ເຫດກໍ່ການຮ້າຍ 11 ກັນຍາ

ເຫດກໍ່ການຮ້າຍ 11 ກັນຍາ (ອັງກິດ: September 11 attacks, ຫຼື 9/11) ແມ່ນການໂຈມຕີກໍ່ການຮ້າຍໃນ ສະຫະລັດອາເມລິກາ ໃນ ວັນທີ 11 ກັນຍາ ປີ 2001. ການໂຈມຕີນີ້ແມ່ນໂດຍກຸ່ມອົງການກໍ່ການຮ້າຍ ອັນກໍອິດະ (Al-Qaeda) ນໍາພາໂດຍ ໂອຊາມາ ບິນ ລາເດນ (Osama bin Laden). ມີຄົນເສຍຊີວິດຫຼາຍກວ່າ 3,000 ຄົນ ແລະ ເປັນໜຶ່ງໃນເຫດການຮ້າຍແຮງທີ່ສຸດໃນປະຫວັດສາດສະຫະລັດ. ການໂຈມຕີ ລາຍລະອຽດ ໃນຕອນເຊົ້າຂອງວັນທີ 11 ກັນຍາ ປີ 2001, ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍ 19 ຄົນໄດ້ຈີ້ເຮືອບິນພານິດ 4 ລຳ ໃນລະຫວ່າງທາງສູ່ເມືອງຊານຟຣານຊິສໂກ ແລະ ເມືອງລອສແອງເຈລິສ, ຫຼັງຈາກຂຶ້ນບິນຈາກເມືອງບອສຕັນ, ນິວອາກ, ແລະ ວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍເລືອກລັກຈີ້ເອົາເຮືອບິນທີ່ມີເຊື້ອເພີງຫຼາຍເພາະຕ້ອງບິນໄລຍະທາງໄກ. ເວລາ 08:46 ນ. ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍ 5 ຄົນ ນຳເຮືອບິນ American Airlines ທີ່ 11 ພັດເຂົ້າຊົນຕຶກເໜືອຂອງເວີລ໌ແທຣດເຊນເຕີ (1 WTC). ເວລາ 09:03 ນ. ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍອີກ 5 ຄົນ ນຳເຮືອບິນ United Airlines ທີ່ 175 ພັດເຂົ້າຊົນຕຶກໃຕ້ (2 WTC). ອາຄານສາມຫລັງໃນກຸ່ມຕຶກເວີລ໌ແທຣດເຊນເຕີ ຖືກທໍາລາຍລົງຍ້ອນຄວາມເສຍຫາຍທາງໂຄງສ້າງ. ຕຶກໃຕ້ (2 WTC) ຖືກທໍາລາຍລົງເມື່ອເວລາ 09:59 ນາທີ ຫຼັງຈາກໄຟໄຫມ້ລຸກເຜົາເປັນເວລາ 56 ນາທີ ເຊິ່ງເກີດຈາກເຮືອບິນຍູນາຍເຕັດແອວແລນ ທີ່ 175 ພັດເຂົ້າຊົນ. ຕຶກເໜືອ (1 WTC) ຖືກທໍາລາຍລົງເມື່ອເວລາ 10:28 ນາທີ ຫຼັງຈາກໄຟໄຫມ້ລຸກເຜົາເປັນເວລາ 102 ນາທີ. ເມື່ອຕຶກເໜືອຖືກທໍາລາຍ, ເສດຖ່າຍປະກອບຫັກພັງໄດ້ຕົກລົງມາກະທົບ ຕຶກ 7 ເວີລ໌ແທຣດເຊນເຕີ (7 WTC) ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃກ້ຄຽງ, ເຮັດໃຫ້ຕຶກເສຍຫາຍ ແລະ ເກີດໄຟໄຫມ້. ໄຟເຫຼົ່ານີ້ໄດ້ລຸກເຜົາຕິດຕໍ່ກັນເປັນເວລາຫຼາຍຊົ່ວໂມງ, ສ້າງຄວາມອັນຕະລາຍໃຫ້ແກ່ຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງໂຄງສ້າງຕຶກ, ຈົນໃນທີ່ສຸດ 7WTC ໄດ້ຖືກທໍາລາຍລົງເມື່ອເວລາ 17:21 