نیوویۆرک

نیویۆرک، کە زۆرجار پێی دەوترێت شاری نیویۆرک (NYC)، پڕدانیشتووترین شارە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شارەکە دەکەوێتە نووکی باشووری ویلایەتی نیویۆرک لەسەر بەندەری نیویۆرک، کە یەکێکە لە گەورەترین بەندەرە سروشتییەکانی جیھان. شارەکە لە پێنج ناوچە پێکدێت—مانھاتن، بڕوکلین، کوینز، زە بڕۆنکس، و ستەیتن ئایلەند؛ ھەریەکەیان لەگەڵ کاونتییەکەی خۆیدا ھاوسنوور و یەکە. ئەم شارە ناوەندی جوگرافی و دیمۆگرافییە بۆ ھەردوو مێگالۆپۆلیسی باکووری ڕۆژھەڵات و ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، کە گەورەترین ناوچەی میترۆپۆلیتانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی ھەردوو ژمارەی دانیشتووان و ڕووبەری شارنشینییەوە. نیویۆرک ناوەندێکی جیھانییە بۆ دارایی و بازرگانی، کولتوور، تەکنۆلۆژیا، کاتبەسەربردن و ڕاگەیاندن، ئەکادیمیا و بەرھەمی زانستی، ھونەرەکان و مۆدە، و بەو پێیەی ماڵی بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکانە، دڵی دیپلۆماسییەتی نێونەتەوەیییە. شاری نیویۆرک بە خێراییی ژیان و وزە شارییە بەردەوامەکەی ناسراوە. بە مەزەندەی ژمارەی دانیشتووانی ٨,٥٨٤,٦٢٩ کەس لە تەممووزی ٢٠٢٥دا، کە دابەشبوون بەسەر ٣٠٠٫٤٦ square mile (٧٧٨٫٢ km2)دا، نیویۆرک چڕترین شاری گەورەیە لە ڕووی دانیشتووانەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شاری نیویۆرک زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسی ھەیە، کە دووەم پڕدانیشتووترین شاری وڵاتەکەیە. زیاتر لە ٢٠.١ ملیۆن کەس لە ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک دەژین و ٢٣.٥ ملیۆن کەسیش لە ناوچەی ئاماریی تێکەڵی شارەکەدا دەژین تا ساڵی ٢٠٢٠، کە ھەردووکیان گەورەترینن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شاری نیویۆرک یەکێکە لە پڕدانیشتووترین مێگاشارەکانی جیھان. شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانییەکەی وەک دەروازەی سەرەکی بۆ کۆچکردنی یاسایی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان کاردەکەن. بەپێی خەمڵاندنەکان ٨٠٠ زمان لە شاری نیویۆرکدا قسەیان پێدەکرێت، ئەمەش دەیکاتە فرەچەشنترین شار لە ڕووی زمانەوانییەوە لە جیھاندا. ناوچەی میترۆپۆلیتانی شاری نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان لە جیھاندا، کە بە نزیکەیی ٥.٩ ملیۆن کەسن تا ساڵی ٢٠٢٣. دوورگەی مانھاتن لەلایەن گەلی لێناپییەوە کە بە مونسی قسەیان دەکرد لە دەوروبەری ١٦٢٤دا نیشتەجێ بوون. تا ئەو کاتە، کۆلۆنیالیستە ھۆڵەندییەکان قەڵای ئەمستەردامیان وەک ناوەندێکی بازرگانی لەسەر دوورگەکە دامەزراندبوو. ئەمە یەکەمین نیشتەجێبوونی ئەورووپی بوو لەو شوێنەی کە دواتر دەبووە شاری نیویۆرک. نیشتەجێبوونەکە لە ساڵی ١٦٢٦ ناوی نیو ئەمستەردامی لێنرا و لە ساڵی ١٦٥٣ وەک شارێک میساقی (بڕوانامەی مۆڵەت) پێدرا. شارەکە لە ساڵی ١٦٦٤ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئینگلیزەکان و بە شێوەیەکی کاتی ناوی گۆڕدرا بۆ نیویۆرک دوای ئەوەی پاشا چارلزی دووەم زەوییەکانی بەخشی بە براکەی، دوکی یۆرک، پێش ئەوەی ئەم ناوە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی لە ساڵی ١٦٧٤ پەسەند بکرێت. لە دوای سەربەخۆیی لە شانشینیی مەزنی بەریتانیا، شارەکە پایتەختی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لە ساڵی ١٧٨٥ تا ١٧٩٠. شاری مۆدێرن پێکھێنرا لە ڕێگەی یەکخستنەکەی ساڵی ١٨٩٨ی پێنج ناوچەکەی. بە پشتبەستن بە وۆڵ ستریت لە ناوچەی داراییی مانھاتن، شاری نیویۆرک ھەم بە پێشەنگترین ناوەندی دارایی و فینتێکی جیھان و ھەم بە بەھێزترین شاری جیھان لە ڕووی ئابوورییەوە وەسف کراوە. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٤، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک گەورەترین ئابووری میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا، بە ھەبوونی بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتان کە زیاترە لە ٢.٤٤ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی. ئابووری ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لەنێو تەواوی وڵاتانی جیھاندا گەورەترە بێجگە لە نۆ وڵات نەبێت. سەرەڕای ھەبوونی سیستەمێکی ترانزێتی خێرا کە ٢٤ کاتژمێر لە ٧ ڕۆژی ھەفتەدا کاردەکات، نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگی جیھانە لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینیدا. شارەکە ماڵی دوو گەورەترین بۆرسەی پشکە لە جیھاندا لە ڕووی سەرمایەی بازاڕی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیانەوە: ئەوانیش بۆرسەی نیویۆرک و نازداکن. شاری نیویۆرک پەناگەیەکی چەسپاوە بۆ وەبەرھێنەرە جیھانییەکان. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٥، شاری نیویۆرک گرانترین شارە لە جیھاندا بۆ تاراوگەنشینان و بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترین کرێی نیشتەجێبوونی ھەیە لە نێوان ھەموو شارەکانی ئەمریکادا؛ لە کاتێکدا کاونتیی نیویۆرک (مانھاتن) بە جیاوازییەکی بەرچاو گرانترین کاونتیی ئەمریکییە بۆ تێکڕای نرخی خانوو بۆ ھەر پێیەکی چوارگۆشە، و بەرزترین بەرھەمی ناوخۆییی کاونتی لە ئەمریکادا بەرھەم دەھێنێت بەپێی ھەردوو پێوەری ڕەھا و بۆ ھەر تاکێک. شەقامی پێنجەم ڕێڕەوێکی بازاڕکردنی نێونەتەوەیییە کە زۆر لوکسە و خەریکە وەبەرھێنانی زیاتر لە ژێرخانەکەیدا دەکرێت. شاری نیویۆرک ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکانە، ئەو کەسانەی کە خاوەنی سەرمایەی زۆر بەرزن (زیاتر لە ٣٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی)، و ملیۆنێرەکان لە ھەر شارێکی جیھاندا بە جیاوازییەکی بەرچاو. وشەناسی لە ساڵی ١٦٦٤دا، نیویۆرک بەناوی دوکی یۆرکەوە (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم) ناونرا بۆ ڕێزلێنان لێی. برا گەورەکەی جەیمز، چارلسی دووەم، ئەوی وەک خاوەنی خاکی پێشووی نیو نێدەڕلاند دیاری کرد، لە نێویاندا شاری نیو ئەمستەردام، کاتێک ئینگلتەرا دەستی بەسەردا گرت و لە ژێر دەسەڵاتی ھۆڵەندییەکان دەریھێنا. نیو نێدەڕلاند ناوەکەی گۆڕدرا بۆ پارێزگای نیویۆرک (کە ئێستا ویلایەتی نیویۆرکە). مێژوو مێژووی سەرەتایی لە سەردەمی پێش کۆلۆمبوس، ئەو ناوچەیەی کە ئێستا شاری نیویۆرکە لەلایەن گەلانی ئەلگۆنکیانەوە نیشتەجێ بوو، لە نێویاندا گەلی لێناپی کە بە مونسی قسەیان دەکرد. نیشتمانی لێناپییەکان، کە بە لێناپێھۆکینگ ناسرابوو، ناوچەکانی ئێستای ستەیتن ئایلەند، مانھاتن، زە بڕۆنکس، بەشی ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند (لە نێویاندا بڕوکلین و کوینز)، و دۆڵی خوارووی ھادسۆنی دەگرتەوە. یەکەمین سەردانی تۆمارکراو بۆ بەندەری نیویۆرک لەلایەن ئەورووپییەکەوە لە ساڵی ١٥٢٤دا بوو، لەلایەن گەڕیدەی ئیتالی جیۆڤانی دا ڤێرازانو. ئەو ناوچەکەی بۆ فەڕەنسا داگیرکرد و ناوی لێنا Nouvelle Angoulême (نیو ئەنگولێم). گەشتێکی ئیسپانی، بە سەرکردایەتی کاپتنێکی پورتوگالی بە ناوی ئێستیڤاۆ گۆمێس کە بۆ پاشا ئیمپراتۆر کارلۆسی پێنجەم کەشتیی دەهاژووت، لە کانوونی دووەمی ١٥٢٥دا گەیشتە بەندەری نیویۆرک و نەخشەی دەمی ڕووباری ھادسۆنی کێشا، کە ناوی لێنا Río de San Antonio ('ڕووباری سانت ئەنتۆنی'). لە ساڵی ١٦٠٩دا، گەڕیدەی ئینگلیزی ھێنری ھادسۆن دووبارە بەندەری نیویۆرکی دۆزییەوە لەکاتێکدا بەدوای ڕێڕەوی باکووری ڕۆژاوادا دەگەڕا بەرەو ڕۆژھەڵات بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی. ئەو بەو ڕووبارەدا ڕۆیشت کە ھۆڵەندییەکان پێیان دەگوت ڕووباری باکوور (کە ئێستا ڕووباری ھادسۆنە)، کە یەکەم جار لەلایەن ھادسۆنەوە ناوی ماوریشیۆسی لێنرا بە ناوی مۆریس، شازادەی ئۆرەنج. ھادسۆن ناوچەکەی بۆ کۆمپانیای ھیندی ڕۆژھەڵاتی ھۆڵەندی داگیرکرد. لە ساڵی ١٦١٤دا، ناوچەی نێوان کەیپ کۆد و کەنداوی دێلاوێر لەلایەن ھۆڵەنداوە داگیرکرا و ناوی Nieuw-Nederland ("نیو نێدەڕلاند")ی لێنرا. یەکەمین دانیشتووی نا-ئەمریکی ڕەسەن لەو ناوچەیەی کە دواتر بوو بە شاری نیویۆرک خوان (جان) ڕۆدریگێز بوو، کە بازرگانێک بوو لە سانتۆ دۆمینگۆوە و لە زستانی ١٦١٣–١٤ گەیشتە مانھاتن، و وەک نوێنەری ھۆڵەندییەکان دەستی کرد بە ڕاوکردن بۆ پێستە و بازرگانیکردن لەگەڵ دانیشتووانە ناوخۆیییەکاندا. دەسەڵاتی ھۆڵەندی ئامادەیییەکی ھەمیشەییی ئەورووپی لە نزیک بەندەری نیویۆرک لە ساڵی ١٦٢٤دا دامەزرا، کە ئەمەش نیویۆرک دەکاتە ١٢ەمین کۆنترین نیشتەجێبوونی ئەورووپی کە بە بەردەوامی نیشتەجێبووی ھەبێت لە خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، لەگەڵ دامەزراندنی نیشتەجێبوونێکی ھۆڵەندی بۆ بازرگانیکردن بە پێستە لە دوورگەی پارێزگاران. لە ساڵی ١٦٢٥دا، دەستکرا بە دروستکردنی قەڵایەک و قەڵای ئەمستەردام، کە دواتر پێی وترا Nieuw Amsterdam (نیو ئەمستەردام)، لەسەر دوورگەی مانھاتنی ئێستا. کۆلۆنیی نیو ئەمستەردام درێژ دەبووەوە لە نووکی باشووری مانھاتنەوە بۆ وۆڵ ستریتی ئێستا، کە لەوێدا کۆتەیەکی دارین بە بەرزی ١٢-foot (٣٫٧ m) لە ساڵی ١٦٥٣ دروستکرا بۆ پاراستنیان لە ھێرشی ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئینگلیزەکان. لە ساڵی ١٦٢٦دا پیتەر مینویٹ، بەڕێوەبەری نیو نێدەڕلاند، وەک چۆن لەلایەن کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندییەوە پێی سپێردرابوو، دوورگەی مانھاتنی لە کانارسی، کە گرووپێکی بچووکی لێناپی بوون، کڕی بە "بەھای ٦٠ گیلدەر" (نزیکەی ٩٠٠ دۆلار لە ساڵی ٢٠١٨دا). ئەفسانەیەکی باو بەڵام ھەڵەویست دەکەوێتە بانگەشەی ئەوەی کە مانھاتن بە بڕی ٢٤ دۆلار موورووی شووشە کڕدراوە. دوای کڕینەکە، نیو ئەمستەردام بە ھێواشی گەشەی کرد. بۆ ڕاکێشانی نیشتەجێبووان، ھۆڵەندییەکان سیستەمی پاترۆنیان لە ساڵی ١٦٢٨ دامەزراند، کە بەپێی ئەو پیاوە دەوڵەمەندە ھۆڵەندییەکان (پاترۆنەکان، یان خاوەنکارەکان) کە ٥٠ کۆلۆنیستیان بھێنایە نیو نێدەڕلاند خەڵات دەکران بە زەوی، ئۆتۆنۆمیی سیاسیی ناوخۆیی، و مافی بەشداریکردن لە بازرگانیی قازانجبەخشی پێستەدا. ئەم بەرنامەیە سەرکەوتنی کەمی ھەبوو. بەپێی دەسەڵاتی ئەو میثاقەی کە لەلایەن دەوڵەتە گشتییەکانی ھۆڵەندا لە حوزەیرانی ١٦٢١ پێی بەخشرابوو، کۆمپانیای ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی قۆرخکارییەکی تەواوی بەسەر کۆلۆنیالیزم و بازرگانی لە نیو نێدەڕلاند دامەزراند. لە ساڵی ١٦٣٩-١٦٤٠دا، بۆ بەھێزکردنی گەشەی ئابووری، دەستی لە قۆرخکاری بازرگانی پێستە ھەڵگرت، ئەمەش بووە ھۆی گۆڕان بەرەو بەرھەمھێنانی خۆراک، دار، تووتن، و کاری کۆیلایەتی (بەتایبەتی لەگەڵ ھیندی ڕۆژاوای ھۆڵەندی). لە ساڵی ١٦٤٧دا، پیتەر ستۆیڤێسانت دەستی بە خزمەتەکەی کرد وەک دوایین بەڕێوەبەری گشتیی نیو نێدەڕلاند. لە ماوەی خزمەتەکەیدا، ژمارەی دانیشتووانی نیو نێدەڕلاند لە ٢,٠٠٠ەوە بۆ ٨,٠٠٠ زیادی کرد. ستۆیڤێسانت شانازیی باشترکردنی یاسا و ڕێسای پێدەکرێت؛ بەڵام، ھەروەھا ناوبانگێکی وەک سەرکردەیەکی دیکتاتۆر (دیپۆتیست) دەرکرد. ئەو ڕێساکانی لەسەر فرۆشتنی مەی دامەزراند، ھەوڵیدا کۆنتڕۆڵ بەسەر کڵێسای ڕیفۆرمی ھۆڵەندیدا بکات، و ڕێگەی لە گرووپە ئاینییەکانی تر گرت بۆ دامەزراندنی شوێنی پەرستن. دەسەڵاتی ئینگلیزی لە ساڵی ١٦٦٤دا، بەبێ ئەوەی بتوانێت ھیچ بەرگرییەکی بەرچاو کۆبکاتەوە، ستۆیڤێسانت نیو ئەمستەردامی ڕادەستی ھێزەکانی ئینگلیز کرد، بە سەرکردایەتیی کۆلۆنێل ڕیچارد نیکۆڵس، بەبێ ڕشتنی خوێن. مەرجەکانی خۆبەدەستەوەدانەکە ڕێگەی دا بە دانیشتووانە ھۆڵەندییەکان لە کۆلۆنییەکەدا بمێننەوە و ڕێگەی بە ئازادی ئایینی دا. لە ساڵی ١٦٦٧دا، لە کاتی دانوستانەکان کە بووە ھۆی پەیماننامەی بێردا دوای دووەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی، ھۆڵەندییە براوەکان بڕیاریان دا کۆلۆنیی کێڵگەی تازە دروستبووی ئەو شوێنە بھێڵنەوە کە ئێستا پێی دەوترێت سورینام، کە لە ئینگلیزەکانیان گرتبوو، و لە بەرامبەردا، ئینگلیزەکان نیو ئەمستەردامیان ھێشتەوە. نیشتەجێبوونەکە بەخێرایی ناوی گۆڕدرا بۆ "نیویۆرک" بەناوی دوکی یۆرک (کە دواتر بوو بە پاشا جەیمزی دووەم و حەوتەم). دوکەکە بەشێکی کۆلۆنییەکەی دا بە خاوەنکاران جۆرج کارتێرێت و جۆن بێرکڵی. لە ٢٤ی ئابی ١٦٧٣دا، لە کاتی سێیەمین جەنگی ئینگلیز-ھۆڵەندی، ئەنتۆنی کۆلڤ لە ھێزی دەریایی ھۆڵەندی لەسەر داوای کۆرنێلیس ئێڤێرتسێنی بچووکترین دەستی بەسەر نیویۆرکدا گرت و دووبارە ناوی لێنایەوە "نیو ئۆرەنج" بەناوی ویلیامی سێیەم، شازادەی ئۆرەنج. لە تشرینی دووەمی ١٦٧٤دا، ھۆڵەندییەکان دوورگەکەیان گەڕاندەوە بۆ ئینگلتەرا بەپێی پەیماننامەی وێستمینستەر. چەندین شەڕی ناوخۆیی لە نێوان خێڵە ئەمریکییە ڕەسەنەکان و ئەو پەتایانەی کە بەھۆی بەرکەوتن لەگەڵ ئەورووپییەکانەوە سەریان ھەڵدا بوونە ھۆی لەدەستدانی ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتووانی لێناپی لە نێوان ١٦٦٠ و ١٦٧٠دا. تا ساڵی ١٧٠٠، دانیشتووانی لێناپی کەمبوونەوە بۆ ٢٠٠ کەس. نیویۆرک تووشی چەندین پەتای تای زەرد بوو لە سەدەی ١٨یەمدا، و تەنھا لە ساڵی ١٧٠٢دا ١٠٪ی دانیشتووانەکەی لەدەستدا. لە سەرەتای سەدەی ١٨یەمدا، گرنگیی نیویۆرک وەک بەندەرێکی بازرگانی لە ناو کۆلۆنیی دەوروبەریدا زیادی کرد. بوو بە ناوەندێکی کۆیلایەتی، و تا ساڵی ١٧٣٠، ٤٢٪ی خێزانەکان ئەفریقییەکانیان وەک کۆیلە بەکاردەھێنا. زۆربەیان کۆیلەی ناوماڵ بوون؛ ئەوانی تریان وەک کرێکار بەکرێ دەدران. کۆیلایەتی بەتەواوی بەسترابووەوە بە ئابووری نیویۆرکەوە لە ڕێگەی کاری کۆیلەکانەوە لە سەرتاسەری بەندەرەکەدا، و پیشەسازییەکانی بانکی و کەشتیوانی کە بازرگانییان لەگەڵ باشووری ئەمریکادا دەکرد. لە کاتی دروستکردنێکدا لە فۆلی سکوێر لە ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا، گۆڕستانی ئەفریقییەکان دۆزرایەوە؛ گۆڕستانەکە ١٠,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ گۆڕی ئەفریقییەکانی سەردەمی داگیرکاریی لەخۆدەگرت، کە ھەندێکیان کۆیلە بوون و ھەندێکی تریش ئازاد بوون. دادگاییکردن و بێتاوانکردنی جۆن پیتەر زێنگەر لە ساڵی ١٧٣٥ لە مانھاتن، کە تۆمەتبار کرابوو بە ناوزڕاندنی یاخیبووانە دوای ڕەخنەگرتن لە پارێزگاری داگیرکار ویلیام کۆسبی، یارمەتیدەر بوو بۆ چەسپاندنی ئازادیی ڕۆژنامەگەری لە ئەمریکای باکووردا. لە ساڵی ١٧٥٤دا، زانکۆی کۆڵۆمبیا دامەزرا. شۆڕشی ئەمریکی کۆنگرێسی یاسای مۆر (ستامپ ئاکت) لە تشرینی یەکەمی ١٧٦٥ لە نیویۆرک کۆبووەوە، لە کاتێکدا ڕێکخراوی کوڕانی ئازادی لە شارەکەدا سەریھەڵدا و لە دە ساڵی داھاتوودا پێکدادان ڕوویدا لەگەڵ ئەو ھێزە بەریتانیانەی کە لەوێ جێگیر کرابوون. شەڕی لۆنگ ئایلەند، کە گەورەترین شەڕی ناو شەڕی شۆڕشی ئەمریکا بوو، لە ئابی ١٧٧٦ لە ناو سنووری مۆدێرنی بڕوکلیندا ئەنجامدرا. تێکشکاندنی سوپای کیشوەری (ئەمریکییەکان) لەلایەن بەریتانییەکانەوە لە شەڕی قەڵای واشینگتن لە تشرینی دووەمی ١٧٧٦دا دوایین مۆڵگەی ئەمریکییەکانی لە مانھاتن لەناوبرد، و وایکرد جۆرج واشینگتن و ھێزەکانی بەسەر ڕووباری ھادسۆندا بەرەو نیوجێرزی پاشەکشە بکەن، لەکاتێکدا لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە ڕاودەنران. دوای شەڕەکە، کە ئەمریکییەکان تێیدا دۆڕان، بەریتانییەکان نیویۆرکیان کردە بنکەی ئۆپەراسیۆنە سەربازی و سیاسییەکانیان لە ئەمریکای باکووردا. شارەکە بووە پەناگەیەک بۆ ئاوارەکانی دڵسۆزانی بەریتانیا و کۆیلە ھەڵاتووەکان کە چوونە پاڵ ڕیزەکانی بەریتانیا لە پێناو ئەو ئازادییەی کە لەلایەن تاجی بەریتانیاوە بەڵێنیان پێدرابوو، و نزیکەی ١٠,٠٠٠ کۆیلەی ھەڵاتوو لە کاتی داگیرکاریی بەریتانییەکاندا لە شارەکەدا کۆببوونەوە، کە گەورەترین کۆمەڵگەی لەو جۆرە بوو لە کیشوەرەکەدا. کاتێک ھێزەکانی بەریتانیا لە کۆتایی شەڕەکەدا لە ساڵی ١٧٨٣ نیویۆرکیان چۆڵ کرد، ھەزاران لە ئازادکراوانیان گواستەوە بۆ دووبارە نیشتەجێکردنیان لە نۆڤا سکۆشیا، ئینگلتەرا، و کاریبی. ھەوڵدان بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی ئاشتییانە بۆ جەنگەکە لە کۆنفرانس ھاوس لە ستەیتن ئایلەند بەڕێوەچوو لە نێوان نوێنەرانی ئەمریکی، لە نێویاندا بنجامین فرانکلین، و جەنەراڵی بەریتانی لۆرد ھاو لە ١١ی ئەیلوولی ١٧٧٦دا. کەمێک دوای دەستپێکردنی داگیرکاریی بەریتانییەکان، ئاگرە گەورەکەی نیویۆرک نزیکەی ٥٠٠ بینای وێران کرد، کە دەکاتە نزیکەی چوارەکی پێکھاتەکانی شارەکە، لە نێویاندا کڵێسای ترینیتی. سەردەمی دوای شۆڕش و سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم لە کانوونی دووەمی ١٧٨٥دا، ئەنجومەنی کۆنگرێسی کۆنفیدڕاڵی شاری نیویۆرکی کردە پایتەختی نیشتمانی. نیویۆرک دوایین پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان بوو لەژێر ماددەکانی کۆنفیدڕاڵی و یەکەمین پایتەخت بوو لەژێر دەستووردا. وەک پایتەختێک، شاری نیویۆرک میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆک، جۆرج واشینگتن، و یەکەمین کۆنگرێسی کرد، لە فیدراڵ ھۆڵ لە وۆڵ ستریت. کۆنگرێس پەیماننامەی مافەکانی لەوێ داڕشت. دادگای باڵا یەکەمین کۆبوونەوەی ڕێکخستنی خۆی لە نیویۆرک ئەنجامدا لە ساڵی ١٧٩٠دا. لە ساڵی ١٧٩٠دا، بۆ یەکەمین جار، شاری نیویۆرک پێشی فیلادێلفیا کەوت و بووە گەورەترین شاری وڵاتەکە. لە کۆتایی ساڵی ١٧٩٠دا، پایتەختی ویلایەتە یەکگرتووەکان گواسترایەوە بۆ فیلادێلفیا، کە لەوێ مایەوە تا ئەوکاتەی واشینگتن دی سی دروستکرا. لە ماوەی سەدەی ١٩یەمدا ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ٦٠,٠٠٠ کەسەوە بۆ ٣.