နဳကဝ်လာ တက်သလာ

နဳကဝ်လာ တက်သလာ (အၚ်္ဂလိက်: Nikola Tesla; ၁၀ ဂျူလာင် ၁၈၅၆ – ၇ ဇာန္နဝါရဳ ၁၉၄၃) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ လလဳ၊ အေန်ဂျေန်နဳယာ စက်ယန္တရား၊ ကေုာံ ညးမခၞံဗဒှ် ကပေါတ်တၟိ (Inventor) ဂကူသဗ်-အမေရိကာန် (Serbian-American) မပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဝင်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ ညးဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မဒီဇိုင် ကေုာံ ခၞံဗဒှ်လဝ် သၞောတ် ဒြဟတ်လလဳ AC (Alternating Current) မဒှ် သၞောတ်လလဳ ပိုဲမစကာဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဌာန် ကေုာံ ရုင်ကမၠောန် အလုံဂၠးကဝ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်ရ။ တက်သလာ ဝွံ ၜိုန်ရ နွံကဵု လညာတ် အသဝ် မဇၞော်ကဵုဒြဟတ် မပ္တံကဵု သၞောတ်လလဳ သက်ကုဇုက် (Wireless power)၊ ရေဒဳယဝ် ကေုာံ နဲပညာ လလဳသံလိုက် (Electromagnetism) ကီုလေဝ်၊ ပ္ဍဲအခိင် ညးဂျိုင်တန်တဴဒၟံင်ဂှ် ညးဟွံကလိဂွံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ ကေုာံ ပရေင်အံင်ဇၞး လပါ်ပိုန်ဒြပ် ညံင်ရဴ ပြိုင်ပ္ကာန်ညး တဝ်မတ်သ် အေဒဳသေန် (Thomas Edison) တေံရ။ ဆဂး ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး ဂၠးကဝ်တအ် ဒုင်တဲ ကေုာံ ပတိုန်စရာဲ ညး နဒဒှ် "တၠပညာ မခၞံဗဒှ် ခေတ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ" ရ။ ဝင်ဘဝ ကိုပ်ကၠာ ကေုာံ ပညာ တက်သလာ သၠးဂၠံဂဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၆ ပ္ဍဲကွာန် သမိလျာန် (Smiljan)၊ အေန်ပါယာ ဩသတြဳယျာ (လၟုဟ် နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကြရဝ်အေးသျှာ) ပ္ဍဲကဵု ဂကောံသ္ၚိကၟိန် လကျာ် ခရေတ်ယာန် အံက်သဝ်ဒံက် သဗ် မွဲရ။ နူအခိင်ဍောတ်တ် ညးနွံကဵု သမ္တီဉာဏ် မစောန်သ္ကီု ဗွဲမလောန်တုဲ ဂိုင်သမ္တီ လိက်အုပ် သီုဖအိုတ် ကေုာံ တၟော်သင်္ချာ ပ္ဍဲက္ဍဟ် သက်ကုဒးစကာ စက္ခော မာန်ရ။ ညးတိုန်ဘာ ပညာ အေန်ဂျေန်နဳယာ ပ္ဍဲ ဍုင်ဂရာတ် (Graz) ကေုာံ ဍုင်ပရာတ် (Prague) ကီုလေဝ် ဟွံဂွံ ဘာတုဲ ဍိုက်ဍိုက်ပေင်ပေင်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၂ ညးအာကၠောန် ကမၠောန် ပ္ဍဲ ကုမ္ပဏဳ အေဒဳသေန် ပ္ဍဲ ဍုင်ပါရဳ (Paris) တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၄ ဂှ် ညးပြံင်စိုပ်အာ ဍုင်နျူယံက် (New York) သွက်ဂွံ ဆက်ကၠောန် ကမၠောန် တိုက်ရိုက် ကု တဝ်မတ်သ် အေဒဳသေန် ရ။ ပၞာန် ဒြဟတ်လလဳ (War of the Currents) ပရေင်ခၞံဗဒှ် ကေုာံ လညာတ်ပြာကတ်ဂမၠိုင် ပါဲနူ သၞောတ် AC တုဲ၊ တက်သလာ နွံကဵု လိက်စၟတ်သမ္တီ အခေါင်ခၞံဗဒှ် (Patents) ၜိုတ် ၃၀၀ ပြင်ရ- မဝ်တာ အေန်ဒက်ရှေန် (Induction