებრივი სტატუსი როგორც პუერტო-რიკოში, ასევე აშშ-სა და გაეროში. 2000 წელს, აშშ-ის პრეზიდენტის, ბილ კლინტონის ბრძანებულების საფუძველზე შეიქმნა სპეციალური კომისია პუერტო-რიკოს სტატუსის შესახებ (ინგლ. English President's Task Force on Puerto Rico's Status). კომისიამ შეიმუშავა დღეს არსებული მოდელი კუნძულის სტატუსის შესახებ და ამით კუნძულის მოქალაქეებს მიენიჭა თვითგამორკვევის უფლება. მათ შეუძლიათ აირჩიონ სამი გზა: გაიმყარონ ის სტატუსი რაც დღეს აქვთ, გახდნენ აშშ-ის ნაწილი და შტატის უფლებებით შეუერთდნენ მას ან მიიღონ დამოუკიდებლობა. კულტურა ენა ესპანური და ინგლისური ენები პუერტო რიკოს ოფიციალური ენებია, ხოლო ესპანური რჩება კუნძულის მთავრობისა და საზოგადოებრივი საქმეების ძირითად ენად. სკოლებში სწავლების ოფიციალური ენა ესპანურია, თუმცა ინგლისური სავალდებულო კურსია ადგილობრივ საგანმანათლებლო სისტემაში. აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ცოტა ხნის წინ ხელი მოაწერა აღმასრულებელ ბრძანებას, რომლითაც ინგლისური ენა ამერიკის ტერიტორიის ოფიციალურ ენად აღიარებულია. დროთა განმავლობაში, ეს, სავარაუდოდ, პუერტო რიკოელი ხალხისთვის კონფლიქტებსა და გამოწვევებს შექმნის. ამ ინიციატივით, პუერტო რიკოს კულტურის კულტურული სუვერენიტეტი დაირღვა. თუმცა, დღემდე, პუერტო რიკოში მცხოვრები პუერტო რიკოელების მხოლოდ ერთი მეოთხედი თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად, ამიტომ ამ აღმასრულებელი ბრძანების განხორციელებას დაბრკოლებები აქვს. პუერტო რიკოში მცხოვრები პუერტო რიკოელების მხოლოდ ერთი მეოთხედი თავისუფლად საუბრობს ინგლისურად. დონალდ ტრამპის აღმასრულებელმა ბრძანებამ, რომლითაც ინგლისური ენა ამერიკის ტერიტორიის ოფიციალურ ენად აღიარებულია, ეჭვქვეშ დააყენა არაინგლისურენოვანი პირებისთვის მომსახურების მიწოდება ფედერალურ ოფისებში, როგორიცაა სოციალური უზრუნველყოფა, შეერთებულ შტატებსა და პუერტო რიკოში, სადაც ესპანური ოფიციალური ენაა და საერთოა პუერტო რიკოს შტატის ასოცირებული ტერიტორიისთვის. მუსიკა პუერტო რიკოს აქვს ცოცხალი მუსიკალური სცენა. პუერტო რიკოს მუსიკამ მსოფლიო აღიარება მოიპოვა. პუერტო რიკოული მუსიკის მრავალი პოპულარული სტილი არსებობს. ძირითადი 4 არის: სალსა, ბომბა, პლენა და რეგეტონი. ცნობილი პუერტო რიკოელი მუსიკოსები და ჯგუფები მოიცავს: Bad Bunny Calle 13 Daddy Yankee Hector Lavoe Jennifer Lopez Los Pleneros de la Cresta Marc Anthony Ricky Martin (1999 წელს მოიპოვა გრემის ჯილდო „საუკეთესო ლათინური პოპ შესრულების“ ნომინაციაში (ინგლისური: “Best Latin Pop Performance”)) Tito Puentes რესურსები ინტერნეტში BBC Territory profile (ინგლისური) Encyclopaedia Britannica profile (ინგლისური) Datos y Estadisticas de Puerto Rico y sus Municipios დაარქივებული 2014-02-09 საიტზე Wayback Machine. (ინგლისური) სქოლიო