Ніягарскі вадаспад

Ніягарскі вадаспад (англ.: Niagara Falls) — агульная назва трох вадаспадаў на рацэ Ніягара, якая аддзялае амерыканскі штат Нью-Ёрк ад канадскай правінцыі Антарыё. Ніягарскія вадаспады — гэта вадаспад «Падкова» (англ.: Horseshoe Falls), часам яшчэ яго завуць Канадскім вадаспадам (англ.: Canadian Falls), Амерыканскі вадаспад (англ.: American Falls) і вадаспад «Вэлюм» (?) (англ.: Bridal Veil Falls). Хоць перапад вышынь і не вельмі вялікі, вадаспады вельмі шырокія, і па аб'ёме праходзілай праз яго вады Ніягарскі вадаспад — самы магутны ў Паўночнай Амерыцы. Вышыня вадаспадаў складае 53 метры. Ля падножжа Амерыканскага вадаспаду грувасцяцца камяні, з-за чаго яго бачная вышыня — толькі 21 метр. Шырыня Амерыканскага вадаспаду — 323 метра, вадаспаду «Падкова» — 792 метра. Аб'ём падальнай вады дасягае 5720 м³/с. Прыгажосць гэтага цуду прыроды прыцягвае мноства турыстаў са ўсяго свету, што спрыяе росквіту гарадоў, размешчаных на берагах вадаспаду — Ніагара-Фолс (англ.: Niagara Falls), штат Нью-Ёрк, ЗША і Ніагара-Фолс, правінцыя Антарыё, Канада. Найболей маляўнічы выгляд на вадаспад адчыняецца з канадскага берага. У некалькіх сотнях метраў ніжэй па плыні ад вадаспаду праз Ніягару перакінуты «Вясёлкавы мост» (англ.: Rainbow Bridge), адчынены для руху легкавога аўтатранспарту і пешаходаў паміж дзвюма краінамі. Пад вадаспадам пабудаваныя гідраэлектрастанцыі, якія на дадзены момант выпрацоўваюць да 4,4 гігават электраэнергіі. Утварэнне вадаспаду Карані вадаспаду ляжаць у Вісконсінскім зледзяненні, якое скончылася каля 6000 гадоў таму. Паўночна-Амерыканскія Вялікія азёры і рака Ніягара — гэта вынік апошняга кантынентальнага ледніковага шчыта — вялізарнага лядніка, які рухаўся па мясцовасці з тэрыторыі ўсходняй Канады. Ляднік рухаўся падобна бульдозеру, перамолваючы камяні і глебу, зрушваючы іх з месца і паглыбляючы рэчышчы рэк, ствараючы азёры. У іншых месцах адкладаліся абломкі парод, прымушаючы рэкі ствараць новыя рэчышчы. Ёсць здагадка, што існуе старая даліна, пахаваная пад лядніковым наносам, прыкладна ў раёне Канала Веланд (Welland Canal). Пасля таго як лёд растаў, дрэнажная канава з боку Вялікіх азёр стала сучаснай ракой Ніягара, якая не магла больш цячы па старой даліне і ўтварыла новае рэчышча ў змененым ландшафце. Праз час Ніягара выразала глыбокую цясніну ўздоўж Ніягарскага эскарпу, з паўночнага берага ўтварыўшы абрыў, выкліканы эрозіяй горных парод паміж азёрамі Эры і Антарыа. Падчас гэтага рака вымывала старыя марскія камяні, чый геалагічны век быў старэй ледніка. Тры вялікія фармацыі горных парод былі вымытыя ў цясніну, утвораную ракой Ніягарай. Калі ізноў створаная рака натыкнулася на непадвержаныя эрозіі даламітавыя пароды, то гэты пласт стаў раз'ядацца значна павольней, чым ляжалыя на ніжэйшым узроўні мяккія сланцавыя і пясчаныя пароды. Аэраздымка выразна паказвае вялікую геалагічную лакпорцкую світу (Lockport Formation) сярэдне-сілурыйскага перыяду, якая ляжыць уверх па плыні вадаспаду, а таксама складнік прыкладна траціна верхняй часткі сцяны цясніны. Яна складаецца з вельмі шчыльных, цвёрдых і дужых вапняковых і даламітавых парод. Прама пад імі дзве траціны адхону займае іншая, рочестерская світа (Rochester Formation) ранняга сілурыйскага перыяду, больш слабая, мяккая і ломкая. Яна ў асноўным складаецца