Ню-Йорк

Ню-Йо́рк (англ. New York City, МФА: New York , [nuː ˈjɔɹk ˈsɪti] или [njuː ˈjɔːk ˈsɪti]) — шаҳри калонтарини ИМА, ки ба яке аз калонтарин агломератсияҳои ҷаҳонӣ дохил мешавад. Аҳолии шаҳр 8 405 837 нафар мебошад, агломератсияҳо — 20,63 млн (дар соли 2015). Ню-Йорк дар соҳили Уқёнуси Атлантик дар ҷанубу-шарқи иёлати Ню-Йорк. Шаҳр дар аввали асри XVII аз тарафи колонистҳои ҳолландӣ таъсис шуда буд ва то соли 1664 Амстердами Нав ном дошт. Ню-Йорк шомили 5 ҳавзаи маъмурӣ (ноҳияҳо, боро) аст: Бронкс, Бруклин, Куинс, Манхэттен ва Статен-Айленд. Ҷойҳои тамошобоб асосан дар борои Манхэттен ҷойгиранд. Дар байни онҳо: бурҷҳои таърихӣ (Эмпайр-стейт-билдинг, Крайслер-билдинг), Маркази Рокфеллер, Вулворт-билдинг, Метрополитен-музей-и санъатӣ, Метрополитен-опера, Карнеги-холл, Осорхонаи Соломон Гуггенҳейм (наққошӣ), Осорхонаи амрикоии таърихи табиӣ (скелети динозаврҳо ва планетарияҳо), меҳмононхонаи «Плаза», меҳмонхонаи «Уолдорф-Астория», меҳмонхонаи «Челси», штаб-квартираи СММ, Гарлем. Ню-Йорк — маркази муҳими ҷаҳонии молиявӣ, сиёсӣ, иқтисодӣ ва фарҳангӣ. Таърих Дар ҳудуде, ки ҳозира Ню-Йорк ҷойгир аст, то пайдоиши дар инҷо аврупоиҳо миллатҳои бумии Манахаттоу ва Канарси мезистанд. Инро кофтукобҳои археологӣ дар минтақаҳои шаҳр, ки биноҳо бунёд нашудаанд, мисол дар Инвуд-Хилл-парк ва Риверсайд-парк, тасдиқ менамоянд. Ақалиятҳои аврупоӣ дар инҷо дар соли 1624 пайдо шудаанд. Дар соли 1625 дар қисми ҷануби Манхэттен маҳаллаи аҳолинишини ҳолландии Амстердами Нав (ҳол. Nieuw Amsterdam) таъсис дода шуд. Соли 1664 шаҳрро англисҳо забт карданд, ки бо мухолифат аз тарафи губернатор Стёйвесант рӯбарӯ нашудаанд, ва баъдан шаҳрро ба Ню-Йорк (англ. Йорки Нав) ба хотири забткунанда — герсог Йоркӣ, номгузорӣ карданд. Тибқи натиҷаи Ҷанги дуюми Англияву Ҳолланд дар соли 1967 ҳолландиҳо расман Ню-Йоркро бар ивази мустамликаи Суринам ба англисҳо доданд. Дар аввали Ҷанг барои истиқлол ҳудуди ҳозираи шаҳр макони муборизаҳои муҳим буд. Дар натиҷаи Ҷанги назди Бруклин дар Ню-Йорк оташсузии бузург шуд, ки дар он қисми зиёди шаҳр ба коми оташ рафт. Ню-Йорк ба дасти Британияи Кабир гузашт, то даме ки амрикоиҳо онро дар соли 1783 бозпас гирифтанд. Ин рӯз, чун рӯзи «Рӯзи таҳвил (Ню-Йорк)», дар Ню-Йорк боз чанд сол ҷашн гирифта мешуд. Дар давоми асри XIX аҳолии шаҳр бо ҳиҷрати зиёди муҳоҷирон зиёд мешуд. Дар соли 1811 нақшаи генералии рушди шаҳр ба тартиб оварда шуд, ки тибқи он кӯчаҳо васеъ гардиданд, ва ҳудуди кунунии Манхэттенро ишғол карданд. Дар соли 1835 Ню-Йорк аз рӯи аҳолӣ Филаделфияро гузашт ва бо чунин тарз шаҳри сераҳолитарини ИМА гардид. Ҷуғрофия Аҳолӣ Пайвандҳои берунӣ Эзоҳ