٤٣ ملیۆن بەرزبووەوە. لەژێر یاسای ئازادکردنی پلەبەپلەی ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ١٧٩٩دا، ئەو منداڵانەی کە لە دایکێکی کۆیلە لەدایکدەبوون لە کۆتاییدا ئازاد دەکران، بەڵام لە ڕووی یاسایییەوە ناچارکرابوون وەک خزمەتکاری گرێبەستدار خزمەت بکەن تا تەمەنی ٢٨ ساڵی بۆ نێرەکان و تەمەنی ٢٥ ساڵی بۆ مێیەکان. کۆمەڵگەیەکی بەرچاوی ڕەشپێستی ئازاد وردە وردە لە مانھاتن گەشەی کرد، کە پێکھاتبوون لە کۆیلە پێشووەکان کە لەلایەن خاوەنەکانیانەوە ئازادکرابوون دوای شەڕی شۆڕشی ئەمریکا، ھەروەھا کۆیلە ھەڵاتووەکان. کۆمەڵەی ئازادکردنی نیویۆرک کاری بۆ ھەڵوەشاندنەوەی کۆیلایەتی دەکرد و قوتابخانەی ئازادی ئەفریقییەکانی دامەزراند بۆ پەروەردەکردنی منداڵە ڕەشپێستەکان. تا ساڵی ١٨٢٧ بوو کە کۆیلایەتی بەتەواوی لە ویلایەتەکەدا ھەڵوەشێنرایەوە. ڕەشپێستە ئازادەکان بەدەست جیاکارییەوە دەیانناڵاند، و چالاکیی دژە-کۆیلایەتی نێوان-ڕەگەزەکان بەردەوام بوو. ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک لە ١٢٣,٧٠٦ کەس لە ساڵی ١٨٢٠ەوە (کە ١٠,٨٨٦یان ڕەشپێست بوون و لەوانە ٥١٨یان کۆیلە بوون) بەرزبووەوە بۆ ٣١٢,٧١٠ کەس تا ساڵی ١٨٤٠ (کە ١٦,٣٥٨یان ڕەشپێست بوون). لە سەدەی ١٩یەمدا، شارەکە گۆڕا بەھۆی ھەردوو گەشەسەندنی بازرگانی و نیشتەجێبوون کە پەیوەست بوو بە پێگەکەیەوە وەک ناوەندێکی بازرگانی نیشتمانی و نێونەتەوەیی، ھەروەھا بەھۆی کۆچبەریی ئەورووپییەکانەوە. شارەکە پلانی کۆمیسیارەکانی ساڵی ١٨١١ی پەسەند کرد، کە تۆڕی شەقامەکانی شارەکەی فراوان کرد بۆ ئەوەی نزیکەی ھەموو مانھاتن بگرێتەوە. تەواوبوونی نۆکەندی ئیری لە ساڵی ١٨٢٥ بەناو ناوەڕاستی نیویۆرکدا بەندەری زەریای ئەتڵەسیی بەستەوە بە بازاڕە کشتوکاڵییەکان و کاڵاکانی ناوەوەی ئەمریکای باکوور لە ڕێگەی ڕووباری ھادسۆن و دەریاچە مەزنەکانەوە. سیاسەتی ناوخۆیی کەوتە ژێر دەسەڵاتی تامانی ھۆڵ، کە ئامێرێکی سیاسیی بوو و لەلایەن کۆچبەرانی ئێرلەندی و ئەڵمانییەوە پشتگیری دەکرا. لە ساڵی ١٨٣١دا، زانکۆی نیویۆرک دامەزرا. چەندین کەسایەتیی وێژەییی دیاری ئەمریکی لە ساڵانی ١٨٣٠ەکان و ١٨٤٠ەکاندا لە نیویۆرک دەژیان، لەوانە ویلیام کوڵین براینت، واشینگتن ئیرڤینگ، ھێرمان مێلڤێل، ڕوفوس ویڵمۆت گریسۆڵد، جۆن کیس، ناثانیێل پارکەر ویلیس، و ئێدگار ئالان پۆ. ئەندامانی نوخبەی بازرگانی لۆبییان کرد بۆ دامەزراندنی سێنتڕاڵ پارک، کە لە زستانی ١٨٥٨ وەک یەکەمین پارکی لاندسکەیپکراو لە شارێکی ئەمریکادا کرایەوە. قاتقڕیی گەورەی ئێرلەندا لێشاوێکی گەورەی لە کۆچبەرانی ئێرلەندی ھێنا، کە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠یان تا ساڵی ١٨٦٠ لە نیویۆرک دەژیان، و زیاتر لە چوارەکی دانیشتووانی شارەکەیان پێکدەھێنا. کۆچبەریی بەرفراوان لە پارێزگاکانی ئەڵمانیاوە وایکرد کە ئەڵمانییەکانیش ٢٥٪ی تری دانیشتووانی نیویۆرک تا ساڵی ١٨٦٠ پێکبھێنن. شەڕی ناوخۆی ئەمریکا کاندیدەکانی پارتی دیموکرات بەردەوام ھەڵدەبژێردران بۆ پۆستە ناوخۆیییەکان، ئەمەش پەیوەندییەکانی شارەکەی لەگەڵ باشوور و پارتە زاڵەکەیدا بەھێزتر کرد. لە کانوونی دووەمی ١٨٦١دا، لە دوای جودابوونەوەی باشوور، سەرۆک شارەوانیی شاری نیویۆرک فێرناندۆ وود پێشنیاری بۆ ئەنجومەنی گشتی کرد کە شارەکە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و ویلایەتی نیویۆرک جیاببێتەوە بۆ ئەوەی ببێتە "شارێکی ئازاد"ی سەربەخۆ کە بتوانێت بازرگانییە قازانجبەخشەکەی لۆکە بپارێزێت، بەڵام پێشنیارەکەی کاری لەسەر نەکرا. توڕەیی بەرامبەر بە یاسا نوێیەکانی سەربازگیریی زۆرەملێی سەربازی لە کاتی شەڕی ناوخۆی ئەمریکا (١٨٦١-١٨٦٥)، کە ئەو پیاوە دەوڵەمەندانەی دەپاراست کە دەیانتوانی جێگرەوەیەک بۆ خۆیان بەکرێ بگرن، بووە ھۆی ئاژاوەکانی سەربازگیری ساڵی ١٨٦٣، کە دیارترین بەشداربووانی بریتی بوون لە چینی کرێکاری ڕەچەڵەک ئێرلەندی. ئاژاوەکانی سەربازگیری گۆڕان بۆ ھێرشکردنە سەر نوخبەی نیویۆرک، و دواتر ھێرشکردنە سەر نیویۆرکییە ڕەشپێستەکان دوای ململانێیەکی توند بۆ ماوەی دە دەیە لە نێوان کۆچبەرە ئێرلەندییەکان و ڕەشپێستەکان بۆ دۆزینەوەی کار. ئاژاوەگێڕەکان خانەی بێسەرپەرشتانی ڕەنگاوڕەنگیان (Colored Orphan Asylum) تا سەر زەوی سووتاند. لایەنی کەم ١٢٠ کەس کوژران. یازدە پیاوی ڕەشپێست لە ماوەی پێنج ڕۆژدا بەبێ دادگاییکردن کوژران، و ئاژاوەکان بوونە ھۆی ھەڵاتنی سەدان ڕەشپێست. ژمارەی دانیشتووانی ڕەشپێست لە مانھاتن دابەزی بۆ خوار ١٠,٠٠٠ کەس تا ساڵی ١٨٦٥. چینی کرێکاری سپیپێست باڵادەستیی خۆی سەلماندبوو. ئەمە یەکێک بوو لە خراپترین ڕووداوەکانی پشێویی مەدەنی لە مێژووی ئەمریکادا. کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەم لە ساڵی ١٨٨٦دا، پەیکەری ئازادی، کە دیارییەک بوو لەلایەن فەڕەنساوە، لە بەندەری نیویۆرک تەرخانکرا. پەیکەرەکە پێشوازی لە ١٤ ملیۆن کۆچبەر کرد کاتێک لە ڕێگەی ئێلیس ئایلەندەوە بە کەشتی گەیشتن لە کۆتایی سەدەی ١٩یەم و سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، و ھێمایەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ئایدیاڵە ئەمریکییەکانی ئازادی و ئاشتییە. لە ساڵی ١٨٩٨دا، شاری نیویۆرک پێکھێنرا بە یەکخستنی بڕوکلین (کە تا ئەوکاتە شارێکی جیاواز بوو)، کاونتیی نیویۆرک (کە ئەوکات بەشەکانی بڕۆنکسیشی دەگرتەوە)، کاونتیی ڕیچمۆند، و بەشی ڕۆژاوای کاونتیی کوینز. کردنەوەی میترۆی شاری نیویۆرک لە ساڵی ١٩٠٤، کە سەرەتا وەک سیستەمی تایبەتی جیاواز دروستکرا، یارمەتی دا بۆ پێکەوەبەستنی شارە یەکخراوەکە. لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا، شارەکە بووە ناوەندێکی جیھانی بۆ پیشەسازی، بازرگانی، و پەیوەندییەکان. لە ساڵی ١٩٠٤دا، کەشتییەکی ھەڵمی بە ناوی General Slocum ئاگری گرت لە ڕووباری ڕۆژھەڵات، کە بووە ھۆی کوژرانی ١,٠٢١ کەس. لە ساڵی ١٩١١دا، ئاگرکەوتنەوەی کارگەی ترایەنگڵ شێرتوەیست، کە خراپترین کارەساتی پیشەسازی بوو لە مێژووی شارەکەدا، بووە ھۆی کوژرانی ١٤٦ کرێکاری جلوبەرگ و بووە ھۆی گەشەسەندنی سەندیکای نێونەتەوەییی ژنانی کرێکاری جلوبەرگ و باشتربوونی گەورە لە پێوەرەکانی سەلامەتیی بیناکاندا. دانیشتووانی نا-سپیپێستی نیویۆرک ٣٦,٦٢٠ کەس بوون لە ساڵی ١٨٩٠دا. شاری نیویۆرک شوێنێکی مەبەستی سەرەکی بوو لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا بۆ ڕەشپێستەکان لە کاتی کۆچی گەورە لە باشووری ئەمریکاوە، و تا ساڵی ١٩١٦، شاری نیویۆرک گەورەترین ڕەوەندی ئەفریقی شاری لە ئەمریکای باکوور ھەبوو. بوژانەوەی ھارلێم ڕێنێسانس لە ژیانی وێژەیی و کولتووری لە کاتی سەردەمی قەدەغەکردنیدا گەشەی کرد. گەشەسەندنی ئابووریی گەورەتر بووە ھۆی دروستکردنی باڵەخانە بەرزەکان (ھەوربڕەکان) کە کێبڕکێیان دەکرد لە بەرزیاندا. شاری نیویۆرک بووە پڕدانیشتووترین ناوچەی شارنشین لە جیھاندا لە سەرەتای ١٩٢٠ەکاندا، کە پێشی لەندەن کەوت. ناوچە میترۆپۆلیتانییەکە لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا، و بووە یەکەمین مێگاشار. لە سەردەمی قەیرانی ئابووریی گەورە (نیگەرانیی گەورە) چاکسازخواز فیۆرێلۆ لا گواردیا وەک سەرۆک شارەوانی ھەڵبژێردرا و تامانی ھۆڵ دوای ھەشتا ساڵ لە باڵادەستیی سیاسی کەوت. گەڕانەوەی پێشمەرگە دێرینەکانی جەنگی جیھانیی دووەم بووە ھۆی گەشەیەکی ئابووری دوای جەنگ و پەرەپێدانی پرۆژەی نیشتەجێبوونی گەورە لە ڕۆژھەڵاتی کوینز و کاونتیی ناساو، لەکاتێکدا وۆڵ ستریت پێشەنگی پێگەی ئەمریکا بوو وەک زلھێزی ئابووریی باڵادەستی جیھان. دروستکردنی بارەگای سەرەکیی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٥٢ تەواو بوو، کە کاریگەرییە جیۆپۆلەتیکییە جیھانییەکانی نیویۆرکی بەھێزتر کرد، و سەرهەڵدانی ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت لە شارەکەدا بووە ھۆی ئەوەی نیویۆرک جێگەی پاریس بگرێتەوە وەک ناوەندی جیھانی ھونەر. کۆتایی سەدەی ٢٠ەم و سەرەتای سەدەی ٢١ەم لە ساڵی ١٩٦٩دا، ئاژاوەکانی ستۆنواڵ زنجیرەیەک خۆپیشاندانی توندوتیژانە بوون لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە دژی ھەڵکوتانێکی پۆلیس کە لە بەیانی زووی ٢٨ی حوزەیرانی ١٩٦٩ لە ستۆنواڵ ئین لە گرینیچ ڤیلێج ڕوویدا. ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک گرنگترین ڕووداوی تاکەکەسی دادەنرێن کە بووە ھۆی بزووتنەوەی ئازادکردنی ھاوڕەگەزخوازان و خەباتی مۆدێرن بۆ مافەکانی LGBTQ+. وەین ئاڕ. داینز، نووسەری ئینسایکلۆپیدیای ھاوڕەگەزخوازی، نووسیویەتی کە دراگ کوینـەکان (پیاوانێک کە وەک ژن خۆیان دەگۆڕن بۆ نماییش) تەنھا "کەسانی ترانسجێندەری دەوروبەر" بوون لە کاتی ئاژاوەکانی ستۆنواڵدا. کۆمەڵگەی ترانسجێندەر لە شاری نیویۆرک ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە خەباتکردن بۆ یەکسانی LGBTQ+. لە ساڵانی ١٩٧٠ەکاندا، لەدەستدانی کارەکان بەھۆی ڕێکخستنەوەی پیشەسازییەوە وایکرد کە شاری نیویۆرک بەدەست کێشە ئابوورییەکان و بەرزبوونەوەی ڕێژەی تاوانەوە بناڵێنێت. گەشەسەندنی کورھێنانی دارایی لە ساڵی ١٩٧٥ وایکرد کە شارەکە داوای یارمەتی دارایی لە حکومەتی فیدراڵی بکات، کە سەرۆک جێراڵد فۆرد ڕەتیکردەوە لە وتارێکدا کە لەلایەن نیویۆرک دەیلی نیوزەوە بەمشێوەیە کورتکرایەوە "فۆرد بۆ شار: بمرە (FORD TO CITY: DROP DEAD)". کۆمپانیای ھاوکاری شارەوانی پێکھێنرا و دەسەڵاتی چاودێریکردنی بەسەر دارایی شارەکەدا پێدرا. لەکاتێکدا بوژانەوەیەکی پیشەسازیی دارایی تەندروستیی ئابووریی شارەکەی لە ١٩٨٠ەکاندا باشتر کرد، ڕێژەی تاوانی نیویۆرک بەردەوام بوو لە بەرزبوونەوە بەدرێژایی ئەو دەیە و تا سەرەتای ١٩٩٠ەکان. ژمارەی دانیشتووانی شاری نیویۆرک بۆ یەکەمین جار لە ٨ ملیۆن تێپەڕی لە سەرژمێریی ٢٠٠٠دا؛ ژمارەی پێوانەیی زیاتر تۆمارکرا لە سەرژمێرییەکانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا. کەرتە ئابوورییە نوێیە گرنگەکانی وەک سیلیکۆن ئالێی سەریان ھەڵدا. ساڵی ٢٠٠٠ بە ئاھەنگگێڕانێکی گەورەوە لە تایمز سکوێر یادکرایەوە. شاری نیویۆرک تووشی زۆربەی زیانە ئابوورییەکان و گەورەترین لەدەستدانی ژیانی مرۆڤ بوو لە دوای ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر لە ساڵی ٢٠٠١دا. دوو لەو چوار فڕۆکە ڕفێندراوە خۆیان کێشا بە ھەردوو تاوەرە دووانەکەی ناوەندی بازرگانیی جیھانیدا، کە بووە ھۆی داڕمانی ھەردوو بیناکە و گیانلەدەستدانی ٢,٧٥٣ کەس، لە نێویاندا ٣٤٣ فریاگوزاری سەرەتایی لە بەشی ئاگرکوژێنەوەی شاری نیویۆرک و ٧١ ئەفسەری جێبەجێکردنی یاسا. ناوچەکە دووبارە دروستکرایەوە بە دروستکردنی ناوەندێکی نوێی بازرگانیی جیھانی، مۆزەخانە و یادپەیکەری نیشتمانی ١١ی سێپتەمبەر، و بینا و ژێرخانی تری نوێ، لە نێویاندا سەنتەری گواستنەوەی ناوەندی بازرگانیی جیھانی، کە سێیەم گەورەترین مەکۆیە لە شارەکەدا. وەن وۆرڵد ترەید سەنتەری نوێ (یەکەمین ناوەندی بازرگانی جیھانی) بەرزترین ھەوربڕە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا و حەوتەم بەرزترین بینایە لە جیھاندا لە ڕووی بەرزیی لووتکەوە، بە شووشەکەیدا کە دەگاتە بەرزییەکی ڕەمزیی ١٬٧٧٦ پێ (٥٤١٫٣ m)، کە ئاماژەیە بۆ ساڵی سەربەخۆییی ئەمریکا. خۆپیشاندانەکانی ئۆکوپای وۆڵ ستریت لە زوکۆتی پارک لە ناوچەی دارایی خوارووی مانھاتن لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ دەستی پێکرد، و سەرنجی جیھانی ڕاکێشا و وایکرد کە بزووتنەوەی ئۆکوپای دژی نایەکسانیی کۆمەڵایەتی و نایەکسانیی ئابووری لە سەرتاسەری جیھاندا ناوبانگ دەربکات. شاری نیویۆرک بە توندی زیانی بەرکەوت لەلایەن زریانی ساندی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا. لایەنی کەم ٤٣ کەس لە شاری نیویۆرک گیانیان لەدەستدا بەھۆی ساندیەوە، و زیانە ئابوورییەکان لە شاری نیویۆرکدا بە ١٩ ملیار دۆلار مەزەندە کرا. لافاوەکە بووە ھۆی داخرانی سیستەمی میترۆ بۆ چەندین ڕۆژ، و یەکەمین داخرانی پەیوەندیدار بە کەشوھەوا بۆ بۆرسەی نیویۆرک لە دوای بایە بەفراوییە گەورەکەی ١٨٨٨ەوە ڕوویدا. ئەو زیانە درێژخایەنانەی کە بەر چەندین تونێلی میترۆ و ڕێگاوبانەکان کەوت بووە ھۆی دەستپێکردنی ھەوڵێکی درێژخایەن بۆ پرۆژەکانی ژێرخان بۆ بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانی کەشوھەوا و بەرزبوونەوەی ئاستی دەریاکان، لە نێویاندا ١٥ ملیار دۆلار لە تەمویلی فیدراڵی کە تا ساڵی ٢٠٢٢ وەرگیراون بۆ ئەو ھەوڵانەی خۆڕاگری. لە ئازاری ٢٠٢٠دا، یەکەمین حاڵەتی کۆڤید-١٩ لە شارەکەدا پشتڕاست کرایەوە. بەھۆی چڕیی دانیشتووانەکەی و بەرکەوتنی زۆری بە گەشتیارە جیھانییەکان، شارەکە بەخێرایی جێگەی وھانی چین گرتەوە وەک چەقی جیھانیی پەتاکە لە قۆناغە سەرەتایییەکانیدا، کە ئەمەش فشارێکی زۆری خستە سەر ژێرخانی چاودێری تەندروستی شارەکە. تا ئازاری ٢٠٢٣، شاری نیویۆرک زیاتر لە ٨٠,٠٠٠ حاڵەتی گیانلەدەستدانی بەھۆی لێکەوتەکانی پەیوەندیدار بە کۆڤید-١٩ تۆمارکردووە. لێرەدا تەواوی دەقەکە بێ کورتکردنەوە و بێ دەستکاریکردنی قاڵب و کۆدەکان وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): جوگرافیا نیویۆرک سیتی دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ویلایەتی نیویۆرک، نزیکەی لە نیوەی ڕێگای نێوان واشینگتن دی سی و بۆستن. ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن، کە دەڕژێتە ناو بەندەرێکی پارێزراوی سروشتی و پاشان بۆ ناو زەریای ئەتڵەسی، یارمەتیدەر بووە بۆ ئەوەی شارەکە ببێتە بەندەرێکی بازرگانیی گرنگ. زۆربەی شارەکە لەسەر سێ دوورگەی لۆنگ ئایلەند، مانھاتن، و ستەیتن ئایلەند دروستکراوە. لە سەردەمی سەھۆڵبەندانی ویسکۆنسندا، لە ٧٥,٠٠٠ بۆ ١١,٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا، ناوچەی نیویۆرک سیتی دەکەوتە قەراغی پەڕەیەکی سەھۆڵیی گەورەوە. جووڵەی وێرانکەری بەرەوپێشچوونی سەھۆڵەکە (و پاشەکشێی دواتری) بەشدار بوو لە جیاکردنەوەی ئەوەی کە ئێستا لۆنگ ئایلەند و ستەیتن ئایلەندە. ئەو کردارە بەردی بنچینەی لە قووڵایییەکی تا ڕادەیەک کەمدا بەجێھێشت، کە بنیاتنانێکی بەھێزی بۆ زۆربەی ھەوربڕەکانی مانھاتن دابین کرد. ڕووباری ھادسۆن بەناو دۆڵی ھادسۆندا دەڕژێتە ناو کەنداوی نیویۆرک. لە نێوان نیویۆرک سیتی و ترۆی لە نیویۆرک، ڕووبارەکە ئێستواری (دەمی ڕووبار)ە. ڕووباری ھادسۆن شارەکە لە نیوجێرزی جیا دەکاتەوە. ڕووباری ڕۆژھەڵات (East River) —کە گەروویەکی کێشکردنی ئاوە— لە لۆنگ ئایلەند ساوندەوە دەڕژێت و دە بڕۆنکس و مانھاتن لە لۆنگ ئایلەند جیا دەکاتەوە. ڕووباری ھارلم، کە گەروویەکی دیکەی کێشکردنی ئاوە لە نێوان ڕووباری ڕۆژھەڵات و ڕووباری ھادسۆن، زۆربەی مانھاتن لە دە بڕۆنکس جیا دەکاتەوە. ڕووباری بڕۆنکس، کە بەناو دە بڕۆنکس و کاونتیی وێستچێستەردا دەڕژێت، تاکە ڕووباری تەواو ئاوی شیرینە لە شارەکەدا.