з глінянага сланца, хоць мае ў сабе некаторыя тонкія пласты вапняка, і ўтрымоўвае вялікую колькасць закамянеласцяў. Паколькі гэты пласт раз'ядаецца значна лягчэй, рака падрэзала цвёрдыя пласты і ўтварыла вадаспад. У ніжняй частцы даліны, пад ракой знаходзіцца іншая геалагічная світа, куінстонская (Queenston Formation) позняга ардовікскага перыяду, якая складаецца з гліністага сланца і пясчаніку. Усе тры фармацыі ляжалі на дні старажытнага мора, і іх розніца абумоўленая зменлівымі ўмовамі ўсярэдзіне мораў. Першапачаткова Ніягарскія вадаспады знаходзіліся ў раёне гарадоў Льюістан (Lewiston), штат Нью-Ёрк, і Куінстан (Queenston), правінцыя Антарыа, але эрозія прывяла да таго, што вадаспады адступілі на некалькі міль да поўдня. Уверх па плыні ад цяперашняга месца вадаспаду, адразу за ім знаходзіцца в. Гоўт (Goat Island), які падзяляе плынь ракі на тры пратокі, якія ўтвараюць вадаспады «Падкова», «Амерыканскі вадаспад» і «Вэлюм?». Хоць эрозія і рух вадаспаду паменшаныя высілкамі інжынераў, вадаспады ўсё жа адступілі досыць далёка, апусціўшы ўзровень вады ў возеры Эры, дно якога вышэй чым дно вадаспаду. Інжынеры працуюць над задачай памяншэння каэфіцыента эрозіі, спрабуючы адтэрмінаваць рух як мага даўжэй. Вадаспады падаюць з вышыні 52 метра, хоць «Амерыканскі Вадаспад» мае вышыню вольнага падзення толькі 21 метр, апускаючыся на груду зваленых камянёў, якія ўтварыліся падчас масіўнага апоўзня ў 1954 годзе. Шырыня вялікай «Падковы» прыкладна 792 метра, а «Амерыканскага Вадаспаду» 323 метра. Сукупны аб'ём вады, праходзілы праз вадаспады, складае ў перыяды найбольшай актыўнасці 5,720 м?/з.)1,2. У летнія месяцы, калі электрастанцыя забірае вялікую частку вады, аб'ём вады падае да 2,832 м?/з, 90 працэнтаў праходзячы праз вадаспад «Падкова», а ў начны час падае яшчэ напалову. Гістарычны аспект Імя «Ніягара» бярэ сваю назву ад іракезскага слова «Onguiaahra», што ў перакладзе азначае літаральна «Гром Вады». Мясцовымі карэннымі жыхарамі з'яўлялася іракезскае племя Ангіяра (Ongiara), якіх французскія пасяленцы празвалі Нейтраламі (Neutrals) за іх здольнасць перамоў з іншымі плямёнамі. Індзейская легенда распавядае аб прыгожай дзяўчыне Лелавалае (Lelawala), якую бацька заручыў за індзейскага ваяра, якога яна не кахала і пагарджала. Замужжу яна ўпадабала прынесці сябе ў ахвяру яе праўдзівага кахання, богу грома Хе-Але (He-No), які жыў у пячоры пад вадаспадам «Падкова». Яна накіравала сваё каноэ ў хуткі струмень ракі Ніягары і кінулася з вышыні вадаспаду. Хе-Але злавіў яе на лёце, і з таго часу іх душы сталі жыць разам у свяцілішчы Бога Грома пад вадаспадам. Так абвяшчае індзейская легенда. Існуюць некаторыя рознагалоссі, хто з еўрапейцаў першым апісаў убачаныя ім вадаспады. Гэты раён у пачатку 1604 гады быў наведаны французскім даследнікам Самюэлем дэ Шампленам (Samuel de Champlain). Удзельнікі яго экспедыцыі паведамілі яму аб відовішчных вадаспадах, якія ён апісаў у сваім часопісе, але ўвачавідкі ніколі не бачыў. Заслугоўваюць давера ўласнаручныя апісанні вадаспаду фіна-швецкім натуралістам Пяром Кальмам (Pehr Kalm), зробленыя падчас экспедыцый па гэтых месцах у пачатку XVIII стагоддзі 3. Большасць гісторыкаў, аднак, сходзяцца ў меркаванні, што каталіцкі святар Бацька Луі Энпен (Louis Hennepin) убачыў і апісаў вадаспады значна раней, у 1677 