پورٽو ريڪو

پورٽو ريڪو (Puerto Rico، مختصر طور تي PR)، سرڪاري طور تي پورٽو ريڪو جي دولت مشترڪه، هڪ خود مختيار ڪيريبين ٻيٽن جو ميڙ ۽ ٻيٽ آهي، جيڪو آمريڪا جي هڪ غير شامل ٿيل انتظامي علائقي جي طور تي دولت مشترڪه جي نام هيٺ منظم ڪيو ويو آهي. ميامي، فلوريڊا کان تقريباً 1,600 ڪلوميٽر (1,000 ميل) ڏکڻ اوڀر ۾ گريٽر اينٽيلس ۾ ڊومينيڪن ريپبلڪ ۽ ليسر اينٽيلس ۾ يو ايس ورجن ٻيٽ جي وچ ۾ واقع آهي. اهو ساڳئي نالي واري مکيه ٻيٽ ۽ ڪيترائي ننڍا ٻيٽ جنهن ۾ ويڪس، ڪيوليبرا ۽ مونا شامل آهن، تي مشتمل آهي. تقريبن 32 لک (3.2 ملين) رهاڪن سان اهو 78 ميونسپلٽين ۾ ورهايل آهي، جنهن مان سڀ کان وڌيڪ آبادي واري "سان جوآن" جي گاديءَ واري ميونسپلٽي آهي، ان کانپوءِ ٻيون وڏي ميونسپلٽيون "سان جوآن ميٽروپوليٽن علائقي" جي اندر آهن. اسپيني ۽ انگريزي ٻولي حڪومت جون سرڪاري ٻوليون آهن، جيتوڻيڪ اسپيني ٻولي غالب آهي. پورٽو ريڪو ريڊ انڊين آمريڪي ماڻهن جي جانشينن، جنهن ۾ اورٽوروائڊ، سلاڊوائڊ ۽ ٽائنو شامل هئا، طرفان 2,000 کان 4,000 سال اڳ آباد ٿيڻ شروع ٿيو. 1493ع ۾ ڪرسٽوفر ڪولمبس جي آمد کان پوءِ، اسپين طرفان ان تي دعويٰ ڪيو ويو ۽ پوء 1508ع ۾ جوان پونس ڊي ليون پاران هن کي اسپين جي نوآبادياتي بڻايو ويو. 18هين صدي ۾ پورٽو ريڪو تي ٻين يورپي طاقتون مقابلو ڪيو ويو. پر ايندڙ 400 سالن تائين اها اسپين جي قبضي ۾ رهيو. مقامي انڊين آبادي جي گهٽتائي ۽ هن کان پوءِ، اسپيني آبادگارن، بنيادي طور تي ڪينري ٻيٽن ۽ اندلس ۽ آفريقي غلامن جي آمد ٻيٽ جي ثقافتي ۽ آبادي جي منظرنامي کي تمام گهڻو تبديل ڪري ڇڏيو. اسپيني سلطنت اندر پورٽو ريڪو هڪ ٻئي درجي جي علائقي پر اسٽريٽجڪ طور تي، وڏين ۽ امير ڪالونين، جهڙوڪ پيرو ۽ نيو اسپين جي مقابلي ۾، اهم ڪردار ادا ڪيو. 19هين صدي جي آخر تائين، يورپي، آفريقي ۽ مقامي عنصرن جي ميلاپ تي مرڪوز، هڪ الڳ پورٽو ريڪن سڃاڻپ اڀرڻ شروع ٿي. 1898ع ۾ اسپين-آمريڪي جنگ کان پوءِ آمريڪا پورٽو ريڪو کي حاصل ڪري ورتو. پورٽو ريڪا جا رهواسي سال 1917ع کان آمريڪي شهري آهن ۽ ٻيٽن ۽ مکيه زمين جي وچ ۾ آزاديءَ سان منتقل ٿي سگهن ٿا. پر پورٽو ريڪو جا رهواسي وفاقي چونڊن ۾ حصو وٺڻ کان محروم آهن ۽ عام طور تي وفاقي آمدني ٽيڪس ادا نه ڪندا آهن. ٻين علائقن سان گڏ، پورٽو ريڪو آمريڪي ڪانگريس ۾ هڪ غير ووٽنگ نمائندو، جنکي ريزيڊنٽ ڪمشنر سڏيو ويندو آهي، موڪلي ٿو ۽ هن طرح صدارتي پرائمري ۾ حصو وٺندو آهي. ڇاڪاڻ ته هن جي حيثيت هڪ رياست طور ناهي، پورٽو ريڪو جو آمريڪي ڪانگريس، جيڪي 1950ع جي پورٽو ريڪو فيڊرل رليشنز ايڪٽ تحت ان جي نگراني ڪري ٿي، ۾ ووٽ جو حق ناهي. ڪانگريس 1952ع ۾ هڪ علائقائي آئين منظور ڪيو، جيڪو پورٽو ريڪو جي رهواسين کي، سينيٽ ۽ نمائندن جي ايوان کانسواء، هڪ گورنر چونڊڻ جي اجازت ڏئي ٿو. پورٽو ريڪو جي سياسي حيثيت هڪ جاري بحث آهي. 20هين صدي جي وچ ۾، پورٽو ريڪو کي صنعتي اعليٰ آمدني واري معيشت ۾ ترقي ڏيڻ لاءِ، آمريڪي حڪومت پورٽو ريڪو انڊسٽريل ڊولپمينٽ ڪمپني سان گڏ اقتصادي منصوبن جو هڪ سلسلو شروع ڪيو. پورٽو ريڪو کي هاڻ بين الاقوامي مالياتي فنڊ (IMF) پاران، هڪ ترقي يافته، اعلي آمدني واري معيشت سان، هڪ ترقي يافته دائري اختيار جي طور تي درجه بندي ڪيو ويو آهي. اهو انساني ترقي جي انڊيڪس ۾ 47 نمبر تي آهي. پورٽو ريڪو جي معيشت جا اهم شعبا پيداوار، بنيادي طور تي، دواسازي، پيٽروڪيميڪل ۽ اليڪٽرانڪس ۽ هنن کانپوءِ خدمتون، يعني سياحت ۽ هوٽلنگ آهن. حوالا ٻاهريان ڳنڍڻا سانچو:WikiNews سانچو:WikiAtlas