داڕێژە:Importance inline زەویی شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو بە دەستێوەردانی مرۆڤ گۆڕدراوە، بە دروستکردنەوەی زەوی (وشککردنەوەی ئاو)ی بەرچاو بەدرێژایی کەناراوەکان لە سەردەمی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە؛ وشککردنەوەی زەوی بەتایبەتی لە خوارووی مانھاتن بەرچاوە، لەگەڵ پەرەپێدانەکانی وەک باتەری پارک سیتی لە ١٩٧٠ەکان و ١٩٨٠ەکاندا. ھەندێک لە بەرز و نزمییە سروشتییەکانی تۆپۆگرافیا یەکسان کراون، بەتایبەتی لە مانھاتن. ڕووبەری گشتی شارەکە ٤٦٨٫٤٨٤ square mile (١٬٢١٣٫٣٧ km2)یە. ٣٠٢٫٦٤٣ square mile (٧٨٣٫٨٤ square kilometre) لە شارەکە وشکانییە و ١٦٥٫٨٤١ square mile (٤٢٩٫٥٣ square kilometre)ی ئاوە. بەرزترین خاڵی شارەکە تۆدت ھیڵە لە ستەیتن ئایلەند، کە بە بەرزی ٤٠٩٫٨ پێ (١٢٤٫٩ m) لە سەرووی ئاستی دەریاوە، بەرزترین خاڵە لە کەناراوەکانی ڕۆژھەڵات لە باشووری ویلایەتی مەین. لوتکەی گردەکە بەزۆری بە دارستان داپۆشراوە وەک بەشێک لە پڕۆژەی پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند. ناوچەکان نیویۆرک سیتی ھەندێک جار بە کۆکراوەیی بە پێنج ناوچەکە (Five Boroughs) ناودەبرێت. ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ کاونتییەکی پەیوەندیداری ویلایەتی نیویۆرک، ئەمەش وایکردووە نیویۆرک سیتی ببێتە یەکێک لەو شارەوانییانەی ئەمریکا کە دەکەونە چەند کاونتییەکەوە. مانھاتن (کاونتی نیویۆرک) بچووکترین ناوچەیە لە ڕووی جوگرافییەوە و چڕترین ناوچەی دانیشتووانە. ماڵی سەنتڕاڵ پارک و زۆربەی ھەوربڕەکانی شارەکەیە، و ھەندێک جار لەسەر ئاستی ناوخۆیی بە شارەکە (The City) دەناسرێت. چڕیی دانیشتووانی مانھاتن کە ٧٠٬٤٥٠٫٨ inhabitants per square mile (٢٧٬٢٠١٫٢/km2) بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەیکاتە بەرزترین لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا و بەرزترە لە چڕیی ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی. مانھاتن ناوەندی کولتووری، کارگێڕی، و دارایی نیویۆرک سیتییە و بارەگای زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان، بارەگای نەتەوە یەکگرتووەکان، وۆڵ ستریت، و چەندین زانکۆی گرنگ لەخۆدەگرێت. ئەم ناوچەیە زۆرجار وەک ناوەندی دارایی و کولتووریی جیھان وەسف دەکرێت. بروکلین (کاونتی کینگز)، لە لوتکەی ڕۆژاوای لۆنگ ئایلەند، پڕدانیشتووترین ناوچەی شارەکەیە. بروکلین بە فرەچەشنیی کولتووری، کۆمەڵایەتی، و نەتەوەیی، دیمەنی سەربەخۆی مۆسیقا و ھونەر، گەڕەکە جیاوازەکان، و میراتێکی تەلارسازیی تایبەتمەند ناسراوە. داونتاون بروکلین گەورەترین گەڕەکی ناوەندییە لە ناوچەکانی دەرەوەی مانھاتن. ناوچەکە کەنار دەریایەکی درێژی ھەیە لەوانەش کۆنی ئایلەند، کە لە ١٨٧٠ەکاندا وەک یەکێک لە سەرەتاییترین گۆڕەپانەکانی کاتبەسەربردن لە ئەمریکادا دامەزرا. پارکی دەریایی و پرۆسپێکت پارک دوو گەورەترین پارکی بروکلینن. لە ساڵی ٢٠١٠ەوە، بروکلین پەرەی سەندووە بۆ ناوەندێکی گەشەسەندووی کارسازی و تەکنۆلۆژیای بەرزی کۆمپانیاکانی ستارت‌ئەپ، و ھونەری پۆست‌مۆدێرن و دیزاین. بروکلین ھەروەھا ماڵی فۆرت ھامیلتۆنە، تاکە بنکەی سەربازیی چالاکی سەربازی ئەمریکی لە ناو نیویۆرک سیتی، بێجگە لە ئۆپەراسیۆنەکانی پاسەوانی کەناراوی. دامەزراوەکە لە ساڵی ١٨٢٥ لە شوێنی پاترییەکی تۆپخانە کە لە کاتی شۆڕشی ئەمریکادا بەکاردەھێنرا دروستکرا، و یەکێکە لەو قەڵا سەربازییانەی کە درێژترین ماوەیە خزمەت دەکات لە ئەمریکا. کوینز (کاونتی کوینز)، لەسەر لۆنگ ئایلەند لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی بروکلین، لە ڕووی جوگرافییەوە گەورەترین ناوچەیە، ھەروەھا فرەنەتەوەترین کاونتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، و فرەنەتەوەترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا. کوینز شوێنی یاریگای سیتی فیڵدە، کە ماڵی تیمی بەیسبۆڵی نیویۆرک مێتسە، و ساڵانە میوانداریی پاڵەوانێتی تێنسی جامی کراوەی ئەمریکا دەکات لە ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA Billie Jean King لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا، لەگەڵ پلان بۆ دروستکردنی ئیتیحاد پارک، کە یاریگایەکی تایبەت بە تۆپی پێیە بۆ تیمی نیویۆرک سیتی ئێف سی. جگە لەوەش، دوو لەو سێ فڕۆکەخانەیەی کە قەرەباڵغترینن لە خزمەتکردنی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی و فڕۆکەخانەی لاگواردیا، لە کوینزن. دە بڕۆنکس (کاونتی بڕۆنکس) ھەم باکوورترین ناوچەی نیویۆرک سیتییە و ھەم تاکە ناوچەیە کە زۆربەی دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتە یەکگرتووەکان. ئەوە شوێنی یاریگای یانکییە، کە یاریگای بەیسبۆڵی تیمی نیویۆرک یانکیزە، و ماڵی گەورەترین کۆمەڵگەی خانووبەرەی ھەرەوەزییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کۆ-ئۆپ سیتی. ئەوە ماڵی باخچەی ئاژەڵانی بڕۆنکسە، کە گەورەترین باخچەی ئاژەڵانی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا، و ڕووبەرەکەی ٢٦٥ acre (١٫٠٧ km2) دەگرێتەوە و زیاتر لە ٦,٠٠٠ ئاژەڵ لەخۆدەگرێت. دە بڕۆنکس شوێنی لەدایکبوونی مۆسیقای ھیپ ھۆپ و کولتوورە پەیوەندیدارەکەیەتی. پارکی کەنداوی پێلھام گەورەترین پارکە لە نیویۆرک سیتی، بە ڕووبەری ٢٬٧٧٢ acre (١٬١٢٢ ha). ستەیتن ئایلەند (کاونتی ڕیچمۆند) شێوەی شارنشینی دەوروبەر (سبێرب)ی تێدا زاڵە بە بەراورد بە پێنج ناوچەکەی تر. لە ڕێگەی پردی ڤێرازانو-نارۆزەوە بە بروکلین دەبەسترێتەوە، و لە ڕێگەی بەلەمی ستەیتن ئایلەندی بێبەرامبەرەوە بە مانھاتن دەبەسترێتەوە. ستەیتن ئایلەند بە "ناوچەی پارکەکان" و "سەوزترین ناوچە" ناسراوە بەھۆی ئەو ١٢,٣٠٠ دۆنم زەوییە پارێزراوانەی پارکەکان و زیاتر لە ١٧٠ پارکی تێدایە. لە ناوەڕاستی ستەیتن ئایلەند، پشتێنەی سەوزی ستەیتن ئایلەند بە نزیکەی ٢٬٥٠٠ acre (١٠ square kilometre) درێژ دەبێتەوە، کە ٢٨ میل (٤٥ km) لە ڕێڕەوی پیاسەکردن و یەکێک لە دوایین دارستانە دەستلێنەدراوەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت. پشتێنە سەوزەکە کە لە ساڵی ١٩٨٤ دیاریکرا بۆ پاراستنی زەوییە سروشتییەکانی دوورگەکە، حەوت پارکی شارەکە لەخۆدەگرێت. ھەروەھا سەنتەرەکانی ژینگەپارێزی بۆ مەبەستی پەروەردەیی و کاتبەسەربردن لەخۆدەگرێت. ئاو و ھەوا لەژێر پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن، نیویۆرک سیتی خاوەنی ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدارە (Cfa) و باکوورترین شاری گەورەیە لە کیشوەری ئەمریکای باکوور کە ئەم پۆلێنەی ھەبێت. ناوچەکانی دەوروبەری شار (سەبەربەکان) لە باکوور و ڕۆژاوا دەکەونە ناوچەی گواستنەوەی نێوان ئاووھەوای ژێر-خولگەیی شێدار و ئاووھەوای کیشوەریی شێدار (Dfa). شارەکە ساڵانە بە تێکڕا ٤٩٫٥ ئینچ (١٬٢٦٠ mm) دابارینی ھەیە، کە تا ڕادەیەک بە یەکسانی بەسەر ساڵەکەدا دابەشبووە. نیویۆرک بە تێکڕا زیاتر لە ٢,٥٠٠ کاتژمێر تیشکی خۆری ھەیە ساڵانە. زستانەکان سارد و شێدارن، و شێوازی با زاڵەکان کە بای دەریا بەرەو وشکانی دەھێنن کاریگەرییە مامناوەندەکانی زەریای ئەتڵەسی ھاوسەنگ دەکەن. زەریای ئەتڵەسی و بەربەستی بەشەکی لە ھەوای ساردتر بەھۆی چیاکانی ئەپالاچییەوە وا دەکات شارەکە لە زستاندا گەرمتر بێت بە بەراورد بەو شارانەی ئەمریکای باکوور کە دەکەونە ناوەوەی وشکانی و لە ھەمان ھێڵی پانی یان خوارووتریشدان. تێکڕای پلەی گەرمیی ڕۆژانە لە مانگی کانوونی دووەمدا، کە ساردترین مانگی ناوچەکەیە، ٣٣٫٣ °ف (٠٫٧ °C)یە. پلەکانی گەرمی زۆرجار دادەبەزن بۆ خوار ١٠ °ف (−١٢ °C) چەند جارێک لە زستاندا، و دەشکرێت بگەنە ٦٠ °ف (١٦ °C) بۆ چەند ڕۆژێک تەنانەت لە ساردترین مانگی زستانیشدا. بەھار و پاییز پێشبینی نەکراون و دەکرێت لە فێنکەوە بۆ گەرم بگۆڕێن، ھەرچەندە بەزۆری مامناوەندن لەگەڵ شێی کەم. ھاوینەکان بەزۆری گەرم و شێدارن، لەگەڵ تێکڕای پلەی گەرمی ڕۆژانەی ٧٧٫٥ °ف (٢٥٫٣ °C) لە مانگی تەممووزدا. پلەکانی گەرمیی شەوانە بە تێکڕا ٩٫٥ °F (٥٫٣ °C) پلە بەرزترن بۆ دانیشتووێکی ئاساییی شار بەھۆی کاریگەریی دوورگەی گەرمیی شارییەوە، کە بەھۆی شەقامە قیرتاوکراوەکان و بینا بەرزەکانەوە دروست دەبێت. پلەکانی گەرمیی ڕۆژانە تێدەپەڕن لە ٩٠ °ف (٣٢ °C) بە تێکڕا لە ١٧ ڕۆژدا لە ھەر ھاوینێکدا و لە ھەندێک ساڵدا دەگەنە سەرووی ١٠٠ °ف (٣٨ °C)، ھەرچەندە ئەمە ڕووداوێکی دەگمەنە و کۆتا جار لە ١٨ی تەممووزی ٢٠١٢دا تۆمارکراوە. پلەی گەرمیی ٠ °ف (−١٨ °C) زۆر دەگمەنە، کۆتا جار لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٦ تۆمارکراوە. پلە گەرمییە ئەوپەڕییەکان لە نێوان ١٠٦ °ف (٤١ °C) بووە، کە لە ٩ی تەممووزی ١٩٣٦ تۆمارکراوە، تا دەگاتە −١٥ °ف (−٢٦ °C) لە ٩ی شوباتی ١٩٣٤. ساردترین پلەی ساردیی با (wind chill) بە −٣٧ °ف (−٣٨ °C) تۆمارکراوە لە ھەمان ئەو ڕۆژەی کە نزمترین پلەی گەرمیی مێژوویی تۆمارکرا. تێکڕای بەفربارینی زستانە لە نێوان ١٩٩١ و ٢٠٢٠دا ٢٩٫٨ ئینچ (٧٦ cm) بووە. ئەمە بە شێوەیەکی بەرچاو لە ساڵێکەوە بۆ ساڵێکی تر دەگۆڕێت. نزمترین (ساردترین) بەرزترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە ٢ °ف (−١٧ °C) بووە لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ١٩١٧. بەرزترین (گەرمترین) نزمترین پلەی گەرمیی ڕۆژانە ٨٧ °ف (٣١ °C) بووە لە ٢ی تەممووزی ١٩٠٣. تێکڕای پلەی گەرمیی ئاوی زەریای ئەتڵەسیی نزیک لە شارەکە لە نێوان ٣٩٫٧ °ف (٤٫٣ °C) لە مانگی شوباتەوە بۆ ٧٤٫١ °ف (٢٣٫٤ °C) لە مانگی ئاب دەگۆڕێت. ھێڵی کەناراوی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک یەکێکە لەوانەی کە خێراترین گەرمبوونی کەناراوە شارییەکانی ئۆقیانووسی ھەیە لە جیھاندا. زریانەکان (Hurricanes) و زریانە خولگەیییەکان لە ناوچەی نیویۆرک دەگمەنن. زریانی ساندی لە ئێوارەی ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢دا شەپۆلێکی وێرانکەری ھێنایە نیویۆرک سیتی، کە بووە ھۆی ژێرئاوکەوتنی چەندین شەقام، تونێل، و ھێڵەکانی میترۆ لە خوارووی مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و پچڕانی کارەبا لە زۆر بەشی شارەکە و دەوروبەریدا. زریانەکە و کاریگەرییە قووڵەکانی بوونە ھۆی ورووژاندنی گفتوگۆ سەبارەت بە دروستکردنی دیواری دەریایی و بەربەستە کەناراوییەکانی تر لە دەوری کەناراوەکانی شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی دەرئەنجامە وێرانکەرەکان لە ڕووداوێکی ھاوشێوە لە داھاتوودا. داڕێژە:Queens airports weatherbox پارکەکان شاری نیویۆرک خاوەنی سیستەمێکی پارکی ئاڵۆزە، کە زەوییە جۆراوجۆرەکان لەلایەن خزمەتگوزاری پارکە نەتەوەیییەکان، نووسینگەی پارکەکان، کاتبەسەربردن و پاراستنی مێژووییی ویلایەتی نیویۆرک، و وەزارەتی پارکەکان و کاتبەسەربردنی نیویۆرک سیتییەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ڕیزبەندیی ParkScoreی ساڵی ٢٠٢٣دا، تڕەست فۆر پبلیک لاند ڕایگەیاند کە سیستەمی پارکەکان لە نیویۆرک سیتی دەیەمین باشترین سیستەمی پارکەکان بووە لە نێوان پڕدانیشتووترین شارەکانی ئەمریکادا، بە ئاماژەدان بە ڕووبەری دۆنمی پارکەکانی شارەکە، وەبەرھێنان لە پارکەکاندا، و ئەوەی کە ٩٩٪ی دانیشتووان لە دووری ١⁄٢ میل (٠٫٨٠ km)ی پارکێکدان. ناوچەی کاتبەسەربردنی نەتەوەیی گەیتوەی زیاتر لە ٢٦٬٠٠٠ acre (١١٠ km2) لەخۆدەگرێت، کە زۆربەی لە نیویۆرک سیتییە. لە بروکلین و کوینز، پارکەکە زیاتر لە ٩٬٠٠٠ acre (٣٦ km2)ی زۆنگاوی سوێر، زۆنگاوەکان، دوورگەکان، و ئاو لەخۆدەگرێت، لەوانە زۆربەی کەنداوی جامایکا و پەناگەی ژیانی کێویی کەنداوی جامایکا. ھەروەھا لە کوینز، پارکەکە بەشێکی گرنگی نیمچەدوورگەی ڕۆکاواێی ڕۆژاوا لەخۆدەگرێت، بەتایبەتی جەیکەب ڕیس پارک و فۆرت تیلدن. لە ستەیتن ئایلەند، فۆرت وادزۆرس لەخۆدەگرێت، بە پاتریی وییدی مێژوویی سەردەمی پێش شەڕی ناوخۆ و فۆرت تۆمپکینس، ھەروەھا گرەیت کیڵس پارک. مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی پەیکەری ئازادی و مۆزەخانەی کۆچبەرانی دوورگەی ئێلیس لەلایەن خزمەتگوزاریی پارکە نەتەوەیییەکانەوە بەڕێوەدەبرێن و لە ھەردوو نیویۆرک و نیوجێرزیدان. لە بەندەرەکەدا پەیوەست دەبن بە مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی دوورگەی پارێزگارانەوە. ئەو ناوچە مێژووییانەی لەژێر بەڕێوەبردنی فیدراڵیدان لەسەر دوورگەی مانھاتن بریتین لە مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی ستۆنوۆڵ؛ مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی کاستڵ کلینتۆن؛ یادی نەتەوەیی ھۆڵی فیدراڵی؛ پێگەی مێژوویی نەتەوەیی شوێنی لەدایکبوونی تیۆدۆر ڕۆزڤێڵت؛ یادی نەتەوەیی ژەنەڕاڵ گرانت (گۆڕی گرانت)؛ مۆنیۆمێنتی نەتەوەییی گۆڕستانی ئەفریقییەکان؛ و یادی نەتەوەیی ھامیلتۆن گرەینج. سەدان موڵک لەسەر تۆماری نەتەوەییی شوێنە مێژووییەکان یان وەک نیشانەی مێژوویی نەتەوەیی تۆمارکراون. حەوت پارکی ویلایەتی لە ناو نیویۆرک سیتی ھەن. ئەوان بریتین لە: پارێزراوی پارکی ویلایەتی کلەی پیت پۆندز، ناوچەیەکی سروشتی کە ڕێڕەوی ئەسپسواریی بەرفراوان لەخۆدەگرێت؛ پارکی ویلایەتی ڕیڤەربانک، کە دامەزراوەیەکی ٢٨-acre (١١ ha)یە؛ و پارکی ویلایەتی مارشا پی جۆنسۆن، کە پارکێکی ویلایەتییە لە بروکلین و مانھاتن و ھاوسنوورە لەگەڵ ڕووباری ڕۆژھەڵات و ناوی گۆڕدرا بۆ ڕێزگرتن لە مارشا پی جۆنسۆن. نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢٨٬٠٠٠ acre (١١٠ km2)ی لە زەوی پارکی شارەوانی و ١٤ میل (٢٣ km)ی لە کەناراوی گشتی ھەیە. گەورەترین پارکی شارەوانی لە شارەکەدا پارکی کەنداوی پێلھامە لە دە بڕۆنکس، بە ٢٬٧٧٢ acre (١٬١٢٢ hectare)، و زۆرترین سەردانیکراوترین پارکی شاریش سەنتڕاڵ پارکە، و یەکێکە لە زۆرترین وێنەگیراوترین و سەردانیکراوترین شوێنەکانی جیھان، بە ٤٢ ملیۆن سەردانیکەر لە ساڵی ٢٠٢٣دا. ژینگە پرسە ژینگەیییەکان لە نیویۆرک سیتی کاریگەرن بە قەبارەی شارەکە، چڕییەکەی، ژێرخانی زۆری گواستنەوەی گشتی، و ھەڵکەوتەکەی لەسەر دەمی ڕووباری ھادسۆن. بۆ نموونە، یەکێکە لە گەورەترین سەرچاوەکانی پیسبوون لە وڵاتەکەدا و کەمترین ڕێژەی دەردانی گازی خانووی شووشەیی و بەکارھێنانی کارەبای ھەیە بۆ ھەر تاکێک. پلان وایە دوورگەی پارێزگاران ببێتە میوانداری سەنتەرێکی توێژینەوە و پەروەردە بە بڕی ١ ملیار دۆلاری ئەمریکی بۆ ئەوەی نیویۆرک سیتی بکاتە پێشەنگی جیھانی لە مامەڵەکردن لەگەڵ قەیرانی کەشوھەوا. وەک شارێکی بەندەری ئۆقیانووسی، نیویۆرک سیتی لە مەترسیدایە بەرامبەر دەرکەوتە درێژخایەنەکانی گەرمبوونی جیھانی وەک بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا کە بەھۆی دابەزینی زەوییەوە خراپتر بووە. گۆڕانی کەشوھەوا بووەتە ھۆی پەرەپێدانی ئابوورییەکی بەرچاوی سەقامگیریی کەشوھەوا لە کەشوھەوا و بەرگەگرتنی ژینگەیی لە شارەکەدا. نیویۆرک سیتی سەرنجی خستووەتە سەر کەمکردنەوەی کاریگەرییە ژینگەیییەکانی و پەنجەمۆری کاربۆنی. بەکارھێنانی ترانزێتی بەکۆمەڵ بەرزترینە لە وڵاتەکەدا. ڕێژەی بەرزی بەکارھێنانی ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک، زیاتر لە ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل تا ساڵی ٢٠٢٢، و بوونی چەندین ھاتوچۆکەری پیادە وای لێدەکات ببێتە کاراترین شاری گەورە لە ڕووی بەکارھێنانی وزەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. شێوازەکانی ڕۆیشتن بە پێ و پاسکیل ڕێژەی ٢١٪ی ھەموو شێوازەکانی گەشتکردن لە شارەکەدا پێکدەھێنن؛ لەسەر ئاستی نیشتمانی، ڕێژەکە بۆ ناوچە میترۆپۆلیتانەکان نزیکەی ٨٪یە. لە ھەردوو ساڵی ٢٠١١ و ٢٠١٥دا، وۆک سکۆر نیویۆرک سیتی وەک گونجاوترین شاری گەورە بۆ ڕۆیشتن بە پێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەستنیشان کرد، و لە ساڵی ٢٠١٨دا، Stacker نیویۆرکی وەک پیادەڕەوترین شاری ئەمریکی ڕیزبەند کرد. سیتی‌بانک سپۆنسەری پاسکیلی گشتی کرد بۆ پڕۆژەی ھاوبەشیکردنی پاسکیلی شارەکە، کە لە ساڵی ٢٠١٣دا بە سیتی بایک ناسرا. پێوەری ژمارەییی نیویۆرک سیتی بۆ "پێوەری پاسکیلسواری وەرزی" لە شارەکەدا گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی کە ٤٣٧ بوو کاتێک لە ساڵی ٢٠١٤ پێوانە کرا. سەرچاوەی ئاوی خواردنەوەی نیویۆرک سیتی لە ئاوی پارێزراوی چیاکانی کاتسکیلەوە دەردەھێنرێت. بەھۆی یەکپارچەیی و سیستەمی سروشتیی دەستلێنەدراوی پاڵاوتنی ئاوی سەرچاوەکەوە، نیویۆرک یەکێکە لەو چوار شارە گەورەیەی ئەمریکا کە زۆربەی ئاوی خواردنەوەکەی ئەوەندە پاکە کە پێویستی بە چارەسەری ئاو نییە. سیستەمی ئاوی شارەوانیی شارەکە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا، کە ڕۆژانە زیاتر لە ١ billion U.S. gallon (٣٫٨ billion liter) ئاو دەگوازێتەوە لە سەرچاوەیەکەوە کە ڕووبەری ١٬٩٠٠ square mile (٤٬٩٠٠ km2) دادەپۆشێت. بەپێی بنکەی دراوەی پیسبوونی ھەوای ژینگەی شاریی جیھانیی ساڵی ٢٠١٦ی ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی، تێکڕای چڕیی ساڵانە لە ھەوای نیویۆرک سیتی بۆ تەنۆلکەکانی قەبارە ٢.