годзе, пасля вандравання па гэтым раёне разам з французскім даследнікам Ласалем (Rene-Robert Cavelier, Sieur de La Salle), такім чынам прадставіўшы іх свету. У XIX стагоддзі турызм увайшоў у моду, і да сярэдзіны стагоддзя гэтая галіна стала асноўнай ў гэтым рэгіёне. Брат Напалеона Банапарта Джэром разам са сваёй нявестай наведаў гэтае месца ў пачатку XIX стагоддзя 3. Патрабавалася пераправа праз раку, і і ў 1848 годзе быў пабудаваны спачатку пешаходны, а затым і Ніягарскі падвесны мост архітэктара Чарльза Эллета (Charles Ellet), які пазней у 1855 годзе быў заменены іншым падвесным мастом архітэктара нямецкага паходжання Джона Рэблінга (John Augustus Roebling), пасля які пабудаваў Бруклінскі мост у Нью-Ёрку. Пасля канчатка Грамадзянскай вайны чыгунка New York Central стала рэкламаваць Ніягарскі вадаспад як цэнтр задавальненняў і месца вясельных вандраванняў. У сувязі з узрослым чыгуначным рухам у 1886 годзе каменна-драўляны мост Роблинга быў заменены мастом Леферта Бака (Leffert Buck), зробленага ў асноўным з металічных канструкцый. Гэты мост дагэтуль карыстаецца для чыгуначнай пераправы праз раку. Першы металічны арачны мост поруч вадаспаду быў пабудаваны ў 1897 годзе. Вядомы сёння як Мост імклівых віроў (Whirlpool Rapids Bridge), ён выкарыстоўваецца для аўтамабільнага, чыгуначнага і пешаходнага руху паміж ЗША і Канадай адразу за вадаспадамі ніжэй па плыні. У 1941 годзе камісія па мастах скончыла трэцюю пераправу ў непасрэднай блізкасці ад вадаспадаў, пабудаваўшы Вясёлкавы мост (Rainbow Bridge), выкарыстоўваны для аўтамабільнага і пешаходнага руху. Папулярнасць вадаспаду сярод турыстаў рэзка ўзрасла пасля канчатка Першай сусветнай вайны у сувязі з распаўсюджваннем аўтамабільнага руху. Гісторыя вадаспаду XX стагоддзі звязаная, першым чынам, са будаўніцтвам электрастанцый у непасрэднай блізкасці ад вадаспаду і росквітам будаўніцтва і развіцці тэрыторыі, як на канадскім, так і на амерыканскім беразе. Уплыў прамысловасці і гандлю Велізарную сілу вадаспаду доўга разглядалі як крыніца энергіі. Першая спроба выкарыстаць энергію вады ставіцца да 1759 года, калі Даніэл Джонкерс (Daniel Joncairs) пабудаваў маленькі канал уверх па плыні ракі для падачы энергіі для сваёй пільні. Аўгустас і Пітэр Портэр (Augustus and Peter Porter) выкупілі гэтую зямлю ў 1805 годзе ва ўрадзе штата Нью-Ёрк, і пашырылі першапачатковы канал для атрымання гидроэнергии для мукамольнага млына і гарбарні. У 1853 годзе Ніягарскай Гідраэнергетычнай і Здабыўной Кампаніі (Niagara Falls Hydraulic Power and Mining Company) было дадзена дазвол на будаўніцтва каналаў для вытворчасці энергіі. У 1881 годзе кампанія пад кіраваннем Джэкаба Шэлькопфа (Jacob Schoellkopf) выпрацавала сталы ток, дастатковы для асвятлення абодвух вадаспадаў і найблізкага пасёлка. Сталая перадача электрычнасці стала магчымай пасля вынаходства Николой Теслой двухфазнага генератара пераменнага току (пасля двухфазная сістэма была замененая на трохфазную). У 1883 годзе Ніягарская Энергетычная Кампанія (Niagara Falls Power Company), нашчадак фірмы Шелькопфа, наняла інжынера Джорджа Вестингауза стварыць сістэму для выпрацоўкі пераменнага току. Да 1896 года, з фінансавай дапамогай такіх магнатаў, як Джона Пирпонта Моргана, Джона Астора IV (John Jacob Astor IV) і Вандербилтов, былі створаныя гіганцкія