Ազատության հուշարձան (Թայքոնդերոգա)

Ազատության հուշարձան (անգլ.՝ Liberty Monument), պատմական հուշարձան Նյու Յորքի Էսեքս շրջանի Թայքոնդերոգա քաղաքում: Այն կառուցվել է 1924 թվականին և բրոնզե քանդակ է՝ գրանիտե բազմաշերտ պատվանդանի վրա: Քանդակի ստորին մասը կազմված է հնդկացու, ֆրանսիացու, շոտլանդացի զինվորի և ամերիկացու բնական չափի չորս ֆիգուրներից: Դրանք խորհրդանշում են չորս խմբեր, որոնց ռազմական սխրանքները Թայքոնդերոգայի անցյալի մասն են կազմում: Երկրորդ մասը նկարիչ Չարլզ Քեքի (1875–1951) մեկնաբանությունն է ազատության մասին։ 1989 թվականին այն ընդգրկվել է Պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում։ Տեղադրություն Հուշարձանը կանգնած է Մոնթքալմ փողոցի և 9-րդ ճանապարհի խաչմերուկում՝ Թայքոնդերոգա քաղաքի հյուսիսարևմտյան մուտքի մոտ գտնվող զառիթափ բլրի գագաթին։ Հուշարձանի հետևում բլրի վրա գտնվում է Մոզես-Լուդինգթոն հիվանդանոցը։ Պատմություն Թայքոնդերոգայի բնիկ, թղթի արդյունաբերող և բարերար Հորաս Օգաստուս Մոզեսը համարում էր, որ քաղաքը պետք է նյութականացնի իր պատմությունը, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ի անկախության համար պայքարում ունեցած իր դերը: Այդ նպատակով Մոզեսը ստանձնել է քաղաքի ռազմական անցյալի հետ կապված հնդկացիների, ֆրանսիացիների, բրիտանացիների և ամերիկացիների տարբեր ջանքերը հավերժացնելու համար ապագա հուշակոթողը կառուցելու բոլոր ծախսերը։ Մոզեսը նաև զգալի նվիրատվություններ է կատարել Վելի Վյու գերեզմանատան մատուռը, Մոզես-Լուդինգթոն հիվանդանոցը, Համայնքային շենքը և Հոնքոք հաուսը կառուցելու համար։ Հուշակոթողի հեղինակը քանդակագործ Չարլզ Քեքն է, որի համար այս հուշարձանը դարձել է Ազատության պատկերի երկրորդ մեկնաբանությունը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի հուշակոթողից հետո, որը կանգնեցվել էր 1924 թվականին Հարիսոնբերգում (Վիրջինիա): Հուշարձանը կանգնեցվել է 1921-1924 թվականներին: Բացումը տեղի է ունեցել 1924 թվականի օգոստոսի 16-ին՝ Հորաս Մոզեսի և նրա դստեր՝ Մադլենի ներկայությամբ, որոնք կարդացել են մի բանաստեղծություն, որը վերջինս գրել էր հատուկ այդ առիթի համար: 1989 թվականի նոյեմբերի 16-ին Ազատության հուշարձանը 89002014 համարի տակ ընդգրկվել է ԱՄՆ-ի պատմական վայրերի ազգային գրանցամատյանում: Ժամանակի և արտանետվող գազերի ազդեցությամբ հուշարձանը քայքայվել և ճաքել է: Վեց տարվա ընթացքում հանրությունը 55․000 դոլար է հավաքել վերականգնման համար, որն իրականացվել է Քեմբրիջում (Մասաչուսեթս): 1999 թվականի օգոստոսի 