٥ مایکرۆمەتر یان کەمتر (PM2.5) بریتی بوو لە ٧.٠ مایکرۆگرام بۆ ھەر مەترێکی سێجا، واتە ٣.٠ مایکرۆگرام لە ناو سنووری ڕێنمایییەکانی کوالێتی ھەوای ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی بۆ تێکڕای ساڵانەی PM2.5. وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی، بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆلێژی کوینز، ڕووپێوی ھەوای کۆمەڵگەی نیویۆرک ئەنجام دەدات بۆ پێوانەکردنی پیسکەرەکان لە نزیکەی ١٥٠ شوێندا. دیمۆگرافیا نیویۆرک سیتی پڕدانیشتووترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکانە، بە ٨,٨٠٤,١٩٠ دانیشتوو بەپێی سەرژمێریی ٢٠٢٠، کە بەرزترین ژمارەی دەیەیییە تا ئێستا تۆمارکرابێت، و کۆچبەرانی زیاتری بۆ ناو شارەکە لەخۆگرتووە بە بەراورد بەو کۆچانەی کە بۆ دەرەوەی شار کراون لە کاتی سەرژمێریی ٢٠١٠ەوە. ژمارەی ئەو کەسانەی لە نیویۆرک سیتی دەژین زیاتر لە دوو ھێندەی دانیشتووانی لۆس ئانجلەسە، کە دووەم گەورەترین شاری ئەمریکایە. دانیشتووانی شارەکە لە ساڵی ٢٠٢٠دا ٣٥.٩٪ی سپیپێست، ٢٢.٧٪ ڕەشپێست، ١٤.٦٪ ئاسیایی، ١٠.٥٪ تێکەڵ، ٠.٧٪ ئەمریکیی ڕەسەن و ٠.١٪ دوورگەنشینی زەریای ھێمن بوون؛ ٢٨.٤٪ خۆیان وەک ھیسپانی یان لاتینی ناساند. لەنێوان ساڵانی ٢٠١٠ و ٢٠٢٠دا، دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە بڕی ٦٢٩,٠٠٠ کەس زیادی کرد، کە زیاترە لە کۆی گەشەی چوار گەورەترین شارەکانی تری ئەمریکا پێکەوە (لۆس ئانجلەس، شیکاگۆ، ھیووستن، و فینیکس). چڕیی دانیشتووانی شارەکە کە ٢٧٬٧٤٤٫١ inhabitants per square mile (١٠٬٧١٢٫١/km2)یە دەیکاتە چڕترین شارەوانی ئەمریکا بە دانیشتووانێک لە سەرووی ١٠٠,٠٠٠ کەسەوە. چڕیی دانیشتووانی مانھاتن ٧٠٬٤٥٠٫٨ inhabitants per square mile (٢٧٬٢٠١٫٢/km2)یە، کە بەرزترینە لە ھەر کاونتییەکی ویلایەتە یەکگرتووەکان. بەپێی داتاکانی سەرژمێریی ٢٠٢٠، نیویۆرک سیتی نزیکەی ٤٣.٦٪ی دانیشتووانی ویلایەتەکە بە ٢٠,٢٠٢,٣٢٠ کەس پێکدەھێنێت، و نزیکەی ٣٩٪ی دانیشتووانی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکە. زۆربەی دانیشتووانی نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٠دا (٥,١٤١,٥٣٩ یان ٥٨.٤٪) لە بروکلین یان کوینز دەژیان، کە دوو ناوچەن لەسەر لۆنگ ئایلەند. بە خەمڵاندن ٨٠٠ زمان لە نیویۆرک قسەیان پێدەکرێت، و ناوچەی ئاماریی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەی ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتان ھەیە لە جیھاندا. ناوچەی نیویۆرک بەردەوامە لەوەی بە جیاوازییەکی زۆر پێشەنگترین دەروازەی میترۆپۆلیتان بێت بۆ ئەو کۆچبەرە یاسایییانەی کە دەچنە ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە، کە بە شێوەیەکی بەرچاو تێدەپەڕێت لە کۆی گشتیی لۆس ئانجلەس و مەیامی پێکەوە. نزیکەی حەوت ھێندە زیاتر لەو پیشەگەرە گەنجانەی کە لە ساڵی ٢٠١٩دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردبوو لە ساڵی ٢٠٢٣دا داواکارییان بۆ کار پێشکەش کردووە لە نیویۆرک سیتی، کە ئەمەش نیویۆرکی کردووەتە باوترین شوێنی مەبەست بۆ دەرچووانی زانکۆ لەم دواییانەدا. ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە ساڵی ١٩٢٥دا بوو بە گەورەترین ناوچەی شارنشینی جیھان، و پێشی لەندەن کەوت. ناوچە میترۆپۆلیتانەکە لە سەرەتای ١٩٣٠ەکاندا لە ١٠ ملیۆن کەس تێپەڕی، و بوو بە یەکەمین مێگاسیتی. لە ساڵی ١٩٥٥دا، گەورەشاری تۆکیۆ پێشی کەوت. نەتەوە و ڕەگەزنامە بەپێی خەمڵاندنەکانی ساڵی ٢٠٢٢ لە ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی، گەورەترین ڕەچەڵەکە ڕاپۆرتکراوەکان لە نیویۆرک سیتی بریتی بوون لە دۆمینیکانی (٨.٧٪)، چینی (٧.٥٪)، پۆرتۆڕیکۆیی (٦.٩٪)، ئیتالی (٥.٥٪)، مەکسیکی (٤.٤٪)، ئێرلەندی (٤.٤٪)، ھیندیی ئاسیایی (٣.١٪)، ئەڵمانی (٢.٩٪)، جامایکی (٢.٤٪)، ئیکوادۆری (٢.٣٪)، ئینگلیزی (٢.١٪)، پۆڵەندی (١.٩٪)، ڕووسی (١.٧٪)، عەرەب (١.٤٪)، ھایتی (١.٤٪)، گویانی (١.٣٪)، فلیپینی (١.١٪)، و کۆری (١.١٪). بەپێی داتاکانی ڕووپێوی کۆمەڵگەی ئەمریکی لە ساڵی ٢٠١٨ تا ٢٠٢٢، نزیکەی ٣٦.٣٪ی دانیشتووانی شارەکە لەدەرەوە لەدایکبوون (بە بەراورد بە ١٣.٧٪ لەسەر ئاستی نیشتمانی)، و ٤٠٪ی ھەموو منداڵان لە دایکێکی کۆچبەر لەدایک دەبن. بە درێژایی مێژووەکەی، نیویۆرک دەروازەیەکی سەرەکییە بۆ چوونەژوورەوەی کۆچبەران. ھیچ وڵاتێک یان ناوچەیەکی سەرچاوەی دیاریکراو زاڵ نییە. کوینز گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی-ئەمریکی و ئەندێسی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، و ھەروەھا فرەنەتەوەترین و فرەزمانترین ناوچەی شارنشینە لە جیھاندا. ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی بە گشتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی لەدایکبووی دەرەوەیە لە ھەر ناوچەیەکی میترۆپۆلیتانی تردا لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠٢٣دا ژمارەیان دەگەیشتە ٥.٩ ملیۆن. ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی ئاسیایی ھەیە، بە ٢.٦ ملیۆن کەس. نیویۆرک گەورەترین دانیشتووانی چینی لە دەرەوەی ئاسیا و گەورەترین دانیشتووانی ھیندیی ئاسیایی لە نیوەگۆی ڕۆژاوا ھەیە، ھەروەھا گەورەترین دانیشتووانی ڕووسی-ئەمریکی، ئیتالی-ئەمریکی، و ئەفریقی-ئەمریکی. نیویۆرک ماڵی گەورەترین دانیشتووانی دۆمینیکانی-ئەمریکی، پۆرتۆڕیکۆیی-ئەمریکی، و ئەمریکییەکانی باشووری ئەمریکایە و بە گشتی دووەم گەورەترین دانیشتووانی ھیسپانی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە، کە ژمارەیان لە ٥ ملیۆن کەس زیاترە. ڤێنیزوێلا، ئێکوادۆر، کۆلۆمبیا، گویانا، پیرۆ، و بەڕازیل، وڵاتە سەرەکییەکانی سەرچاوەن لە ئەمریکای باشوورەوە بۆ کۆچبەران بۆ ناوچەی نیویۆرک سیتی؛ کۆماری دۆمینیکان، جامایکا، ھایتی، و ترینیداد و تۆباگۆ لە کاریبی؛ نێجیریا، میسر، غانا، تانزانیا، کینیا، و باشووری ئەفریقا لە ئەفریقاوە؛ و ئێلسالڤادۆر، ھۆندوراس، و گواتیمالا لە ئەمریکای ناوەڕاستەوە. نیویۆرک سیتی بەرزترین کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لە ھەر شارێکی تاکی ئەمریکی ھەیە. ئەمریکییە ئاسیایییەکان لە نیویۆرک سیتی، بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٠، ژمارەیان لە ١.٢ ملیۆن کەس زیاترە، کە گەورەترە لە کۆی دانیشتووانی ئاسیایی لۆس ئانجلەس و سان فرانسیسکۆ پێکەوە. چایناتاون (گەرەکی چینییەکان)ی مانھاتن گەورەترین کۆبوونەوەی چینییەکانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا، و کوینز ماڵی گەورەترین دانیشتووانی تیبیتییە لە دەرەوەی ئاسیا. ئەمریکییە عەرەبەکان ژمارەیان لە نیویۆرک سیتی لە ١٦٠,٠٠٠ تێدەپەڕێت، کە زۆرترینیان لە بروکلین کۆبوونەتەوە. نیویۆرک سیتی میوانداری بەرزترین دانیشتووانی فەلەستینییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، و گەورەترین ڕەوەندەکانی ئۆزبەکستانی و ئەلبانی ھەیە لە جیھاندا؛ ھەروەھا تورک، ئەرمەنی، و ئەمریکییە ئازەربایجانییەکان بەشێکی گەشەسەندوون لە دانیشتووانە سپیپێستە نا-ھیسپانییەکەی شارەکە. ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی ٢٠٪ی ئەمریکییە ھیندییەکانی وڵاتەکەیە و لایەنی کەم بیست ناوچەی ھیندی بچووک لەخۆدەگرێت، و ١٥٪ی ھەموو ئەمریکییە کۆرییەکانی وڵاتەکە و چوار کۆریاتاون لەخۆدەگرێت. نیویۆرک سیتی و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی گەورەترین دانیشتووانی ڕەشپێست یان ئەفریقی-ئەمریکی ھەیە لە وڵاتەکەدا. نیویۆرک سیتی گەورەترین دانیشتووانی ئەورووپی و سپیپێستی نا-ھیسپانی ھەیە لە ھەر شارێکی ئەمریکا، کە لە ساڵی ٢٠١٢دا ژمارەیان گەیشتە ٢.٧ ملیۆن کەس. ڕەوەندی ئەورووپی کە لە شارەکەدا دەژین زۆر فرەچەشنن و زۆرێک لە گرووپە نەتەوەیییە ئەورووپییەکان ناوچەی تایبەت بە خۆیان دروستکردووە. بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک سیتی ماڵی بەرزترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە ھەر شارێکی جیھان، و ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی تا ساڵی ٢٠٢١ زیاتر لە ٢ ملیۆن جوولەکەی تێدا کۆببووەوە، کە دووەم گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە جیھاندا لە دوای ناوچەی میترۆپۆلیتانی تەلئەبیب لە ئیسرائیل. لە ناوچەی بروکلین، بە خەمڵاندن لە ھەر چوار دانیشتوویەک یەکێکیان جوولەکە بووە تا ساڵی ٢٠١٨. ئاراستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی ھاوڕەگەزخوازانی جیھان و گرێی ناوەندی سیستەمی ژینگەیی کۆمەڵایەتی-سیاسی لێزبیەن، گەی، دووڕەگەزخواز، و ترانسجێندەر (LGBT) وەسف کراوە، و ماڵی یەکێک لە گەورەترین دانیشتووانی LGBTی جیھان و دیارترینەکانە. ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک ماڵی نزیکەی ٥٧٠,٠٠٠ کەسە کە خۆیان وەک گەی و دووڕەگەزخواز دەناسێنن، کە گەورەترینە لە وڵاتەکەدا. چالاکیی سێکسیی نێوان ھاوڕەگەزەکان لە نێوان پێگەیشتووانی ڕازیبوودا یاسایی بووە لە نیویۆرک لە کەیسی نیویۆرک دژی ئۆنۆفری لە ساڵی ١٩٨٠ەوە، کە یاسای لادانی سێکسی ویلایەتەکەی ھەڵوەشاندەوە. ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەزەکان لە نیویۆرک لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١١دا یاسایی کرا، و ڕێگەی پێدرا لە ٢٣ی تەممووزی ٢٠١١دا ئەنجام بدرێت. ڕێپێوانی شانازیی نیویۆرک سیتی ساڵانە بەرەو باشوور بە شەقامی پێنجەم ئەڤینیودا دەڕوات و لە گرینویچ ڤیلێج لە خوارووی مانھاتن کۆتایی دێت؛ نمایشەکە گەورەترین نمایشی شانازییە لە جیھاندا، کە ھەموو مانگێکی حوزەیران دەیان ھەزار بەشداربوو و ملیۆنان بینەری سەر شۆستەکان بۆ خۆی ڕادەکێشێت. نمایشی شانازیی کوینز ساڵانە لە جاکسن ھایتس بەڕێوەدەچێت و نمایشێکی فرەکلتووریی بەدوادا دێت. ستۆنوۆڵ ٥٠ - شانازیی جیھانیی نیویۆرک سیتی ٢٠١٩ گەورەترین ئاھەنگی شانازیی نێونەتەوەیی بوو لە مێژوودا، کە یادی ٥٠ ساڵەی ڕاپەڕینی ستۆنوۆڵی دەکردەوە، بە ئامادەبوونی ١٥٠,٠٠٠ بەشداربوو و پێنج ملیۆن بینەر تەنھا لە مانھاتندا. نیویۆرک سیتی ماڵی گەورەترین دانیشتووانی ترانسجێندەرە لە جیھاندا، کە لە ساڵی ٢٠١٨دا بە زیاتر لە ٥٠,٠٠٠ کەس خەمڵێنراوە، کە لە مانھاتن، بروکلین، و کوینز کۆبوونەتەوە؛ بەڵام، تا پشێوییەکانی ستۆنوۆڵ لە حوزەیرانی ١٩٦٩دا، ئەم کۆمەڵگەیە ھەستیان بە پەراوێزخستن و پشتگوێخستن دەکرد لەلایەن کۆمەڵگەی ھاوڕەگەزخوازانەوە. ڕێپێوانی ڕزگاریی بروکلین، کە گەورەترین خۆپیشاندانی مافەکانی ترانسجێندەر بوو لە مێژووی LGBTدا، لە ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠دا بەڕێوەچوو، کە لە گۆڕەپانی گراند ئارمیەوە بۆ فۆرت گرین، بروکلین درێژبووەوە، و تیشکی خستە سەر پاڵپشتیکردنی ژیانی ترانسجێندەرە ڕەشپێستەکان، و بە خەمڵاندنێک ١٥,٠٠٠ بۆ ٢٠,٠٠٠ بەشداربووی بۆ خۆی ڕاکێشا. ئایین مەسیحییەت گەورەترین ئایینە (٥٩٪ی پەیڕەوکاران) لە نیویۆرک سیتی، کە ماڵی بەرزترین ژمارەی کڵێسایە لە ھەر شارێکی جیھاندا. کاسۆلیکیزم گەورەترین مەزھەبی مەسیحییە (٣٣٪)، بەدوایدا پرۆتێستانتیزم (٢٣٪)، و مەزھەبە مەسیحییەکانی تر (٣٪) دێن. دانیشتووانی کاسۆلیکی لاتین بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئارکدیۆسێسی کاسۆلیکی ڕۆمانیی نیویۆرک و دیۆسێسی بروکلینەوە خزمەت دەکرێن، لەکاتێکدا کاسۆلیکەکانی ڕۆژھەڵات دابەشکراون بەسەر چەندین دەسەڵاتی دادوەریدا لە سەرتاسەری شارەکەدا. پرۆتێستانتیزمی ئێڤانجیلی گەورەترین لقی پرۆتێستانتیزمە لە شارەکەدا (٩٪)، بەدوایدا پرۆتێستانتی سەرەکی (٨٪) دێت، لەکاتێکدا پێچەوانەکەی بەزۆری بۆ شارەکان و ناوچە میترۆپۆلیتانەکانی تری ئەمریکا ڕاستە. بە ٩٦٠,٠٠٠ دانیشتووی جوولەکە تا ساڵی ٢٠٢٣، جوودایزم دووەم گەورەترین ئایینە کە لە نیویۆرک سیتی پەیڕەو دەکرێت، کە ماڵی گەورەترین دانیشتووانی جوولەکەیە لە دەرەوەی تەلئەبیب. نزیکەی نیوەی دانیشتووانە جوولەکەکەی شارەکە لە بروکلین دەژین. ئیسلام وەک سێیەم گەورەترین ئایین لە نیویۆرک سیتی دادەنرێت، لە دوای مەسیحییەت و جوودایزم، بە خەمڵاندنێک لە نێوان ٦٠٠,٠٠٠ و ١,٠٠٠,٠٠٠ پەیڕەوکاری ئیسلام، کە ١٠٪ی منداڵانی قوتابخانە گشتییەکانی شارەکە لەخۆدەگرێت. ٢٢.٣٪ی موسڵمانە ئەمریکییەکان لە نیویۆرک سیتی دەژین، بە ١.٥ ملیۆن موسڵمان لە ناوچەی گەورەترینی ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک، کە گەورەترین دانیشتووانی میترۆپۆلیتانی موسڵمانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوادا—و فرەنەتەوەترین دانیشتووانی موسڵمانە لە ھەر شارێکی جیھاندا. مزگەوتی پاوەرز ستریت لە بروکلین یەکێکە لە کۆنترین مزگەوتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە بەردەوام کار دەکات، و نوێنەرایەتیی یەکەمین ڕێکخراوی ئیسلامی دەکات ھەم لە شارەکە و ھەم لە ویلایەتەکەدا. لە دوای ئەم سێ گەورەترین گرووپە ئایینییانە لە نیویۆرک سیتی، ھیندوئیزم، بوودیزم، سیکیزم، زەردەشتی، و ئەوانی تر دێن. تا ساڵی ٢٠٢٣، ٢٤٪ی دانیشتووانی گەورەشاری نیویۆرک ڕایانگەیاند کە ھیچ سەر بە ئایینێکی ڕێکخراو نین، و ٤٪ خۆیان وەک بێبڕوا (ئەتەئیست) ناساندووە. ئابووری نیویۆرک سیتی ناوەندێکی جیھانییە بۆ بازرگانی و مامەڵە، کە ھەندێک جار پێی دەوترێت "پایتەختی جیھان". گەورەشاری نیویۆرک خاوەنی گەورەترین ئابووریی میترۆپۆلیتانە لە جیھاندا، کە بەرھەمی ناوخۆیی میترۆپۆلیتانی بە ٢.١٦ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنراوە لە ساڵی ٢٠٢٢دا. نیویۆرک ناوەندێکە بۆ بانکی و داراییی جیھانی، چاودێریی تەندروستی، و زانستەکانی ژیان، تەکنۆلۆژیای پزیشکی و توێژینەوە، فرۆشتنی تاک، بازرگانیی جیھانی، گواستنەوە، گەشتیاری، خانووبەرە، میدیای نوێ، میدیای نەریتی، ڕیکلام، خزمەتگوزارییە یاسایییەکان، ژمێریاری، دڵنیایی، و ھونەرەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ لەکاتێکدا سیلیکۆن ئالێی، کە نازناوێکە بۆ بواری تەکنۆلۆژیای بەرزی نیویۆرک، بەردەوامە لە فراوانبوون. بەندەری نیویۆرک و نیوجێرزی بزوێنەرێکی ئابووریی گەورەیە، کە بە شێوەی دوای-پاناماکس سوود لە فراوانکردنی نۆکەندی پەنەما وەردەگرێت. چەندین کۆمپانیای فۆڕچون ٥٠٠ بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرک سیتییە، ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییەکان. نیویۆرک سیتی لە پلەی یەکەمی شارەکانی جیھان دایە لە ڕاکێشانی سەرمایە، بازرگانی، و گەشتیاران. ڕۆڵی نیویۆرک سیتی وەک سەنتەری پێشەنگی جیھانی بۆ پیشەسازیی ڕیکلام بە شێوەیەکی میتۆنیمی وەک مادیسۆن ئەڤینیو ڕەنگدەداتەوە. پیشەسازیی مۆدەی شارەکە نزیکەی ١٨٠,٠٠٠ کارمەندی ھەیە کە ١١ ملیار دۆلار مووچەی ساڵانەیانە. کەرتە ئابوورییە گرنگەکانی تر بریتین لە زانکۆکان و دامەزراوە قازانج نەویستەکان. بەرھەمھێنان لە سەدەی ٢٠ەمدا کەمی کرد بەڵام ھێشتا بەشێکی گرنگی دامەزراندن پێکدەھێنێت. پیشەسازیی جلوبەرگ و قوماشی شارەکە، کە لە ڕووی مێژوویییەوە سەنتەرەکەی لە ناوچەی جلوبەرگ لە مانھاتن بوو، لە ساڵی ١٩٥٠ گەیشتە لوتکە، کاتێک زیاتر لە ٣٢٣,٠٠٠ کرێکار لەو پیشەسازییەدا لە نیویۆرک کاریان دەکرد. لە ساڵی ٢٠١٥دا، کەمتر لە ٢٣,٠٠٠ دانیشتووی نیویۆرک سیتی لەم پیشەسازییەدا کاریان دەکرد، ھەرچەندە ھەوڵەکانی بوژاندنەوە بەردەوام بوون، و پیشەسازیی مۆدەی ئەمریکی بەردەوامە لەوەی بە شێوەیەکی میتۆنیمی پێی بوترێت شەقامی حەوتەم. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیویۆرک سیتی لە ١.٣ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی تێپەڕی، کە لەو بڕەش زیاتر لە ١ تریلیۆن دۆلار (٧٧٪) تەنھا لەلایەن مانھاتنەوە بەرھەم ھێنرابوو. ھاوشێوەی شارە گەورەکانی تر، نیویۆرک سیتی ئاستێک لە نایەکسانی داھاتی ھەیە، وەک چۆن لە پێوەری جینییەکەیدا کە ٠.٥٥ بووە لە ساڵی ٢٠٢٢دا دەردەکەوێت. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، شارەکە کۆی گشتیی دامەزراندنی زیاتر لە ٤.٧٥ ملیۆن کەس بوو کە زیاتر لە چوارەکیان لە خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و تەندروستیدا بوون. مانھاتن، کە زیاتر لە نیوەی ھەلی کارەکانی شارەکەی لەخۆدەگرت، تێکڕای مووچەی ھەفتانەی ٢,٥٩٠ دۆلاری ھەبوو لە چارەکی دووەمی ٢٠٢٣دا، کە بە چوارەم بەرزترین ڕیزبەند کرابوو لە نێوان ٣٦٠ گەورەترین کاونتییەکانی وڵاتەکەدا. نیویۆرک سیتی یەکێکە لەو شارە کەمە ئەمریکییانەی کە باجی داھات (نزیکەی ٣٪) دەخاتە سەر دانیشتووانەکەی؛ سەرەڕای ئەم سەپاندنی باجە، نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە جیاوازییەکی زۆرەوە ماڵی بەرزترین ژمارەی ملیاردێرەکان بوو لە ھەر شارێکی جیھان، بە کۆی گشتی ١١٠ ملیاردێر. وۆڵ ستریت گرنگترین کەرتی ئابووریی نیویۆرک سیتی لە ڕۆڵیدایە وەک ناوەندێکی داراییی گشتگیر، کە بە شێوەیەکی میتۆنیمی بە وۆڵ ستریت ناسراوە. خوارووی مانھاتن ماڵی بۆرسەی نیویۆرک و نازداکە، کە بەڕیزبەندی گەورەترین و دووەم گەورەترین بۆرسەکانی جیھان پێکدەھێنن، کاتێک دەپێورێن ھەم بە تێکڕای قەبارەی مامەڵەی ڕۆژانە و ھەم بە کۆی سەرمایەداریکردنی بازاڕی کۆمپانیا تۆمارکراوەکانیان لە ساڵی ٢٠١٣دا. لە ساڵی دارایی ٢٠١٣-١٤دا، پیشەسازیی کاغەزە دارایییەکانی وۆڵ ستریت ١٩٪ی داھاتی باجی ویلایەتی نیویۆرکی بەرھەم ھێنا. نیویۆرک سیتی وەک گەورەترین ناوەندی جیھانی دەمێنێتەوە بۆ مامەڵەکردن لە بازاڕەکانی پشکی گشتی و سەرمایەی قەرز. نیویۆرک ھەروەھا پێشەنگە لە بەڕێوەبردنی سندووقەکانی پارێزی؛ پشکی تایبەت؛ و قەبارەی دراویی یەکگرتن و کڕین. چەندین بانکی وەبەرھێنان و بەڕێوەبەری وەبەرھێنان کە بارەگایان لە مانھاتنە، بەشداربووی گرنگن لە ناوەندە دارایییەکانی تری جیھاندا. نیویۆرک سەنتەری سەرەکیی بانکداریی بازرگانییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. مانھاتن زیاتر لە ٥٠٠ ملیۆن پێی چوارگۆشە (٤٦.٥ ملیۆن مەتر دووجا) ڕووبەری ئۆفیسی تێدابوو لە ساڵی ٢٠١٨دا، کە نیویۆرک سیتی دەکاتە گەورەترین بازاڕی ئۆفیس لە جیھاندا، لەکاتێکدا میدتاون مانھاتن، بە ٤٠٠ ملیۆن پێی چوارگۆشە (٣٧.٢ ملیۆن مەتر دووجا) لە ساڵی ٢٠١٨دا، گەورەترین ناوەندی بازرگانییە لە جیھاندا. تەکنۆلۆژیا و بایۆتەکنۆلۆژیا نیویۆرک ناوەندێکی تەکنۆلۆژیای جیھانیی ئاست بەرزە. سیلیکۆن ئالێی، کە سەردەمانێک نازناوێک بوو بۆ ئەو بوارەی کە پیشەسازییەکانی تەکنۆلۆژیای بەرزی ناوچە میترۆپۆلیتانەکەی دەگرتەوە، ئیتر ناوێکی گونجاو نییە چونکە ژینگەی تەکنۆلۆژیای شارەکە بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان بووە ھەم لە ڕووی شوێن و ھەم لە ڕووی بوارەوە لایەنی کەم لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە، کاتێک بازرگانیی تەکنۆلۆژیا لە شوێنی زیاتری مانھاتن و ناوچەکانی تر دەرکەوت، و پەیوەندی زۆری بە سیلیکۆنەوە نەبوو. بواری تەکنۆلۆژیای ئێستای نیویۆرک سیتی کۆمەڵێک بەرنامە دەگرێتەوە کە بەکارھێنانی گشتگیری ژیریی دەستکرد (AI)، ئینتەرنێتی بڕۆدباند، میدیای نوێ، تەکنۆلۆژیای دارایی (فینتێک) و کریپتۆکەرەنسی، بایۆتەکنۆلۆژیا، دیزاینی یاری، و بوارەکانی تر لە ناو تەکنۆلۆژیای زانیاری دەگرێتەوە کە لەلایەن سیستەمی ژینگەییی کارسازی و وەبەرھێنانەکانی سەرمایەی مەترسیدارەوە پشتگیری دەکرێن. کۆمپانیا ستارت‌ئەپە تەکنۆلۆژییەکان و دامەزراندنی کارسازی لە نیویۆرک سیتی و ناوچەکەدا لە گەشەکردندان. کەرتی تەکنۆلۆژیا لە ساڵی ٢٠١٠ەوە پشکی گەورەتر لە ئابووریی نیویۆرک سیتی داگیر دەکات. Tech:NYC، کە لە ساڵی ٢٠١٦ دامەزراوە، ڕێکخراوێکی قازانج نەویستە کە نوێنەرایەتیی پیشەسازیی تەکنۆلۆژیای نیویۆرک سیتی دەکات لەگەڵ حکومەت، دامەزراوە مەدەنییەکان، لە بازرگانی، و لە میدیادا، و ئامانجە سەرەکییەکانی بریتییە لە زیاتر گەورەکردنی بنکەی بەھرە تەکنۆلۆژییە بەرچاوەکەی نیویۆرک و داکۆکیکردن لەو سیاسەتانەی کە ھانی کۆمپانیا تەکنۆلۆژییەکان دەدەن بۆ گەشەکردن لە شارەکەدا. کەرتی ژیریی دەستکردی نیویۆرک سیتی ٤٨٣.٦ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی کۆکردەوە لە وەبەرھێنانی سەرمایەی مەترسیدار لە ساڵی ٢٠٢٢دا. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، نیویۆرک یەکەم دەستپێشخەریی گشتگیری ڕاگەیاند بۆ دروستکردنی ھەم چوارچێوەیەک لە ڕێساکان و ھەم چات‌بۆتێک بۆ ڕێکخستنی بەکارھێنانی AI لە ناو بازنەی حکومەتی شارەکەدا. کەرتی بایۆتەکنۆلۆژیا لە نیویۆرک سیتی لە گەشەکردندایە، بە پشتبەستن بە ھێزی شارەکە لە توێژینەوەی زانستیی ئەکادیمی و پاڵپشتییە دارایییە گشتی و بازرگانییەکان. لە ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١، سەرۆکی شارەوانی مایکل ئاڕ بلومبێرگ ڕایگەیاند کە زانکۆی کۆرنێڵ و پەیمانگای تەکنۆلۆژیای تەکنیۆن-ئیسرائیلی ھەڵبژاردووە بۆ دروستکردنی قوتابخانەیەکی باڵای زانستە کارپێکراوەکان بە بڕی ٢ ملیار دۆلار بە ناوی کۆرنێڵ تێک لەسەر دوورگەی ڕۆزڤێڵت بە ئامانجی گۆڕینی نیویۆرک سیتی بۆ پایتەختی تەکنۆلۆژیای پێشەنگی جیھان. خانووبەرە خانووبەرەی نیویۆرک سیتی پەناگەیەکە بۆ وەبەرھێنەرانی جیھانی. کۆی بەھای ھەموو موڵکەکانی نیویۆرک سیتی بە ١.٤٧٩ تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی خەمڵێنرا بۆ ساڵی دارایی ٢٠١٧، کە زیادبوونی ٦.١٪ بوو لە ساڵی پێشووتر. لە کۆی بەھای بازاڕ، خانووە یەک خێزانییەکان ٧٦٥ ملیار دۆلار (٥١.٧٪)یان پێکدەھێنا؛ کۆندۆمینیۆمەکان، کۆ-ئۆپەکان، و بینا شوقەیییەکان گەیشتنە ٣٥١ ملیار دۆلار (٢٣.٧٪)؛ و موڵکە بازرگانییەکان بە ٣١٧ ملیار دۆلار (٢١.٤٪) خەمڵێنران. پێنجەم ئەڤینیو لە میدتاون مانھاتن بەرزترین کرێی بازاڕکردنی ھەیە لە جیھاندا، کە دەگاتە لە ساڵی ٢٠٢٣دا. نیویۆرک سیتی یەکێکە لە بەرزترین تێچووەکانی ژیان لە جیھاندا، کە ئەمەش بەھۆی کەمیی خانووبەرە لە شارەکەدا خراپتر بووە. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، شوقەی یەک ژوورە لە مانھاتن بە تێکڕای نرخی مانگانەی ٤,٤٤٣ دۆلاری ئەمریکی بەکرێ دەدرا. تێکڕای نرخی خانوو لە سەرتاسەری شارەکەدا تا ساڵی ٢٠٢٣ لە سەرووی ١ ملیۆن دۆلارەوە بوو. بە ھەبوونی ٣٣,٠٠٠ یەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لە نێوان ٢.٣ ملیۆن شوقەی کرێی شارەکەدا، ڕێژەی چۆڵی ١.٤٪ بوو، کە نزمترین ئاستە لە ساڵی ١٩٦٨ەوە و ڕێژەیەکە کە ئاماژەیە بۆ کەمیی یەکەی بەردەست، بەتایبەتی لە نێوان ئەوانەی کرێکەیان لە خوار ١,٦٥٠ دۆلارە لە مانگێکدا، کە کەمتر لە ١٪ی یەکەکان بەردەست بوون. خواستێکی بەرزی بەردەوام وایکردووە تێکڕای کرێی مانگانەی شوقەی یەک ژوورە لە نیویۆرک سیتی بگاتە سەرووی ٤,٠٠٠ دۆلاری ئەمریکی و کرێی دوو ژوورەش بۆ سەرووی ٥,٠٠٠ دۆلار، کە بە جیاوازییەکی زۆر بەرزترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا. گەشتیاری گەشتیاری پیشەسازییەکی گرنگە بۆ نیویۆرک سیتی، و گەشتیاری + کۆنفڕانسەکانی نیویۆرک سیتی نوێنەرایەتیی فەرمانگەی گەشتیاریی فەرمیی شارەکە دەکات. نیویۆرک شایەتحاڵی گەشەسەندنی قەبارەی تێکەڵاوی گەشتیارانی نێونەتەوەیی و ناوخۆیی بووە، کە دەگاتە ٦٦.٦ ملیۆن سەردانیکەر بۆ شارەکە لە ساڵێکدا، لەوانەش تا ١٣.٥ ملیۆن سەردانیکەری نێونەتەوەیی، کە زۆرترین ژمارەیان لە شانشینی یەکگرتوو، کەنەدا، بەڕازیل، و چینەوە بووە. چەندین سەرچاوە نیویۆرکیان بە وێنەگیراوترین شاری جیھان ناوبردووە. ئای ڵاڤ نیویۆرک (کە بە شێوەی I ❤ NY دەنووسرێت) ھەم لۆگۆیەکی بازرگانییە و ھەم گۆرانییەکە کە بنەمای ھەڵمەتێکی ڕیکلامین و لە ساڵی ١٩٧٧ەوە بەکاردەھێنرێن بۆ بەرەوپێشبردنی گەشتیاری لە نیویۆرک سیتی، و دواتر بۆ بەرەوپێشبردنی ویلایەتی نیویۆرکیش. لۆگۆ بازرگانییەکە خاوەندارێتی دەکرێت لەلایەن پەرەپێدانی ئیمپایەر ستەیتی ویلایەتی نیویۆرک. زۆرێک لە ناوچە و مۆنیۆمێنتەکانی نیویۆرک سیتی نیشانەی گرنگن، لەوانە سێ لە دە شوێنە گەشتیارییەکانی جیھان کە زۆرترین سەردانیکەریان ھەبووە لە ساڵی ٢٠٢٣دا. ژمارەیەکی پێوانەیی لە ٦٦.٦ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠١٩دا سەردانی نیویۆرک سیتییان کرد، کە بووە ھۆی ھێنانی ٤٧.٤ ملیار دۆلار وەک داھاتی گەشتیاری. ژمارەی سەردانیکەران بە ڕێژەی دوو لەسەر سێ کەمبووەوە لە ساڵی ٢٠٢٠دا لە کاتی پەتاکەدا، بەڵام لە ساڵی ٢٠٢٣دا گەڕایەوە بۆ ٦٣.٣ ملیۆن. نیشانە مێژووییە گەورەکانی نیویۆرک سیتی بریتین لە مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان، پەیکەری ئازادی، ئیمپایەر ستەیت بڵدینگ، و سەنتڕاڵ پارک. تایمز سکوێیەر سەنتەری ڕووناککراوەی ناوچەی شانۆی بڕۆدوەییە، و ناوەندێکی سەرەکییە بۆ پیشەسازیی کاتبەسەربردنی جیھان، کە ساڵانە ٥٠ ملیۆن سەردانیکەر بۆ یەکێک لە قەرەباڵغترین یەکتربڕە پیادەکانی جیھان ڕادەکێشێت. بەپێی یەکێتیی بڕۆدوەی، نمایشەکان لەسەر بڕۆدوەی بە بەھای نزیکەی ١.٥٤ ملیار دۆلاری ئەمریکی بلیتەکانیان فرۆشتووە لە ھەردوو وەرزی ٢٠٢٢-٢٠٢٣ و ٢٠٢٣-٢٠٢٤دا. ھەردوو وەرزەکە ئامادەبوونی شانۆیییان بە نزیکەی ١٢.٣ ملیۆن کەس بۆ ھەر یەکێکیان بەخۆوە بینیوە. ڕاگەیاندن و کاتبەسەربردن نیویۆرک سیتی وەک پایتەختی کاتبەسەربردنی و میدیای دیجیتاڵی جیھان وەسف کراوە. ناوەندێکە بۆ پیشەسازییەکانی ڕیکلام، مۆسیقا، ڕۆژنامە، میدیای دیجیتاڵ، و بڵاوکردنەوە، و گەورەترین بازاڕی میدیایە لە ئەمریکای باکوور. زۆرێک لە گەورەترین گرووپەکانی میدیای جیھان بنکەیان لەم شارەیە، لەوانە Warner Bros. Discovery، Thomson Reuters Corporation، ئەسۆوشیەیتید پرێس، Bloomberg L.P.، News Corp، کۆمپانیای نیویۆرک تایمز، NBCUniversal، Hearst Corporation، AOL و Fox Corporation. حەوت لە کۆی ھەشت تۆڕە جیھانییە پێشەنگەکانی ئاژانسی ڕیکلام بارەگای سەرەکییان لە نیویۆرکە. زیاتر لە ٢٠٠ ڕۆژنامە و ٣٥٠ گۆڤاری بەکارھێنەر ئۆفیسیان لە شارەکەدا ھەیە، و پیشەسازی بڵاوکردنەوە نزیکەی ١١,٥٠٠ کەس دادەمەزرێنێت، بە کاریگەرییەکی ئابووریی ٩.٢ ملیار دۆلارەوە. دوو ڕۆژنامە نیشتمانییە ڕۆژانەیییەکان کە گەورەترین بڵاوبوونەوەیان ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک بڵاودەکرێنەوە: لاپەڕە گەورەکانی وۆڵ ستریت جۆرناڵ و نیویۆرک تایمز. بە ١٣٢ خەڵات تا ساڵی ٢٠٢٢، The Times زۆرترین خەڵاتی پولیتیزەری بۆ ڕۆژنامەوانی بردووەتەوە و وەک ڕۆژنامەی تۆمارکراوی میدیای ئەمریکی دادەنرێت. ڕۆژنامە تابلۆیدەکانی شارەکە بریتین لە نیویۆرک دەیلی نیوز، کە لە ساڵی ١٩١٩ لەلایەن جۆزێف مێدیل پاتەرسۆنەوە دامەزرا، و نیویۆرک پۆست، کە لە ساڵی ١٨٠١ لەلایەن ئەلێکساندەر ھامیلتۆنەوە دامەزرا. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠١٩، نیویۆرک سیتی دووەم گەورەترین ناوەند بوو بۆ بەرھەمھێنانی فیلم و تەلەڤیزیۆن لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە ساڵانە نزیکەی ٢٠٠ فیلمی درێژی بەرھەم دەھێنا. ئەم پیشەسازییە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ١٠٠,٠٠٠ کەسی دامەزراندووە، و ١٢.٢ ملیار دۆلاری وەک مووچە و کاریگەرییەکی ئابووریی گشتیی بە بڕی ٦٤.١ ملیار دۆلار بەرھەم ھێناوە. لە ڕووی قەبارەوە، نیویۆرک پێشەنگی جیھانە لە بەرھەمھێنانی فیلمی سەربەخۆ—یەک لەسەر سێی ھەموو فیلمە سەربەخۆکانی ئەمریکا لەوێ بەرھەم دەھێنرێن. نیویۆرک ناوەندێکی گەورەیە بۆ میدیای نا-بازرگانی و پەروەردەیی. NYC Media تۆڕی فەرمیی ڕادیۆ، تەلەڤیزیۆن، و میدیای سەرھێڵ و خزمەتگوزاری پەخشی گشتیی نیویۆرک سیتییە، و چەندین بەرنامەی ڕەسەنی براوەی خەڵاتی ئێمی بەرھەمھێناوە کە باس لە مۆسیقا و کولتووری گەڕەکەکانی شارەکە و حکومەتی شارەکە دەکەن. کۆنترین کەناڵی تەلەڤیزیۆنی دەستڕاگەیشتنی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا تۆڕی گەڕەکی مانھاتنە، کە لە ساڵی ١٩٧١ دامەزراوە. WNET وێستگە تەلەڤیزیۆنییە گشتییە سەرەکییەکەی شارەکەیە و یەک لەسەر سێی پڕۆگرامەکانی تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی خزمەتگوزاریی پەخشی گشتی (PBS) بەرھەم دەھێنێت. WNYC، کە وێستگەیەکی ڕادیۆی گشتییە و تا ساڵی ١٩٩٧ لەلایەن شارەکەوە خاوەندارێتی دەکرا، گەورەترین گوێگری ڕادیۆی گشتی ھەیە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. لێرەدا تەواوی دەقەکە بەبێ ھیچ کورتکردنەوە و گۆڕانکارییەک لە پێکھاتە، قاڵبەکان و سەرچاوەکاندا، وەرگێڕدراوەتە سەر زمانی کوردی (سۆرانی): پەروەردە نیویۆرک سیتی گەورەترین سیستەمی پەروەردەیی ھەیە لە نێو ھەموو شارەکاندا. ژێرخانی پەروەردەییی شارەکە خوێندنی سەرەتایی، خوێندنی ئامادەیی، خوێندنی باڵا، و توێژینەوە لەخۆدەگرێت. سیستەمی قوتابخانە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی، کە لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی نیویۆرک سیتییەوە بەڕێوەدەبرێت، گەورەترین سیستەمی قوتابخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تا ساڵی ٢٠١٧-٢٠١٨ خزمەت بە نزیکەی ١.