падземныя трубаправоды, падлучаныя да турбін, якія маглі выпрацоўваць энергію да 100 000 конскіх сіл (75 мегават). Гэтай энергіі хапіла для забеспячэння змешчанага ў 32 кіламетрах горада Буффало. Дзелі кампаніі на канадскім боку таксама пачалі забіраць ваду для вытворчасці энергіі, наняўшы для гэтага як свае, канадскія, так і амерыканскія фірмы. Урад правінцыі Антарыа, у канчатковым рахунку, у 1906 годзе ўзяло перадачу энергіі пад грамадскі кантроль, дастаўляючы яе ў розныя куткі правінцыі. У сапраўдны момант ад 50 % да 75 % усёй праходзілай праз Ниагару воды адводзіцца праз чатырох велізарных тунэлю, змешчаныя нашмат вышэй па плыні ад самога вадаспаду. Вада затым праходзіць праз гідраэлектрычныя турбіны, якія забяспечваюць энергіяй найблізкія раёны ЗША і Канады перад тым, як вярнуцца зваротна ў раку ўжо ніжэй вадаспадаў. Найболей магутнымі электрастанцыямі на рацэ Ниагара з'яўляюцца станцыі «Сэр Адам Бек 1» і «Сэр Адам Бек 2», змешчаныя на канадскім боку, а таксама электрастанцыя Роберта Мозеса (Robert Moses) і Помпавая Станцыя Левинстон (Lewiston Pump Generating Plant) на амерыканскім боку. Сукупная магутнасць складае 4,4 гігавата электраэнергіі. У жніўні 2005 года карпарацыя Ontario Power Generation, якая адказвае за станцыі «Сэр Адам Бек 1» і «Сэр Адам Бек 2» абвясціла план пабудовы новага тунэлю даўжынёй у 10,4 км, які дазволіў бы яшчэ больш павялічыць магутнасць у параўнанні з цяперашняй дамовай. Праект мяркуецца скончыць у 2009 годзе, пасля чаго выпрацоўка гэтых станцый павінна павялічыцца яшчэ на 182 мегавата (4.2 %). Караблі абыходзяць вадаспад праз Канал Велланд (Welland Canal), які ў 1960-я гады быў палепшаны і ўвайшоў у сістэму «Марскі шлях Св. Лаўрына» (Saint Lawrence Seaway), якая дазваляе караблям з Атлантычнага Акіяна пападаць у Вялікія азёры. З-за таго, што караблі пайшлі ў абыход найблізкага горада Буффало, мясцовыя сталеліцейныя заводы, пякарні і іншыя прадпрыемствы, якія квітнелі да 1970-х гадоў дзякуючы блізкасці крыніц энергіі, былі змушаныя зачыніцца або рэзка скараціць сваю дзейнасць. Эканоміка рэгіёна прыйшла ў заняпад. Высілкі па захаванні За першыя два стагоддзя пасля паселішча еўрапейцаў, зямля па абодвух берагам Ніягарскага вадаспаду стала прыватнай уласнасцю. Развіццё і камерцыйныя рызыкоўныя прадпрыемствы сталі пагражаць прыроднай прыгажосці гэтага раёна, і наведвальнікі часам павінны былі плаціць бізнесменам гроша за магчымасць убачыць вадаспад праз дзірку ў плоце. Народная незадаволенасць прывяло да стварэння руху «Вольная Ниагара» (Free Niagara), у якую ўваходзілі мастак Фрэдэрык Черч (Frederick Church), архітэктар ландшафтаў Фрэдэрык Олмстед (Frederick Law Olmsted), член мясцовага заканадаўчага органа Томас Уелч (Thomas Vincent Welch) і журналіст Джонатан Харысан (Jonathan Baxter Harrison). Шэраг лістоў Харысана ў газеты Нью-Ёрка і Бостана ў значнай ступені спрыялі змене грамадскай думкі ў бок захавання вадаспаду [1]. У 1885 годзе штат Нью-Ёрк стаў выкупляць землі ў гаспадароў, як землі Ніягарскага Прыродаахоўнага Дзяржаўнага Парка (Niagara Reservation State Park). У той жа год правінцыя Антарыа ў Канадзе таксама заснавала Парк Ніягарскіх Вадаспадаў Каралевы Вікторыі (Queen Victoria Niagara Falls Park) для той жа мэты. Абедзве арганізацыі істотна абмежавалі будаўніцтва вакол вадаспадаў і рэкі Ниагары. Са боку Канады Камісія па Ніягарскіх Парках (Niagara Parks Commission) сочыць за выкарыстаннем зямлі па ўсёй даўжыні ракі Ниагара, ад возера Эри да возера Антарыа. Аж да цяперашняга часу з-за эрозіі вадаспады паступова адыходзілі на поўдзень са хуткасцю ад 0,6 да 3.0 метраў штогод. Спачатку гэты працэс быў запаволены павелічэннем адтоку вады з ракі Ниагара да гідраэлектрастанцый у Злучаных Штатах і Канадзе. 