Motor): ဒှ်မဝ်တာလလဳ မစကာ ဗလးသံလိုက် မဂေတ်လန် (Rotating magnetic field) သက်ကု ဒးစကာ ကွာင်ပွတ်တိုက် (Brushes) တုဲ ဍေံဒှ် သဇိုင် သွက် စက်ယန္တရား ပ္ဍဲရုင်ကမၠောန် အလုံသီုဖအိုတ်ရ။ ကွိုင် တက်သလာ (Tesla Coil): ဒှ် ကိရိယာ မပ္တိတ်ကဵု ဓါတ်လလဳ သၠုင် (High-voltage) ကေုာံ လဟိုင်လပှ် သၠုင် (High-frequency) တုဲ စကာ ပ္ဍဲကဵု ရေဒဳယဝ် ကေုာံ ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်လလဳ သက်ကုဇုက်ရ။ ဖော်မူလာ လဟိုင်လပှ် ဒုင်ညဳ (Resonant frequency) ဍေံဂှ်- $$f_0 = \frac{1}{2\pi\sqrt{LC}}$$ ရေဒဳယဝ် (Radio): ၜိုန်ရ မာရ်ကဝ်နဳ (Marconi) ကလိဂွံ ယၟု နဒဒှ် ညးမခၞံဗဒှ် ရေဒဳယဝ် ကိုပ်ကၠာကီုလေဝ်၊ ရုင်ဗစာ သၠုင်အိုတ် အမေရိကာန် ကလေင်ဖျေံသ္ဂုတ်သွာတ် ဒဒှ်ရ နဲပညာ သဇိုင် သွက်ရေဒဳယဝ်ဂှ် ကၠုင်နူ လိက်စၟတ်သမ္တီ တက်သလာ ရ။ ပရဝ်ဂျေတ် ဝါဒေန်ကလိုက် (Wardenclyffe Tower) လညာတ် သၠုင်အိုတ် ညးဂှ် ဒှ်ပွမပလံင်ဗစိုပ် ပရိုင် ကေုာံ ဒြဟတ်လလဳ အလုံဂၠးကဝ် သက်ကုဇုက် (Wireless global transmission) ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၀၁ ညးသိုင်ခၞံ တိုင်ဇၞော် ဝါဒေန်ကလိုက် (Wardenclyffe Tower) ပ္ဍဲ နျူယံက် သွက်ဂွံ စမ်ၜတ် လညာတ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ဟိုတ်နူ သေဌဳ J.P. Morgan မဒှ်ညးထံက်ပင်သြန် ရုပ်ထောအ် သြန်တုဲ ပရဝ်ဂျေတ်ဏအ် ဟွံအံင်ဇၞး ကတဵုဒှ်အာတုဲ ညးလေဝ် ဒးဒုင် ကဆံင် ဒြပ်အိုတ် (Bankrupt) ရ။ လက္ကရဴဘဝ ကေုာံ အာဲကၟာဲ ပ္ဍဲအခိင် လက္ကရဴဘဝညး၊ တက်သလာ မံင်တဴဒၟံင် မွဲဇကုဓဝ် ပ္ဍဲ ဟဝ်တေဝ် ပ္ဍဲဍုင်နျူယံက် သက်ကု သြန်တုဲ ညးစုတိအာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၃ ရ။ ညးဝွံ ၜိုန်ရ မသ္ပပရိနိဗ္ဗာန်အာ နကဵု ဘဝ ညးဒိုက်ဂတ်မွဲကီုလေဝ်၊ အာဲကၟာဲညး လပါ်သိပ္ပံဂှ် ဟွံလေပ် ကၠေအ်ကၠက်အာရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၀ သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် (SI) စၟတ်သမ္တီလဝ် ယူနေတ် သွက်ဂွံ ၜတ် ထုဲသံလိုက် (Magnetic flux density) နကဵု ယၟု တက်သလာ (Tesla, T) သွက်ဂွံ ပတိုန်စရာဲ ကုညးရ။ $$B = \frac{\Phi}{A}$$ (၁ တက်သလာ ဂှ် တုပ်သၟဟ် ကု ၁ ဝေဘာ (Weber) မပါ်လဝ် ကဵု ဗလးမုက် စတုရန်းမဳတာ ရ)။ ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ကုမ္ပဏဳ ကွဳစက်လလဳ ပြာကတ် Tesla, Inc. လေဝ် ကေတ်လဝ် ယၟုညး နဒဒှ် တင်စၟတ်သမ္တီ အသဝ်ဂုဏ် ညးကီုရ။ ဆက်လ္ၚတ် သၞောတ် ၜတ်ကၞာတ် ဂၠးကဝ် ရူပဗေဒ ဒြဟတ်လလဳ နိဿဲ Cheney, Margaret (1981). Tesla: Man Out of Time. Simon & Schuster. Carlson, W. Bernard (2013). Tesla: Inventor of the Electrical Age. Princeton University Press.