١ ملیۆن خوێندکار دەکات لە نزیکەی ١,٨٠٠ قوتابخانەی سەرەتایی و ئامادەییی جیاوازدا، بە قوتابخانە چارترەکانیشەوە. ھەروەھا نزیکەی ٩٠٠ قوتابخانەی سێکولار (عەلمانی) و ئایینیی تایبەت ھەن. کتێبخانەی گشتیی نیویۆرک (NYPL) گەورەترین کۆمەڵەی ھەیە لە ھەر سیستەمێکی کتێبخانەی گشتی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. کوینز لەلایەن کتێبخانەی گشتیی ناوچەی کوینز (QPL)ەوە خزمەت دەکرێت، کە دووەم گەورەترین سیستەمی کتێبخانەی گشتییە لە وڵاتەکەدا، لەکاتێکدا کتێبخانەی گشتیی بروکلین (BPL) خزمەت بە بروکلین دەکات. زیاتر لە ملیۆنێک خوێندکار، کە بەرزترین ژمارەیە لە ھەر شارێکی ویلایەتە یەکگرتووەکان، لە زیاتر لە ١٢٠ دامەزراوەی خوێندنی باڵای نیویۆرک سیتی وەرگیراون، کە نزیکەی چارەکە ملیۆنێکیان تەنھا لە سیستەمی زانکۆی سیتیی نیویۆرک (CUNY)دان ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٥. بەپێی ڕیزبەندی ئەکادیمیی زانکۆکانی جیھان، نیویۆرک سیتی بە تێکڕا باشترین دامەزراوەکانی خوێندنی باڵای ھەیە لە ھەر شارێکی جیھانییدا. سیستەمی گشتی CUNY پێکھاتووە لە ٢٥ دامەزراوە لە سەرانسەری ھەر پێنج ناوچەکەدا. کەمپەکانی سیستەمی گشتیی زانکۆی ویلایەتیی نیویۆرک (SUNY) لە نیویۆرک سیتی بریتین لە زانکۆی زانستە تەندروستییەکانی داونستەیتی SUNY، پەیمانگای تەکنۆلۆژیای مۆدە، کۆلێژی دەریاییی SUNY، و کۆلێژی بیناییی SUNY. نیویۆرک سیتی ماڵی چەندین زانکۆی تایبەتیی بەناوبانگە وەکوو زانکۆی ئادێلفی، کۆلێژی پەروەردەی بانک ستریت، کۆلێژی بارنارد، زانکۆی کۆڵۆمبیا، کۆپەر یونیۆن، زانکۆی فۆردھام، زانکۆی نیویۆرک، پەیمانگای تەکنۆلۆژیای نیویۆرک، زانکۆی ڕۆکفێلەڕ، زانکۆی مێرسی، کۆرنێڵ تێک و زانکۆی یێشیڤا؛ چەندین لەمانە لە ڕیزبەندیی باشترین زانکۆکانی جیھاندان، لەکاتێکدا ھەندێک لە بەناوبانگترین دامەزراوەکانی جیھان، وەکوو زانکۆی پرینستۆن و زانکۆی یەیڵ، دەکەونە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکەوە. بەشێکی زۆری توێژینەوەی زانستی لە شارەکەدا لە بواری پزیشکی و زانستەکانی ژیاندا ئەنجام دەدرێت. لە ساڵی ٢٠١٩دا، ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک لە پلەی یەکەمدا بوو بەپێی پشکی وتارە بڵاوکراوەکان لە زانستەکانی ژیاندا. نیویۆرک سیتی زۆرترین بڕوانامەی دەرچوونی زانستەکانی ژیانی ھەیە کە ساڵانە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشرێت، و لە ساڵی ٢٠١٢دا، ٤٣,٥٢٣ پزیشکی مۆڵەتپێدراو لە نیویۆرک سیتی کاریان دەکرد. ١٢٧ ھەڵگری خەڵاتی نۆبێل ھەن کە ڕەگ و ڕیشەیان لە دامەزراوە ناوخۆیییەکاندا ھەیە ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٠٤. چاند نیویۆرک سیتی زۆرجار شوێنی ڕوودانی ڕۆمان، فیلم، و بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکانە و وەک پایتەختی کولتووریی جیھان وەسف کراوە. شارەکە شوێنی لەدایکبوونی چەندین بزووتنەوەی کولتوورییە، لەوانە ڕێنێسانسی ھارلم لە ئەدەب و ھونەری بینراودا؛ ئێکسپرێشنیزمی ئەبستراکت (کە بە قوتابخانەی نیویۆرک ناسراوە) لە وێنەکێشاندا؛ و ھیپ-ھۆپ، پەنک، ھاردکۆر، سالسا، فريستایل، تین پان ئالێی، ھەندێک جۆری جەز، و (لەگەڵ فیلادێلفیا) دیسکۆ لە مۆسیقادا. نیویۆرک سیتی بە پایتەختی سەمای جیھان دانراوە. خێراییی ژیان یەکێک لە باوترین ئەو تایبەتمەندییانەی دەدرێتە پاڵ نیویۆرک سیتی بریتییە لە خێراییی ژیان، کە زاراوەی خولەکی نیویۆرکی لێ پەیدا بووە. دانیشتووانی نیویۆرک سیتی بە شێوەیەکی بەرچاو ناسراون بە خۆڕاگرییان لە ڕووی مێژوویییەوە، و لەم دواییانەشدا سەبارەت بە بەڕێوەبردنی کاریگەرییەکانی ھێرشە تیرۆریستییەکانی ١١ی سێپتەمبەر و پەتای کۆڤید-١٩. نیویۆرک وەک خۆڕاگرترین شاری جیھان دەنگی پێدرا لە ساڵانی ٢٠٢١ و ٢٠٢٢، بەپێی ڕاپرسییە جیھانییەکەی گۆڤاری Time Out لە نێو دانیشتووانی شارەکاندا. شانۆ ناوەندی سەرەکیی دیمەنی شانۆی ئەمریکی مانھاتنە، بە بەشەکانی بڕۆدوەی، ئۆف-بڕۆدوەی، و ئۆف-ئۆف-بڕۆدوەی. زۆرێک لە ئەستێرەکانی شانۆ و شاشە یەکەمین دەرفەتی گەورەی خۆیان لە کارکردن لە بەرھەمەکانی نیویۆرکدا بەدەستھێناوە. شانۆی بڕۆدوەی یەکێکە لە پێشەنگترین فۆرمەکانی شانۆی ئینگلیزی زمان لە جیھاندا، کە بە ناوی بڕۆدوەییەوە ناونراوە، کە ئەو شەقامە گەورەیەیە کە بەناو تایمز سکوێیەردا تێدەپەڕێت، ھەندێک جار پێی دەوترێت "ڕێگە سپییە مەزنەکە". چل و یەک شانۆ، کە زۆربەیان لە ناوچەی شانۆی میدتاون مانھاتن دان، ھەریەکەیان بە لایەنی کەمەوە ٥٠٠ کورسییان ھەیە، وەک شانۆکانی بڕۆدوەی پۆلێن دەکرێن. وەرزی شانۆیی بڕۆدوەی ٢٠١٨-١٩ ژمارەی پێوانەییی تۆمارکرد بە کۆی ئامادەبووانی ١٤.٨ ملیۆن کەس و داھاتی گشتیی ١.٨٣ ملیار دۆلار. دوای بوژانەوە لە داخستنەکان کە بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ەوە سەپێندران، داھاتەکانی ٢٠٢٢-٢٣ گەڕانەوە بۆ ١.٥٨ ملیار دۆلار بە کۆی گشتیی ئامادەبووانی ١٢.٣ ملیۆن کەس. خەڵاتەکانی تۆنی دان بە نایابیدا دەنێن لە شانۆی ڕاستەوخۆی بڕۆدوەی و ساڵانە لەلایەن باڵی شانۆی ئەمریکی و یەکێتیی بڕۆدوەییەوە لە مانھاتن پێشکەش دەکرێن. شێوەزار و زاراوە ناوچەی نیویۆرک ماڵی شێوەزار و شێوازی قسەکردنی ناوچەیی تایبەتە کە پێی دەوترێت زاراوەی نیویۆرکی، کە بە جێگرەوەیی بە بروکلینیز یان نیویۆرکیز ناسراوە. ئەمە بە یەکێک لە ناسراوترین شێوەزارەکانی ناو ئینگلیزیی ئەمریکی دادەنرێت. شێوازی قسەکردنی نەریتیی ناوچەی نیویۆرک بە دەربڕینی خێرای ناسراوە، و شێوەزارەکەی بە نائەڕتی (non-rhotic) وەسف دەکرێت بە شێوەیەک کە دەنگی [ɹ] لە کۆتایی بڕگە یان ڕاستەوخۆ پێش نەبزوێنێک دەرناکەوێت، بۆیە ناوی شارەکە وەک "New Yawk" (نیو یۆک) دەخوێندرێتەوە. وەشانی کلاسیکی زاراوەی نیویۆرک سیتی چەقیوەتە سەر نیویۆرکییەکانی چینی مامناوەند و چینی کرێکار. لێشاوی کۆچبەرە نا-ئەورووپییەکان لە دەیەکانی ڕابردوودا بووەتە ھۆی گۆڕانکاری لەم زاراوە تایبەتمەندەدا، و فۆرمی نەریتیی ئەم شێوازی قسەکردنە ئیتر وەکوو جاران بەربڵاو نییە. تەلارسازی نیویۆرک بینای تەلارسازیی جێی سەرنجی ھەیە لە کۆمەڵێک شێوازی بەرفراوان و لە سەردەمە جیاوازەکانەوە، لە ماڵی کۆلۆنیالیزمی ھۆڵەندییەوە وەکوو ماڵی پیتەر کلاێسن وایکۆف لە بروکلین، کە کۆنترین بەشی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٥٦، تا دەگاتە مۆدێرنترین کە سەنتەری بازرگانیی جیھانیی یەکە، ئەو ھەوربڕەی کە لەسەر گراوند زیرۆیە لە خوارووی مانھاتن و گرانترین تاوەری ئۆفیسە لە جیھاندا بەپێی تێچووی دروستکردن. ئاسۆی مانھاتن، بە چەندین ھەوربڕەکەیەوە، وەک ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکە ناسراوە، و شارەکە ماڵی چەندین لە بەرزترین بیناکانی جیھان بووە. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠١٩، نیویۆرک سیتی ٦,٤٥٥ بینای بەرزی ھەبوو، کە سێیەم زۆرترینە لە جیھاندا لە دوای ھۆنگ کۆنگ و سێئول. کارەکتەری ناوچە نیشتەجێبووە گەورەکانی نیویۆرک زۆرجار بە خانووە ڕیزەکانی براونستۆنی (بەردی قاوەیی) ئەلیگانت و تاونھاوسەکان و تێنەمێنتە (خانووی ھاوبەشی) کۆنەکان پێناسە دەکرێت کە لە ماوەی فراوانبوونی خێرادا لە ساڵی ١٨٧٠ بۆ ١٩٣٠ دروستکراون. بەرد و خشت بوونە کەرەستەی بیناسازیی پەسەندکراوی شارەکە دوای ئەوەی دروستکردنی خانووی دارین سنووردار کرا لە دوای ئاگرە گەورەکەی ساڵی ١٨٣٥. لە بەرامبەردا، نیویۆرک سیتی گەڕەکیشی ھەیە کە کەمتر چڕن و شوێنی نیشتەجێبوونی سەربەخۆیان تێدایە. لە گەڕەکەکانی وەک ڕیڤەردەیل (لە دە بڕۆنکس)، دیتماس پارک (لە بروکلین)، و داگڵاستۆن (لە کوینز)، خانووی گەورەی یەک-خێزانی باون لە چەندین شێوازی تەلارسازیی جیاواز وەکوو بوژانەوەی تودۆر (تەلارسازیی بوژانەوەی تودۆر) و تەلارسازیی ڤیکتۆریایی. ھونەرەکان سەنتەری لینکۆڵن بۆ ھونەرەکانی نواندن، کە جێگیر بووە لە گۆڕەپانی لینکۆڵن لە بەشی سەرەوەی ڕۆژاوای مانھاتن، ماڵی چەندین ڕێکخراوی ھونەریی کاریگەرە، لەوانە ئۆپێرای مێترۆپۆلیتان، ئۆپێرای نیویۆرک سیتی، فیلارمونیکی نیویۆرک، و بالێی نیویۆرک سیتی، ھەروەھا شانۆی ڤیڤیان بیومۆنت، قوتابخانەی جولیارد، جەز لە سەنتەری لینکۆڵن، و ئەلیس تولی ھۆڵ. پەیمانگای لی ستراسبێرگ بۆ شانۆ و فیلم لە گۆڕەپانی یونیۆندایە، و قوتابخانەی تیش بۆ ھونەرەکان بنکەکەی لە زانکۆی نیویۆرکە، لەکاتێکدا سەمەرستەیجی سەنتڕاڵ پارک کۆنسێرتی بێبەرامبەر لە سەنتڕاڵ پارکدا پێشکەش دەکات. نیویۆرک سیتی زیاتر لە ٢,٠٠٠ ڕێکخراوی ھونەری و کولتووری و زیاتر لە ٥٠٠ پێشانگای ھونەریی تێدایە. حکوومەتی شارەکە بە بودجەیەکی ساڵانەی گەورەتر لە سندووقی نیشتمانی بۆ ھونەرەکان پاڵپشتیی ھونەرەکان دەکات. شارەکە ھەروەھا ماڵی سەدان دامەزراوەی کولتووری و شوێنەوارە مێژوویییەکانە. مایلی مۆزەخانە (Museum Mile) ناوی بەشێکی شەقامی پێنجەمە کە لە شەقامی ٨٢ەوە تا ١٠٥ درێژ دەبێتەوە لە بەشی سەرەوەی ڕۆژھەڵاتی مانھاتن، لە بەشی سەرەوەی کارنێگی ھیڵ. نۆ مۆزەخانە لەم بەشەی شەقامی پێنجەمدان، لەوانە گۆگێنھایم، مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان، نۆیێ گالێریی نیویۆرک، مۆزەخانەی جوولەکە، و سەنتەری ئەفریقا، کە ئەمەش دەیکاتە یەکێک لە چڕترین نمایشەکانی کولتووری باڵا لە جیھاندا. سەرباری بەرنامەکانی تریشیان، مۆزەخانەکان ھاوکاری یەکتر دەکەن بۆ فێستیڤاڵی ساڵانەی مایلی مۆزەخانە، کە ھەموو ساڵێک لە مانگی حوزەیراندا بەڕێوەدەچێت، بۆ بەرەوپێشبردنی مۆزەخانەکان و زیادکردنی سەردانیکەران. زۆرێک لە گرانبەھاترین مەزاتە ھونەرییەکانی جیھان لە نیویۆرک سیتی بەڕێوەدەچن. مۆزەخانەی ھونەری مێترۆپۆلیتان گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرە لە کیشوەرەکانی ئەمریکا. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پێشوازی لە ٣.٢ ملیۆن سەردانیکەر کرد، کە وایکرد ببێتە سێیەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانە لە وڵاتەکەدا، و ھەشتەم زۆرترین سەردانیکراوترین مۆزەخانەی ھونەری لە جیھاندا. کۆکراوە ھەمیشەیییەکەی زیاتر لە دوو ملیۆن بەرھەمی ھونەری لەخۆدەگرێت کە بەسەر ١٧ بەشی جیاوازدا دابەشبوون، و بەرھەمە ھونەرییەکانی سەردەمی دێرینی کلاسیک و میسری کۆن؛ وێنەکێشان و پەیکەرسازی لە نزیکەی ھەموو مامۆستا ئەورووپییەکانەوە؛ و کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە ھونەری ئەمریکی و مۆدێرنی تێدایە. مۆزەخانەکە کۆمەڵەیەکی گەورەی ھونەری ئەفریقی، ئاسیایی، ئۆقیانووسی، بیزەنتی، و ئیسلامی پاراستووە. چێشتەکان (خواردن) کولتووری خواردنی نیویۆرک سیتی کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە خواردنە نێونەتەوەیییەکان لەخۆدەگرێت کە کاریگەرە بە مێژووی درێژی کۆچبەرانی شارەکە. کۆچبەرانی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا، بەتایبەتی کۆچبەرە جوولەکەکان لەو ناوچانەوە، بەیگڵی نیویۆرکی، چیزکەیک، ھۆت دۆگ، کەنیشەکان، و خواردنگەی دێلییەکانیان ھێنایە شارەکە. کۆچبەرانی ئیتالی پیتزای شێوازی نیویۆرک و چێشتی ئیتالییان ھێنایە شارەکە، لەکاتێکدا کۆچبەرە جوولەکەکان و کۆچبەرە ئێرلەندییەکان بەڕیزبەندی پاسترامی و گۆشتی مانگای سوێرکراویان ھێنایە شارەکە. چێشتخانەی چینی و ئاسیایییەکانی تر، شوێنی فرۆشتنی ساندویچ، تراتۆریاکان، دینەرەکان، و قاوەخانەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە. نزیکەی ٤,٠٠٠ فرۆشیاری گەڕۆکی خواردن کە مۆڵەتیان لەلایەن شارەکەوە پێدراوە، کە زۆربەیان خاوەندارێتییان دەگەڕێتەوە بۆ کۆچبەران، خواردنی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیان وەک فەلافل و کەباب کردووەتە نموونەی خواردنی سەر شەقامی مۆدێرنی نیویۆرک. بەپێی میشلین، شارەکە ماڵی "نزیکەی ھەزارێکە لە باشترین و جۆراوجۆرترین چێشتخانەکانی خواردنی ئاست بەرز (haute cuisine) لە جیھاندا". وەزارەتی تەندروستی و تەندروستیی دەروونیی نیویۆرک سیتی پیت (پلە) دەداتە چێشتخانەکانی شارەکە لەسەر بنەمای ئەنجامەکانی پشکنین. تا ساڵی ٢٠١٩، ٢٧,٠٤٣ چێشتخانە لە شارەکەدا ھەبووە، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا ٢٤,٨٦٥ بوو. بازاڕی شەوانەی کوینز لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا شەوەانە زیاتر لە دە ھەزار کەس ڕادەکێشێت بۆ تاقیکردنەوەی خواردنی زیاتر لە ٨٥ وڵاتەوە. مۆدە نیویۆرک سیتی پایتەختێکی جیھانیی مۆدەیە، و پیشەسازیی مۆدە ٤.٦٪ی ھێزی کاری کەرتی تایبەتی شارەکە دادەمەزرێنێت. ھەفتەی مۆدەی نیویۆرک (NYFW) ڕووداوێکی نیو ساڵانەی ئاست بەرزە کە تێیدا مۆدێلەکان نوێترین جلوبەرگەکان نمایش دەکەن کە لەلایەن دیزاینەرانی مۆدەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دروستکراون پێش ئەوەی ئەم مۆدێلانە بخرێنە بازاڕەوە. NYFW ڕێچکە و ئاراستەی پیشەسازیی مۆدەی جیھانی دیاری دەکات. ناوچەی مۆدەی نیویۆرک نزیکەی ٣٠ بلۆکی شار دەگرێتەوە لە میدتاون مانھاتن، کە لە دەوری بەشێکی شەقامی حەوتەم کۆبوونەتەوە کە بە شەقامی مۆدە ناسراوە. ساڵنامەی مۆدەی نیویۆرک ھەروەھا ھەفتەی مۆدەی کۆتور لەخۆدەگرێت بۆ نمایشکردنی شێوازەکانی خاوت کۆتور (haute couture). مێت گالا زۆرجار وەک "گەورەترین شەوی مۆدە" وەسف دەکرێت. نمایشەکان (پەڕەیدەکان) نیویۆرک سیتی زۆر ناسراوە بە نمایشەکانی سەر شەقام، کە زۆربەیان لە مانھاتن بەڕێوەدەچن. ئاراستەی سەرەکیی نمایشە ساڵانەکانی سەر شەقامەکان بەگشتی لە باکوورەوە بۆ باشوورە، کە بەدرێژایی شەقامە گەورەکاندا تێدەپەڕن. نمایشی ڕۆژی سوپاسگوزاریی مەیسی ساڵانە گەورەترین نمایشە لە جیھاندا، کە لە تەنیشت سەنتڕاڵ پارکەوە دەست پێدەکات و بەرەو باشوور دەڕوات تا دەگاتە فرۆشگای سەرەکیی مەیسیس ھێراڵد سکوێیەر؛ نمایشەکە لە ڕێگەی تەلەڤیزیۆنەوە لە سەرتاسەری جیھاندا دەبینرێت و ملیۆنان بینەری ئامادەبوو بۆ خۆی ڕادەکێشێت. نمایشە دیارەکانی تر بریتین لە نمایشی ڕۆژی سانت پاتریک لە نیویۆرک سیتی ساڵانە لە مانگی ئازاردا، نمایشی شانازیی LGBT نیویۆرک سیتی لە مانگی حوزەیراندا، نمایشی ھالۆوینی گرینویچ ڤیلێج کە بە ئیلھاموەرگرتن لە LGBT ڕێکدەخرێت لە مانگی تشرینی یەکەمدا، و چەندین نمایشی تر کە یادی ڕۆژانی سەربەخۆیی نەتەوە جیاوازەکان دەکەنەوە. نمایشەکانی تیکەر تەیپ کە ئاھەنگ دەگێڕن بۆ ئەو پاڵەوانێتییانەی تیمە وەرزشییەکان بردوویانەتەوە ھەروەھا دەستکەوتەکانی تر، بەرەو باکوور بە درێژایی کانیۆنی پاڵەوانەکان لەسەر شەقامی بڕۆدوەی لە بۆولینگ گرینەوە تا پارکی ھۆڵی شارەوانی لە خوارووی مانھاتن بەڕێوەدەچن. وەرزش نیویۆرک سیتی ماڵی بارەگای سەرەکیی خولی نیشتمانیی تۆپی پێ (NFL)، خولی گەورەی بەیسبۆڵ (MLB)، کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە (NBA)، خولی نیشتمانیی ھۆکی (NHL)، و خولی گەورەی تۆپی پێ (MLS)ە. نیویۆرک سیتی میوانداریی پارالیمپیکی ھاوینەی ١٩٨٤ و یارییەکانی نیازپاکی ١٩٩٨ی کردووە. پێشکەشکردنی داواکاریی نیویۆرک سیتی بۆ میوانداریکردنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠١٢ یەکێک بوو لە پێنج داواکارییە کۆتایییەکان، بەڵام بە لەندەن دۆڕا. شارەکە میوانداری زیاتر لە ٤٠ تیمی پیشەگەری گەورەی کردووە لە پێنج وەرزشەکە و خولە ڕکابەرەکانیاندا. چوار لە دە گرانترین یاریگاکانی جیھان کە تا ئێستا دروستکراون (یاریگای مێتڵایف، یاریگای یانکیی نوێ، مادیسۆن سکوێیەر گاردن، و سیتی فیڵد) لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرکدان. شارەکە لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێدا لەلایەن نیویۆرک جایەنتس و نیویۆرک جێتسەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، ھەرچەندە ھەردوو تیمەکە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای مێتڵایف لە نزیک ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی ئەنجام دەدەن، کە لە ساڵی ٢٠١٤دا میوانداریی سوپەر بۆڵی XLVIIIی کرد. دوو تیمەکەی شارەکە لە خولی گەورەی بەیسبۆڵدا بریتین لە نیویۆرک مێتس، کە لە یاریگای ٤١,٨٠٠-کورسیدای سیتی فیڵد لە کوینز یاری دەکەن، و نیویۆرک یانکیز، کە لە یاریگای ٤٧,٤٠٠-کورسیدای یاریگای یانکی لە دە بڕۆنکس یاری دەکەن. ئەم دوو ڕکابەرە ھەموو وەرزێکی ئاسایی لە شەش یاریی نێوان خولەکاندا پێشبڕکێ دەکەن، کە پێی دەوترێت زنجیرەی سەبوەی. یانکیز ٢٧ پاڵەوانێتییان بردووەتەوە کە ژمارەیەکی پێوانەیییە لە خولەکەدا، لەکاتێکدا مێتس دوو جار زنجیرەی جیھانییان بردووەتەوە. شارەکە سەردەمانێک ماڵی تیمی بروکلین دۆجەرز بوو (ئێستا لۆس ئانجلەس دۆجەرز)، کە یەک جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە، ھەروەھا نیویۆرک جایەنتس (ئێستا سان فرانسیسکۆ جایەنتس)، کە پێنج جار زنجیرەی جیھانییان بردەوە. ھەردوو تیمەکە لە ساڵی ١٩٥٨دا چوون بۆ کالیفۆرنیا. یەک تیمی خولی لاوەکیی بەیسبۆڵ لە شارەکەدا ھەیە، ئەویش بروکلین سایکڵۆنزە کە سەر بە یانەی مێتسە، و شارەکە یانەیەکی لە خولی ئەتڵەسیی سەربەخۆ بەدەستھێنا کاتێک تیمی ستەیتن ئایلەند فێری‌ھۆکس دەستیان بە یاریکردن کرد لە ساڵی ٢٠٢٢دا. تیمەکانی کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکە لە شارەکەدا بریتین لە نیویۆرک نیکس، کە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن یاری دەکەن، و بروکلین نێتس، کە لە سەنتەری بارکلیز یاری دەکەن. تیمی نیویۆرک لیبێرتی تیمی شارەکەیە بۆ کۆمەڵەی نیشتمانیی باسکەی ژنان. یەکەم پاڵەوانێتی نیشتمانیی باسکە لەسەر ئاستی کۆلێژ، پاڵەوانێتیی بانگھێشتکردنی نیشتمانی، لە ساڵی ١٩٣٨ لە نیویۆرک بەڕێوەچوو و لە شارەکەدا ماوەتەوە. ناوچە میترۆپۆلیتانەکە ماڵی سێ تیمی خولی نیشتمانیی ھۆکییە. نیویۆرک ڕەینجەرز، کە یەکێکە لە شەش تیمە ڕەسەنەکەی خولەکە، لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن لە مانھاتن یاری