2 студзеня 1929 гады Канада і Злучаныя Штаты дасягнулі дамову з мэтай спыніць наступную эрозію. У 1950 годзе гэтыя дзве краіны падпісалі «Ніягарская Водная Дамова» (Niagara River Water Diversion Treaty), меркавалае наступныя высілкі па адтоку вады. У дадатак да адводу часткі воды да электрастанцый, высілкі па кантролі эрозіі ўлучылі падводныя плаціны, каб перанакіраваць найболей разбуральныя струмені, а таксама ўмацаванне адхонаў на вяршыні вадаспаду. Найзначнейшая праца была выкананая ў 1969 годзе. У чэрвені гэтага года, рака Ниагара была цалкам пушчаная па іншым рэчышчы, і «Амерыканскі вадаспад» на некалькі месяцаў застаўся сухім. Гэта дазволіла стварыць часовы каменны адхон і земляную дамбу (выразна бачную на фатаграфіі справа)5. Пакуль вадаспад «Падкова» прымаў дадатковы аб'ём вады, інжынерны корпус войска ЗША вывучаў рэчышча ракі і выпраўляў механічныя недахопы, якія ў адваротным выпадку прывялі бы толькі да паскарэння эрозіі і наступнаму адступу вадаспаду. План па выдаленні нагрувашчвання камянёў, адукаванага ў 1954 годзе з прычыны абвалу, быў перагледжаны з прычыны дарагоўлі праекту, і ў лістападзе 1969 гады часавая дамба была знішчаная, што дазволіла вярнуць струмень вады ў ранейшае рэчышча. І нават пасля гэтага востраў Луна (Luna Island), маленькі жмуток зямлі паміж «Амерыканскім вадаспадам» і вадаспадам «Вэлюм» яшчэ доўгія гады заставаўся зачыненым для наведвання з-за асцярогі, што ён можа абрынуцца ў любы момант. Высілкі па захаванні былі выкананыя і за межамі ўласна вадаспадаў. Будаўніцтва некалькіх высокіх будынкаў (большасць з якіх з'яўляліся гасцініцамі) на канадскім боку прымусіла струмень паветра змяніць свой кірунак. Студэнты з Універсітэта Гельф (University of Guelph), выкарыстаючы маштабныя мадэлі, прадэманстравалі, што паветра праходзіць па-над новымі гасцініцамі, закручваецца з паўднёвага боку будынкаў і апускаецца ў раку ніжэй па плыні, выклікаючы віры. У выніку аглядныя пляцоўкі на канадскім боку часта пакрытыя пластом смугі6. Іншым магчымым тлумачэннем смугі завецца падвышэнне тэмператур з-за глабальнага пацяплення. У любым выпадку, рашэнне праблемы не бачыцца лёгкім 7. Вадаспады ў сістэме забавак У кастрычніку 1829 гады, Сэм Пач (Sam Patch), які называў сябе Янкі Липером (The Yankee Leaper), скокнуў з вадаспаду «Падкова» і стаў першым вядомым чалавекам, які перажыў гэтае падзенне. Гэта дало пачатак доўгай традыцыі падшыванцаў, якія спрабуюць мінуць праз вадаспады і застацца жывым. У 1901 годзе, 63-летняя Энни Тэйлор (Annie Edson Taylor) стала першым чалавекам, якія кінуліся з вадаспаду ў бочцы і пакінутым у жывых. З тых часоў 14 іншых людзей наўмысна спрабавалі мінуць праз вадаспад. Некаторыя выжывалі, іншыя альбо танулі, альбо былі сур'ёзна скалечаныя. Выжылыя абкладаліся вялікім штрафам з прычыны парушэння закона, як канадскага, так і амерыканскага. Іншыя спрабавалі перасекчы вадаспад, як