ນາທີ. ເມື່ອເວລາ 09:37 ນາທີ, ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍ 5 ຄົນ ໄດ້ນຳເຮືອບິນ American Airlines ທີ່ 77 ພັດເຂົ້າຊົນຕຶກເພນຕາກອນ. ສ່ວນເຮືອບິນທີ່ 4 ທີ່ຢູ່ໃຕ້ການຄວບຄຸມຂອງຜູ້ກໍາລັງອາກາດ 4 ຄົນ (United Airlines ທີ່ 93) ໄດ້ຕົກໃກ້ເມືອງ Shanksville, ລັດເພນຊິວເວນີຍ໌ ເມື່ອເວລາ 10:03 ນາທີ ຫຼັງຜູ້ໂດຍສານຕໍ່ສູ້ກັບພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍ. ເປົ້າໝາຍຈິງຂອງເຮືອບິນທີ່ 93 ຄາດຄະເນວ່າອາດຈະເປັນຕຶກລັດຖະສະພາ ຫຼື ທຳນຽບຂາວ. ຈາກການບັນທຶກສຽງໃນຫ້ອງການບິນ, ເຫັນວ່າລູກເຮືອແລະຜູ້ໂດຍສານໄດ້ພະຍາຍາມຍຶດຄືນການຄວບຄຸມເຮືອບິນຈາກພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍ ຫຼັງຮູ້ຈາກການສົ່ງຂໍ້ຄວາມວ່າມີເຮືອບິນຖືກລັກຄອງພັດເຂົ້າຕຶກໃນຕອນເຊົ້ານັ້ນ. ເມື່ອພວກກໍ່ການຮ້າຍຮູ້ວ່າອາດຈະສູ້ກັບຜູ້ໂດຍສານບໍ່ໄດ້, ຜູ້ນຳກຸ່ມຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ເຮືອບິນຕົກຢ່າງຈະແຈ້ງ. ບໍ່ດົນຫຼັງຈາກນັ້ນ, ເຮືອບິນທີ່ 93 ກໍ່ໄດ້ຕົກລົງໃນທົ່ງນາໃກ້ເມືອງ Shanksville, ເຮັດໃຫ້ບໍ່ສາມາດເຂົ້າຊົນເປົ້າໝາຍທີ່ຕັ້ງໄວ້ໄດ້. ເມື່ອມີການຢືນຢັນວ່າເຮືອບິນທີ່ 11 ຖືກປຸ້ນຈີ້, ເຮືອບິນ F-15 ສອງລຳໄດ້ລົງຈາກຖານປ້ອງກັນຊາດ Otis ໃນລັດ Massachusetts ແລະ ບິນມາທາງອາກາດກ່ອນເວລາ 08:53 ນ. ຫນ່ວຍ NORAD ໄດ້ປະກາດເມື່ອ 09:00 ນ. ວ່າເຮືອບິນທີ່ 11 ຖືກຈີ້, ແຕ່ເນື່ອງຈາກການສື່ສານທີ່ບໍ່ດີກັບ FAA, ພວກເຂົາບໍ່ຮູ້ກ່ຽວກັບເຮືອບິນອື່ນໆກ່ອນທີ່ຈະພັດເຂົ້າຕຶກ. ສະຫຼຸບລວມ ໃນວັນນັ້ນ, ພວກກຸ່ມກໍ່ການຮ້າຍໄດ້ລັກລອບຄອງຍົນໂດຍສານ 4 ລຳ ແລະ ໃຊ້ມັນເປັນອາວຸດໂຈມຕີ: ຕຶກຄູ່ສູງເວີລ໌ແທຣດເຊນເຕີ (WTC) ຍົນ 2 ລຳພັດເຂົ້າຕຶກຄູ່ທີ່ຢູ່ນະຄອນນິວຢອກ. ຕຶກທັງສອງຖືກເທົ່າລົງພາຍໃນບໍ່ຮອດ 2 ຊົ່ວໂມງ. ກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດສະຫະລັດ (Pentagon) ຍົນອີກລຳໜຶ່ງພັດເຂົ້າໂຕະງານຂອງກະຊວງປ້ອງກັນປະເທດຢູ່ໃກ້ນະຄອນວໍຊິງຕັນ ດີ.ຊີ. ຍົນລຳທີ 4 ຖືກຜູ້ໂດຍສານຕໍ່ຕ້ານ ແລະ ຕົກຢູ່ທົ່ງນາໃນລັດເພນຊິວເວນີຍ໌ ໂດຍບໍ່ໄດ້ເຖິງເປົ້າໝາຍ. ອ້າງອິງ