دەکەن. نیویۆرک ئایلاندەرز، کە بە شێوەیەکی نەریتی نوێنەرایەتیی لۆنگ ئایلەند دەکەن، لە یو بی ئێس ئارێنا لە ئێلمۆنت، نیویۆرک یاری دەکەن، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٥ بۆ ٢٠٢٠ لە سەنتەری بارکلیزی بروکلین یارییان دەکرد. نیوجێرزی دێڤڵس لە سەنتەری پرودێنشیال لە نزیک نیوارک، نیوجێرزی یاری دەکەن. نیویۆرک سیتی لە خولی گەورەی تۆپی پێدا لەلایەن نیویۆرک سیتی ئێف سییەوە نوێنەرایەتی دەکرێت، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای یانکی ئەنجام دەدەن، ھەروەھا نیویۆرک ڕێد بوڵس، کە یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد لە نزیک ھاریسۆن، نیوجێرزی ئەنجام دەدەن. تیمی گۆثەم ئێف سی لە خولی نیشتمانیی تۆپی پێی ژنان ھەروەھا یارییە ناوخۆیییەکانیان لە یاریگای سپۆرتس ئیلستڕەیتد ئەنجام دەدەن و بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٨ بگوازنەوە بۆ ئیتیحاد پارک لە نیویۆرک سیتی. بروکلین ئێف سی یانەیەکی پیشەگەری تۆپی پێیە کە بنکەکەی لە بروکلینە، و تیمێکی ژنان لە خولی پلە یەکی USL Super League لە ساڵی ٢٠٢٤ەوە بەشدار دەکات و تیمێکی پیاوانیش لە خولی پلە دووی USL Championship لە ساڵی ٢٠٢٥دا بەشدار دەبێت. نیویۆرک یەکێک بوو لە شارە میواندارەکانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤، و یارییەکانی لە یاریگای جایەنتس لە ناوچەی دراوسێی ئیست ڕەدەرفۆرد، نیوجێرزی ئەنجامدران. نیویۆرک سیتی یەکێکە لە یازدە شاری میوانداری جامی جیھانیی فیفا ٢٠٢٦، کە بڕیارە یاریی کۆتایییەکەی لە یاریگای مێتڵایف ئەنجام بدرێت. پاڵەوانێتیی ساڵانەی جامی کراوەی ئەمریکا (US Open) یەکێکە لە چوار پاڵەوانێتییە گەورەکانی تێنس (گراند سلام) و لە ناوەندی نەتەوەییی تێنسی USTA لە پارکی فلۆشینگ مێدۆز–کۆرۆنا بەڕێوەدەچێت. ماراسۆنی نیویۆرک سیتی، کە بەناو ھەر پێنج ناوچەکەدا تێدەپەڕێت، گەورەترین ماراسۆنی ڕاکردنە لە جیھاندا، کە ٥١,٤٠٢ کەس لە ساڵی ٢٠٢٣دا تا کۆتایی ڕایانکردووە و لە ھەر ٥٠ ویلایەتەکە و ١٤٨ نەتەوەی جیاوازەوە ھاتبوون. یارییەکانی میڵرۆس گەیمز پێشبڕکێیەکی ساڵانەی گۆڕەپان و مەیدانە کە لە فۆرت واشینگتن ئەڤینیو ئارمۆری بەڕێوەدەچێت، و ڕووداوە سەرەکییەکەی بریتییە لە مایڵی وانامەیکەر. بۆکسێن بەشێکی دیاری دیمەنی وەرزشیی شارەکەیە، کە ڕووداوەکانی وەک نیویۆرک گۆڵدن گڵاڤز ساڵانە لە مادیسۆن سکوێیەر گاردن بەڕێوەدەچن. خزمەتگوزارییە مرۆیییەکان تەندروستی نیویۆرک سیتی ناوەندێکە بۆ چاودێریی تەندروستی و ڕاھێنانی پزیشکی، و زیاتر لە ٧٥٠,٠٠٠ کەس لە کەرتی چاودێریی تەندروستیی شارەکەدا کار دەکەن. نەخۆشخانە تایبەتەکان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە نەخۆشخانەی نەشتەرگەریی تایبەت، نەخۆشخانەی لێنۆکس ھیڵ، ناوەندی پزیشکیی جوولەکەی لۆنگ ئایلەند، سەنتەری شێرپەنجەی مێمۆریال سلۆن کێتێرینگ، نەخۆشخانەی ماونت ساینای، نەخۆشخانەی نیویۆرک-پرێسبیتێریان، و تەندروستیی لێنگۆنی NYU. کۆلێژە پزیشکییەکان بریتین لە کۆلێژی پزیشکیی داونستەیتی SUNY لە بروکلین، کۆلێژی پزیشکیی ئەلبەرت ئاینشتاین لە دە بڕۆنکس، و کۆلێژی پزیشکیی CUNY، کۆلێژی پزیشکیی ئۆستیۆپاتیی تۆرۆ، کۆلێژی پزیشکان و نەشتەرگەرییەکانی ڤاگێلۆسی زانکۆی کۆڵۆمبیا، پزیشکیی وێیڵ کۆرنێڵ، قوتابخانەی پزیشکیی ئیکان لە ماونت ساینای، و قوتابخانەی پزیشکیی زانکۆی نیویۆرک لە مانھاتن. NYC Health + Hospitals (HHC) کۆمپانیایەکی قازانج-گشتییە کە لە ساڵی ١٩٦٩ دامەزراوە و نەخۆشخانە گشتییەکانی شارەکە و تۆڕێک لە نۆرینگە دەرەکییەکان بەڕێوەدەبات. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢١، HHC گەورەترین سیستەمی چاودێریی تەندروستیی شارەوانییە لە ئەمریکا بە داھاتی ساڵانەی ١٠.٩ ملیار دۆلار. HHC خزمەت بە ١.٤ ملیۆن نەخۆش دەکات، لەوانەش زیاتر لە ٤٧٥,٠٠٠ دانیشتووی بێ-دڵنیایی (بێ-تەئمینات)ی شارەکە. HHC یازدە نەخۆشخانەی چاودێریی توند، چوار دامەزراوەی پەرستاریی لێھاتوو، شەش سەنتەری دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، و زیاتر لە ٧٠ بنکەی چاودێریی سەرەتایی کۆمەڵگە بەڕێوەدەبات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی خزمەت بە دانیشتووانە ھەژار و چینی کرێکاری شارەکە دەکەن. پلانی تەندروستی میترۆپڵەسی HHC یەکێکە لە گەورەترین دابینکەرانی دڵنیاییی تەندروستی کە لەلایەن حکوومەتەوە سپۆنسەر کراوە لە نیویۆرک سیتی، و تا حوزەیرانی ٢٠٢٢، ٦٧٠,٠٠٠ دانیشتووی شارەکەی تۆمار کردووە. دامەزراوەکانی HHC ساڵانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی نیویۆرک دەکەن، کە بە زیاتر لە ١٩٠ زمان وەرگێڕانیان بۆ دەکرێت. ناسراوترین نەخۆشخانە لە سیستەمی HHCدا بریتییە لە نەخۆشخانەی بێلڤیو، کە کۆنترین نەخۆشخانەی گشتییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و لە ساڵی ١٧٣٦ دامەزراوە. بێلڤیو ئەو نەخۆشخانە دیاریکراوەیە بۆ چارەسەرکردنی سەرۆک و سەرکردەکانی تری جیھان ئەگەر پێویستیان بە چاودێری ھەبێت لە کاتی مانەوەیان لە نیویۆرک سیتی. شارەکە جگەرەکێشانی لە زۆربەی بەشەکانی چێشتخانەکاندا لە ساڵی ١٩٩٥دا قەدەغە کرد و لە ساڵی ٢٠٠٣دا جگەرەکێشانی لە باڕەکان، چێشتخانەکان، و شوێنی کارە گشتییەکاندا قەدەغە کرد. دەرمانخانەکان ڕێگەیان پێنادرێت بەرھەمە دوکەڵی و ڤەیپەکان بفرۆشن لە ویلایەتی نیویۆرکدا. نیویۆرک سیتی یاسایەکی مافی پەناگە جێبەجێ دەکات کە پەناگە بۆ ھەر کەسێک کە پێویستی پێی بێت مسۆگەر دەکات، بەبێ گوێدانە دۆخی کۆچبەری، ئابووری، یان نیشتەجێبوون، کە ئەمەش دابینکردنی پەناگە و خۆراکی پێویست لەخۆدەگرێت. لە ئەنجامدا، لە کاتێکدا کە نیویۆرک زۆرترین کۆی دانیشتووانی بێلانەی ھەیە لە نێو شارەکانی ئەمریکادا، لە ساڵی ٢٠٢٤دا تەنھا ٥٪یان لە دەرەوەی پەناگەکانی شارەکەدا بوون، کە ئەمەش ڕێژەیەکی زۆر نزمترە لە بێلانەییی سەر شەقامەکان بە بەراورد بە شارەکانی تر. تا ساڵی ٢٠٢٣، ٩٢,٨٢٤ کەسی بێلانە ھەموو شەوێک لە سیستەمی پەناگەکانی شارەکەدا دەخەوتن. سەلامەتیی گشتی وەزارەتی پۆلیسی نیویۆرک (NYPD) گەورەترین ھێزی پۆلیسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بە زیاتر لە ٣٦,٠٠٠ ئەفسەری سوێندخواردوو. ئەندامانی NYPD زۆرجار لەلایەن سیاسەتمەداران، میدیاکان، و ئۆتۆمبێلە پۆلیسییەکانی خۆیانەوە بە نازناوی باشترینەکانی نیویۆرک (New York's Finest) ناودەبرێن. شارەکە لە ساڵانی ١٩٧٠ەکانەوە تا ١٩٩٠ەکان بەرزبوونەوەیەکی زۆری لە تاواندا بەخۆیەوە بینی. تاوان بەگشتی لە نیویۆرک سیتی لە ساڵانی ١٩٩٠ەکانەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە؛ تاوانی توندوتیژ لە نێوان ساڵانی ١٩٩٣ بۆ ٢٠٠٥ بە ڕێژەی زیاتر لە ٧٥٪ کەمی کرد، و بەردەوام بوو لە کەمبوونەوە لەو کاتانەشدا کە سەرتاسەری وڵات بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە دەبینی. بەرنامەی وەستاندن و پشکنین (stop-and-frisk)ی NYPD لە ساڵی ٢٠١٣ بە نادەستووری ناسێندرا وەک "سیاسەتێکی ناڕاستەوخۆی پڕۆفایلی ڕەگەزی" بەرامبەر بە دانیشتووانی ڕەشپێست و تێکەڵ، ھەرچەندە ئیدیعای کاریگەرییە نایەکسانەکان لە ساڵانی دواتریشدا بەردەوام بوو. بەرنامەی وەستاندن و پشکنین بە شێوەیەکی بەرفراوان وەک ھۆکاری کەمبوونەوەی تاوان دادەنرا، ھەرچەندە ڕێژەکان لەو ساڵانەدا کە بەرنامەکە کۆتایی پێھات بەردەوام بوون لە دابەزین. شارەکە لە ساڵی ١٩٩٠دا ژمارەی پێوانەییی بەرزی تۆمارکرد کە ٢,٢٤٥ کوشتن بوو، و لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتە نزمترین ئاستی ژمارەی پێوانەییی نزیکەی ٧٠-ساڵە کە ٢٨٩ کوشتن بوو. ژمارەی کوشتنەکان و ڕێژەی ٣.٣ بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠١٧ نزمترین بوو لە ساڵی ١٩٥١ەوە. نیویۆرک سیتی لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٣٨٦ کوشتنی تۆمارکرد، کە بەراورد بە ساڵی پێشتر ١٢٪ کەمیکردبوو. نیویۆرک سیتی خاوەنی یەکێک لە نزمترین ڕێژەکانی کوشتن لە نێو دە گەورەترین شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بوو کە ٥.٥ بوو بۆ ھەر ١٠٠,٠٠٠ دانیشتوویەک لە ساڵی ٢٠٢١دا. نیویۆرک سیتی یاسای توندتری بۆ چەک ھەیە بە بەراورد بە زۆربەی شارەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکان—مۆڵەت بۆ خاوەندارێتی ھەر چەکێکی ئاگرین پێویستە، و یاسای SAFEی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠١٣دا چەکە ھێرشبەرەکانی قەدەغە کرد. ویلایەتی نیویۆرک لە ساڵی ٢٠٢٠دا پێنجەم نزمترین ڕێژەی مردنی بە چەک ھەبوو لە نێوان ویلایەتەکاندا. تاوانی ڕێکخراو لە مێژە پەیوەستە بە نیویۆرک سیتییەوە، کە لە ١٨٢٠ەکاندا بە چەتەکانی وەک فۆرتی تیڤس و ڕۆچ گواردس لە گەڕەکی فایڤ پۆینتس دەستی پێکرد، و دواتر تۆنگەکان لە ھەمان گەڕەکدا سەریان ھەڵدا، کە دواتر بوو بە چایناتاونی مانھاتن. سەدەی بیستەم بەرزبوونەوەی لە مافیای ئەمریکی بەخۆیەوە بینی (مافیای ئەمریکی)، کە لەلایەن پێنج خێزانەکەوە زاڵ بوون، ھەروەھا سەرهەڵدانی گرووپەکانی چەتە، لەوانە بلاک سپەیدس. بوونی مافیا و چەتەکان لە سەدەی ٢١ەمدا لە شارەکەدا کەمی کردووە. وەزارەتی ئاگرکوژاندنەوەی نیویۆرک (FDNY) خزمەتگوزارییەکانی پاراستن لە ئاگر، ڕزگارکردنی تەکنیکی، وەڵامدانەوەی سەرەتایی بۆ مەترسییە بایۆلۆژی، کیمیایی و تیشکییەکان، و خزمەتگوزارییەکانی فریاگوزاریی پزیشکی دابین دەکات. FDNY ڕووبەڕووی ئاستەنگی ئاگرکوژاندنەوەی فرەلایەن دەبێتەوە کە بە چەندین شێوە تایبەتن بە نیویۆرک. جگە لە وەڵامدانەوە بۆ جۆرەکانی بینا کە لە ماڵە دارینەکانی یەک خێزانەوە تا دەگاتە پێکھاتە بەرزەکان دەگرێتەوە، FDNY وەڵامی ئەو ئاگرانەش دەداتەوە کە لە ناو میترۆی نیویۆرک سیتیدا ڕوودەدەن. پرد و تونێلە دابڕاوەکان، ھەروەھا پارکە گەورەکان و ناوچە دارستانەکان کە دەشێت ببنە ھۆی ئاگری دارستان، بە ھەمان شێوە ئاستەنگییەکان زیاد دەکەن. بارەگای سەرەکیی FDNY لە سەنتەری ٩ میترۆتێک لە داونتاون بروکلینە، و ئەکادیمیای ئاگرکوژاندنەوەی FDNY لەسەر دوورگەکانی ڕانداڵز و وۆردزە. گواستنەوە گواستنەوەی خێرا ترانزێتی گشتی لە نیویۆرک سیتی، کە زۆربەی بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، یەک لەسەر سێی ھەموو بەکارھێنەرانی ترانزێتی گشتی لە وڵاتەکەدا پێکدەھێنێت، و دوو لەسەر سێی نەفەرەکانی شەمەندەفەرەکانی وڵاتەکە لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک سیتی دەژین. پاسەکان کەشتیگەلی پاسە گشتییەکانی نیویۆرک سیتی (MTA Regional Bus Operations) بە شێوەی ٢٤/٧ (بەردەوام) کار دەکات و گەورەترینە لە ئەمریکای باکووردا. سیستەمی پاسەکانی نیویۆرک سیتی زۆرترین نەفەر دەگوازێتەوە لە چاو ھەر شارێکی تری وڵاتەکەدا: لە ساڵی ٢٠٢٢دا، پاسەکانی MTA نیویۆرک سیتی ترانزێت خزمەتی ٤٨٣.٥ ملیۆن گەشتیان کرد، لەکاتێکدا پاسەکانی ھەرێمیی MTA خزمەتی ١٠٠.٣ ملیۆن گەشتیان کرد. تێرمیناڵی پاسەکانی پۆرت ئۆسۆریتی تێرمیناڵی سەرەکیی پاسی نێوان شارەکانە لە شارەکەدا و قەرەباڵغترین وێستگەی پاسە لە جیھاندا، کە لە ھەر ڕۆژێکی کارکردندا خزمەت بە ٢٥٠,٠٠٠ سەرنشین دەکات لەسەر ٧,٠٠٠ پاس لە بینایەکدا کە لە ساڵی ١٩٥٠دا کراوەتەوە و دیزاین کرابوو بۆ لەخۆگرتنی ٦٠,٠٠٠ سەرنشینی ڕۆژانە. پلانێک کە لە ساڵی ٢٠٢١دا لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتییەوە ڕاگەیەندرا پێشنیاری خەرجکردنی ١٠ ملیار دۆلار دەکات بۆ فراوانکردنی توانای لەخۆگرتن و مۆدێرنکردنی دامەزراوەکە. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، پۆرت ئۆسۆریتی پلانەکانی بۆ تێرمیناڵێکی نوێ ڕاگەیاند کە ئاتریۆمێکی شوشەیی (گۆڕەپانێکی ناوەکی) لەخۆدەگرێت لە دەروازە سەرەکییە نوێیەکەی لە شەقامی ٤١. شەمەندەفەر سیستەمی میترۆی نیویۆرک سیتی یەکێکە لە گەورەترین سیستەمەکانی گواستنەوەی خێرا لە جیھاندا کاتێک بەپێی ژمارەی ئەو وێستگانەی لە کاردان دەپێورێت، کە داڕێژە:NYCS const وێستگەیە، ھەروەھا بەپێی درێژیی ڕێڕەوەکان. نزیکەی ھەموو سیستەمی میترۆی نیویۆرک بە درێژایی ٢٤ کاتژمێر کراوەیە، بە پێچەوانەی زۆربەی سیستەمەکانی تری میترۆ کە لە شەودا دادەخرێن. میترۆی نیویۆرک سیتی قەرەباڵغترین سیستەمی ترانزێتی شەمەندەفەری میترۆپۆلیتانە لە نیوەگۆی ڕۆژاوا، کە ١.٧٠ ملیار گەشتی سەرنشینی ھەبووە لە ساڵی ٢٠١٩دا. گواستنەوەی گشتی بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نیویۆرک سیتی بەکاردەھێنرێت. ٥٤.٦٪ی دانیشتووانی نیویۆرک بۆ چوونە سەر کارەکانیان لە ساڵی ٢٠٠٥دا ترانزێتی بەکۆمەڵیان بەکارھێناوە. ئەمەش جیاوازە لەگەڵ بەشەکانی تری وڵاتەکە، کە تێیدا ٩١٪ی کرێکاران بە ئۆتۆمبێل دەچن بۆ شوێنی کارەکانیان. بەپێی کۆنتڕۆڵکەری داراییی نیویۆرک سیتی، کرێکاران لە ناوچەی نیویۆرک سیتی بە تێکڕا شەش کاتژمێر و ١٨ خولەک لە ڕێگادا بەسەر دەبەن بۆ چوون بۆ کار لە ھەفتەیەکدا، کە ئەمە درێژترین کاتی ھاتوچۆیە لە وڵاتەکەدا لە نێوان شارە گەورەکاندا. نیویۆرک تاکە شاری ئەمریکایە کە تێیدا زۆرینەی خێزانەکان (٥٢٪) ئۆتۆمبێلیان نییە؛ تەنھا ٢٢٪ی دانیشتووانی مانھاتن خاوەنی ئۆتۆمبێلن. بەھۆی بەکارهێنانی زۆریان لە ترانزێتی گشتی، نیویۆرکییەکان ڕێژەیەکی کەمتر لە داھاتی خێزانەکانیان لە گواستنەوەدا خەرج دەکەن بە بەراورد لەگەڵ تێکڕای نیشتمانی، کە ساڵانە ١٩ ملیار دۆلار پاشەکەوت دەکەن لە گواستنەوەدا بە بەراورد لەگەڵ دانیشتووانی شارەکانی تری ئەمریکا. تۆڕی شەمەندەفەری ناوچەیی نیویۆرک سیتی گەورەترینە لە ئەمریکای باکوور. تۆڕی شەمەندەفەرەکە، کە نیویۆرک سیتی بە دەوروبەرییەوە دەبەستێتەوە، پێکھاتووە لە ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەند، ڕێگەی ئاسنینی میترۆ-نۆرس، و ئۆپەراسیۆنەکانی شەمەندەفەری نیوجێرزی ترانزێت. سیستەمە تێکەڵەکە لە وێستگەی گراند سەنتڕاڵ و وێستگەی پێنسیلڤانیای نیویۆرک یەکدەگرنەوە و زیاتر لە ٢٥٠ وێستگە و ٢٠ ھێڵی شەمەندەفەر لەخۆدەگرن. شەمەندەفەری بەرزکراوەی AirTrain JFK لە کوینز فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی بە میترۆی نیویۆرک سیتی و ڕێگەی ئاسنینی لۆنگ ئایلەندەوە دەبەستێتەوە. بۆ شەمەندەفەری نێوان شارەکان، نیویۆرک سیتی لەلایەن ئەمتراکەوە خزمەت دەکرێت، کە قەرەباڵغترین وێستگەی بە جیاوازییەکی زۆر وێستگەی پێنسیلڤانیایە لە لای ڕۆژاوای مانھاتن، کە لێوەی ئەمتراک بەستنەوە بە بۆستن، فیلادێلفیا، و واشینگتن دی سی بە درێژایی کۆریدۆری باکووری ڕۆژھەڵات دابین دەکات، ھەروەھا خزمەتگوزاریی شەمەندەفەری دوور مەودا بۆ شارەکانی تری ئەمریکای باکوور. سیستەمی ترانزێتی خێرای ڕێگەی ئاسنینی ستەیتن ئایلەند تەنھا خزمەت بە ستەیتن ئایلەند دەکات، و ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە بەستنەوە بە مانھاتن لە تێرمیناڵی سانت جۆرجەوە لە ڕێگەی بەلەمی ستەیتن ئایلەندەوە. شەمەندەفەری PATH میدتاون و خوارووی مانھاتن بە تێرمیناڵی ھۆبۆکێن و وێستگەی پێنسیلڤانیای نیوارک لە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، و پاشان ئەو وێستگانە بە سەنتەری بازرگانیی جیھانی ئۆکولوسەوە دەبەستێتەوە لەوبەری ڕووباری ھادسۆن. ھاوشێوەی میترۆی نیویۆرک سیتی، PATH ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کار دەکات، بە واتای ئەوەی کە سێ لەو پێنج سیستەمە ترانزێتە خێرایەی ئەمریکا کە بە خشتەی ٢٤-کاتژمێری کار دەکەن بەتەواوی یان بەشێکیان لە نیویۆرکن. وێستگەی گراند سەنتڕاڵ گەورەترین وێستگەی شەمەندەفەرە لە جیھاندا بەپێی ژمارەی سەکۆکانی شەمەندەفەر و ئەو دۆنمانەی داگیری کردوون. پڕۆژە چەند ملیار دۆلارییەکانی ترانزێتی شەمەندەفەری قورس کە لە قۆناغی دروستکردندان لە نیویۆرک سیتی بریتین لە میترۆی شەقامی دووەم. ئاسمانی ئاسمانی نیویۆرک قەرەباڵغترینە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و یەکێکە لە قەرەباڵغترین کۆریدۆرە ئاسمانییەکانی جیھان. سێ قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکان لە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک بریتین لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنەدی (بە ٥٥.