гэта ў 1859 годзе паспяхова зрабіў Жан Франсуа Гравлет па мянушцы «Бландын» (Jean Francois «Blondin» Gravelet). Гэтыя канатоходцы збіралі велізарныя натоўпы разявак, каб засведчыць свае дасягненні. Іх ліны працягваліся не непасрэдна над вадаспадам, а поруч Вясёлкавага Моста блізу яго. Сярод шматлікіх вылучаўся Уільям Хунт (William Hunt) з Антарыа, які аб'яўляў сябе як «Синьор Фанини» і канкураваў з Бландынам у выкананні небяспечных трукаў. Англійскі капітан Мэтью Вебб (Matthew Webb) — першы чалавек, переплывший праліў Ла-Манш, патануў у 1883 годзе пасля спробы праплысці праз віры ніжэй па плыні. 9 ліпеня 1960 гады адбылося падзею, пасля названае «Ніягарскім Цудам». Сямігадовы амерыканскі хлопчык Роджэр Вудвард (Roger Woodward) выпадкова быў вынесены струменем вады і патрапіў у вадаспад «Падкова», маючы на сабе толькі выратавальная камізэлька, і застаўся жыўшы і цэлы, а яго 17-летняй сястру паспелі выбавіць выратавальным вакол у 6 метрах ад абрыву на Казіным востраве. Роджэра выбавіла шпацырнае судна «Maid of the Mist», кінуўшы яму выратавальны круг. 2 ліпеня 1984 гады Карэл Аруд (Karel Soucek) з Гамільтана, Антарыа паспяхова мінуў вадаспад у бочцы, адкараскаўшыся толькі невялікімі ўдарамі. Аруд быў аштрафаваны на 500 долараў за выкананне трука без ліцэнзіі. Пазней ён загінуў пасля няўдалага выканання падобнага трука на стадыёне ў Х'юстане. У жніўні 1985 гады, 22-летні каскадер Стыў Троттер (Steve Trotter), стаў самым маладым чалавекам, якія прайшлі праз вадаспад у бочцы. Дзесяць гадоў праз, Стыў мінуў вадаспад зноў і стаў другім чалавекам у гісторыі, паспяхова повторившим гэты трук. Кирк Джонс (Kirk Jones) 20 кастрычніка 2003 гады стаў першым чалавекам, якія прайшлі вадаспад без што-небудзь падрыхтоўкі. Дагэтуль невядома, ці жадаў ён проста здзейсніць самагубства, зваліўшыся з вышыні 16-павярховага хаты. У выніку ён адкараскаўся толькі пабітымі рэбрамі, ранкамі і ўдарамі. Ні адзін чалавек не выжыў пасля падзення з «Амерыканскага вадаспаду», паколькі дно яго пакрыта валунамі, а струмень адносна слабы і не можа адкінуць чалавека далей ад боку. Зацемкі 1 «History of Power», ніжэй 2 У параўнанні афрыканскі вадаспад «Вікторыя» мае звыш 546,000 м? воды, падальнай у хвіліну. 3 «Finnish Alliance», ніжэй, і wiki-спасылка 4 Asteroid (12382) Ніягарскія вадаспады. 5 This effect also obtained once as a result of natural forces, as an upstream ice jam stopped almost all water flow over Niagara Falls on March 29, 1848. 6 Discovery Channel Canada, ніжэй 7 State University of New York Geology Professor Marcus Bursik leads the voices blaming global warming, as reported on CBC Television news clip, below 8 "Let's Go, " below The Earth, Tarbuck and Lutgens, 1987 Encyclopedia Britannica Let's Go Travel Guide, 2004 National Geographic Guide to State Parks of the U.S. Гл. таксама Вадаспады Ігуасу Спасылкі Вэб-камера анлайн: Ніягарскі вадапад вялікім планам, Ніагара-Фолз, Канада «Official Website of Niagara Falls» «Niagara Falls at Thunder Alley» «Niagara Falls Views» Архівавана 28 лютага 2007. «Фатаграфіі і гісторыя Ніягарскіх вадаспадаў» Архівавана 8 лютага 2010. Discovery Channel Canada (недаступная спасылка) See a video about the change in windflow over the Falls. CBC Television Watch a news clip regarding the dispute over Niagara Falls mist.