ယူနဳသေပ်

ယူနဳသေပ် ဟွံသေင်မ္ဂး ဂကောံရီုဗင် ကောန်ၚာ် ကုလသမဂ္ဂ (အၚ်္ဂလိက်: UNICEF - United Nations Children's Fund) ဝွံ ဒှ်အေဂျေန်သဳ အဓိကမွဲ ပ္ဍဲကဵု ကုလသမဂ္ဂ မၞုံကဵု တာလျိုင် သွက်ဂွံ ကဵုအရီုအဗင် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် (Humanitarian) ကေုာံ ပရေင်ဇၞော်မောဝ် (Developmental) ကုကောန်ၚာ် ကေုာံ မိမတအ် အလုံဂၠးတိရ။ လၟုဟ်ဝွံ ဂကောံယူနဳသေပ် နွံကဵု ရုင်ကမၠောန် ပ္ဍဲကဵု ဍုင် ကေုာံ ဒေသ လၟိဟ် ၁၉၀ ပြင်တုဲ၊ ဒှ်ဂကောံ မကဵုအရီုအဗင် ကုကောန်ၚာ် မဇၞော်အိုတ် ကေုာံ ပြာကတ်အိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ ဝင် ကေုာံ တမ်မူလ (History) ဂကောံဏအ်ဝွံ စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၁ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၁၉၄၆ ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ အာစိုပ်ဒတုဲရ။ တင်ရန်တၟအ် အဓိက ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သွက်ဂွံ ကဵုအရီုအဗင် စၞစအာဟာရ ကေုာံ ပရေင်ထတ်ယုက် အခိင်ကာလ ကပ်ဘဲ ကုကောန်ၚာ် ပ္ဍဲဍုင်မဒးဒုင် ပလီုပလာ်လဝ် နကဵုပၞာန်တအ်ရ။ ယၟုတြေံ အလုံအိုတ်သီုဂှ် ဒှ် United Nations International Children's Emergency Fund ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၃ ဂှ် ဂကောံဏအ် ဒှ်အာ ဂကောံတန်တဴလၟိုန် ပ္ဍဲကုလသမဂ္ဂတုဲ ယၟုဂှ် ညးတအ် ပ္ဍောတ်ဖ္ဍိုန်ထောံ နဒဒှ် United Nations Children's Fund ကီုလေဝ်၊ အက္ခရ်က္ဍိုပ် "UNICEF" (ယူနဳသေပ်) ဂှ် ဆက်စကာအာ အတိုင်တြေံရ။ ကဏ္ဍကမၠောန် အဓိကဂမၠိုင် (Core Areas of Work) ယူနဳသေပ် စွံအာရီု ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန် ပ္ဍဲကဏ္ဍ အဓိက (၅) သာ်ရ- ပရေင်ထတ်ယုက် ကေုာံ ဂျိုင်တန်တဴ (Child Survival and Health): ပွမထံက်ပင် ဂဥုဲစဵုဒၞာ ယဲ (Vaccines)၊ ပရေင်စၞအာဟာရ၊ ပွမဖအောန်ဖျေဟ် လၟိဟ်ကောန်ၚာ် ကေုာံ မိမချိုတ်၊ ကေုာံ ပွမစဵုဒၞာ ယဲ HIV/AIDS။ ပရေင်ပညာ သဇိုင် (Basic Education): ပွမဖန်ဇန် ညံင်ကောန်ၚာ် သီုဖအိုတ် (ဗွဲတၟေင် ကောန်ၚာ်ဗြဴ ကေုာံ ကောန်ၚာ် ဒိုက်ဂတ်တအ်) ဂွံကလိဂွံ အခေါင်မံင်ဘာ ကေုာံ ပညာသဇိုင် မၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်။ ပရေင်စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ် (Child Protection): ပွမစဵုဒၞာ ကောန်ၚာ်တအ် နူကဵု ပရေင်ပကီုပရာပ် (Violence)၊ ပရေင်ကေတ်အကျိုဟ် (Exploitation)၊ သၞောတ်ကောန်ၚာ်ကမၠောန် (Child labor) ကေုာံ ပွမဖျေဟ်ဒၞာဲသ္ၚိကၟိန် အခိင်ဍောတ်တ် (Child marriage)။ ဍာ် ကေုာံ ပရေင်အသ္ၚိအဌာန် (WASH - Water, Sanitation and Hygiene): ပွမဖန်ဇန် ညံင်ကောန်ၚာ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်တအ် ဂွံကလိဂွံ ဍာ်သုင် မအးဇ္ၚး ကေုာံ ဒၞာဲယဝီု မစိုပ်ကဆံင်။ အရီုအဗင် အခိင်ကာလ ကပ်ဘဲ (Emergency Response): ကာလကတဵုဒှ် ဘဲသဘာဝ (ဥပမာ - ထီုကမၠိုက်၊ ကျာဗြဲ) ဟွံသေင်မ္ဂး ပရေင်ပၞာန်မ္ဂး၊ ယူနဳသေပ် ဒှ်ဂကောံ မစိုပ်ပြဟ်အိုတ် သွက်ဂွံ ရီုဗင် စဵုဒၞာ ကောန်ၚာ်တအ်ရ။ ပရေင်သြန်ဘဏ္ဍာ (Funding) ယူနဳသေပ် ဝွံ ဟွံကလိဂွံ သြန်ထံက်ပင် လၟိုန် နူကဵု ဘဏ္ဍာ ကုလသမဂ္ဂ ရ။ သြန်ဘဏ္ဍာ ဂကောံ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် လတူ သြန်ဒါန် စေတနာ (Voluntary contributions) နူကဵု အလဵုအသဳဍုင်ဂမၠိုင်၊ ဂကောံအလဵုအသဳဟွံသေင် (NGOs)၊ ကမ္မဏဳပုဂ္ဂလိက ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် ဓမ္မတာတအ်ရ။ ကမ္မတဳ ကောန်ဂကူ (National Committees) ပ္ဍဲဍုင် ၃၆ ဍုင်ဂှ် ဒှ်ညးမဂၠာဲသြန်ဒါန် အဓိက သွက်ယူနဳသေပ် ရ။ အကျိုဟ်ဆက် ကေုာံ ပရေင်စၟတ်သမ္တီ (Impact and Recognition) ဟိုတ်နူ ပရေင်ဂစာန် မကဵုအရီုအဗင် လပါ်ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ ဓဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ၊ ယူနဳသေပ် ကလိဂွံလဝ် လာပ် နဝ်ဗဴ လပါ် ဓဝ်ၜိုဟ်သြိုဟ် (Nobel Peace Prize) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၅ ရ။ ဂကောံဏအ်ဝွံ ဒှ်သဇိုင် အဓိက သွက်ဂွံ ဓမံက်ရုပ်ရဴ လိက်ကသုက် အခေါင်အရာ ကောန်ၚာ် (Convention on the Rights of the Child - CRC) အလုံဂၠးတိကီုရ။ မုက်လိက် မဆက်စပ် ကုလသမဂ္ဂ (UN) အခေါင်အရာ မၞိဟ် အခေါင်အရာ ကောန်ၚာ် နိဿဲ UNICEF Official Website: About UNICEF Black, Maggie (1996). Children First: The Story of UNICEF, Past and Present. Oxford University Press.