٣ ملیۆن سەرنشین)، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبێرتی (٤٣.٦ ملیۆن) و فڕۆکەخانەی لاگواردیا (٢٩.٠ ملیۆن)؛ ١٢٧.٩ ملیۆن گەشتیار لە ساڵی ٢٠٢٢دا ئەم سێ فڕۆکەخانەیەیان بەکارھێناوە. جەی ئێف کەی و نیوارک لیبێرتی بەڕیزبەندی قەرەباڵغترین و چوارەم قەرەباڵغترین دەروازەی ئەمریکا بوون بۆ گەشتیارانی نێونەتەوەیی لە ساڵی ٢٠٢٣دا. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٢، جەی ئێف کەی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە بوو بۆ سەرنشینانی نێونەتەوەیی لە ئەمریکای باکووردا، بە ٢٦.٨ ملیۆن سەرنشینی نێونەتەوەیی. فڕۆکەخانەی لاگواردیا، کە لە ساڵی ٢٠١٤ لەلایەن جێگری سەرۆکۆماری ئەوکات جۆ بایدنەوە وەک جۆرە فڕۆکەخانەیەک وەسف کرا کە گەشتیاران دەکرێت لە "وڵاتێکی جیھانی سێیەم" بیبینن، پڕۆژەیەکی ٨ ملیار دۆلاری بە پاڵپشتی فیدراڵی و ویلایەتەکە جێبەجێ کردووە کە دامەزراوە کۆنەکانی بە تێرمیناڵ و ڕێگەی مۆدێرن گۆڕیوە. پلانەکان بۆ فراوانکردنی قەبارەی سەرنشینان لە فڕۆکەخانەی چوارەم، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ستیوارت، لە نزیک نیوبێرگ، نیویۆرک، لەلایەن پۆرت ئۆسۆریتیی نیویۆرک و نیوجێرزییەوە بەرەوپێشچوون. فڕۆکەخانە بازرگانییەکانی تری کە لەناو یان خزمەت بە ناوچەی میترۆپۆلیتانی نیویۆرک دەکەن بریتین لە فڕۆکەخانەی لۆنگ ئایلەند ماکئارسەر، فڕۆکەخانەی ترێنتۆن-مێرسەر و فڕۆکەخانەی کاونتیی وێستچێستەر. فڕۆکەخانەی سەرەکی فڕینی گشتی کە خزمەت بە ناوچەکە دەکات بریتییە لە فڕۆکەخانەی تێتێربۆرۆ. بەلەمەکان، تەکسییەکان و ترامەکان بەلەمی ستەیتن ئایلەند قەرەباڵغترین بەلەمە لە جیھاندا، کە زیاتر لە ٢٣ ملیۆن سەرنشینی گواستووەتەوە لە تەممووزی ٢٠١٥ تا حوزەیرانی ٢٠١٦ لەسەر ڕێڕەوێکی ٥٫٢-میل (٨٫٤ km) لە نێوان ستەیتن ئایلەند و خوارووی مانھاتن و بە شێوەی ٢٤/٧ کار دەکات. سیستەمەکانی تری بەلەم ھاتوچۆکەران لە نێوان مانھاتن و ناوچەکانی تری شارەکە و ناوچە میترۆپۆلیتانەکە دەگوازنەوە. بەلەمی NYC، کە دەستپێشخەرییەکی NYCEDCە و ڕێڕەوی بۆ ھەر پێنج ناوچەکە پلانی بۆ دانراوە، لە ساڵی ٢٠١٧دا دەستی پێکرد. کە بە ڕەنگەکەیان و مەدالیای تەکسییەکەیان دەناسرێنەوە، ١٣,٥٨٧ تەکسییە زەردەکەی شارەکە تاکە ئۆتۆمبێلن کە ڕێگەیان پێدراوە ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقامەکان ئاماژەیان پێ دەدەن لە سەرتاسەری شارەکەدا. تەکسییەکانی بۆرۆ کە بە ڕەنگی سەوزی سێوین دەتوانن ئەو سەرنشینانە ھەڵبگرن کە لەسەر شەقام ئاماژەیان پێ دەدەن لە بەشی سەرەوەی مانھاتن و چوار ناوچەکەی تری دەرەوە. ھەرچەندە بۆ ماوەیەکی درێژ تەکسییە زەردەکان زاڵ بوون، ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوە قەبارە گەورەکانی وەک ئوبەر و لیفت زۆرترین گەشتیان لە شارەکەدا دابین کردووە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ەوە، کاتێک ئۆتۆمبێلە بەکرێگیراوەکان و تەکسییەکان ھەریەکەیان نزیکەی ١٠.٥ ملیۆن گەشتیان ھەبوو. تا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، ٧٨,٠٠٠ ئۆتۆمبێلی بەکرێگیراو پێکەوە ٢٠.٣ ملیۆن گەشتیان ھەبوو، لەکاتێکدا ٣.٥ ملیۆن گەشت بە تەکسییە زەردەکان ئەنجامدراون. تراموای دوورگەی ڕۆزڤێڵت، کە تەلەفریکێکی ئاسمانییە و لە ساڵی ١٩٧٦ دەستی بە کارکردن کردووە، ساڵانە ٢ ملیۆن سەرنشین دەگوازێتەوە بە دووری ٣٬١٤٠ پێ (٩٦٠ m) لە نێوان دوورگەی ڕۆزڤێڵت و شەقامی ٥٩ و دووەم ئەڤینیو لە دوورگەی مانھاتن. تۆڕی پاسکیلسواری نیویۆرک سیتی دۆخێکی تێکەڵاوی بۆ پاسکیلسواری ھەیە، کە چڕیی شارنشینی، زەوی تا ڕادەیەک تەخت، شەقامە قەرەباڵغەکان کە ھاتوچۆی وەستان و ڕۆیشتنیان ھەیە، و چەندین پیادەڕەو لەخۆدەگرێت. دانیشتووانە زۆرەکەی پاسکیلسوارانی شارەکە پاسکیلسوارانی سوودبەخش لەخۆدەگرێت، وەکوو خزمەتگوزارییەکانی گەیاندن و پەیامبەرەکان؛ یانەکانی پاسکیلسواریی کاتبەسەربردن؛ و ژمارەیەکی زیاد لە ھاتوچۆکەران بە پاسکیل. پاسکیلسواری تا دێت زیاتر باو دەبێت لە نیویۆرک سیتی؛ لە ساڵی ٢٠٢٢دا نزیکەی ٦١,٢٠٠ کەس ھەبوون کە ڕۆژانە بە پاسکیل ھاتوچۆیان دەکرد و ٦١٠,٠٠٠ گەشتی ڕۆژانەی پاسکیل ھەبوو، کە ھەردووکیان بە نزیکەیی دوو ھێندە بوون بە بەراورد بە دەیەی پێشووتر. ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٢، نیویۆرک سیتی ١٬٥٢٥ میل (٢٬٤٥٤ km) ڕێڕەوی پاسکیلی ھەبوو، لەوانە ٦٤٤ میل (١٬٠٣٦ km) ڕێڕەوی پاسکیلی جیاکراوە یان "پارێزراو" لە سەرتاسەری شارەکەدا. شەقام و ڕێگە خێراکان شەقامەکان تایبەتمەندییەکی تری دیاریکەری شارەکەن. دەرکەوتووە کە نیویۆرک لەسەر ئاستی جیھان لە پێشەنگدایە لە ڕووی قەرەباڵغیی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلی شارنشینییەوە. پلانی کۆمیسیۆنەرانی ١٨١١ کاریگەرییەکی گەورەی ھەبوو لەسەر گەشەسەندنی فیزیکیی شارەکە. نیویۆرک سیتی تۆڕێکی بەرفراوانی ڕێگەی خێرا و پارکوەیی ھەیە، کە ناوچەکانی شارەکە بەیەکەوە و بە باکووری نیوجێرزی، کاونتیی وێستچێستەر، لۆنگ ئایلەند، و باشووری ڕۆژاوای کۆنێتیکتەوە دەبەستنەوە لە ڕێگەی پرد و تونێلەکانەوە. لەبەرئەوەی ئەم ڕێگە خێرایانە خزمەت بە ملیۆنان دانیشتووی ناوچەکانی دەرەوە و دەوروبەر دەکەن کە ھاتوچۆ دەکەن بۆ ناو مانھاتن، باوە کە شۆفێران بۆ چەندین کاتژمێر گیر بخۆن لە قەرەباڵغیی ھاتوچۆی چڕدا کە ڕووداوێکی ڕۆژانەیە، بەتایبەتی لە کاتی کاتژمێری لوتکەی ھاتوچۆدا. نرخدانانی قەرەباڵغی لە نیویۆرک سیتی، کە یەکەمین بەرنامەی لەو جۆرەیە لە وڵاتەکەدا، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥دا کارا کرا، کە دەسەپێنرێت بەسەر زۆربەی ھاتوچۆی ئۆتۆمبێلەکاندا کە ناوچەی مانھاتنی باشووری شەقامی ٦٠ بەکاردەھێنن، وەک ھەوڵێک بۆ ھاندانی ھاتوچۆکەران بۆ بەکارھێنانی گواستنەوەی خێرا لەبری ئۆتۆمبێل. بە پێچەوانەی زۆربەی بەشەکانی تری وڵاتەکە، ویلایەتی نیویۆرک قەدەغەی کردووە کە لە کاتی گڵۆپی سووردا بسووڕێیتەوە لەو شارانەی کە ژمارەی دانیشتووانیان لە یەک ملیۆن کەس زیاترە، بە مەبەستی کەمکردنەوەی پێکدادانەکان و زیادکردنی سەلامەتی پیادەکان. بۆیە، لە نیویۆرک سیتی، ھەموو سووڕانەوەیەک لەسەر گڵۆپی سوور نایاسایییە مەگەر نیشانەیەک ھەبێت کە ڕێگە بەو جووڵەیە بدات. پرد و تونێلەکان ناوچەکانی مانھاتن و ستەیتن ئایلەند دەکەونە سەر دوورگەیەک کە ھەمان ناویان ھەیە، لەکاتێکدا کوینز و بروکلین دەکەونە کۆتایی ڕۆژاوای دوورگەی گەورەتری لۆنگ ئایلەند، و دە بڕۆنکس دەکەوێتە سەر خاکی سەرەکیی ویلایەتی نیویۆرک. دوورگەی مانھاتن لە ڕێگەی تۆڕێکی بەرفراوانی پرد و تونێلەکانەوە بە ناوچەکانی دەرەوە و نیوجێرزی دەبەسترێتەوە. پردی جۆرج واشینگتنی ١٤-ڕێڕەوی، کە مانھاتن بە نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە بەسەر ڕووباری ھادسۆندا، قەرەباڵغترین پردی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا. پردی ڤێرازانو-نارۆز، کە بەسەر گەرووی نارۆزدا تێدەپەڕێت لە نێوان بروکلین و ستەیتن ئایلەند، درێژترین پردی ھەڵواسراوە لە کیشوەرەکانی ئەمریکادا و یەکێکە لە درێژترین پردەکانی جیھان. پردی بروکلین، بە تاوەرە ھەڵواسراوە بەردینەکانییەوە کە بە شێوازی نیۆ-گۆتیک دروستکراون، ھێمایەکی ئایکۆنیی شارەکەیە؛ کاتێک لە ساڵی ١٨٨٣ کرایەوە، یەکەمین پردی ھەڵواسراو بوو بە وایەری پۆڵایین و درێژترین پردی ھەڵواسراو بوو لە جیھاندا تا ساڵی ١٩٠٣. پردی کوینزبۆرۆ "درێژترین بەشی کانتلێڤەر بوو لە ئەمریکای باکوور" لە ١٩٠٩ تا ١٩١٧. پردی مانھاتن، کە لە ساڵی ١٩٠٩ کرایەوە، "وەک پێشەنگی پردە ھەڵواسراوە مۆدێرنەکان دادەنرێت"، و دیزاینەکەی "وەک مۆدێلێک بوو بۆ پردە ھەڵواسراوە درێژەکانی تر" لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا. پردی ثرۆگس نێک و پردی وایتستۆن کوینز و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستنەوە، لەکاتێکدا پردی ترایبۆرۆ مانھاتن، کوینز، و دە بڕۆنکس بەیەکەوە دەبەستێتەوە. تونێلی لینکۆڵن، کە ڕۆژانە ١٢٠,٠٠٠ ئۆتۆمبێل دەگوازێتەوە لەژێر ڕووباری ھادسۆندا لە نێوان نیوجێرزی و میدتاون مانھاتن، قەرەباڵغترین تونێلی ئۆتۆمبێلە لە جیھاندا. تونێلەکە لەبری پرد دروستکرا بۆ ئەوەی ڕێگە بە تێپەڕبوونی ئازادانەی کەشتییە گەورەکانی نەفەرھەڵگر و کەشتییە بارھەڵگرەکان بدات کە بە بەندەری نیویۆرک و سەرووی ڕووباری ھادسۆندا بەرەو لەنگەرگەکانی مانھاتن دەڕۆیشتن. تونێلی ھۆڵەند، کە خوارووی مانھاتن بە جێرزی سیتی، نیوجێرزییەوە دەبەستێتەوە، یەکەمین تونێلی ئۆتۆمبێل بوو کە بە شێوەیەکی میکانیکی ھەواگۆڕکێی بۆ کرابوو کاتێک لە ساڵی ١٩٢٧دا کرایەوە. تونێلی کوینز-میدتاون، کە بۆ کەمکردنەوەی قەرەباڵغی لەسەر ئەو پردانە دروستکرا کە مانھاتنیان بە کوینز و بروکلینەوە دەبەستەوە، گەورەترین پڕۆژەی ناحکومیی فیدراڵی بوو لە سەردەمی خۆیدا کاتێک لە ساڵی ١٩٤٠ تەواو بوو. تونێلی بروکلین-باتەری (بە فەرمی تونێلی ھیو ئێل کاری) درێژترین تونێلی ئۆتۆمبێلی ژێرئاوە کە بەردەوام بێت لە ئەمریکای باکوور و لەژێر باتەری پارکدا تێدەپەڕێت، کە ناوچەی دارایی مانھاتن بە ڕێد ھوک، بروکلینەوە دەبەستێتەوە. حکوومەت و سیاسەت حکوومەت نیویۆرک سیتی شارەوانییەکی میترۆپۆلیتانە کە خاوەنی فۆرمێکی حکوومەتی سەرۆک شارەوانی-ئەنجومەنی بەھێزە. حکوومەتی شارەکە بەرپرسە لە پەروەردەی گشتی، دامەزراوە چاکسازییەکان، سەلامەتی گشتی، دامەزراوەکانی کاتبەسەربردن، پاکوخاوێنی، دابینکردنی ئاو، و خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان. ئەنجومەنی شار دەستەیەکی یەک-ژوورییە کە لە ٥١ ئەندامی ئەنجومەن پێکھاتووە و ناوچەکانیان لەسەر بنەمای سنووری جوگرافیی دانیشتووان دیاریکراوە. ھەر خولێک بۆ سەرۆک شارەوانی و ئەندامانی ئەنجومەن چوار ساڵ دەخایەنێت و سنووری دوو خولی لەسەریەکی ھەیە، (کە دوای چوار ساڵ پشوو سەرلەنوێ دەست پێدەکاتەوە). کۆدی کارگێڕیی نیویۆرک سیتی، ڕێساکانی نیویۆرک سیتی، و تۆماری شار بەڕیزبەندی بریتین لە کۆدی یاسا ناوخۆیییەکان، کۆمەڵەی ڕێنمایییەکان، و ڕۆژنامەی فەرمی. ھەر ناوچەیەک ھاوسنوورە لەگەڵ ناوچەیەکی دادوەریی سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە، کە تێیدا دادگای تاوان و دادگای مەدەنی دادگا ناوخۆیییەکانن، لەکاتێکدا دادگای باڵای نیویۆرک دادگایییە گەورەکان و تێھەڵچوونەوەکان بەڕێوەدەبات. مانھاتن میوانداریی بەشی یەکەمی دادگای باڵای بەشی تێھەڵچوونەوە دەکات، لەکاتێکدا بروکلین میوانداری بەشی دووەم دەکات. چەندین دادگای کارگێڕیی دەرەوەی دەسەڵاتی دادوەری ھەن، کە ئاژانسی جێبەجێکردنن و بەشێک نین لە سیستەمی دادگای یەکگرتووی ویلایەتەکە. نیویۆرک سیتی دابەشکراوە لە نێوان دوو دادگای ناوچەییی جیاوازی ویلایەتە یەکگرتووەکان و میوانداری لقە سەرەکییەکانیان دەکات: دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی باشووری نیویۆرک، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە گۆڕەپانی فۆلی سکوێیەرە لە مانھاتن و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی مانھاتن و دە بڕۆنکس دەگرێتەوە؛ و دادگای ناوچەیی بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی نیویۆرک، کە کۆشکی دادگای سەرەکی لە بروکلینە و دەسەڵاتی دادوەرییەکەی بروکلین، کوینز، و ستەیتن ئایلەند دەگرێتەوە. دادگای تێھەڵچوونەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ سووڕی دووەم و دادگای بازرگانیی نێونەتەوەییی ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەروەھا بنکەیان لە فۆلی سکوێیەرە. سیاسەت سەرۆک شارەوانیی شارەکە زۆھران مامدانییە، کە کاندیدێکی پارتی دیموکراتە و لە ساڵی ٢٠٢٥ ھەڵبژێردرا. مامدانی کەمێک دوای نیوەشەو لە ڕێوڕەسمێکی تایبەتدا لە ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ دەستبەکاربوو. پارتی دیموکرات زۆرینەی پۆستە گشتییەکان بەدەستەوەیە. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، ٦٧٪ی دەنگدەرە تۆمارکراوە کاراکانی شارەکە دیموکراتن و ١٠.٢٪یان کۆمارین. نیویۆرک سیتی لەلایەن کاندیدێکی سەرۆکایەتیی کۆمارییەکانەوە نەوەیراوەتەوە (نەبردراوەتەوە) لە دوای ساڵی ١٩٢٤ەوە، و ھیچ کاندیدێکی کۆماری بۆ پۆستێکی سەرانسەریی ویلایەتەکە ھەر پێنج ناوچەکەی نەبردووەتەوە لە کاتی دروستبوونی شارەکەوە لە ساڵی ١٨٩٨. لە دابەشکردنەوەی ناوچەکانی ھەڵبژاردن دوای سەرژمێریی ٢٠٢٠، ١٤ لە ٢٦ ناوچەکەی کۆنگرێسی نیویۆرک بەشێک لە نیویۆرک سیتی لەخۆدەگرن. نیویۆرک سیتی سەرچاوەیەکی گرنگی کۆکردنەوەی دارایییە بۆ سیاسەت. شارەکە لاسەنگییەکی بەھێزی ھەیە لە پێدانی پارە لەگەڵ حکوومەتی نیشتمانی و ویلایەتەکە. بۆ ھەر دۆلارێک کە وەک باج دەینێرێت بۆ حکوومەتی فیدراڵی، ٨٣ سەنت وەک خزمەتگوزاری وەردەگرێتەوە (یان ساڵانە ١١.٤ ملیار دۆلار زیاتر دەنێرێت لەوەی کە وەریدەگرێتەوە). دانیشتووان و بازرگانییەکانی شارەکە ھەروەھا ٤.١ ملیار دۆلاری زیاتریان ناردووە لە ساڵی دارایی ٢٠٠٩-٢٠١٠ بۆ ویلایەتەکە لەوەی کە شارەکە وەک قەرەبوو وەریگرتووەتەوە. پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بەرنامەی دەستەخوشکە شارەکان دووبارە ڕێکخرایەوە بە ناوی ھاوبەشە جیھانییەکانی نیویۆرک سیتی. دەستەخوشکە شارە مێژووییيەکانی نیویۆرک لە خوارەوە ئاماژەیان پێکراوە بەپێی ئەو ساڵەی کە چوونەتە پاڵ تۆڕی ھاوبەشیی نیویۆرک سیتی. کەسایەتییە دیارەکان ئەمانەش ببینە Index of New York City-related articles Outline of New York City تێبینییەکان سەرچاوەکان خوێندنەوەی زیاتر Belden، E. Porter (١٨٤٩). New York, Past, Present, and Future: Comprising a History of the City of New York, a Description of Its Present Condition, and an Estimate of Its Future Increase. G. P. Putnam. Burgess، Anthony (١٩٧٦). New York. Little, Brown & Co. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٦١٨٢-٢٦٦-٠. داڕێژە:Cite gotham Holli, Melvin G., and Jones, Peter d'A., eds. (1981). Biographical Dictionary of American Mayors, 1820–1980. Greenwood Press. Provides short scholarly biographies of each of the city's mayors from 1820 to 1980; see index at p. 410 for list. داڕێژە:Cite enc-nyc Jackson، Kenneth T.؛ Dunbar، David S.، eds. (٢٠٠٥). Empire City: New York Through the Centuries. Columbia University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٣١-١٠٩٠٩-٣. Lankevich، George L. (١٩٩٨). American Metropolis: A History of New York City. NYU Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٨١٤٧-٥١٨٦-٢. Wallace، Mike (٢٠١٧). Greater Gotham: A History of New York City from 1898 to 1919. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥١١٦٣٥-٩. Wallace، Mike (٢٠٢٥). Gotham at War: A History of New York City from 1933 to 1945. Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٩٣٨٤٥١-٨. White، E. B. (١٩٤٩). Here Is New York (چاپی 2000 reissue). Little Bookroom. داڕێژە:Cite AIA4 Whitehead، Colson (٢٠٠٣). The Colossus of New York: A City in 13 Parts. Doubleday. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٨٥-٥٠٧٩٤-٣. بەستەرە دەرەکییەکان وێبگەی فەرمی NYC Go – وێبگەی فەرمیی گەشتیاری Geographic data related to نیوویۆرک at OpenStreetMap Collections – ١٤٥,٠٠٠ وێنەی نیویۆرک سیتی لە مۆزەخانەی شاری نیویۆرک «The New New York Skyline (interactive)». National Geographic. تشرینی دووەمی ٢٠١٥. داڕێژە:New York City داڕێژە:New York City Historic Sites داڕێژە:New York metropolitan area دەروازەی United States دەروازەی New York دەروازەی New York City دەروازەی Geography دەروازەی Cities دەروازەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەروازەی جوگرافیا