16-ին հուշարձանը վերաբացվել է նախկին տեղում։ Բացումը կատարել է Մոզեսի ժառանգներից Մարիոն Ռոուզ Մեզերվը, որը նույն բանաստեղծությունն արտասանել է 1920-ական թվականների հագուստով: Նկարագրություն Գրանիտե եռաստիճան հիմքի վրա կանգնած պատվանդանի գլանաձև մասին դրված է Ազատության այլաբանական կանացի բրոնզե արձանը, որի հագին զգեստ է և ծածանվող թիկնոց, կնոջ ձախ ձեռքը պարզված է դեպի վեր։ Ազատության ոտքերի մոտ տերևների մեջ թաքնված են երեք կերպարներ՝ երկու զինվոր և հնդկացի։ Պատվանդանի անկյուններում, բրոնզե թմբուկի մոտ, բնական չափի չորս կերպարներ են՝ հնդկացի զինվոր՝ եղջերվի կաշվից կարված տաբատով, փետուրե գլխազարդով, նրա իջեցված աջ ձեռքում տոմահավկ է (հյուսիս-արևելք), ֆրանսիացի զինվոր՝ Մոնկալմի դարաշրջանի համազգեստով (հյուսիս-արևմուտք), Աբերքրոմբիի և Ամհերսթի բրիտանական բանակի 42-րդ հետևակային գնդի անդամ բրիտանացի լեռնցի՝ «Սև պահակախմբի» կիլտով (հարավ-արևմուտք), և Green Mountain Boys-ի ամերիկացի զինվոր (հարավ-արևելք)։ Ֆրանսիացին և բրիտանացին հենվում են իրենց հրացաններին, իսկ ամերիկացին հենվում է պատվանդանին՝ դեպի ներքև ուղղված հրացանը աջ ձեռքում։ Հուշարձանի շուրջը մայթի մեջ ներկառուցված են տասներեք գաղութների զինանշանների բրոնզե բարձրաքանդակները։ Պատվանդանի գլանաձև մասի ձախ կողմում գրված է. ՉԱՌԼԶ ՔԵՔ/ՔԱՆԴԱԿԱԳՈՐԾ 1924 (անգլ.՝ CHARLES KECK/SCULPTOR 1924), հետնամասում՝ ներքևից՝ ՁՈՒԼՈՂ՝ ROMAN BRONZE WORKS, ՆՅՈՒ ՅՈՐՔ (անգլ.՝ CAST BY ROMAN BRONZE WORKS, N.Y.), վերևում՝ պատվանդանի գլանաձև մասի վրա, շրջանագծով՝ ԹԱՅՔՈՆԴԵՐՈԳԱՅԻ ԴԱՐՊԱՍՆԵՐ ԴԵՊԻ ԱՄԵՐԻԿՅԱՆ ԳԱՂՈՒԹՆԵՐԸ (անգլ.՝ TICONDEROGA GATEWAY TO THE AMERICAN COLONIES), քանդակի հետնամասում գտնվող տախտակի վրա՝ ՆՎԵՐ/ ԹԱՅՔՈՆԴԵՐՈԳԱՑԻ ՀՈՐԱՍ Օ. ՄՈԶԵՍԻՑ/ԱՅՍ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՎԱՅՐԻ ՀԱՆԴԵՊ/ՆՐԱ ՍԻՐՈ ՀԱՄԱՐ/1924 (անգլ.՝ GIVEN BY/HORACE A. MOSES/NATIVE OF TICONDEROGA/BECAUSE OF HIS LOVE/FOR THIS HISTORIC SPOT/1924)։ Հուշարձանի չորս կողմերում կան լրացուցիչ արձանագրություններ տարածաշրջանի պատմական իրադարձությունների մասին: Քանդակի բարձրությունը 6 մետր է (20 ոտնաչափ), լայնությունը՝ 1,83 մետր (6 ոտնաչափ) և տրամագիծը՝ 2,20 մետր (87 մատնաչափ): Պատվանդանի լայնությունը 0,91 մետր է (3 ոտնաչափ), իսկ տրամագիծը՝ 4,318 մետր (170 մատնաչափ): Արտաքին հղումներ «Ազատության հուշարձան». Monuments and Memorials. Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ մարտի 4-ին. Վերցված է 2015 թ․ սեպտեմբերի 18-ին. Ծանոթագրություններ