کلایماترون

کلایماترون یک گلخانه است که درون یک گنبد ژئودزی جای گرفته و بخشی از باغ گیاه‌شناسی میسوری در سنت لوئیس، ایالت میسوری آمریکا به‌شمار می‌رود. این گنبد به پیشنهاد فریتس ورمولت وِنت، مدیر وقت باغ، ساخته شد و نخستین گلخانه کاملاً دارای تهویه مطبوع در جهان و نخستین گنبد ژئودزی پوشیده‌شده با تخته‌های سخت پلی(متیل متاکریلات) (پلکسی‌گلاس) است. ساخت آن در سال ۱۹۶۰ (۱۳۳۹ خورشیدی) به پایان رسید و طراحی آن را T. C. Howard از شرکت Synergetics, Inc. در رالی، کارولینای شمالی برعهده داشت. کلایماترون یک نیم‌کره بدون دیوار داخلی با قطر ۴۲ متر و ارتفاع ۲۱ متر است که درون آن گستره‌ای از اقلیم‌های گرمسیری، از جنگل‌های بارانی آمازون تا هاوایی و جاوه و هند، بازآفرینی شده‌است. این سازه در سال ۱۹۷۶ (۱۳۵۵ خورشیدی) به‌عنوان یکی از صد دستاورد معماری برجسته در تاریخ ایالات متحده شناخته شد. کلایماترون در سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷ خورشیدی) برای بازسازی گسترده بسته شد و در مارس ۱۹۹۰ (اسفند ۱۳۶۸) دوباره گشوده شد. در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹ خورشیدی)، باغ گیاه‌شناسی پنجاهمین سالگرد این گلخانه را جشن گرفت. پیشینه و معماری کلایماترون به طراحی T. C. Howard از شرکت Synergetics, Inc. در رالی، کارولینای شمالی ساخته شد. معماران ثبت‌شده این پروژه، مورفی و مکی (Murphy and Mackey)، معماران شهر سنت لوئیس بودند. سازه، یک نیم‌کره بدون تیغه‌بندی داخلی است با قطر ۴۲ متر و ارتفاع ۲۱ متر. چارچوب آن از لوله‌های آلومینیومی در تنش فشاری و میله‌های آلومینیومی در کشش (فیزیک) پشتیبانی می‌شود. معماران این پروژه در سال ۱۹۶۱ (۱۳۴۰ خورشیدی) جایزه یادبود R. S. گروه رینولدز به ارزش ۲۵٬۰۰۰ دلار را برای بهره‌گیری معمارانه از آلومینیوم دریافت کردند. در سال ۱۹۷۶ (۱۳۵۵ خورشیدی)، کلایماترون به‌عنوان یکی از صد دستاورد معماری مهم در تاریخ ایالات متحده برگزیده شد. ویژگی‌های درونی گنبد دربردارنده یک آلاچیق سنگی کوچک پیش‌موجود با سبک معماری نئوکلاسیک و بیش از ۴۰۰ گونه گیاهی است. دامنه اقلیمی درون گنبد، از آمازون تا هاوایی و جاوه تا هند را دربرمی‌گیرد و بدون بهره‌گیری از تیغه‌بندی داخلی، با کنترل‌های پیشرفته اقلیمی تأمین می‌شود. مجموعه‌ای از ۲۴ چراغ سیل‌آسا در چرخه‌های پنج‌دقیقه‌ای شبانه دور می‌زنند و نور نیمروزی را بر یک سوی گنبد و مهتاب را بر سوی دیگر شبیه‌سازی می‌کنند. بازسازی با گذشت زمان، تخته‌های اصلی پلکسی‌گلاس دچار فرسودگی شدند و رطوبت بر برخی از عناصر فلزی اثر نامطلوب گذاشت. گلخانه در سال ۱۹۸۸ (۱۳۶۷ خورشیدی) برای بازسازی گسترده بسته شد و در مارس ۱۹۹۰ (اسفند ۱۳۶۸) دوباره گشوده شد. در جریان بازسازی، شیشه‌بندی اصلی از جنس پلکسی‌گلاس با ۲٬۴۲۵ تخته شیشه مقاوم‌شده با حرارت (حاوی لایه میانی پلاستیکی به نام Saflex) جایگزین شد که با پوشش کم‌گسیل نیز آغشته گردید. در سال ۲۰۱۰ (۱۳۸۹ خورشیدی)، باغ گیاه‌شناسی میسوری پنجاهمین سالگرد کلایماترون را جشن گرفت. جستارهای وابسته باکمینستر فولر — مخترع و مبتکر گنبدهای ژئودزی جواهرخانه (سنت لوئیس) — گلخانه پیشین ساخته‌شده در سنت لوئیس مرکز علوم سنت لوئیس آفتابخانه باغ‌بانی میچل پارک فهرست باغ‌های گیاه‌شناسی ایالات متحده فیتوترون منابع مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Climatron». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۶. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «人工氣候室». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای چینی ، بازبینی‌شده در ۲۹ مه ۲۰۲۶. پیوند به بیرون Historic American Buildings Survey (HABS) No. MO-1135-L, "Missouri Botanical Garden, Climatron, 2345 Tower Grove Avenue, Saint Louis, Independent City, MO", ۱۲ photo, ۲ data page, ۱ photo caption page David P.D. Munns, Engineering the Environment: Phytotrons and the Quest to Control Climate in the Cold War (University of Pittsburgh Press, 2017) کلایماترون در World of Trons